महाभारत · अध्याय 8.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.53.1
ततः समभवद्युद्धं शुक्राङ्गिरसवर्चसोः ।
नक्षत्रमभितो व्योम्नि शुक्राङ्गिरसयोरिव ॥ ८.५३.१ ॥
तेव्हा शुक्र आणि अंगिरस यांच्या तेजासारखे तेज असलेल्या दोघांमध्ये युद्ध पेटले, जसे आकाशात नक्षत्रांमध्ये शुक्र आणि अंगिरस.
8.53.2
सन्तापयन्तावन्योन्यं दीप्तैः शरगभस्तिभिः ।
लोकत्रासकरावास्तां विमार्गस्थौ ग्रहाविव ॥ ८.५३.२ ॥
तेजस्वी बाणकिरणांनी एकमेकांना तापवत, लोकांत भय निर्माण करत ते दोघे मार्ग चुकलेल्या दोन ग्रहांसारखे होते.
8.53.3
ततोऽविध्यद्धुवोर्मध्ये नाराचैरर्जुनो भृशम् ।
स तेन विबभौ द्रौणिरूर्ध्वरश्मिर्यथा रविः ॥ ८.५३.३ ॥
मग अर्जुनाने नाराच बाणांनी द्रोणपुत्राच्या भुवयांच्या मध्यभागी जोरदार भेदले; त्यामुळे तो ऊर्ध्व किरणांच्या सूर्यासारखा झळकला.
8.53.4
अथ कृष्णौ शरशतैरश्वत्थाम्नाऽर्दितौ भृशम् ।
स्वरश्मिजालविकचौ युगान्तार्काविवासुतः ॥ ८.५३.४ ॥
मग अश्वत्थाम्याने शेकडो बाणांनी कृष्ण आणि अर्जुन यांना अत्यंत पीडिले; ते आपल्या किरणजाळ्यांना उघडणाऱ्या युगान्तातील सूर्यांसारखे होते.
8.53.5
ततोऽर्जुनः सर्वतोधारमस्त्र… ।
मवासृजद्वासुदेवेऽभिभूते।
द्रौणायनिश्चाभ्यहनत्पृषत्कै… ।
र्वज्राग्निवैवस्वतदण्डकल्पैः ॥ ८.५३.५ ॥
मग अर्जुनाने सर्वतोधार अस्त्र … वासुदेव पराभूत झाल्यावर द्रौणायनीने पृषत बाणांनी … प्रहार केला; ते वज्र, अग्नि आणि यमदंडासारखे होते.
8.53.6
स केशवं चार्जुनं चातितेजा ।
विव्याध मर्मस्वतिरौद्रकर्मा।
बाणैः सुमुक्तैरतितीव्रवेगै… ।
र्यैराहतो मृत्युरपि व्यथेत ॥ ८.५३.६ ॥
त्या अति-तेजस्वी आणि अति-भयंकर कर्म करणाऱ्याने केशव आणि अर्जुन यांच्या मर्मस्थानी बाणांनी भेदले; अति वेगाने सोडलेल्या त्या बाणांनी आहत झाले तर मृत्यूलाही वेदना झाली असती.
8.53.7
द्रौणेरिषूनिषुभिः सन्निवार्य ।
व्यायच्छतस्तद्द्विगुणैः सुपुङ्खैः।
तं साश्वसूतध्वजमेकवीर… ।
मावृत्य संशप्तकसैन्यमार्च्छत् ॥ ८.५३.७ ॥
द्रोणपुत्राचे बाण आपल्या बाणांनी अडवून, धनुष्य ओढत, दुप्पट सुंदर पंखांच्या बाणांनी त्या एकट्या वीराला घोडे, सारथी व ध्वजासह झाकून संशप्तक सेनेकडे गेला.
8.53.8
धनूंषि बाणानिषुधीर्धनुर्ज्याः ।
पाणीन्भुजान्पाणिगतं च शस्त्रम्।
छत्राणि केतूंस्तुरगान्रथेषां ।
वस्त्राणि माल्यान्यथा भूषणानि ॥ ८.५३.८ ॥
त्यांची धनुष्ये, बाण, भाते, धनुष्याच्या दोर्‍या, हात, बाहू, हातातील शस्त्र, छत्र, ध्वज, घोडे, रथ, वस्त्रे, माळा आणि अलंकार.
8.53.9
चर्माणि वर्माणि मनोरमाणि ।
प्रसह्य चैषां स शिरांसि चैव।
स्रिच्छेद पार्थो द्विषतां सुमुक्तै… ।
र्बाणैः स्थितानामपराङ्मुखानाम् ॥ ८.५३.९ ॥
त्यांच्या सुंदर ढाली आणि चिलखते, आणि त्यांची मस्तकेही बलपूर्वक — पृथेचा पुत्र, उभ्या राहिलेल्या, पाठ न दाखवणाऱ्या शत्रूंवर चांगल्या प्रकारे सोडलेल्या बाणांनी छेदून टाकला.
8.53.10
सुकल्पिताः स्मन्दनवाजिनागाः ।
समास्थिताः कृतयत्नैर्नृवीरैः।
पार्थेरितैर्बाणशतैर्निरस्ता… ।
स्तैरेव सार्धं नृवरैर्विनेशुः ॥ ८.५३.१० ॥
चांगले सजवलेले रथ, घोडे आणि हत्ती — ज्यांवर प्रयत्नशील नरवीर आरूढ होते — ते पृथेच्या पुत्राने सोडलेल्या शेकडो बाणांनी विखुरले जाऊन त्या श्रेष्ठ नरांबरोबरच नष्ट झाले.
8.53.11
पद्मार्कपूर्णेन्दुनिभाननानि ।
किरीटमाल्याभरणोज्ज्वलानि।
भल्लार्धचन्द्रक्षुरसन्निकृत्ता… ।
न्यपातयच्छत्रुशिरांस्यजस्रम् ॥ ८.५३.११ ॥
कमळ, सूर्य आणि पूर्ण चंद्रासारखी मुखे असलेली, मुकुट, माळा व अलंकारांनी झळाळणारी, भल्ल, अर्धचंद्र व क्षुर बाणांनी छिन्न झालेली शत्रूंची मस्तके त्याने सतत पाडली.
8.53.12
अथ द्विपैर्दैत्यरिपुद्विपाभै… ।
र्देवारिकल्पा बलमन्युकल्पैः।
कलिङ्गवङ्गाङ्गनिषादवीरा ।
जिघांसवः पाण्डवमभ्यधावन् ॥ ८.५३.१२ ॥
मग दैत्यांच्या शत्रूच्या हत्तींसारख्या हत्तींवर बसलेले, देवांच्या शत्रूंसारखे, बल व क्रोधासमान कलिंग, वंग, अंग व निषाद वीर पांडवाला मारण्याच्या इच्छेने त्याच्यावर धावून गेले.
8.53.13
तेषां द्विपानां निचकर्त पार्थो ।
वर्माणि चर्माणि करान्नियन्तॄन्।
ध्वजाः पताकाश्च ततः प्रपेतु… ।
र्वज्राहतानीव गिरेः शिरांसि ॥ ८.५३.१३ ॥
पार्थाने त्या हत्तींची चिलखते, ढाली, सोंडा आणि माहूत तोडले. मग वज्राने आदळलेल्या पर्वतशिखरांप्रमाणे ध्वज व पताका कोसळल्या.
8.53.14
तेषु प्रभग्नेषु गुरोस्तनूजं ।
बाणैः किरीटि नवसूर्यवर्णैः।
प्रच्छादयामास महाभ्रजालै… ।
र्वायुः समुद्यन्तमिवांशुमन्तम् ॥ ८.५३.१४ ॥
ते पराभूत झाल्यावर किरीटी (अर्जुन) नव्या सूर्यासारख्या तेजस्वी बाणांनी गुरुपुत्राला झाकून टाकला; जसा वारा उगवत्या सूर्याला मोठ्या मेघसमूहांनी झाकतो.
8.53.15
ततोऽर्जुनेषूनिषुभिर्निरस्य ।
द्रौणिः शितैरर्जुनवासुदेवौ।
प्रच्छादयित्वा दिवि चन्द्रसूर्यौ ।
ननाद सोऽम्भोद इवातपान्ते ॥ ८.५३.१५ ॥
मग द्रोणपुत्राने आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी अर्जुनाचे बाण परतवून, आकाशातील चंद्रसूर्याप्रमाणे अर्जुन व वासुदेवांना झाकले; आणि उन्हाळ्याच्या अंती मेघाप्रमाणे गर्जना केली.
8.53.16
तमर्जुनस्तांश्च पुनस्त्वदीया… ।
नभ्यर्दितस्तैरभिसृत्य शस्त्रैः।
वाणान्धकारं सहसैव कृत्त्वा ।
विव्याध पार्थो वरहेमपुङ्खैः ॥ ८.५३.१६ ॥
अर्जुनाने पुन्हा त्यांना आणि तुमच्या योद्ध्यांना… त्यांच्या शस्त्रांनी पीडित होऊन, अचानक बाणांचा अंधार छेदून, पार्थाने उत्तम सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी वेधले.
8.53.17
नाप्याददत्सन्दधन्नैव मुञ्च… ।
न्बाणान्रथेऽदृश्यत सव्यसाची।
रथांश्च नागांस्तुरगान्पदातीन् ।
संस्यूतदेहान्ददृशुर्हतांश्च ॥ ८.५३.१७ ॥
अर्जुन बाण घेताना, प्रत्यंचेवर लावताना किंवा सोडताना दिसला नाही… रथावर बाण दिसले, सव्यसाची दिसला; रथ, हत्ती, घोडे आणि पायदळ बाणांनी छिन्न शरीरांसह मारलेले दिसले.
8.53.18
सन्धाय नाराचवरान्दशाशु ।
द्रौणिस्त्वरन्नेकमिवोत्ससर्ज।
तेषां च पञ्चार्जुनमभ्यविध्य… ।
न्पञ्चाच्युतं निर्बिभुदुः सुपुङ्खाः ॥ ८.५३.१८ ॥
द्रोणपुत्राने त्वरेने उत्तम नाराच बाण एकाच वेळी दहा सज्ज करून सोडले; त्यांपैकी पाच अर्जुनाला आणि पाच अच्युताला (कृष्णाला) वेधून गेले, ते सुपुंख बाण भेदून गेले.
8.53.19
तैराहतौ सर्वमनुष्यमुख्या… ।
वसृक्स्रवन्तौ धनदेन्द्रकल्पौ।
समाप्तविद्येन तथाऽभिभूतौ ।
हतौ रणे ताविति मेनिरेऽन्ये ॥ ८.५३.१९ ॥
त्यांच्याकडून आघात झालेले, मानवांमध्ये श्रेष्ठ ते दोघे… रक्त वाहणारे, कुबेर आणि इंद्रासारखे, पूर्ण विद्या असलेल्याने असे पराभूत झालेले; युद्धात ते दोघे मारले गेले असे इतरांना वाटले.
8.53.20
अथार्जुनं प्राह दशार्हनाथः ।
प्रमाद्यसे किं जहि योधमेतम्।
कुर्याद्धि दोषं समुपेक्षितोऽयं ।
कष्टो भवेद्व्याधिरिवाक्रियावान् ॥ ८.५३.२० ॥
तेव्हा दशार्हांचा स्वामी (कृष्ण) अर्जुनाला म्हणाला: "तू गाफील का आहेस? या योद्ध्याला ठार कर. दुर्लक्ष केले तर हा अवश्य हानी करील; उपचार न केलेल्या रोगासारखा तो कष्टदायक होईल."
8.53.21
तथेति चोक्त्वाऽच्युतमप्रमादी ।
द्रौणेः प्रहस्याशु किरीटमाली।
भुजौ वरौ चन्दनसारदिग्धौ ।
वक्षः शिरोऽथाप्रतिमौ तथोरू ॥ ८.५३.२१ ॥
तसेच म्हणून अच्युताला सांगून, सावध किरीटमाली (अर्जुन) द्रौणीकडे हसून तत्काळ. चंदनसाराने लिप्त असे श्रेष्ठ दोन बाहू, छाती, मस्तक, मग अप्रतिम दोन मांड्या.
8.53.22
गाण्डीवमुक्तैः कुपिताहिकल्पै… ।
द्रौणिं शरैः संयति निर्बिभेद।
छित्त्वा तु रश्मींस्तुरगानविध्य… ।
त्ते तं रणादूहुरतीव दूरम् ॥ ८.५३.२२ ॥
गांडीवातून सोडलेल्या, संतप्त सर्पांसारख्या… बाणांनी युद्धात द्रौणीला भेदले. लगाम तोडून, घोडे… त्याला रणांगणातून खूप दूर वाहून नेले.
8.53.23
स तैर्हृतो वातजवैस्तुरङ्गै-
र्द्रौणिर्दृढं पार्थशराभिभूतः।
आवृत्य नैव व्यषहत्स योद्धुं ।
पार्थेन सार्धं मतिमान्विमृश्य। ॥ ८.५३.२३ ॥
वाऱ्याच्या वेगाच्या त्या घोड्यांनी नेलेला द्रौणी, पार्थाच्या बाणांनी फार पराभूत होऊन, बुद्धिमानपणे विचार करून, पार्थाशी युद्ध न करता परत गेला.
8.53.24
जानञ्जयं नियतं वृष्णिवीरे ।
धनञ्जये चाङ्गिरसां वरिष्ठः
विवेश कर्णस्य बलं तरस्वी ।
भग्नोत्साहः क्षीणवाणास्त्रयोगः ॥ ८.५३.२४ ॥
वृष्णिवीर (कृष्ण) आणि धनंजय (अर्जुन) असताना विजय निश्चित आहे हे जाणून, अंगिरसांत श्रेष्ठ पराक्रमी (द्रौणी) कर्णाच्या सेनेत शिरला. उत्साह भग्न, बाण आणि अस्त्रप्रयोग क्षीण झालेला.
8.53.25
प्रतीपकामे तु रणादश्वत्थाम्नि हृते हयैः ।
मन्त्रौषधिक्रियायोगैर्व्याधौ देहादिवाहृते ॥ ८.५३.२५ ॥
युद्धातून घोड्यांनी अश्वत्थाम्याला नेले तेव्हा त्याची इच्छा उलट दिशेने होती. मंत्र आणि औषधी उपचारांनी रोगात शरीर नेले जावे तसे.
8.53.26
संशप्तकानभिमुखौ प्रयातौ केशवार्जुनौ ।
वातोद्वूतपताकेन स्यन्दनेनौघनादिना ॥ ८.५३.२६ ॥
संशप्तकांच्या दिशेने समोर जाऊ लागले केशव आणि अर्जुन; वाऱ्याने फडकणाऱ्या ध्वजाच्या, प्रवाहासारखा गर्जणाऱ्या रथातून.