ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 8.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.6.1
श्रिया कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च ।
त्वामद्य सन्तो मन्यन्ते ययातिमिव नाहुषम् ॥ ८.६.१ ॥
ਸ਼੍ਰੀ, ਕੁਲ, ਯਸ਼, ਤਪ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਸਜਣ ਤੈਨੂੰ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
8.6.2
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्योऽसि पार्थिव ।
पर्यवस्थापयात्मानं मा विषादे मनः कृथाः ॥ ८.६.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੈਂ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾਓ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਓ।
8.6.3
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
यत्र सालप्रतीकाशः कर्णोऽहन्यत संयुगे ॥ ८.६.३ ॥
ਮੈਂ ਦੈਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਵਿਅਰਥ ਪੌਰਸ਼ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ ਕਰਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
8.6.4
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः ॥ ८.६.४ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੇ ਰਥ-ਸਮੂਹ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਥੀ।
8.6.5
मोहियित्वा रणे पार्थान्वज्नहस्त इवासुरान् ।
स कथं निहतः शेते वायुरुग्ण इव द्रुमः ॥ ८.६.५ ॥
ਵਜ੍ਰਹੱਥ ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ ਹੈ?
8.6.6
शोकस्यान्तं न पश्यामि पारं जलनिधेरिव ।
चिन्ता मे वर्धतेऽतीव मुमूर्षा चापि जायते ॥ ८.६.६ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਗ ਦਾ ਅੰਤ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
8.6.7
कर्णस्य निधनं श्रुत्वा विजयं फल्गुनस्य च ।
अश्रद्धेयमहं मन्ये वधं कर्णस्य सञ्जय ॥ ८.६.७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕਰਣ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਰਣ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
8.6.8
वज्रसारमिदं नूनं हृदयं दुर्भिदं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं कर्णं न दीर्यते ॥ ८.६.८ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਇਹ ਹਿਰਦਾ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਕਰਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਫਟਦਾ ਨਹੀਂ।
8.6.9
आर्युर्नूनं सुदीर्घं मे विहितं दैवतैः पुरा ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा जीवामीह सुदुःखितः ॥ ८.६.९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਯਕੀਨਨ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਠਹਿਰਾਈ ਹੈ; ਕਰਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
8.6.10
धिग्जीवितमिदं चैव सुहृद्वीनस्य सञ्जय ।
अद्य चाहं दशामेतां गतः सञ्जय गर्हिताम्।
कृपणं वर्तयिष्यामि शोच्यः सर्वस्य मन्दधीः ॥ ८.६.१० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂਗਾ, ਸਭ ਲਈ ਤਰਸਯੋਗ, ਮੰਦਬੁੱਧੀ।
8.6.11
अहमेव पुरा भूत्वा सर्वलोकस्य सत्कृतः ।
परिभूतः कथं सूत परैः शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ८.६.११ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਅ ਸਕਾਂਗਾ?
8.6.12
दुःखाद्दुःखतरं भन्ये प्राप्तवानस्मि सञ्जय ।
भीष्मद्रोणवधेनैव कर्णस्य च महात्मनः ॥ ८.६.१२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕਰਣ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ ਐਸਾ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
8.6.13
नावशेषं प्रपश्यामि सूतपुत्रे हते युधि ।
सहि पारं महानासीत्पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ८.६.१३ ॥
ਸੰਜਯ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਸੀ।
8.6.14
युद्धे हि निहतः शूरो विसृजन्सायकान्बहून् ।
को हि मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ॥ ८.६.१४ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਉਸ ਪੁਰਖਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
8.6.15
रथादाधिरथिर्नूनं न्यपतत्सायकार्दितः ।
पर्वतस्येव शिखरं व ज्रपाताद्विदारितम् ॥ ८.६.१५ ॥
ਯਕੀਨਨ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ।
8.6.16
स शेते पृथिवीं नूनं शोभयन्रुधिरोक्षितः ।
मातङ्ग इव मत्तेन मताङ्गेन निपातितः ॥ ८.६.१६ ॥
ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਦ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਦ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
8.6.17
यो बलं धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां यतो भयम् ।
सोऽर्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ८.६.१७ ॥
ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਬਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਹ ਕਰਨ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
8.6.18
स हि वीरो महेष्वासो मित्राणामभयङ्करः ।
शेते विनिहतो वीरः शक्रेणेव पुरा बलः ॥ ८.६.१८ ॥
ਉਹ ਸੂਰਮਾ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਇਵੇਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
8.6.19
पङ्गोरिवाध्वगमनं दरिद्रस्येव कामितम् ।
दुर्योधनस्य लोभश्च समान्येतानि सञ्जय ॥ ८.६.१९ ॥
ਲੰਙੜੇ ਦਾ ਰਾਹ ਤੁਰਨਾ, ਗਰੀਬ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦਾ ਲੋਭ — ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਸੰਜਯ।
8.6.20
अन्यथा चिन्तितं कार्यमन्यथा तत्तु जायते ।
अहो नु बलवद्दैवं कालश्च दुरतिक्रमः ॥ ८.६.२० ॥
ਜੋ ਕੰਮ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੋਰ। ਅਹੋ, ਦੈਵ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਕਾਲ ਅਟੱਲ ਹੈ।
8.6.21
पलायमानः कृपणो दीनात्मा दीनपौरुषः ।
कच्चिद्विनिहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ॥ ८.६.२१ ॥
ਭੱਜਦਾ, ਦੀਨ, ਡਰਪੋਕ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੌਰਖ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਕੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸੂਤ?
8.6.22
कच्चिन्न दीनाचरितं कृतवांस्तात संयुगे ।
कच्चिन्न निहतः शूरा यथाऽन्ये क्षत्रियर्षभाः ॥ ८.६.२२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੀਚ ਕਰਮ ਕੀਤਾ? ਹੋਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੂਰਮੇ ਵਜੋਂ ਕੀ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ?
8.6.23
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धमिति सर्वदा ।
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान्मूढः पथ्यमिवौषधम् ॥ ८.६.२३ ॥
'ਯੁੱਧ ਨਾ ਕਰ' ਇਹ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦਾ ਬਚਨ ਮੂਰਖ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
8.6.24
शतल्पे शयानेन भीष्मेण सुमहात्मना ।
पानीयं याचितः पार्थः सोविध्यन्मेदिनीतलम् ॥ ८.६.२४ ॥
ਸ਼ਰਸ਼ੱਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਰਥ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।
8.6.25
जलस्य धारां जनितां दृष्ट्वा पाण्डुसुतेन च ।
अब्रवीत्स महाबाहुस्तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ८.६.२५ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਲ-ਧਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁੱਤਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲੈ।
8.6.26
प्रशमाद्वि भवेच्छान्तिर्मदन्तं युद्धमस्तु वः ।
भ्रातृभावेन पृथिवीं भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सह ॥ ८.६.२६ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਯੁੱਧ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇ। ਭਰਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ।
8.6.27
अकुर्वन्वचनं तस्य नूनं शोचति पुत्रकः ।
तदिदं समनुप्राप्त वचनं दीर्घदर्शिनः ॥ ८.६.२७ ॥
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।
8.6.28
अहं तु निहतामात्यो हतपुत्रश्च सञ्जय ।
द्यूततः कृच्छ्रमापन्नो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.२८ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੂਏ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਕੱਟੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ।
8.6.29
यथा हि शकुनिं गृह्य छित्त्वा पक्षौ च सञ्जय ।
विसर्जयन्ति संहृष्टाः क्रीडमानाः कुमारकाः ॥ ८.६.२९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿਵੇਂ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ ਕੱਟ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
8.6.30
लूनपक्षतया तस्य गमनं नोपपद्यते ।
तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.३० ॥
ਖੰਭ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕੱਟੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ।
8.6.31
क्षीणः सर्वार्थहीनश्च निर्ज्ञातिर्बन्धुवर्जितः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामि दीनः शत्रुवशं गतः ॥ ८.६.३१ ॥
ਖੀਣ, ਸਾਰੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੈਂ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ?
8.6.32
इत्येवं धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहुदुःखितः ।
प्रोवाच सञ्जयं भूयः सोकव्याकुलमानसः ॥ ८.६.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
8.6.33
योऽजयत्सर्वकाम्भोजानम्बष्ठान्कैकयैः सह ।
गान्धारांश्च विदेहांश्च जित्वा कार्यार्थमाहवे ॥ ८.६.३३ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕੰਬੋਜਾਂ, ਅੰਬਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਕੈਕਯਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਗੰਧਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
8.6.34
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं योऽजयत्पृथिवीं प्रभुः ।
स जितः पाण्डवैः शूरैः समरे वाहुशालिभिः ॥ ८.६.३४ ॥
ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਸੂਰਵੀਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰਿਆ ਗਿਆ।
8.6.35
तस्मिन्हते महेष्वासे कर्णे युधि किरीटिना ।
के वीराः पर्यतिष्ठन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.३५ ॥
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਦ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ? ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
8.6.36
कच्चिन्नैकः परित्यक्तः पाण्डवैर्निहतो रणे ।
उक्तं त्वया पुरा तात यथा वीरो निपातितः ॥ ८.६.३६ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਕੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ? ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀਰ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਿਆ?
8.6.37
भीष्ममप्रतियुध्यन्तं शिखम्डी सायकोत्तमैः ।
पातयामास समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ८.६.३७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਦੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ।
8.6.38
तथा द्रौपदिना द्रोणो न्यस्तसर्वायुधो युधि ।
धर्मराजवचः श्रुत्वा अश्वत्थामा हतस्त्विति ॥ ८.६.३८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਰੱਖ ਚੁੱਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
8.6.39
युक्तयोगो महेष्वासः शरैर्बहुभिराचितः ।
निहतः खङ्गमुद्यम्य धृष्टद्युम्नेन सञ्जय ॥ ८.६.३९ ॥
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਮਹਾਧਨੁੱਖਧਾਰੀ ਬਹੁਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
8.6.40
अन्तरेण हतावेतौ छलेन च विशेषतः ।
अश्रौषमहमेतद्वै भीष्मद्रोणौ निपातितौ ॥ ८.६.४० ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਡੇਗੇ ਗਏ, ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
8.6.41
भीष्मद्रोणौ हि समरे न हन्याद्वज्रभृत्स्वयम् ।
न्यायेन युध्यन्समरे तद्वै सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ८.६.४१ ॥
ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਖੁਦ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ; ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
8.6.42
कर्णं त्वस्यन्तमस्त्राणि दिव्यानि च बहूनि च ।
कथमिन्द्रोपमं वीरं मृत्युर्युद्वे समस्पृशत् ॥ ८.६.४२ ॥
ਪਰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵੀਰ ਕਰਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹ ਗਈ?
8.6.43
यस्य विद्युत्प्रभां शक्तिं दिव्यां कनकभूषणाम् ।
प्रायच्छद्द्विषतां हन्त्रीं कुण्डलाभ्यां पुरन्दरः ॥ ८.६.४३ ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੋ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਦਿਵ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
8.6.44
यस्य सर्पमुखो दिव्यः शरः काञ्चनभूषणः ।
अशेत निशितः पत्री समरेष्वरिसूदनः ॥ ८.६.४४ ॥
ਜਿਸਦਾ ਸੱਪ-ਮੂੰਹਾ, ਦਿਵ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤਿੱਖਾ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
8.6.45
भीष्मद्रोणमुखान्वीरान्योऽवमत्य महारथान् ।
जामदग्न्यान्महाघोरं ब्राह्ममस्त्रमशिक्षत ॥ ८.६.४५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ-ਦ੍ਰੋਣ ਵਰਗੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਾਮਦਗਨਯ (ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ) ਤੋਂ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤ੍ਰ ਸਿੱਖਿਆ।
8.6.46
यश्च द्रोणमुखान्दृष्ट्वा विमुखानर्दिताञ्शरैः ।
सौभद्रस्य महाबाहुर्व्यधमत्कार्मुकं शितैः ॥ ८.६.४६ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਆਦਿ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜਦੇ ਵੇਖ, ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਸੌਭਦ੍ਰ (ਅਭਿਮਨਿਊ) ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
8.6.47
यश्च नागायुतप्राणां वज्ररंहसमच्युतम् ।
विरथं सहसा कृत्वा भीमसेनमपाहसत् ॥ ८.६.४७ ॥
ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਵੇਗ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਚੁਤ ਭੀਮਸੈਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਰਥਹੀਣ ਕਰਕੇ ਜਿਸਨੇ ਮਖੌਲ ਉਡਾਇਆ।
8.6.48
सहदेवं च निर्जित्य शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृपया विरथं कृत्वा नाहनद्धर्मचिन्तया ॥ ८.६.४८ ॥
ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਥਹੀਣ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਦਇਆ ਵੱਸ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
8.6.49
यश्च मायासहस्राणि विकुर्वाणं जयैषिणम् ।
घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं शक्रशक्त्या निजघ्निवान् ॥ ८.६.४९ ॥
ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਇਆਵਾਂ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਜਿਸਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
8.6.50
एवांश्च दिवसान्यस्य युद्धे भीतो धनञ्जयः ।
नागमद्द्वैरथं वीरः स कथं निहतो रणे ॥ ८.६.५० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਦਿਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੰਜਯ ਇਕੱਲੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਵੀਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
8.6.51
संशप्तकानां योधा ये आह्वयन्त सदाऽन्यतः ।
एतान्हत्वा हनिष्यामि पश्चाद्वैकर्तनं रणे ॥ ८.६.५१ ॥
ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਸਦਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵੰਗਾਰਦੇ ਸਨ; 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਵੈਕਰਤਨ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ।
8.6.52
इति व्यपदिशन्पार्थो वर्जयन्सूतजं रणे ।
स कथं निहतो वीरः पार्थेन परवीरहा ॥ ८.६.५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਥ — ਤਾਂ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀਰ ਪਾਰਥ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
8.6.53
रथभह्गो न चेत्तस्य धनुर्वा न व्यशीर्यत ।
न चेदस्त्राणि नष्टानि स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.५३ ॥
ਜੇ ਉਸਦਾ ਰੱਥ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਿਆ, ਨਾ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਨਾ ਅਸਤਰ ਗਵਾਚੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
8.6.54
को हि शक्तो रणे कर्णं विधुन्वानं महद्धनुः ।
विमुञ्चन्तं शरान्घोरान्दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे।
जेतुं पुरुषशार्दूलं शार्दूलमिव वेगिनम् ॥ ८.६.५४ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ ਹਿਲਾਉਂਦੇ, ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰ ਛੱਡਦੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕੌਣ ਹੈ?
8.6.55
ध्रवं तस्य धनुश्छिन्नं रथो वाऽपि महीं गतः ।
अस्त्राणि वा प्रनष्टानि यथा शंससि मे हतम्।
न ह्यन्यदपि पश्यामि कारणं तस्य नाशने ॥ ८.६.५५ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਰਥ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅਸਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
8.6.56
न हिन्मि फल्गुनं यावत्तावत्पादौ न धावये ।
इति यस्य महाघोरं व्रतमासीन्महात्मनः ॥ ८.६.५६ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਫਾਲਗੁਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਧੋਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਤ ਇਹੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ।
8.6.57
यस्य भीतो रमे निद्रां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
त्रयोदशसमा नित्यं नाभजत्पुरुषर्षभः ॥ ८.६.५७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਭੈ ਕਾਰਨ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ।
8.6.58
यस्य वीर्यवतो वीर्यमुपाश्रित्य महात्मनः ।
मम पुत्रः सभां भार्यां पाण्डूनां नीतवान्बलात् ॥ ८.६.५८ ॥
ਜਿਸ ਵੀਰਜਵਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਵੀਰਜ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।
8.6.59
तत्रापि च सभामध्ये पाण्डवानां च पश्यताम् ।
दासभार्येति पाञ्चालीमब्रवीत्कुरुसन्निधौ ॥ ८.६.५९ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਂਚਾਲੀ ਨੂੰ 'ਦਾਸੀ ਦੀ ਪਤਨੀ' ਕਿਹਾ।
8.6.60
न सन्ति तपयः कृष्णे सर्वे षण्डतिलैः समाः ।
उपतिष्ठस्व भर्तारमन्यं वा वरवर्णिनि ॥ ८.६.६० ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਪੁੰਸਕ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਤੁੱਛ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ।
8.6.61
इत्येवं यः पुरा वाचो रूक्षाः संश्रावयन्रुषा ।
सभायां सूतजः कृष्णां स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.६१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
8.6.62
यदि भीष्मो रणश्लाघी द्रोणो वा युधि दुर्मदः ।
न हनिष्यति कौन्तेयान्पक्षपातात्सुयोधन।
सर्वानेव हनिष्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ८.६.६२ ॥
ਜੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਭੀਸ਼ਮ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲਾ ਦ੍ਰੋਣ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਕੇ ਕੌਂਤੇਯਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਨ, ਹੇ ਸੁਯੋਧਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਇਹ ਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
8.6.63
किं करिष्यति गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी ।
स्निग्धचन्दनदिग्धस्य मच्छरस्याभिधावतः।
स नूनमृषभस्कन्धो ह्यर्जुनेन कथं हतः ॥ ८.६.६३ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਦੋ ਮਹਾਨ ਤਰਕਸ਼ ਕੀ ਕਰਨਗੇ? ਚੰਦਨ ਲਾਏ ਹੋਏ, ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਮੱਛਰ ਵਾਂਗ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਉਸ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ?
8.6.64
यश्च गाण्डीवमुक्तानां स्पर्शमुग्रमचिन्तयन् ।
अपतिर्ह्यसि कृष्णेति ब्रुवन्पार्थानवैक्षत ॥ ८.६.६४ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, 'ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਪਤੀ ਨਹੀਂ' ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਜੋ ਪਾਰਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਸੀ।
8.6.65
यस्य नासीद्भयं पार्थात्सपुत्रात्सजनार्दनात् ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य मुहूर्तमपि सञ्जय ॥ ८.६.६५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰਥ ਤੋਂ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਸਮੇਤ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ।
8.6.66
तस्य नाऽहं वधं मन्ये देवैरपि सवासवैः ।
प्रतीपमभिघावद्भिः किं पुनस्तात पाण्डवैः ॥ ८.६.६६ ॥
ਉਸ ਦਾ ਵਧ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਫਿਰ ਹੇ ਤਾਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?
8.6.67
न हि ज्यां संसम्पृशानस्य तलत्रे वाऽपि गृह्णतः ।
पुमानाधिरथेः स्थातुं कश्चित्प्रमुखतोऽर्हति ॥ ८.६.६७ ॥
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਣੀ ਛੂਹਦੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਅਧਿਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
8.6.68
अपि स्यान्मेदिनी हीना सोमसूर्यप्रभांशुभिः ।
न वध- पुरुषेन्द्रस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ८.६.६८ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾ-ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਤੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ; ਪਰ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ੇਂਦਰ ਦਾ ਵਧ (ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ)।
8.6.69
येन मन्दः सहायेन भ्रात्रा दुःशासनेन च ।
वासुदेवस्य दुर्बुद्धिः प्रत्याख्यानमरोचत ॥ ८.६.६९ ॥
ਜਿਸ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਨੇ ਭਰਾ ਦੁਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ।
8.6.70
स नूनं वृषभस्कन्धं कर्णं दृष्ट्वा निपातितम् ।
दुःशासनं च निहतं मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७० ॥
ਉਹ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਬਲਦ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
8.6.71
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा द्वैरथे सव्यसाचिना ।
जयतः पाण्डवान्दृष्ट्वा किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७१ ॥
ਦੁਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਵੈਕਰਤਨ (ਕਰਨ) ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.72
दुर्मर्षणं हतं दृष्ट्वा वृषसेनं च संयुगे ।
प्रभग्रं च बलं दृष्ट्वा वध्यमानं महारथैः ॥ ८.६.७२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਸੇਨ (ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ) ਵੇਖ ਕੇ, ਫ਼ੌਜ ਭੱਜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ (ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?)
8.6.73
पराङ्मुखांश्च राज्ञस्तु पलायनपरायणान् ।
विद्रुतान्रथिनो दृष्ट्वा मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७३ ॥
ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਥੀ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਅਤੇ ਖਿੰਡਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
8.6.74
अनेयश्चाभिमानी च दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ।
हतोत्साहं बलं दृष्ट्वा किंस्विदुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७४ ॥
ਅਣਮੰਨਿਆ, ਹੰਕਾਰੀ, ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਟੁੱਟੀ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ ਕੀ ਬੋਲਿਆ?
8.6.75
स्वयं वैरं महत्कृत्वा वार्यमाणः सुहृद्गणैः ।
प्रधने हतभूयिष्ठैः किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७५ ॥
ਆਪ ਵੱਡਾ ਵੈਰ ਸਹੇੜ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.76
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
रुधिरे पीयमाने च किंस्विद्द्रुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਲਹੂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.77
सह गान्धारराजेन सभायां यदभाषत ।
कर्णोऽर्जुनं रणे हन्ता हते तस्मिन्किमब्रवीत् ॥ ८.६.७७ ॥
ਗੰਧਾਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਰਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ; ਉਸ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.78
द्यूतं कृत्वा पुरा हृष्ठो वञ्चयित्वा च पाण्डवान् ।
शकुनिः सौबलस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.७८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਆ ਖੇਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਕਰਨ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.79
कृतवर्मा महेष्वासः सात्वतानां महारथः ।
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा हार्दिक्यः किमभाषत ॥ ८.६.७९ ॥
ਸਾਤਵਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਥੀ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਵੈਕਰਤਨ (ਕਰਨ) ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਰਦਿਕਯ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.80
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यस्य शिक्षामुपासते ।
धनुर्वेदं चिकीर्षन्तो द्रोणपुत्रस्य धीमतः ॥ ८.६.८० ॥
ਧਨੁਰਵੇਦ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ (ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ) ਦੀ।
8.6.81
युवा रूपेण सम्पन्नो दर्शनीयो महायशाः ।
अश्वत्थामा हते कर्णे किमभाषत सञ्जय ॥ ८.६.८१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਦੇਖਣ ਯੋਗ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੇ ਕਰਨ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.82
आचार्यो यो धनुर्वेदे गौतमो रथसत्तमः ।
कृपः शारद्वतस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.८२ ॥
ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਗੌਤਮ ਗੋਤਰ ਦੇ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਕ੍ਰਿਪ, ਹੇ ਤਾਤ, ਕਰਨ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੀ ਬੋਲੇ?
8.6.83
मद्रराजो महेष्वासः शल्यः समितिशोभनः ।
दृष्ट्वा विनिहतं कर्णं सारथ्ये रथिनां वरः।
किमभाषत सौवीरो मद्राणामधिपो बली ॥ ८.६.८३ ॥
ਮਦਰਾਜ, ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸ਼ਲ੍ਯ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਣ ਵਾਲਾ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਰਥੀ, ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਮਦਰਾਂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਸੁਆਮੀ ਕੀ ਬੋਲਿਆ?
8.6.84
दृष्ट्वा विनिहतं सर्वे योधा वारणदुर्जयाः ।
ये च केन राजानः पृथिव्यां योद्वुमागताः।
वैकर्तनं हतं दृष्टवा कान्यभाषन्त सञ्जय ॥ ८.६.८४ ॥
ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਜਿੱਤ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਆਏ ਸਨ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਵੈਕਰਤਨ (ਕਰਨ) ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਕਿਹਾ?
8.6.85
द्रोणे तु निहते वीरे रथव्याघ्रे नरर्षभे ।
के वा मुखमनीकानामासन्सञ्जय भागशः ॥ ८.६.८५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਵੀਰ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਆਘਰ ਅਤੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸਨ?
8.6.86
मद्रराजः कथं शल्यो नियुक्तो रथिनां वरः ।
वैकर्तनस्य सारथ्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.८६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਦਰਾਜ ਸ਼ਲਯ ਵੈਕਰਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਕਿਵੇਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
8.6.87
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं सूतपुत्रस्य युध्यतः ।
वामं चक्रं ररक्षुर्वा के वा वीरस्य पृष्ठतः ॥ ८.६.८७ ॥
ਲੜਦੇ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਖੱਬੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ? ਜਾਂ ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਸਨ?
8.6.88
के कर्णं न जहुः शूराः के क्षुद्राः प्राद्रवंस्ततः ।
कथं च वः समेतानां हतः कर्णो महारथः ॥ ८.६.८८ ॥
ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਕੌਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੱਜ ਗਏ ਕਮੀਨੇ ਕੌਣ ਸਨ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮਹਾਰਥੀ ਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
8.6.89
पाण्डवाश्च स्वयं शूराः प्रत्युदीयुर्महारथाः ।
सृजन्तः शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदाः ॥ ८.६.८९ ॥
ਪਾਂਡਵ ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਮੇ ਮਹਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਧਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਣ।
8.6.90
स च सर्पमुखो दिव्यो महेषुप्रवरस्तदा ।
व्यर्थः कथं समभवत्तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.६.९० ॥
ਉਹ ਸਰਪਮੁਖੀ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮਹਾਬਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ? ਹੇ ਸੰਜਯ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
8.6.91
मामकस्यास्य सैन्यस्य हतोत्सेधस्य सञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ८.६.९१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਸੈਨਾ ਦੀ ਉਚਾਈ ਢਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਕਕੁਦ (ਮੁਖੀ) ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
8.6.92
तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे त्यक्तजीवीतौ ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा को न्वर्थो जीवितेन मे ॥ ८.६.९२ ॥
ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ?
8.6.93
पुनः पुनर्न मृष्यामि वधं कर्णस्य पाण्डवैः ।
यस्य बाह्वोर्बलं तुल्यं कुञ्जराणां शतं शतम् ॥ ८.६.९३ ॥
ਸੌ-ਸੌ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਬਰਾਬਰ ਬਾਹੂਬਲ ਵਾਲੇ ਕਰਣ ਦਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਵਧ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
8.6.94
द्रोणे हते च यद्वृत्तं कौरवाणां परैः सह ।
सङ्घामे नरवीराणां तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.९४ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੌਰਵ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਸੰਜਯ।
8.6.95
यथा कर्णश्च कौन्तेयैः सह युद्धमयोजयत् ।
तथा च द्विषतां हन्ता रणे शान्तस्तदुच्यताम् ॥ ८.६.९५ ॥
ਕਰਣ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਹੰਤਾ ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ।