મહાભારત · અધ્યાય 8.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.6.1
श्रिया कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च ।
त्वामद्य सन्तो मन्यन्ते ययातिमिव नाहुषम् ॥ ८.६.१ ॥
શ્રી, કુળ, યશ, તપ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનથી આજે સજ્જનો તમને નહુષપુત્ર યયાતિ સમાન માને છે.
8.6.2
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्योऽसि पार्थिव ।
पर्यवस्थापयात्मानं मा विषादे मनः कृथाः ॥ ८.६.२ ॥
હે રાજન્, તમે સાંભળીને મહર્ષિ સમાન છો, કૃતકૃત્ય છો; પોતાને સ્થિર કરો, મનને વિષાદમાં ન મૂકો.
8.6.3
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
यत्र सालप्रतीकाशः कर्णोऽहन्यत संयुगे ॥ ८.६.३ ॥
હું દૈવને જ શ્રેષ્ઠ માનું છું; નિરર્થક પૌરુષને ધિક્કાર. સાલવૃક્ષ સમાન કર્ણ યુદ્ધમાં માર્યો ગયો.
8.6.4
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः ॥ ८.६.४ ॥
યુધિષ્ઠિરની સેના અને પાંચાલોના રથસમૂહોને હણીને, બાણવર્ષાથી સર્વ દિશાઓને તપાવનાર મહારથી.
8.6.5
मोहियित्वा रणे पार्थान्वज्नहस्त इवासुरान् ।
स कथं निहतः शेते वायुरुग्ण इव द्रुमः ॥ ८.६.५ ॥
વજ્રહસ્ત ઇન્દ્ર અસુરોને મોહિત કરે તેમ રણમાં પાર્થોને મોહિત કરનાર તે, વાયુએ તોડેલા વૃક્ષ જેવો હણાઈને કેવો સૂતો છે?
8.6.6
शोकस्यान्तं न पश्यामि पारं जलनिधेरिव ।
चिन्ता मे वर्धतेऽतीव मुमूर्षा चापि जायते ॥ ८.६.६ ॥
સમુદ્રનો સામો કિનારો ન દેખાય તેમ શોકનો અંત હું જોતો નથી; મારી ચિંતા અતિશય વધે છે અને મરવાની ઇચ્છા પણ જન્મે છે.
8.6.7
कर्णस्य निधनं श्रुत्वा विजयं फल्गुनस्य च ।
अश्रद्धेयमहं मन्ये वधं कर्णस्य सञ्जय ॥ ८.६.७ ॥
હે સંજય, કર્ણનું મૃત્યુ અને ફલ્ગુન (અર્જુન)ની જીત સાંભળીને, કર્ણનો વધ મને અવિશ્વસનીય લાગે છે.
8.6.8
वज्रसारमिदं नूनं हृदयं दुर्भिदं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं कर्णं न दीर्यते ॥ ८.६.८ ॥
ખરેખર મારું હૃદય વજ્રના સાર જેવું કઠોર છે; પુરુષવ્યાઘ્ર કર્ણ હણાયો એ સાંભળીને પણ તે ફાટતું નથી.
8.6.9
आर्युर्नूनं सुदीर्घं मे विहितं दैवतैः पुरा ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा जीवामीह सुदुःखितः ॥ ८.६.९ ॥
દેવોએ પહેલેથી મારું આયુષ્ય ખરેખર ઘણું લાંબું નક્કી કર્યું છે; કર્ણ હણાયો એ સાંભળીને પણ હું અહીં અતિ દુઃખી થઈને જીવું છું.
8.6.10
धिग्जीवितमिदं चैव सुहृद्वीनस्य सञ्जय ।
अद्य चाहं दशामेतां गतः सञ्जय गर्हिताम्।
कृपणं वर्तयिष्यामि शोच्यः सर्वस्य मन्दधीः ॥ ८.६.१० ॥
હે સંજય, મિત્રો વિનાના આ જીવનને ધિક્કાર! આજે હું આ નિંદનીય દશામાં આવી પડ્યો છું; દીન થઈને જીવીશ, સૌને શોચનીય, મંદબુદ્ધિ.
8.6.11
अहमेव पुरा भूत्वा सर्वलोकस्य सत्कृतः ।
परिभूतः कथं सूत परैः शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ८.६.११ ॥
હે સૂત, પહેલાં હું જ સર્વ લોકો વડે સત્કારાયેલો હતો; હવે બીજાઓ વડે અપમાનિત થઈને હું કેવી રીતે જીવી શકીશ?
8.6.12
दुःखाद्दुःखतरं भन्ये प्राप्तवानस्मि सञ्जय ।
भीष्मद्रोणवधेनैव कर्णस्य च महात्मनः ॥ ८.६.१२ ॥
હે સંજય, ભીષ્મ અને દ્રોણના વધથી, અને મહાત્મા કર્ણના વધથી, હું દુઃખથી પણ મોટું દુઃખ પામ્યો છું એમ હું માનું છું.
8.6.13
नावशेषं प्रपश्यामि सूतपुत्रे हते युधि ।
सहि पारं महानासीत्पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ८.६.१३ ॥
સંજય, યુદ્ધમાં સૂતપુત્ર માર્યો ગયા પછી મને કંઈ બાકી રહેલું દેખાતું નથી. તે જ મારા પુત્રોનો મોટો આશરો હતો.
8.6.14
युद्धे हि निहतः शूरो विसृजन्सायकान्बहून् ।
को हि मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ॥ ८.६.१४ ॥
યુદ્ધમાં તે શૂરવીર માર્યો ગયો, જેણે ઘણા બાણો છોડ્યા. તે પુરુષશ્રેષ્ઠ વિના મારે જીવનનો શો અર્થ?
8.6.15
रथादाधिरथिर्नूनं न्यपतत्सायकार्दितः ।
पर्वतस्येव शिखरं व ज्रपाताद्विदारितम् ॥ ८.६.१५ ॥
ચોક્કસ સૂતપુત્ર બાણોથી પીડિત થઈને રથ પરથી પડ્યો, વીજળીના પ્રહારે તૂટેલા પર્વતશિખરની જેમ.
8.6.16
स शेते पृथिवीं नूनं शोभयन्रुधिरोक्षितः ।
मातङ्ग इव मत्तेन मताङ्गेन निपातितः ॥ ८.६.१६ ॥
તે ચોક્કસ લોહીથી લથબથ થઈને પૃથ્વી પર સૂતો છે, પૃથ્વીને શોભાવતો; જેમ મદમસ્ત હાથી બીજા મદમસ્ત હાથીથી પાડી દેવાયો હોય.
8.6.17
यो बलं धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां यतो भयम् ।
सोऽर्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ८.६.१७ ॥
જે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનું બળ હતો અને પાંડવોને જેનાથી ભય હતો, ધનુર્ધરોનો માપદંડ એવો તે કર્ણ અર્જુન દ્વારા માર્યો ગયો.
8.6.18
स हि वीरो महेष्वासो मित्राणामभयङ्करः ।
शेते विनिहतो वीरः शक्रेणेव पुरा बलः ॥ ८.६.१८ ॥
તે વીર, મહાધનુર્ધર, મિત્રોને અભય આપનાર. માર્યો ગયેલો તે વીર એવો પડ્યો છે, જેમ પૂર્વે ઇન્દ્રે બલને માર્યો હતો.
8.6.19
पङ्गोरिवाध्वगमनं दरिद्रस्येव कामितम् ।
दुर्योधनस्य लोभश्च समान्येतानि सञ्जय ॥ ८.६.१९ ॥
લંગડાનું માર્ગે ચાલવું અને ગરીબની ઇચ્છા, એમ જ દુર્યોધનનો લોભ — આ બધું સમાન છે, સંજય.
8.6.20
अन्यथा चिन्तितं कार्यमन्यथा तत्तु जायते ।
अहो नु बलवद्दैवं कालश्च दुरतिक्रमः ॥ ८.६.२० ॥
જે કાર્ય વિચાર્યું હોય તે બીજી રીતે થાય છે; જે થાય છે તે બીજું જ. અહો, દૈવ બળવાન છે, કાળ અતિક્રમ્ય નથી.
8.6.21
पलायमानः कृपणो दीनात्मा दीनपौरुषः ।
कच्चिद्विनिहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ॥ ८.६.२१ ॥
ભાગતો, દીન, ડરપોક મનવાળો, નિર્બળ પૌરુષવાળો મારો પુત્ર દુઃશાસન શું માર્યો ગયો, હે સૂત?
8.6.22
कच्चिन्न दीनाचरितं कृतवांस्तात संयुगे ।
कच्चिन्न निहतः शूरा यथाऽन्ये क्षत्रियर्षभाः ॥ ८.६.२२ ॥
વત્સ, યુદ્ધમાં તેણે કોઈ દીન આચરણ તો નથી કર્યું? અન્ય ક્ષત્રિય-વૃષભોની જેમ શૂરવીર તરીકે તે માર્યો ગયો નથી?
8.6.23
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धमिति सर्वदा ।
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान्मूढः पथ्यमिवौषधम् ॥ ८.६.२३ ॥
'યુદ્ધ ન કર' એ યુધિષ્ઠિરનું વચન મૂર્ખ દુર્યોધને ક્યારેય સ્વીકાર્યું નહીં, જેમ હિતકારી ઔષધ રોગી સ્વીકારતો નથી.
8.6.24
शतल्पे शयानेन भीष्मेण सुमहात्मना ।
पानीयं याचितः पार्थः सोविध्यन्मेदिनीतलम् ॥ ८.६.२४ ॥
બાણશય્યા પર સૂતેલા મહાત્મા ભીષ્મે પાર્થ પાસે પાણી માંગ્યું, ત્યારે તેણે બાણથી પૃથ્વીતળ વીંધ્યું.
8.6.25
जलस्य धारां जनितां दृष्ट्वा पाण्डुसुतेन च ।
अब्रवीत्स महाबाहुस्तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ८.६.२५ ॥
પાંડુપુત્રે ઉત્પન્ન કરેલી જળધારા જોઈને તે મહાબાહુ બોલ્યો: હે તાત, પાંડવો સાથે સમાધાન કરી લે.
8.6.26
प्रशमाद्वि भवेच्छान्तिर्मदन्तं युद्धमस्तु वः ।
भ्रातृभावेन पृथिवीं भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सह ॥ ८.६.२६ ॥
શમનથી જ શાંતિ થાય; યુદ્ધ મારા પર જ પૂરું થાઓ. ભાઈચારાથી પાંડુપુત્રો સાથે પૃથ્વીનો ભોગ કર.
8.6.27
अकुर्वन्वचनं तस्य नूनं शोचति पुत्रकः ।
तदिदं समनुप्राप्त वचनं दीर्घदर्शिनः ॥ ८.६.२७ ॥
તેનું વચન ન માનવાથી મારો પુત્ર ચોક્કસ શોક કરે છે. દૂરદર્શીનું તે વચન હવે આપણી પાસે આવી પહોંચ્યું છે.
8.6.28
अहं तु निहतामात्यो हतपुत्रश्च सञ्जय ।
द्यूततः कृच्छ्रमापन्नो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.२८ ॥
હે સંજય, હું તો મંત્રીઓ હણાયેલા, પુત્રો હણાયેલા, જુગારથી સંકટમાં પડેલો છું; પાંખ કપાયેલા પંખી જેવો.
8.6.29
यथा हि शकुनिं गृह्य छित्त्वा पक्षौ च सञ्जय ।
विसर्जयन्ति संहृष्टाः क्रीडमानाः कुमारकाः ॥ ८.६.२९ ॥
હે સંજય, રમતાં બાળકો પંખીને પકડીને તેની પાંખો કાપીને આનંદથી છોડી દે છે, તેમ.
8.6.30
लूनपक्षतया तस्य गमनं नोपपद्यते ।
तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.३० ॥
પાંખ કપાઈ જવાથી તેને ઊડવું શક્ય નથી; તેમ હું પણ પાંખ કપાયેલા પંખી જેવી દશામાં આવી પડ્યો છું.
8.6.31
क्षीणः सर्वार्थहीनश्च निर्ज्ञातिर्बन्धुवर्जितः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामि दीनः शत्रुवशं गतः ॥ ८.६.३१ ॥
ક્ષીણ, સર્વ અર્થોથી વંચિત, સ્વજનોવિનાનો અને બંધુવિહીન હું દીન થઈ શત્રુના વશમાં ગયો છું. કઈ દિશામાં જઈશ?
8.6.32
इत्येवं धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहुदुःखितः ।
प्रोवाच सञ्जयं भूयः सोकव्याकुलमानसः ॥ ८.६.३२ ॥
આ રીતે વિલાપ કરીને અત્યંત દુઃખી ધૃતરાષ્ટ્ર શોકથી વ્યાકુળ મનથી ફરી સંજયને બોલ્યા.
8.6.33
योऽजयत्सर्वकाम्भोजानम्बष्ठान्कैकयैः सह ।
गान्धारांश्च विदेहांश्च जित्वा कार्यार्थमाहवे ॥ ८.६.३३ ॥
જેણે કાર્ય માટે યુદ્ધમાં બધા કાંબોજો, અંબષ્ઠોને કૈકયો સાથે, ગાંધારો અને વિદેહોને જીત્યા હતા.
8.6.34
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं योऽजयत्पृथिवीं प्रभुः ।
स जितः पाण्डवैः शूरैः समरे वाहुशालिभिः ॥ ८.६.३४ ॥
દુર્યોધનની વૃદ્ધિ માટે જેણે પૃથ્વી જીતી હતી, તે પ્રભુ યુદ્ધમાં બાહુબળી શૂર પાંડવોથી પરાજિત થયો.
8.6.35
तस्मिन्हते महेष्वासे कर्णे युधि किरीटिना ।
के वीराः पर्यतिष्ठन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.३५ ॥
યુદ્ધમાં કિરીટધારી (અર્જુન) દ્વારા મહાધનુર્ધર કર્ણ માર્યો ગયો ત્યારે તેની આસપાસ કયા વીરો ઊભા રહ્યા? હે સંજય, તે મને કહે.
8.6.36
कच्चिन्नैकः परित्यक्तः पाण्डवैर्निहतो रणे ।
उक्तं त्वया पुरा तात यथा वीरो निपातितः ॥ ८.६.३६ ॥
હે તાત, શું પાંડવોએ તેને એકલો છોડીને યુદ્ધમાં માર્યો નહીં? તેં પહેલાં કહ્યું હતું તેમ તે વીર કેવી રીતે પડાયો?
8.6.37
भीष्ममप्रतियुध्यन्तं शिखम्डी सायकोत्तमैः ।
पातयामास समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ८.६.३७ ॥
યુદ્ધમાં પ્રતિકાર ન કરતા ભીષ્મને શિખંડીએ શ્રેષ્ઠ બાણોથી પાડી દીધા; તેઓ સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
8.6.38
तथा द्रौपदिना द्रोणो न्यस्तसर्वायुधो युधि ।
धर्मराजवचः श्रुत्वा अश्वत्थामा हतस्त्विति ॥ ८.६.३८ ॥
એ જ રીતે દ્રૌપદીના પુત્રે યુદ્ધમાં બધાં શસ્ત્રો મૂકી દીધેલા દ્રોણને માર્યા; અશ્વત્થામા હણાયો એવું ધર્મરાજનું વચન સાંભળીને.
8.6.39
युक्तयोगो महेष्वासः शरैर्बहुभिराचितः ।
निहतः खङ्गमुद्यम्य धृष्टद्युम्नेन सञ्जय ॥ ८.६.३९ ॥
યોગયુક્ત એ મહાધનુર્ધર અનેક બાણોથી ઢંકાયેલા હતા ત્યારે, હે સંજય, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ખડ્ગ ઉગામીને તેમને માર્યા.
8.6.40
अन्तरेण हतावेतौ छलेन च विशेषतः ।
अश्रौषमहमेतद्वै भीष्मद्रोणौ निपातितौ ॥ ८.६.४० ॥
એ બંનેને તક શોધીને, ખાસ કરીને છળથી મારવામાં આવ્યા; ભીષ્મ અને દ્રોણ પાડી દેવાયા એવું મેં સાંભળ્યું.
8.6.41
भीष्मद्रोणौ हि समरे न हन्याद्वज्रभृत्स्वयम् ।
न्यायेन युध्यन्समरे तद्वै सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ८.६.४१ ॥
ન્યાયપૂર્વક યુદ્ધ કરતા ભીષ્મ અને દ્રોણને વજ્રધારી પોતે પણ યુદ્ધમાં ન મારે; એ જ સત્ય છે, હું તને કહું છું.
8.6.42
कर्णं त्वस्यन्तमस्त्राणि दिव्यानि च बहूनि च ।
कथमिन्द्रोपमं वीरं मृत्युर्युद्वे समस्पृशत् ॥ ८.६.४२ ॥
પરંતુ દિવ્ય અને અનેક અસ્ત્રો છોડતા ઇન્દ્ર સમાન વીર કર્ણને યુદ્ધમાં મૃત્યુ કેવી રીતે અડ્યું?
8.6.43
यस्य विद्युत्प्रभां शक्तिं दिव्यां कनकभूषणाम् ।
प्रायच्छद्द्विषतां हन्त्रीं कुण्डलाभ्यां पुरन्दरः ॥ ८.६.४३ ॥
ઇન્દ્રે બે કુંડળોના બદલામાં વીજળી જેવી ચમકતી, સોનાથી શણગારેલી, દિવ્ય અને શત્રુસંહારક શક્તિ જેને આપી હતી.
8.6.44
यस्य सर्पमुखो दिव्यः शरः काञ्चनभूषणः ।
अशेत निशितः पत्री समरेष्वरिसूदनः ॥ ८.६.४४ ॥
જેનું સર્પમુખ, દિવ્ય, સોનાથી શણગારેલું, તીક્ષ્ણ, પાંખવાળું બાણ યુદ્ધોમાં શત્રુસંહાર માટે તૈયાર રહેતું.
8.6.45
भीष्मद्रोणमुखान्वीरान्योऽवमत्य महारथान् ।
जामदग्न्यान्महाघोरं ब्राह्ममस्त्रमशिक्षत ॥ ८.६.४५ ॥
ભીષ્મ-દ્રોણ જેવા મહારથીઓનો અનાદર કરીને, જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) પાસેથી અતિ ભયાનક બ્રહ્માસ્ત્ર શીખ્યો.
8.6.46
यश्च द्रोणमुखान्दृष्ट्वा विमुखानर्दिताञ्शरैः ।
सौभद्रस्य महाबाहुर्व्यधमत्कार्मुकं शितैः ॥ ८.६.४६ ॥
દ્રોણ જેવા વીરોને બાણોથી પીડિત થઈ પીઠ ફેરવતા જોઈ, તે મહાબાહુએ સૌભદ્ર (અભિમન્યુ)નું ધનુષ્ય તીક્ષ્ણ બાણોથી ભાંગી નાખ્યું.
8.6.47
यश्च नागायुतप्राणां वज्ररंहसमच्युतम् ।
विरथं सहसा कृत्वा भीमसेनमपाहसत् ॥ ८.६.४७ ॥
દસ હજાર હાથીઓનું બળ અને વજ્રનો વેગ ધરાવતા અચ્યુત ભીમસેનને અચાનક રથહીન કરીને જેણે ઉપહાસ કર્યો.
8.6.48
सहदेवं च निर्जित्य शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृपया विरथं कृत्वा नाहनद्धर्मचिन्तया ॥ ८.६.४८ ॥
સહદેવને પણ વાંકી ધારવાળા બાણોથી જીતીને, રથહીન કરવા છતાં ધર્મચિંતનથી દયાને કારણે તેને માર્યો નહીં.
8.6.49
यश्च मायासहस्राणि विकुर्वाणं जयैषिणम् ।
घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं शक्रशक्त्या निजघ्निवान् ॥ ८.६.४९ ॥
જયની ઇચ્છાથી હજારો માયાઓ રચનાર રાક્ષસેન્દ્ર ઘટોત્કચને જેણે ઇન્દ્રની શક્તિથી હણ્યો.
8.6.50
एवांश्च दिवसान्यस्य युद्धे भीतो धनञ्जयः ।
नागमद्द्वैरथं वीरः स कथं निहतो रणे ॥ ८.६.५० ॥
યુદ્ધમાં આટલા દિવસ ભયભીત ધનંજય દ્વંદ્વયુદ્ધ માટે આવ્યો નહીં; તો તે વીર રણમાં કેવી રીતે હણાયો?
8.6.51
संशप्तकानां योधा ये आह्वयन्त सदाऽन्यतः ।
एतान्हत्वा हनिष्यामि पश्चाद्वैकर्तनं रणे ॥ ८.६.५१ ॥
સંશપ્તકોના યોદ્ધાઓ હંમેશાં બીજી બાજુથી પડકારતા; 'આમને હણીને પછી વૈકર્તનને હણીશ' એમ રણમાં.
8.6.52
इति व्यपदिशन्पार्थो वर्जयन्सूतजं रणे ।
स कथं निहतो वीरः पार्थेन परवीरहा ॥ ८.६.५२ ॥
આ રીતે બહાનું કાઢીને, રણમાં સૂતપુત્રને ટાળનાર પાર્થ — તો શત્રુવીરોના સંહારક તે વીર પાર્થથી કેવી રીતે હણાયો?
8.6.53
रथभह्गो न चेत्तस्य धनुर्वा न व्यशीर्यत ।
न चेदस्त्राणि नष्टानि स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.५३ ॥
તેનો રથ ભાંગ્યો નહીં, ધનુષ્ય તૂટ્યું નહીં, અસ્ત્રો નષ્ટ થયા નહીં, તો તે શત્રુઓથી કેવી રીતે હણાયો?
8.6.54
को हि शक्तो रणे कर्णं विधुन्वानं महद्धनुः ।
विमुञ्चन्तं शरान्घोरान्दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे।
जेतुं पुरुषशार्दूलं शार्दूलमिव वेगिनम् ॥ ८.६.५४ ॥
યુદ્ધમાં મોટું ધનુષ્ય હલાવતા, ભયંકર બાણો અને દિવ્ય અસ્ત્રો છોડતા, વાઘ જેવા વેગવાન તે પુરુષસિંહ કર્ણને જીતવા કોણ સમર્થ છે?
8.6.55
ध्रवं तस्य धनुश्छिन्नं रथो वाऽपि महीं गतः ।
अस्त्राणि वा प्रनष्टानि यथा शंससि मे हतम्।
न ह्यन्यदपि पश्यामि कारणं तस्य नाशने ॥ ८.६.५५ ॥
ચોક્કસ તેનું ધનુષ્ય તૂટી ગયું છે, અથવા તેનો રથ ભૂમિ પર પડી ગયો છે, અથવા તેના અસ્ત્રો નષ્ટ થઈ ગયા છે, જેમ તમે કહો છો કે તે માર્યો ગયો. તેના વિનાશનું બીજું કોઈ કારણ પણ હું જોતો નથી.
8.6.56
न हिन्मि फल्गुनं यावत्तावत्पादौ न धावये ।
इति यस्य महाघोरं व्रतमासीन्महात्मनः ॥ ८.६.५६ ॥
ફાલ્ગુનને હું મારું નહીં ત્યાં સુધી મારા પગ ધોઈશ નહીં. તે મહાત્માનું વ્રત આવું અતિ ભયાનક હતું.
8.6.57
यस्य भीतो रमे निद्रां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
त्रयोदशसमा नित्यं नाभजत्पुरुषर्षभः ॥ ८.६.५७ ॥
જેના ભયથી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેર વર્ષ સુધી સતત નિદ્રામાં સુખ પામ્યા નહીં.
8.6.58
यस्य वीर्यवतो वीर्यमुपाश्रित्य महात्मनः ।
मम पुत्रः सभां भार्यां पाण्डूनां नीतवान्बलात् ॥ ८.६.५८ ॥
જે વીર્યવાનના વીર્યનો આશ્રય લઈને મારા પુત્રે પાંડવોની પત્નીને બળજબરીથી સભામાં લઈ ગયો.
8.6.59
तत्रापि च सभामध्ये पाण्डवानां च पश्यताम् ।
दासभार्येति पाञ्चालीमब्रवीत्कुरुसन्निधौ ॥ ८.६.५९ ॥
ત્યાં પણ સભાની વચ્ચે, પાંડવો જોતા હતા ત્યારે, કુરુઓની હાજરીમાં તેણે પાંચાલીને 'દાસની પત્ની' કહી.
8.6.60
न सन्ति तपयः कृष्णे सर्वे षण्डतिलैः समाः ।
उपतिष्ठस्व भर्तारमन्यं वा वरवर्णिनि ॥ ८.६.६० ॥
કૃષ્ણે, તેઓ બધા નપુંસક અને તલ જેવા તુચ્છ છે; તેઓ તારું કંઈ નથી. હે સુંદરી, બીજા પતિની સેવા કર.
8.6.61
इत्येवं यः पुरा वाचो रूक्षाः संश्रावयन्रुषा ।
सभायां सूतजः कृष्णां स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.६१ ॥
પૂર્વે સભામાં ક્રોધથી કૃષ્ણાને કઠોર વચનો સંભળાવનાર તે સૂતપુત્ર શત્રુઓ દ્વારા કેવી રીતે માર્યો ગયો?
8.6.62
यदि भीष्मो रणश्लाघी द्रोणो वा युधि दुर्मदः ।
न हनिष्यति कौन्तेयान्पक्षपातात्सुयोधन।
सर्वानेव हनिष्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ८.६.६२ ॥
યુદ્ધમાં ગર્વ રાખનાર ભીષ્મ કે યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત દ્રોણ પક્ષપાતથી કૌંતેયોને નહીં મારે તો, હે સુયોધન, હું જ બધાને મારી નાખીશ; તારા મનનો આ તાવ દૂર થાઓ.
8.6.63
किं करिष्यति गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी ।
स्निग्धचन्दनदिग्धस्य मच्छरस्याभिधावतः।
स नूनमृषभस्कन्धो ह्यर्जुनेन कथं हतः ॥ ८.६.६३ ॥
ગાંડીવ ધનુષ્ય અને બે અક્ષય મહાન બાણભાથાં શું કરશે? ચંદનથી લિપ્ત, વૃષભ જેવા ખભાવાળો તે મચ્છર સમાન ધસી આવતો યોદ્ધો અર્જુન દ્વારા કેવી રીતે માર્યો ગયો?
8.6.64
यश्च गाण्डीवमुक्तानां स्पर्शमुग्रमचिन्तयन् ।
अपतिर्ह्यसि कृष्णेति ब्रुवन्पार्थानवैक्षत ॥ ८.६.६४ ॥
ગાંડીવમાંથી છૂટેલા ભયાનક બાણોના સ્પર્શની ચિંતા ન કરીને, 'હે કૃષ્ણા, તારે પતિ નથી' એમ કહેતાં જે પાર્થો તરફ જોતો હતો.
8.6.65
यस्य नासीद्भयं पार्थात्सपुत्रात्सजनार्दनात् ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य मुहूर्तमपि सञ्जय ॥ ८.६.६५ ॥
હે સંજય, પાર્થથી, તેના પુત્રો સહિત અને જનાર્દન સહિત પણ જેને ભય નહોતો, તે પોતાના બાહુબળનો આશ્રય લઈને એક ક્ષણ માટે પણ.
8.6.66
तस्य नाऽहं वधं मन्ये देवैरपि सवासवैः ।
प्रतीपमभिघावद्भिः किं पुनस्तात पाण्डवैः ॥ ८.६.६६ ॥
તેનો વધ, ઇન્દ્ર સહિત દેવો વિરોધમાં ધસી આવે તો પણ હું માનતો નથી; તો હે તાત, પાંડવો દ્વારા મરવાની તો વાત જ શી?
8.6.67
न हि ज्यां संसम्पृशानस्य तलत्रे वाऽपि गृह्णतः ।
पुमानाधिरथेः स्थातुं कश्चित्प्रमुखतोऽर्हति ॥ ८.६.६७ ॥
ખરેખર, ધનુષ્યની દોરી સ્પર્શતા અને હાથમાં ધનુષ્ય પકડેલા અધિરથપુત્રની સામે ઊભા રહેવા યોગ્ય કોઈ પુરુષ નથી.
8.6.68
अपि स्यान्मेदिनी हीना सोमसूर्यप्रभांशुभिः ।
न वध- पुरुषेन्द्रस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ८.६.६८ ॥
ચંદ્ર-સૂર્યના પ્રભા-કિરણો વિના કદાચ પૃથ્વી રહી શકે; પણ યુદ્ધમાં પીઠ ન બતાવનાર પુરુષેન્દ્રનો વધ (થશે નહીં).
8.6.69
येन मन्दः सहायेन भ्रात्रा दुःशासनेन च ।
वासुदेवस्य दुर्बुद्धिः प्रत्याख्यानमरोचत ॥ ८.६.६९ ॥
જે મૂર્ખ અને દુર્બુદ્ધિ (દુર્યોધન) ભાઈ દુઃશાસનની સહાયથી વાસુદેવ (કૃષ્ણ)નો અસ્વીકાર પસંદ કરતો હતો.
8.6.70
स नूनं वृषभस्कन्धं कर्णं दृष्ट्वा निपातितम् ।
दुःशासनं च निहतं मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७० ॥
તેણે (દુર્યોધને) વૃષભ જેવા ખભાવાળા કર્ણને પડેલો અને દુઃશાસનને માર્યો ગયેલો જોઈને ચોક્કસ શોક કરતો હશે, એમ હું માનું છું.
8.6.71
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा द्वैरथे सव्यसाचिना ।
जयतः पाण्डवान्दृष्ट्वा किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७१ ॥
દ્વંદ્વયુદ્ધમાં સવ્યસાચી (અર્જુન) દ્વારા વૈકર્તન (કર્ણ) માર્યો ગયેલો અને પાંડવો જીતતા જોઈને દુર્યોધને શું કહ્યું?
8.6.72
दुर्मर्षणं हतं दृष्ट्वा वृषसेनं च संयुगे ।
प्रभग्रं च बलं दृष्ट्वा वध्यमानं महारथैः ॥ ८.६.७२ ॥
યુદ્ધમાં દુર્મર્ષણ માર્યો ગયેલો અને વૃષસેન (માર્યો ગયેલો) જોઈને, સેના ભાંગી પડેલી અને મહારથીઓ દ્વારા મરાતી જોઈને (દુર્યોધને શું કહ્યું?)
8.6.73
पराङ्मुखांश्च राज्ञस्तु पलायनपरायणान् ।
विद्रुतान्रथिनो दृष्ट्वा मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७३ ॥
રાજાઓ અને રથીઓ મોં ફેરવીને ભાગતા અને વિખરાતા જોઈને મને લાગે છે કે મારો પુત્ર શોક કરે છે.
8.6.74
अनेयश्चाभिमानी च दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ।
हतोत्साहं बलं दृष्ट्वा किंस्विदुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७४ ॥
અનમ્ય, અભિમાની, દુર્બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોને વશ ન રાખનાર દુર્યોધને ઉત્સાહ ગુમાવેલ સેના જોઈને શું કહ્યું?
8.6.75
स्वयं वैरं महत्कृत्वा वार्यमाणः सुहृद्गणैः ।
प्रधने हतभूयिष्ठैः किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७५ ॥
પોતે મોટું વૈર ઊભું કરીને, સુહૃદોએ રોકવા છતાં, યુદ્ધમાં મોટાભાગના હણાયા ત્યારે દુર્યોધને શું કહ્યું?
8.6.76
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
रुधिरे पीयमाने च किंस्विद्द्रुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७६ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેને હણેલા ભાઈને જોઈને અને લોહી પીવાતું જોઈને દુર્યોધને શું કહ્યું?
8.6.77
सह गान्धारराजेन सभायां यदभाषत ।
कर्णोऽर्जुनं रणे हन्ता हते तस्मिन्किमब्रवीत् ॥ ८.६.७७ ॥
ગાંધારરાજ સાથે સભામાં 'કર્ણ યુદ્ધમાં અર્જુનને મારશે' એમ જે કહેવાયું હતું, તે કર્ણ હણાયો ત્યારે તેણે શું કહ્યું?
8.6.78
द्यूतं कृत्वा पुरा हृष्ठो वञ्चयित्वा च पाण्डवान् ।
शकुनिः सौबलस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.७८ ॥
પૂર્વે જુગાર રમીને, હર્ષિત થઈને અને પાંડવોને ઠગીને, હે તાત, કર્ણ હણાયો ત્યારે સુબલપુત્ર શકુનિએ શું કહ્યું?
8.6.79
कृतवर्मा महेष्वासः सात्वतानां महारथः ।
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा हार्दिक्यः किमभाषत ॥ ८.६.७९ ॥
સાત્વતોના મહારથી, મહાન ધનુર્ધર કૃતવર્મા, વૈકર્તન (કર્ણ) હણાયેલો જોઈને હાર્દિક્યે શું કહ્યું?
8.6.80
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यस्य शिक्षामुपासते ।
धनुर्वेदं चिकीर्षन्तो द्रोणपुत्रस्य धीमतः ॥ ८.६.८० ॥
ધનુર્વેદ શીખવાની ઇચ્છાથી બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો અને વૈશ્યો જેની શિક્ષા મેળવતા હતા, તે બુદ્ધિમાન દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા).
8.6.81
युवा रूपेण सम्पन्नो दर्शनीयो महायशाः ।
अश्वत्थामा हते कर्णे किमभाषत सञ्जय ॥ ८.६.८१ ॥
હે સંજય, યુવાન, રૂપવાન, દર્શનીય, મહાયશસ્વી અશ્વત્થામાએ કર્ણ હણાયા પછી શું કહ્યું?
8.6.82
आचार्यो यो धनुर्वेदे गौतमो रथसत्तमः ।
कृपः शारद्वतस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.८२ ॥
ધનુર્વેદના આચાર્ય, ગૌતમ ગોત્રના, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ શારદ્વત કૃપ, હે તાત, કર્ણ હણાયો ત્યારે શું બોલ્યા?
8.6.83
मद्रराजो महेष्वासः शल्यः समितिशोभनः ।
दृष्ट्वा विनिहतं कर्णं सारथ्ये रथिनां वरः।
किमभाषत सौवीरो मद्राणामधिपो बली ॥ ८.६.८३ ॥
મદ્રરાજ, મહાન ધનુર્ધર શલ્ય, યુદ્ધમાં શોભનારા, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ સારથિ, કર્ણને હણાયેલો જોઈને સૌવીર અને મદ્રોના બળવાન અધિપતિ શું બોલ્યા?
8.6.84
दृष्ट्वा विनिहतं सर्वे योधा वारणदुर्जयाः ।
ये च केन राजानः पृथिव्यां योद्वुमागताः।
वैकर्तनं हतं दृष्टवा कान्यभाषन्त सञ्जय ॥ ८.६.८४ ॥
કર્ણને હણાયેલો જોઈને હાથીઓ જેવા અજેય સર્વ યોદ્ધાઓ, અને પૃથ્વી પર જેમની સાથે લડવા આવેલા રાજાઓ, હે સંજય, વૈકર્તન (કર્ણ) હણાયેલો જોઈને તેઓ શું બોલ્યા?
8.6.85
द्रोणे तु निहते वीरे रथव्याघ्रे नरर्षभे ।
के वा मुखमनीकानामासन्सञ्जय भागशः ॥ ८.६.८५ ॥
હે સંજય, વીર, રથવ્યાઘ્ર અને નરશ્રેષ્ઠ દ્રોણ હણાયા ત્યારે સેનાઓના અગ્રભાગે કોણ હતા?
8.6.86
मद्रराजः कथं शल्यो नियुक्तो रथिनां वरः ।
वैकर्तनस्य सारथ्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.८६ ॥
હે સંજય, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ મદ્રરાજ શલ્ય વૈકર્તન કર્ણના સારથિ તરીકે કેવી રીતે નિયુક્ત થયા? તે મને કહે.
8.6.87
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं सूतपुत्रस्य युध्यतः ।
वामं चक्रं ररक्षुर्वा के वा वीरस्य पृष्ठतः ॥ ८.६.८७ ॥
લડતા સૂતપુત્રના જમણા ચક્રની રક્ષા કોણે કરી, ડાબા ચક્રની રક્ષા કોણે કરી? અથવા તે વીરની પાછળ કોણ હતા?
8.6.88
के कर्णं न जहुः शूराः के क्षुद्राः प्राद्रवंस्ततः ।
कथं च वः समेतानां हतः कर्णो महारथः ॥ ८.६.८८ ॥
કર્ણને ન છોડનારા શૂરવીરો કોણ હતા, અને ત્યારે ભાગી ગયેલા ક્ષુદ્ર લોકો કોણ હતા? તમે બધા એકઠા હોવા છતાં મહારથી કર્ણ કેમ હણાયો?
8.6.89
पाण्डवाश्च स्वयं शूराः प्रत्युदीयुर्महारथाः ।
सृजन्तः शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदाः ॥ ८.६.८९ ॥
પાંડવો પોતે શૂર મહારથીઓ બનીને આગળ વધ્યા; વાદળો જળધારા વરસાવે તેમ તેમણે બાણોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
8.6.90
स च सर्पमुखो दिव्यो महेषुप्रवरस्तदा ।
व्यर्थः कथं समभवत्तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.६.९० ॥
તે સર્પમુખી, દિવ્ય, મહાબાણોમાં શ્રેષ્ઠ બાણ ત્યારે કેમ વ્યર્થ થયું? હે સંજય, તે મને કહે.
8.6.91
मामकस्यास्य सैन्यस्य हतोत्सेधस्य सञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ८.६.९१ ॥
હે સંજય, મારી આ સેનાની ઊંચાઈ નષ્ટ થઈ ગઈ છે. કકુદ (મુખ્ય) કચડાયા પછી કંઈ શેષ દેખાતું નથી.
8.6.92
तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे त्यक्तजीवीतौ ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा को न्वर्थो जीवितेन मे ॥ ८.६.९२ ॥
મારા માટે પ્રાણ ત્યાગનારા એ બે વીર, મહાધનુર્ધર ભીષ્મ અને દ્રોણ હણાયા એમ સાંભળ્યા પછી મારા જીવનનો શો અર્થ?
8.6.93
पुनः पुनर्न मृष्यामि वधं कर्णस्य पाण्डवैः ।
यस्य बाह्वोर्बलं तुल्यं कुञ्जराणां शतं शतम् ॥ ८.६.९३ ॥
સો-સો હાથીઓના બળ જેટલા બાહુબળવાળા કર્ણનો પાંડવો દ્વારા થયેલો વધ હું વારંવાર સહન કરી શકતો નથી.
8.6.94
द्रोणे हते च यद्वृत्तं कौरवाणां परैः सह ।
सङ्घामे नरवीराणां तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.९४ ॥
દ્રોણ હણાયા ત્યારે યુદ્ધમાં શત્રુઓ સાથે કૌરવ વીરોનું જે થયું, તે, હે સંજય, મને કહે.
8.6.95
यथा कर्णश्च कौन्तेयैः सह युद्धमयोजयत् ।
तथा च द्विषतां हन्ता रणे शान्तस्तदुच्यताम् ॥ ८.६.९५ ॥
કર્ણે કુંતીપુત્રો સાથે કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું, અને શત્રુહંતા તે રણમાં કેવી રીતે શાંત થયો, તે કહેવામાં આવે.