Mahābhārata · Adhyāya 8.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.6.1
श्रिया कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च ।
त्वामद्य सन्तो मन्यन्ते ययातिमिव नाहुषम् ॥ ८.६.१ ॥
Por fortuna, linaje, fama, austeridad y erudición, hoy los virtuosos te consideran como Yayāti, hijo de Nahuṣa.
8.6.2
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्योऽसि पार्थिव ।
पर्यवस्थापयात्मानं मा विषादे मनः कृथाः ॥ ८.६.२ ॥
Oh rey, eres como un gran sabio en lo que has oído, y tu deber está cumplido; mantente firme, no entregues tu mente a la desesperación.
8.6.3
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
यत्र सालप्रतीकाशः कर्णोऽहन्यत संयुगे ॥ ८.६.३ ॥
Considero que el destino es lo supremo; ¡ay del esfuerzo humano inútil!, cuando Karṇa, semejante a un árbol sāla, fue muerto en combate.
8.6.4
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः ॥ ८.६.४ ॥
Tras matar al ejército de Yudhiṣṭhira y las multitudes de carros de los Pāñcālas, el gran auriga abrasó todas las direcciones con una lluvia de flechas.
8.6.5
मोहियित्वा रणे पार्थान्वज्नहस्त इवासुरान् ।
स कथं निहतः शेते वायुरुग्ण इव द्रुमः ॥ ८.६.५ ॥
¿Cómo yace él, que confundió a los Pārthas en la batalla como Indra, portador del rayo confunde a los asuras, muerto como un árbol quebrado por el viento?
8.6.6
शोकस्यान्तं न पश्यामि पारं जलनिधेरिव ।
चिन्ता मे वर्धतेऽतीव मुमूर्षा चापि जायते ॥ ८.६.६ ॥
No veo fin al dolor, como no se ve la otra orilla del océano; mi angustia crece en gran manera, y también nace en mí el deseo de morir.
8.6.7
कर्णस्य निधनं श्रुत्वा विजयं फल्गुनस्य च ।
अश्रद्धेयमहं मन्ये वधं कर्णस्य सञ्जय ॥ ८.६.७ ॥
¡Oh Sañjaya! Al oír de la muerte de Karṇa y de la victoria de Phalguna (Arjuna), considero increíble la muerte de Karṇa.
8.6.8
वज्रसारमिदं नूनं हृदयं दुर्भिदं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं कर्णं न दीर्यते ॥ ८.६.८ ॥
Sin duda este corazón mío es duro como el núcleo del rayo; al oír que el tigre entre los hombres, Karṇa, ha sido muerto, no se rompe.
8.6.9
आर्युर्नूनं सुदीर्घं मे विहितं दैवतैः पुरा ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा जीवामीह सुदुःखितः ॥ ८.६.९ ॥
Sin duda los dioses me decretaron hace tiempo una vida muy larga, pues vivo aquí, profundamente afligido, habiendo oído que Karṇa ha sido muerto.
8.6.10
धिग्जीवितमिदं चैव सुहृद्वीनस्य सञ्जय ।
अद्य चाहं दशामेतां गतः सञ्जय गर्हिताम्।
कृपणं वर्तयिष्यामि शोच्यः सर्वस्य मन्दधीः ॥ ८.६.१० ॥
¡Maldita sea esta vida, oh Sañjaya, privado de amigos! Hoy he caído en este estado vergonzoso; viviré miserablemente, digno de lástima para todos, necio que soy.
8.6.11
अहमेव पुरा भूत्वा सर्वलोकस्य सत्कृतः ।
परिभूतः कथं सूत परैः शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ८.६.११ ॥
Oh auriga, yo que antes era honrado por todo el mundo, ¿cómo podré vivir, humillado por otros?
8.6.12
दुःखाद्दुःखतरं भन्ये प्राप्तवानस्मि सञ्जय ।
भीष्मद्रोणवधेनैव कर्णस्य च महात्मनः ॥ ८.६.१२ ॥
Oh Sañjaya, creo que he llegado a un dolor mayor que el dolor, por la muerte de Bhīṣma y Droṇa, y del magnánimo Karṇa.
8.6.13
नावशेषं प्रपश्यामि सूतपुत्रे हते युधि ।
सहि पारं महानासीत्पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ८.६.१३ ॥
No veo nada que quede, Sañjaya, ahora que el hijo del cochero ha sido muerto en la batalla. Él era la gran orilla de mis hijos.
8.6.14
युद्धे हि निहतः शूरो विसृजन्सायकान्बहून् ।
को हि मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ॥ ८.६.१४ ॥
En la batalla cayó aquel héroe, que disparó muchas flechas. Sin aquel toro entre los hombres, ¿qué sentido tiene la vida para mí?
8.6.15
रथादाधिरथिर्नूनं न्यपतत्सायकार्दितः ।
पर्वतस्येव शिखरं व ज्रपाताद्विदारितम् ॥ ८.६.१५ ॥
Sin duda el hijo del cochero, atormentado por las flechas, cayó de su carro, como la cima de una montaña partida por el rayo.
8.6.16
स शेते पृथिवीं नूनं शोभयन्रुधिरोक्षितः ।
मातङ्ग इव मत्तेन मताङ्गेन निपातितः ॥ ८.६.१६ ॥
Él yace sobre la tierra, sin duda, adornándola, bañado en sangre, como un elefante en celo derribado por otro elefante en celo.
8.6.17
यो बलं धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां यतो भयम् ।
सोऽर्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ८.६.१७ ॥
Karṇa, que era la fuerza de los hijos de Dhṛtarāṣṭra y la causa del temor de los Pāṇḍavas, la medida de los arqueros, fue muerto por Arjuna.
8.6.18
स हि वीरो महेष्वासो मित्राणामभयङ्करः ।
शेते विनिहतो वीरः शक्रेणेव पुरा बलः ॥ ८.६.१८ ॥
Aquel héroe, gran arquero, que daba valor a sus amigos, yace muerto, como Bala fue muerto antaño por Indra.
8.6.19
पङ्गोरिवाध्वगमनं दरिद्रस्येव कामितम् ।
दुर्योधनस्य लोभश्च समान्येतानि सञ्जय ॥ ८.६.१९ ॥
Como el caminar de un cojo por el camino, como el deseo de un pobre, así son iguales estos: la codicia de Duryodhana, oh Sañjaya.
8.6.20
अन्यथा चिन्तितं कार्यमन्यथा तत्तु जायते ।
अहो नु बलवद्दैवं कालश्च दुरतिक्रमः ॥ ८.६.२० ॥
Una acción pensada de una manera sucede de otra. ¡Ah! El destino es poderoso, y el tiempo es difícil de vencer.
8.6.21
पलायमानः कृपणो दीनात्मा दीनपौरुषः ।
कच्चिद्विनिहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ॥ ८.६.२१ ॥
¿Huyendo, miserable, de ánimo cobarde y de virilidad débil, ha sido muerto mi hijo Duḥśāsana, oh cochero?
8.6.22
कच्चिन्न दीनाचरितं कृतवांस्तात संयुगे ।
कच्चिन्न निहतः शूरा यथाऽन्ये क्षत्रियर्षभाः ॥ ८.६.२२ ॥
Querido, ¿no habrá cometido alguna acción vil en la batalla? ¿No fue muerto como un héroe, como los otros toros entre los guerreros?
8.6.23
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धमिति सर्वदा ।
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान्मूढः पथ्यमिवौषधम् ॥ ८.६.२३ ॥
El necio Duryodhana nunca aceptó las palabras de Yudhiṣṭhira: «No hagas la guerra», como un enfermo no acepta la medicina saludable.
8.6.24
शतल्पे शयानेन भीष्मेण सुमहात्मना ।
पानीयं याचितः पार्थः सोविध्यन्मेदिनीतलम् ॥ ८.६.२४ ॥
Cuando el magnánimo Bhīṣma, tendido en su lecho de flechas, pidió agua a Pārtha, este atravesó la superficie de la tierra con una flecha.
8.6.25
जलस्य धारां जनितां दृष्ट्वा पाण्डुसुतेन च ।
अब्रवीत्स महाबाहुस्तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ८.६.२५ ॥
Al ver la corriente de agua producida por el hijo de Pāṇḍu, aquel de brazos poderosos habló: Querido, haz las paces con los Pāṇḍavas.
8.6.26
प्रशमाद्वि भवेच्छान्तिर्मदन्तं युद्धमस्तु वः ।
भ्रातृभावेन पृथिवीं भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सह ॥ ८.६.२६ ॥
La paz viene solo de la calma; que la guerra termine conmigo. Con espíritu fraterno, disfruta la tierra junto con los hijos de Pāṇḍu.
8.6.27
अकुर्वन्वचनं तस्य नूनं शोचति पुत्रकः ।
तदिदं समनुप्राप्त वचनं दीर्घदर्शिनः ॥ ८.६.२७ ॥
Por no haber seguido sus palabras, mi hijo sin duda se lamenta; aquellas palabras del de mirada lejana nos han alcanzado ahora.
8.6.28
अहं तु निहतामात्यो हतपुत्रश्च सञ्जय ।
द्यूततः कृच्छ्रमापन्नो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.२८ ॥
Pero yo, Sañjaya, cuyos ministros han sido muertos y cuyos hijos han sido muertos, he caído en la desdicha por el juego de dados, como un pájaro con las alas cortadas.
8.6.29
यथा हि शकुनिं गृह्य छित्त्वा पक्षौ च सञ्जय ।
विसर्जयन्ति संहृष्टाः क्रीडमानाः कुमारकाः ॥ ८.६.२९ ॥
Como los niños que juegan, habiendo atrapado a un pájaro y cortado sus alas, lo sueltan con alegría, Sañjaya.
8.6.30
लूनपक्षतया तस्य गमनं नोपपद्यते ।
तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.३० ॥
Con las alas cortadas, su vuelo ya no es posible; así también yo he llegado a la condición de un pájaro de alas cortadas.
8.6.31
क्षीणः सर्वार्थहीनश्च निर्ज्ञातिर्बन्धुवर्जितः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामि दीनः शत्रुवशं गतः ॥ ८.६.३१ ॥
Disminuido, privado de toda riqueza y propósito, sin parientes y abandonado por los suyos, desdichado y caído bajo el poder de los enemigos, ¿hacia qué dirección iré?
8.6.32
इत्येवं धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहुदुःखितः ।
प्रोवाच सञ्जयं भूयः सोकव्याकुलमानसः ॥ ८.६.३२ ॥
Así lamentándose, Dhṛtarāṣṭra, profundamente afligido, con la mente turbada por el dolor, volvió a hablar a Sañjaya.
8.6.33
योऽजयत्सर्वकाम्भोजानम्बष्ठान्कैकयैः सह ।
गान्धारांश्च विदेहांश्च जित्वा कार्यार्थमाहवे ॥ ८.६.३३ ॥
Aquel que venció en batalla, por una causa, a todos los Kāmbojas y a los Ambaṣṭhas junto con los Kaikayas, y a los Gāndhāras y los Videhas.
8.6.34
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं योऽजयत्पृथिवीं प्रभुः ।
स जितः पाण्डवैः शूरैः समरे वाहुशालिभिः ॥ ८.६.३४ ॥
Aquel señor que conquistó la tierra para el engrandecimiento de Duryodhana fue vencido en batalla por los heroicos Pāṇḍavas, de brazos poderosos.
8.6.35
तस्मिन्हते महेष्वासे कर्णे युधि किरीटिना ।
के वीराः पर्यतिष्ठन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.३५ ॥
Cuando Karṇa, el gran arquero, fue muerto en batalla por el coronado Arjuna, ¿qué héroes permanecieron en torno a él? Dímelo, Sañjaya.
8.6.36
कच्चिन्नैकः परित्यक्तः पाण्डवैर्निहतो रणे ।
उक्तं त्वया पुरा तात यथा वीरो निपातितः ॥ ८.६.३६ ॥
¿Acaso no fue abandonado solo y muerto en batalla por los Pāṇḍavas? Como me dijiste antes, querido, ¿cómo fue derribado aquel héroe?
8.6.37
भीष्ममप्रतियुध्यन्तं शिखम्डी सायकोत्तमैः ।
पातयामास समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ८.६.३७ ॥
En la batalla, Śikhaṇḍī derribó a Bhīṣma, que no le oponía resistencia, con excelentes flechas; era el mejor de todos los portadores de armas.
8.6.38
तथा द्रौपदिना द्रोणो न्यस्तसर्वायुधो युधि ।
धर्मराजवचः श्रुत्वा अश्वत्थामा हतस्त्विति ॥ ८.६.३८ ॥
Igualmente, el hijo de Draupadī mató en la batalla a Droṇa, que había depuesto todas sus armas, al oír las palabras del rey del Dharma de que Aśvatthāmā había muerto.
8.6.39
युक्तयोगो महेष्वासः शरैर्बहुभिराचितः ।
निहतः खङ्गमुद्यम्य धृष्टद्युम्नेन सञ्जय ॥ ८.६.३९ ॥
Aquel gran arquero, absorto en el yoga y cubierto de muchas flechas, fue muerto por Dhṛṣṭadyumna, que alzó su espada, oh Sañjaya.
8.6.40
अन्तरेण हतावेतौ छलेन च विशेषतः ।
अश्रौषमहमेतद्वै भीष्मद्रोणौ निपातितौ ॥ ८.६.४० ॥
Estos dos fueron muertos aprovechando un resquicio, sobre todo con engaño; en verdad he oído que Bhīṣma y Droṇa fueron derribados.
8.6.41
भीष्मद्रोणौ हि समरे न हन्याद्वज्रभृत्स्वयम् ।
न्यायेन युध्यन्समरे तद्वै सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ८.६.४१ ॥
Bhīṣma y Droṇa, combatiendo justamente en la batalla, no habrían sido muertos ni siquiera por el portador del rayo en persona; esta es la verdad que te digo.
8.6.42
कर्णं त्वस्यन्तमस्त्राणि दिव्यानि च बहूनि च ।
कथमिन्द्रोपमं वीरं मृत्युर्युद्वे समस्पृशत् ॥ ८.६.४२ ॥
Pero ¿cómo tocó la muerte en la batalla al héroe Karṇa, igual a Indra, que disparaba armas divinas y muchas otras?
8.6.43
यस्य विद्युत्प्रभां शक्तिं दिव्यां कनकभूषणाम् ।
प्रायच्छद्द्विषतां हन्त्रीं कुण्डलाभ्यां पुरन्दरः ॥ ८.६.४३ ॥
A aquel a quien Purandara dio, a cambio de los dos pendientes, la lanza divina, de brillo de relámpago y adornada de oro, matadora de enemigos.
8.6.44
यस्य सर्पमुखो दिव्यः शरः काञ्चनभूषणः ।
अशेत निशितः पत्री समरेष्वरिसूदनः ॥ ८.६.४४ ॥
Cuya flecha divina, de rostro de serpiente y adornada de oro, afilada y emplumada, yacía lista en las batallas para destruir al enemigo.
8.6.45
भीष्मद्रोणमुखान्वीरान्योऽवमत्य महारथान् ।
जामदग्न्यान्महाघोरं ब्राह्ममस्त्रमशिक्षत ॥ ८.६.४५ ॥
Quien, despreciando a los grandes guerreros de carro encabezados por Bhīṣma y Droṇa, aprendió de Jāmadagnya el terrible arma de Brahmā.
8.6.46
यश्च द्रोणमुखान्दृष्ट्वा विमुखानर्दिताञ्शरैः ।
सौभद्रस्य महाबाहुर्व्यधमत्कार्मुकं शितैः ॥ ८.६.४६ ॥
Y aquel de grandes brazos que, al ver a Droṇa y los demás vueltos de espaldas y atormentados por flechas, quebró el arco de Saubhadra con agudas saetas.
8.6.47
यश्च नागायुतप्राणां वज्ररंहसमच्युतम् ।
विरथं सहसा कृत्वा भीमसेनमपाहसत् ॥ ८.६.४७ ॥
Y aquel que, dejando de repente sin carro al invencible Bhīmasena, de fuerza de diez mil elefantes y veloz como el rayo, se burló de él.
8.6.48
सहदेवं च निर्जित्य शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृपया विरथं कृत्वा नाहनद्धर्मचिन्तया ॥ ८.६.४८ ॥
Habiendo vencido también a Sahadeva con flechas de punta curvada y dejándolo sin carro, por compasión, pensando en el dharma, no lo golpeó.
8.6.49
यश्च मायासहस्राणि विकुर्वाणं जयैषिणम् ।
घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं शक्रशक्त्या निजघ्निवान् ॥ ८.६.४९ ॥
Aquel que, con la lanza de Indra, mató a Ghaṭotkaca, señor de los rākṣasas, que creaba miles de ilusiones deseando la victoria.
8.6.50
एवांश्च दिवसान्यस्य युद्धे भीतो धनञ्जयः ।
नागमद्द्वैरथं वीरः स कथं निहतो रणे ॥ ८.६.५० ॥
¿Cómo fue muerto en la batalla aquel héroe, si Dhanañjaya, temeroso durante tantos días, no vino al combate singular?
8.6.51
संशप्तकानां योधा ये आह्वयन्त सदाऽन्यतः ।
एतान्हत्वा हनिष्यामि पश्चाद्वैकर्तनं रणे ॥ ८.६.५१ ॥
Los guerreros de los Saṃśaptaka, que siempre desafiaban desde otro lado: «Habiéndolos matado, después mataré en batalla al hijo de Vikartana».
8.6.52
इति व्यपदिशन्पार्थो वर्जयन्सूतजं रणे ।
स कथं निहतो वीरः पार्थेन परवीरहा ॥ ८.६.५२ ॥
Así, poniendo excusas, Pārtha, evitando en la batalla al hijo del cochero, ¿cómo fue muerto aquel héroe, matador de héroes enemigos, por Pārtha?
8.6.53
रथभह्गो न चेत्तस्य धनुर्वा न व्यशीर्यत ।
न चेदस्त्राणि नष्टानि स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.५३ ॥
Si su carro no se rompió, ni su arco se quebró, ni sus armas se perdieron, ¿cómo fue muerto por los enemigos?
8.6.54
को हि शक्तो रणे कर्णं विधुन्वानं महद्धनुः ।
विमुञ्चन्तं शरान्घोरान्दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे।
जेतुं पुरुषशार्दूलं शार्दूलमिव वेगिनम् ॥ ८.६.५४ ॥
¿Quién, en verdad, es capaz de vencer en batalla a Karṇa, tigre entre los hombres, veloz como un tigre, que sacude su gran arco y lanza flechas terribles y armas divinas?
8.6.55
ध्रवं तस्य धनुश्छिन्नं रथो वाऽपि महीं गतः ।
अस्त्राणि वा प्रनष्टानि यथा शंससि मे हतम्।
न ह्यन्यदपि पश्यामि कारणं तस्य नाशने ॥ ८.६.५५ ॥
Seguramente su arco está roto, o su carro ha caído a tierra, o sus armas han sido destruidas, como dices que ha sido muerto. No veo otra causa de su destrucción.
8.6.56
न हिन्मि फल्गुनं यावत्तावत्पादौ न धावये ।
इति यस्य महाघोरं व्रतमासीन्महात्मनः ॥ ८.६.५६ ॥
Hasta que mate a Phālguna, no lavaré mis pies. Tal era el terrible voto de aquel magnánimo.
8.6.57
यस्य भीतो रमे निद्रां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
त्रयोदशसमा नित्यं नाभजत्पुरुषर्षभः ॥ ८.६.५७ ॥
Por temor a quien el rey del dharma, Yudhiṣṭhira, el mejor de los hombres, no disfrutó del sueño durante trece años seguidos.
8.6.58
यस्य वीर्यवतो वीर्यमुपाश्रित्य महात्मनः ।
मम पुत्रः सभां भार्यां पाण्डूनां नीतवान्बलात् ॥ ८.६.५८ ॥
Confiando en el poder de aquel valiente, magnánimo, mi hijo llevó por la fuerza a la esposa de los Pāṇḍavas a la sala de asamblea.
8.6.59
तत्रापि च सभामध्ये पाण्डवानां च पश्यताम् ।
दासभार्येति पाञ्चालीमब्रवीत्कुरुसन्निधौ ॥ ८.६.५९ ॥
También allí, en medio de la asamblea, mientras los Pāṇḍavas miraban, en presencia de los Kurus, llamó a Pāñcālī 'mujer de un esclavo'.
8.6.60
न सन्ति तपयः कृष्णे सर्वे षण्डतिलैः समाः ।
उपतिष्ठस्व भर्तारमन्यं वा वरवर्णिनि ॥ ८.६.६० ॥
Kṛṣṇā, ninguno de ellos sirve de nada; todos son como eunucos y granos de sésamo. Hermosa, sirve a otro esposo.
8.6.61
इत्येवं यः पुरा वाचो रूक्षाः संश्रावयन्रुषा ।
सभायां सूतजः कृष्णां स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.६१ ॥
Así, ¿cómo fue muerto por sus enemigos aquel hijo del auriga que antes, en la asamblea, con ira pronunció duras palabras a Kṛṣṇā?
8.6.62
यदि भीष्मो रणश्लाघी द्रोणो वा युधि दुर्मदः ।
न हनिष्यति कौन्तेयान्पक्षपातात्सुयोधन।
सर्वानेव हनिष्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ८.६.६२ ॥
Si Bhīṣma, orgulloso en la batalla, o Droṇa, ebrio de guerra, no matan a los hijos de Kuntī por parcialidad, oh Suyodhana, yo mismo los mataré a todos; que se aparte de tu mente esta fiebre.
8.6.63
किं करिष्यति गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी ।
स्निग्धचन्दनदिग्धस्य मच्छरस्याभिधावतः।
स नूनमृषभस्कन्धो ह्यर्जुनेन कथं हतः ॥ ८.६.६३ ॥
¿Qué harán el arco Gāṇḍīva y los dos grandes carcajes inagotables? ¿Cómo fue muerto por Arjuna aquel que, untado de sándalo perfumado, de hombros de toro, se lanzaba como un mosquito?
8.6.64
यश्च गाण्डीवमुक्तानां स्पर्शमुग्रमचिन्तयन् ।
अपतिर्ह्यसि कृष्णेति ब्रुवन्पार्थानवैक्षत ॥ ८.६.६४ ॥
Aquel que, sin temer el contacto de las feroces flechas disparadas desde el Gāṇḍīva, miraba a los hijos de Pṛthā diciendo: «Oh Kṛṣṇā, no tienes marido».
8.6.65
यस्य नासीद्भयं पार्थात्सपुत्रात्सजनार्दनात् ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य मुहूर्तमपि सञ्जय ॥ ८.६.६५ ॥
Oh Sañjaya, aquel a quien no temía Pārtha, ni con sus hijos, ni con Janārdana, confiando en la fuerza de sus propios brazos, aunque fuera por un instante.
8.6.66
तस्य नाऽहं वधं मन्ये देवैरपि सवासवैः ।
प्रतीपमभिघावद्भिः किं पुनस्तात पाण्डवैः ॥ ८.६.६६ ॥
No creo que su muerte llegue ni siquiera por obra de los dioses, con Vāsava a la cabeza, lanzándose contra él con hostilidad; mucho menos a manos de los Pāṇḍavas, querido hijo.
8.6.67
न हि ज्यां संसम्पृशानस्य तलत्रे वाऽपि गृह्णतः ।
पुमानाधिरथेः स्थातुं कश्चित्प्रमुखतोऽर्हति ॥ ८.६.६७ ॥
En verdad, ningún hombre es capaz de enfrentarse de frente al hijo de Adhiratha, que toca la cuerda del arco y empuña el arco en su mano.
8.6.68
अपि स्यान्मेदिनी हीना सोमसूर्यप्रभांशुभिः ।
न वध- पुरुषेन्द्रस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ८.६.६८ ॥
Aunque la tierra quizá quedara privada de los rayos del sol y de la luna, la muerte del señor de los hombres que nunca huye en las batallas (no ocurriría).
8.6.69
येन मन्दः सहायेन भ्रात्रा दुःशासनेन च ।
वासुदेवस्य दुर्बुद्धिः प्रत्याख्यानमरोचत ॥ ८.६.६९ ॥
Con la ayuda de quien, aquel necio de mente perversa, junto con su hermano Duḥśāsana, encontró agradable el rechazo de Vāsudeva (Kṛṣṇa).
8.6.70
स नूनं वृषभस्कन्धं कर्णं दृष्ट्वा निपातितम् ।
दुःशासनं च निहतं मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७० ॥
Él, creo yo, sin duda se lamenta al ver a Karṇa, de hombros de toro, derribado, y a Duḥśāsana muerto.
8.6.71
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा द्वैरथे सव्यसाचिना ।
जयतः पाण्डवान्दृष्ट्वा किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७१ ॥
Al ver a Vaikartana (Karṇa) muerto en combate singular por Savyasācin (Arjuna), y a los Pāṇḍavas victoriosos, ¿qué dijo entonces Duryodhana?
8.6.72
दुर्मर्षणं हतं दृष्ट्वा वृषसेनं च संयुगे ।
प्रभग्रं च बलं दृष्ट्वा वध्यमानं महारथैः ॥ ८.६.७२ ॥
Al ver a Durmarṣaṇa muerto, y a Vṛṣasena también, y al ejército deshecho y siendo abatido por los grandes carroceros, (¿qué dijo Duryodhana?)
8.6.73
पराङ्मुखांश्च राज्ञस्तु पलायनपरायणान् ।
विद्रुतान्रथिनो दृष्ट्वा मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७३ ॥
Al ver a los reyes y guerreros en carro vueltos de espaldas, huyendo y dispersos, creo que mi hijo se lamenta.
8.6.74
अनेयश्चाभिमानी च दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ।
हतोत्साहं बलं दृष्ट्वा किंस्विदुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७४ ॥
¿Qué dijo Duryodhana, indomable, orgulloso, de mala mente y sin control de sus sentidos, al ver el ejército con el ánimo destruido?
8.6.75
स्वयं वैरं महत्कृत्वा वार्यमाणः सुहृद्गणैः ।
प्रधने हतभूयिष्ठैः किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७५ ॥
Habiendo él mismo provocado una gran enemistad, a pesar de que sus amigos lo contenían, y con la mayoría de ellos muertos en batalla, ¿qué dijo Duryodhana?
8.6.76
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
रुधिरे पीयमाने च किंस्विद्द्रुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७६ ॥
Al ver a su hermano muerto en batalla a manos de Bhīmasena, y la sangre siendo bebida, ¿qué dijo Duryodhana?
8.6.77
सह गान्धारराजेन सभायां यदभाषत ।
कर्णोऽर्जुनं रणे हन्ता हते तस्मिन्किमब्रवीत् ॥ ८.६.७७ ॥
Lo que se dijo en la asamblea junto al rey de Gandhāra, que Karṇa mataría a Arjuna en batalla; cuando Karṇa fue muerto, ¿qué dijo?
8.6.78
द्यूतं कृत्वा पुरा हृष्ठो वञ्चयित्वा च पाण्डवान् ।
शकुनिः सौबलस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.७८ ॥
Śakuni, hijo de Subala, que antes se alegró jugando a los dados y engañó a los Pāṇḍavas, querido mío, ¿qué dijo cuando Karṇa fue muerto?
8.6.79
कृतवर्मा महेष्वासः सात्वतानां महारथः ।
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा हार्दिक्यः किमभाषत ॥ ८.६.७९ ॥
Al ver muerto al hijo de Vikartana (Karṇa), ¿qué dijo Hārdikya, Kṛtavarman, gran arquero y gran auriga de los Sātvatas?
8.6.80
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यस्य शिक्षामुपासते ।
धनुर्वेदं चिकीर्षन्तो द्रोणपुत्रस्य धीमतः ॥ ८.६.८० ॥
Del sabio hijo de Droṇa (Aśvatthāman), bajo cuya enseñanza se sentaban brahmanes, kṣatriyas y vaiśyas, deseosos de aprender la ciencia del arco.
8.6.81
युवा रूपेण सम्पन्नो दर्शनीयो महायशाः ।
अश्वत्थामा हते कर्णे किमभाषत सञ्जय ॥ ८.६.८१ ॥
Joven, hermoso, agradable a la vista y de gran fama, ¿qué dijo Aśvatthāman, oh Sañjaya, cuando Karṇa fue muerto?
8.6.82
आचार्यो यो धनुर्वेदे गौतमो रथसत्तमः ।
कृपः शारद्वतस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.८२ ॥
Kṛpa, maestro de la ciencia del arco, de linaje Gautama, hijo de Śaradvat, el mejor de los aurigas: querido, ¿qué dijo cuando Karṇa fue muerto?
8.6.83
मद्रराजो महेष्वासः शल्यः समितिशोभनः ।
दृष्ट्वा विनिहतं कर्णं सारथ्ये रथिनां वरः।
किमभाषत सौवीरो मद्राणामधिपो बली ॥ ८.६.८३ ॥
El rey de los Madras, el gran arquero Śalya, glorioso en la batalla, el mejor de los aurigas que fue el cochero de Karṇa: al ver muerto a Karṇa, ¿qué dijo el poderoso señor de los Sauvīras y los Madras?
8.6.84
दृष्ट्वा विनिहतं सर्वे योधा वारणदुर्जयाः ।
ये च केन राजानः पृथिव्यां योद्वुमागताः।
वैकर्तनं हतं दृष्टवा कान्यभाषन्त सञ्जय ॥ ८.६.८४ ॥
Al ver muerto a Karṇa, todos los guerreros invencibles como elefantes y los reyes que habían venido a combatir en la tierra, ¿qué dijeron, oh Sañjaya, al ver muerto al hijo de Vikartana?
8.6.85
द्रोणे तु निहते वीरे रथव्याघ्रे नरर्षभे ।
के वा मुखमनीकानामासन्सञ्जय भागशः ॥ ८.६.८५ ॥
Oh Sañjaya, cuando el héroe Droṇa, tigre entre los aurigas y toro entre los hombres, fue muerto, ¿quiénes estaban al frente de los ejércitos, por partes?
8.6.86
मद्रराजः कथं शल्यो नियुक्तो रथिनां वरः ।
वैकर्तनस्य सारथ्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.८६ ॥
Oh Sañjaya, ¿cómo fue nombrado Śalya, rey de los Madras, el mejor de los aurigas, como auriga de Karṇa, hijo de Vikartana? Dímelo.
8.6.87
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं सूतपुत्रस्य युध्यतः ।
वामं चक्रं ररक्षुर्वा के वा वीरस्य पृष्ठतः ॥ ८.६.८७ ॥
¿Quiénes protegieron la rueda derecha del hijo del auriga mientras combatía, y quiénes protegieron la izquierda? ¿O quiénes estaban detrás de aquel héroe?
8.6.88
के कर्णं न जहुः शूराः के क्षुद्राः प्राद्रवंस्ततः ।
कथं च वः समेतानां हतः कर्णो महारथः ॥ ८.६.८८ ॥
¿Qué héroes no abandonaron a Karṇa, y qué hombres viles huyeron entonces? ¿Y cómo fue muerto Karṇa, el gran auriga, estando todos vosotros reunidos?
8.6.89
पाण्डवाश्च स्वयं शूराः प्रत्युदीयुर्महारथाः ।
सृजन्तः शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदाः ॥ ८.६.८९ ॥
Y los propios Pāṇḍavas, héroes y grandes aurigas, avanzaron, lanzando lluvias de flechas como nubes que vierten corrientes de agua.
8.6.90
स च सर्पमुखो दिव्यो महेषुप्रवरस्तदा ।
व्यर्थः कथं समभवत्तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.६.९० ॥
¿Y cómo aquella flecha divina de rostro de serpiente, la mejor de las grandes flechas, resultó entonces inútil? Dímelo, Oh Sañjaya.
8.6.91
मामकस्यास्य सैन्यस्य हतोत्सेधस्य सञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ८.६.९१ ॥
Oh Sañjaya, la altura de este mi ejército ha sido derribada; aplastada la joroba (el jefe), no veo remanente alguno.
8.6.92
तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे त्यक्तजीवीतौ ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा को न्वर्थो जीवितेन मे ॥ ८.६.९२ ॥
Aquellos dos héroes, grandes arqueros, que entregaron sus vidas por mí, Bhīṣma y Droṇa, han sido muertos; al oírlo, ¿qué sentido tiene para mí vivir?
8.6.93
पुनः पुनर्न मृष्यामि वधं कर्णस्य पाण्डवैः ।
यस्य बाह्वोर्बलं तुल्यं कुञ्जराणां शतं शतम् ॥ ८.६.९३ ॥
Una y otra vez no puedo soportar la muerte de Karṇa a manos de los Pāṇḍavas, cuyo poder de brazos iguala al de cien y cien elefantes.
8.6.94
द्रोणे हते च यद्वृत्तं कौरवाणां परैः सह ।
सङ्घामे नरवीराणां तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.९४ ॥
Cuando Droṇa fue muerto, dime, oh Sañjaya, lo que sucedió a los héroes kauravas junto con sus enemigos en la batalla.
8.6.95
यथा कर्णश्च कौन्तेयैः सह युद्धमयोजयत् ।
तथा च द्विषतां हन्ता रणे शान्तस्तदुच्यताम् ॥ ८.६.९५ ॥
Cómo Karṇa libró batalla con los hijos de Kuntī, y cómo, el matador de enemigos, quedó en reposo en la batalla: que se me cuente.