మహాభారతం · అధ్యాయం 8.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.6.1
श्रिया कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च ।
त्वामद्य सन्तो मन्यन्ते ययातिमिव नाहुषम् ॥ ८.६.१ ॥
సంపద, కులం, కీర్తి, తపస్సు, విద్యల చేత ఈ రోజు సజ్జనులు నిన్ను నహుషుని కుమారుడు యయాతిలా భావిస్తున్నారు.
8.6.2
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्योऽसि पार्थिव ।
पर्यवस्थापयात्मानं मा विषादे मनः कृथाः ॥ ८.६.२ ॥
రాజా, విని మహర్షి వంటివాడవు, కృతకృత్యుడవు. నిన్ను నిలబెట్టుకో; మనసును విషాదంలో ఉంచకు.
8.6.3
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
यत्र सालप्रतीकाशः कर्णोऽहन्यत संयुगे ॥ ८.६.३ ॥
దైవమే అత్యున్నతమని భావిస్తున్నాను; వ్యర్థమైన పౌరుషానికి ధిక్కారం. సాల వృక్షంలా ఉన్న కర్ణుడు యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు.
8.6.4
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान् ।
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः ॥ ८.६.४ ॥
యుధిష్ఠిరుని సేనను, పాంచాలుల రథసమూహాలను సంహరించి, బాణవర్షంతో అన్ని దిశలను తపింపజేసిన మహారథుడు.
8.6.5
मोहियित्वा रणे पार्थान्वज्नहस्त इवासुरान् ।
स कथं निहतः शेते वायुरुग्ण इव द्रुमः ॥ ८.६.५ ॥
వజ్రహస్తుడైన ఇంద్రుడు అసురులను మోహింపజేసినట్లు, యుద్ధంలో పార్థులను మోహింపజేసిన అతడు, గాలికి విరిగిన చెట్టులా ఎలా హతుడై పడి ఉన్నాడు?
8.6.6
शोकस्यान्तं न पश्यामि पारं जलनिधेरिव ।
चिन्ता मे वर्धतेऽतीव मुमूर्षा चापि जायते ॥ ८.६.६ ॥
సముద్రపు ఒడ్డును చూడలేనట్లుగా దుఃఖానికి అంతం కనబడటం లేదు; నా చింత అత్యధికంగా పెరుగుతోంది, మరణేచ్ఛ కూడా కలుగుతోంది.
8.6.7
कर्णस्य निधनं श्रुत्वा विजयं फल्गुनस्य च ।
अश्रद्धेयमहं मन्ये वधं कर्णस्य सञ्जय ॥ ८.६.७ ॥
సంజయా, కర్ణుని మరణాన్ని, ఫల్గునుని (అర్జునుని) విజయాన్ని విని, కర్ణుని వధ నమ్మశక్యం కానిదని నేను భావిస్తున్నాను.
8.6.8
वज्रसारमिदं नूनं हृदयं दुर्भिदं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं कर्णं न दीर्यते ॥ ८.६.८ ॥
నిజంగా నా హృదయం వజ్రసారంలా కఠినమైనది; పురుషవ్యాఘ్రుడైన కర్ణుడు హతమయ్యాడని విన్నా అది పగలడం లేదు.
8.6.9
आर्युर्नूनं सुदीर्घं मे विहितं दैवतैः पुरा ।
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा जीवामीह सुदुःखितः ॥ ८.६.९ ॥
దేవతలు పూర్వమే నా ఆయువును నిశ్చయంగా చాలా దీర్ఘంగా నిర్ణయించారు; కర్ణుడు హతమయ్యాడని విని కూడా నేను ఇక్కడ అత్యంత దుఃఖంతో జీవిస్తున్నాను.
8.6.10
धिग्जीवितमिदं चैव सुहृद्वीनस्य सञ्जय ।
अद्य चाहं दशामेतां गतः सञ्जय गर्हिताम्।
कृपणं वर्तयिष्यामि शोच्यः सर्वस्य मन्दधीः ॥ ८.६.१० ॥
సంజయా, మిత్రులు లేని ఈ జీవితాన్ని ధిక్కరిస్తున్నాను! ఈ రోజు నేను ఈ నిందనీయ స్థితికి చేరాను; దీనుడినై జీవిస్తాను, అందరికీ జాలిపడదగిన, మందబుద్ధిగల వాడిని.
8.6.11
अहमेव पुरा भूत्वा सर्वलोकस्य सत्कृतः ।
परिभूतः कथं सूत परैः शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ८.६.११ ॥
సూతా, పూర్వం నేనే సర్వలోకాల చేత గౌరవించబడినవాడిని; ఇప్పుడు ఇతరులచే అవమానింపబడి నేను ఎలా జీవించగలను?
8.6.12
दुःखाद्दुःखतरं भन्ये प्राप्तवानस्मि सञ्जय ।
भीष्मद्रोणवधेनैव कर्णस्य च महात्मनः ॥ ८.६.१२ ॥
సంజయా, భీష్ముడు, ద్రోణుడు వధింపబడటంతో, మహాత్ముడైన కర్ణుడి వధతో, దుఃఖం కంటే పెద్ద దుఃఖాన్ని నేను పొందాను అని భావిస్తున్నాను.
8.6.13
नावशेषं प्रपश्यामि सूतपुत्रे हते युधि ।
सहि पारं महानासीत्पुत्राणां मम सञ्जय ॥ ८.६.१३ ॥
సంజయా, యుద్ధంలో సూతపుత్రుడు హతుడైన తర్వాత నాకు ఏమీ మిగిలినట్లు కనబడదు. అతడే నా కుమారులకు గొప్ప ఆశ్రయంగా ఉండినవాడు.
8.6.14
युद्धे हि निहतः शूरो विसृजन्सायकान्बहून् ।
को हि मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ॥ ८.६.१४ ॥
యుద్ధంలో ఆ శూరుడు హతుడయ్యాడు; అతడు ఎన్నో బాణాలు ప్రయోగించాడు. ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు లేకుండా నాకు జీవితంతో ఏమి ప్రయోజనం?
8.6.15
रथादाधिरथिर्नूनं न्यपतत्सायकार्दितः ।
पर्वतस्येव शिखरं व ज्रपाताद्विदारितम् ॥ ८.६.१५ ॥
నిశ్చయంగా సూతపుత్రుడు బాణాలతో బాధింపబడి రథం నుండి పడిపోయాడు; పిడుగుపాటుతో చీలిన పర్వత శిఖరంలా.
8.6.16
स शेते पृथिवीं नूनं शोभयन्रुधिरोक्षितः ।
मातङ्ग इव मत्तेन मताङ्गेन निपातितः ॥ ८.६.१६ ॥
అతడు నిశ్చయంగా రక్తంలో తడిసి భూమిపై పడి ఉన్నాడు, భూమిని అలంకరిస్తూ; మదించిన ఏనుగు మరో మదించిన ఏనుగుచే కూలినట్లు.
8.6.17
यो बलं धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां यतो भयम् ।
सोऽर्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ ८.६.१७ ॥
ధృతరాష్ట్రుని పుత్రులకు బలంగా ఉండి, పాండవులకు భయకారణమైన, విలుకాండ్ర కొలమానమైన కర్ణుడు అర్జునుడిచే హతుడయ్యాడు.
8.6.18
स हि वीरो महेष्वासो मित्राणामभयङ्करः ।
शेते विनिहतो वीरः शक्रेणेव पुरा बलः ॥ ८.६.१८ ॥
ఆ వీరుడు, గొప్ప విలుకాడు, మిత్రులకు అభయమిచ్చినవాడు. హతుడై పడి ఉన్నాడు; పూర్వం ఇంద్రునిచే బలుడు హతుడైనట్లు.
8.6.19
पङ्गोरिवाध्वगमनं दरिद्रस्येव कामितम् ।
दुर्योधनस्य लोभश्च समान्येतानि सञ्जय ॥ ८.६.१९ ॥
కుంటివాడి ప్రయాణమూ, దరిద్రుని కోరికా, దుర్యోధనుని లోభమూ ఇవన్నీ సమానమే, సంజయా.
8.6.20
अन्यथा चिन्तितं कार्यमन्यथा तत्तु जायते ।
अहो नु बलवद्दैवं कालश्च दुरतिक्रमः ॥ ८.६.२० ॥
తలచిన కార్యం వేరొకలా జరుగుతుంది; జరిగేది మరోలా. అయ్యో, దైవం బలవంతమైనది, కాలం అతిక్రమించరానిది.
8.6.21
पलायमानः कृपणो दीनात्मा दीनपौरुषः ।
कच्चिद्विनिहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ॥ ८.६.२१ ॥
పారిపోతూ, దీనుడై, పిరికి మనసుతో, బలహీన పౌరుషంతో ఉన్న నా కుమారుడు దుఃశాసనుడు చంపబడ్డాడా, సూతా?
8.6.22
कच्चिन्न दीनाचरितं कृतवांस्तात संयुगे ।
कच्चिन्न निहतः शूरा यथाऽन्ये क्षत्रियर्षभाः ॥ ८.६.२२ ॥
నాయనా, యుద్ధంలో అతడు ఏదైనా దీనమైన పని చేశాడా? ఇతర క్షత్రియ వృషభుల్లా శూరుడు చంపబడలేదా?
8.6.23
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धमिति सर्वदा ।
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान्मूढः पथ्यमिवौषधम् ॥ ८.६.२३ ॥
'యుద్ధం చేయవద్దు' అన్న యుధిష్ఠిరుని మాటను మూఢుడైన దుర్యోధనుడు ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు, హితకరమైన ఔషధాన్ని తిరస్కరించినట్లు.
8.6.24
शतल्पे शयानेन भीष्मेण सुमहात्मना ।
पानीयं याचितः पार्थः सोविध्यन्मेदिनीतलम् ॥ ८.६.२४ ॥
బాణపు మంచంపై పడుకున్న మహాత్ముడైన భీష్ముడు పార్థుని నీళ్ళు అడిగినప్పుడు, అతడు భూతలాన్ని బాణంతో చీల్చాడు.
8.6.25
जलस्य धारां जनितां दृष्ट्वा पाण्डुसुतेन च ।
अब्रवीत्स महाबाहुस्तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ८.६.२५ ॥
పాండుపుత్రుడు సృష్టించిన జలధారను చూసి ఆ మహాబాహువు ఇలా అన్నాడు: తాతా, పాండవులతో సంధి చేసుకో.
8.6.26
प्रशमाद्वि भवेच्छान्तिर्मदन्तं युद्धमस्तु वः ।
भ्रातृभावेन पृथिवीं भुङ्क्ष्व पाण्डुसुतैः सह ॥ ८.६.२६ ॥
శాంతితోనే శాంతి కలుగుతుంది; యుద్ధం నాతోనే ముగియుగాక. సోదరభావంతో పాండుపుత్రులతో కలిసి భూమిని అనుభవించు.
8.6.27
अकुर्वन्वचनं तस्य नूनं शोचति पुत्रकः ।
तदिदं समनुप्राप्त वचनं दीर्घदर्शिनः ॥ ८.६.२७ ॥
అతని మాటను పాటించకపోవడంతో నా కుమారుడు నిశ్చయంగా శోకిస్తున్నాడు. దూరదృష్టిగల వాని ఆ మాట ఇప్పుడు మనకు చేరింది.
8.6.28
अहं तु निहतामात्यो हतपुत्रश्च सञ्जय ।
द्यूततः कृच्छ्रमापन्नो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.२८ ॥
సంజయా, నేను మంత్రులు హతమై, కుమారులు హతమై, జూదం వల్ల కష్టంలో పడ్డాను; రెక్కలు తెగిన పక్షిలా.
8.6.29
यथा हि शकुनिं गृह्य छित्त्वा पक्षौ च सञ्जय ।
विसर्जयन्ति संहृष्टाः क्रीडमानाः कुमारकाः ॥ ८.६.२९ ॥
సంజయా, ఆడుకునే పిల్లలు పక్షిని పట్టుకుని దాని రెక్కలు తెగ్గోసి సంతోషంతో వదిలేసినట్లు.
8.6.30
लूनपक्षतया तस्य गमनं नोपपद्यते ।
तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विजः ॥ ८.६.३० ॥
రెక్కలు తెగిపోవడంతో దానికి ఎగరడం సాధ్యం కాదు; అలాగే నేనూ రెక్కలు తెగిన పక్షిలా దుఃస్థితిలో పడ్డాను.
8.6.31
क्षीणः सर्वार्थहीनश्च निर्ज्ञातिर्बन्धुवर्जितः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामि दीनः शत्रुवशं गतः ॥ ८.६.३१ ॥
క్షీణుడను, సర్వార్థాలు కోల్పోయినవాడను, బంధుమిత్రులు లేనివాడను, దీనుడనై శత్రువశంలో ఉన్నాను. ఇక ఏ దిక్కుకు వెళ్ళగలను?
8.6.32
इत्येवं धृतराष्ट्रोऽथ विलप्य बहुदुःखितः ।
प्रोवाच सञ्जयं भूयः सोकव्याकुलमानसः ॥ ८.६.३२ ॥
ఇలా విలపించిన ధృతరాష్ట్రుడు, అతి దుఃఖితుడై, శోకంతో కలత చెందిన మనసుతో మళ్లీ సంజయునితో మాట్లాడాడు.
8.6.33
योऽजयत्सर्वकाम्भोजानम्बष्ठान्कैकयैः सह ।
गान्धारांश्च विदेहांश्च जित्वा कार्यार्थमाहवे ॥ ८.६.३३ ॥
ఒక కార్యార్థం యుద్ధంలో కాంబోజులందరినీ, అంబష్ఠులను కైకేయులతో కలిసి, గాంధారులను, విదేహులను జయించినవాడు.
8.6.34
दुर्योधनस्य वृद्ध्यर्थं योऽजयत्पृथिवीं प्रभुः ।
स जितः पाण्डवैः शूरैः समरे वाहुशालिभिः ॥ ८.६.३४ ॥
దుర్యోధనుని అభివృద్ధికోసం భూమిని జయించిన ప్రభువు, యుద్ధంలో బాహుబలులైన శూర పాండవులచే ఓడించబడ్డాడు.
8.6.35
तस्मिन्हते महेष्वासे कर्णे युधि किरीटिना ।
के वीराः पर्यतिष्ठन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.३५ ॥
యుద్ధంలో కిరీటిచే మహాధనుర్ధరుడు కర్ణుడు చంపబడ్డాక, అతని చుట్టూ ఏ వీరులు నిలిచారు? సంజయా, అది నాకు చెప్పు.
8.6.36
कच्चिन्नैकः परित्यक्तः पाण्डवैर्निहतो रणे ।
उक्तं त्वया पुरा तात यथा वीरो निपातितः ॥ ८.६.३६ ॥
అయ్యా, పాండవులు అతన్ని ఒంటరిగా వదిలి యుద్ధంలో చంపలేదా? నువ్వు ముందు చెప్పినట్లు ఆ వీరుడు ఎలా పడగొట్టబడ్డాడు?
8.6.37
भीष्ममप्रतियुध्यन्तं शिखम्डी सायकोत्तमैः ।
पातयामास समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ८.६.३७ ॥
యుద్ధంలో ప్రతిఘటించని భీష్ముడిని శిఖండి ఉత్తమ బాణాలతో పడగొట్టాడు; ఆయన సర్వ శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు.
8.6.38
तथा द्रौपदिना द्रोणो न्यस्तसर्वायुधो युधि ।
धर्मराजवचः श्रुत्वा अश्वत्थामा हतस्त्विति ॥ ८.६.३८ ॥
అలాగే ద్రౌపదీ కుమారుడు యుద్ధంలో ఆయుధాలన్నీ విడిచిపెట్టిన ద్రోణుడిని చంపాడు; అశ్వత్థామ చనిపోయాడని ధర్మరాజు మాట విని.
8.6.39
युक्तयोगो महेष्वासः शरैर्बहुभिराचितः ।
निहतः खङ्गमुद्यम्य धृष्टद्युम्नेन सञ्जय ॥ ८.६.३९ ॥
యోగంలో నిమగ్నుడైన ఆ మహాధనుర్ధారి అనేక బాణాలతో కప్పబడి ఉండగా, సంజయా, ధృష్టద్యుమ్నుడు ఖడ్గం ఎత్తి అతన్ని చంపాడు.
8.6.40
अन्तरेण हतावेतौ छलेन च विशेषतः ।
अश्रौषमहमेतद्वै भीष्मद्रोणौ निपातितौ ॥ ८.६.४० ॥
ఈ ఇద్దరూ, ముఖ్యంగా మోసంతో, అవకాశం చూసి చంపబడ్డారు; భీష్ముడు మరియు ద్రోణుడు పడగొట్టబడ్డారని నేను విన్నాను.
8.6.41
भीष्मद्रोणौ हि समरे न हन्याद्वज्रभृत्स्वयम् ।
न्यायेन युध्यन्समरे तद्वै सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ८.६.४१ ॥
భీష్మ, ద్రోణులను న్యాయంగా యుద్ధం చేస్తున్నప్పుడు వజ్రధారి స్వయంగా కూడా యుద్ధంలో చంపడు; అదే సత్యం, నేను నీకు చెబుతున్నాను.
8.6.42
कर्णं त्वस्यन्तमस्त्राणि दिव्यानि च बहूनि च ।
कथमिन्द्रोपमं वीरं मृत्युर्युद्वे समस्पृशत् ॥ ८.६.४२ ॥
అయితే దివ్యమైన, అనేక అస్త్రాలను ప్రయోగిస్తున్న ఇంద్రునితో సమానుడైన వీరుడు కర్ణుడిని యుద్ధంలో మృత్యువు ఎలా తాకింది?
8.6.43
यस्य विद्युत्प्रभां शक्तिं दिव्यां कनकभूषणाम् ।
प्रायच्छद्द्विषतां हन्त्रीं कुण्डलाभ्यां पुरन्दरः ॥ ८.६.४३ ॥
ఇంద్రుడు రెండు కుండలాలకు బదులుగా మెరుపులా ప్రకాశించే, బంగారు అలంకారాలతో కూడిన, దివ్యమైన, శత్రువులను సంహరించే శక్తిని ఎవరికి ఇచ్చాడో.
8.6.44
यस्य सर्पमुखो दिव्यः शरः काञ्चनभूषणः ।
अशेत निशितः पत्री समरेष्वरिसूदनः ॥ ८.६.४४ ॥
ఎవని సర్పముఖ, దివ్య, బంగారు అలంకారాలు గల, పదునైన, రెక్కల బాణం యుద్ధాల్లో శత్రుసంహారానికి సిద్ధంగా ఉండేదో.
8.6.45
भीष्मद्रोणमुखान्वीरान्योऽवमत्य महारथान् ।
जामदग्न्यान्महाघोरं ब्राह्ममस्त्रमशिक्षत ॥ ८.६.४५ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు వంటి ప్రధాన వీర మహారథులను అవమానించి, జామదగ్న్యుని నుండి అత్యంత భయంకరమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని నేర్చుకున్నవాడు.
8.6.46
यश्च द्रोणमुखान्दृष्ट्वा विमुखानर्दिताञ्शरैः ।
सौभद्रस्य महाबाहुर्व्यधमत्कार्मुकं शितैः ॥ ८.६.४६ ॥
ద్రోణుని నాయకత్వంలోని వీరులు బాణాలతో పీడితులై వెనుదిరగడం చూసి, ఆ మహాబాహుడు సౌభద్రుని (అభిమన్యుని) విల్లును పదునైన బాణాలతో విరిచాడు.
8.6.47
यश्च नागायुतप्राणां वज्ररंहसमच्युतम् ।
विरथं सहसा कृत्वा भीमसेनमपाहसत् ॥ ८.६.४७ ॥
పదివేల ఏనుగుల బలం, వజ్రవేగం కలిగిన అచ్యుతుడైన భీమసేనుని ఒక్కసారిగా రథహీనుని చేసి పరిహసించినవాడు.
8.6.48
सहदेवं च निर्जित्य शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृपया विरथं कृत्वा नाहनद्धर्मचिन्तया ॥ ८.६.४८ ॥
సహదేవుడిని కూడా వంగిన బాణాలతో ఓడించి, రథహీనుడిని చేసినా, ధర్మచింతనతో దయతో అతనిని చంపలేదు.
8.6.49
यश्च मायासहस्राणि विकुर्वाणं जयैषिणम् ।
घटोत्कचं राक्षसेन्द्रं शक्रशक्त्या निजघ्निवान् ॥ ८.६.४९ ॥
జయాన్ని కోరి వేలకొద్దీ మాయలు సృష్టించిన రాక్షసేంద్రుడు ఘటోత్కచుని ఇంద్రుని శక్తితో చంపినవాడు.
8.6.50
एवांश्च दिवसान्यस्य युद्धे भीतो धनञ्जयः ।
नागमद्द्वैरथं वीरः स कथं निहतो रणे ॥ ८.६.५० ॥
యుద్ధంలో ఇన్ని రోజులు భయపడిన ధనంజయుడు ద్వంద్వ యుద్ధానికి రాలేదు; మరి ఆ వీరుడు రణంలో ఎలా చంపబడ్డాడు?
8.6.51
संशप्तकानां योधा ये आह्वयन्त सदाऽन्यतः ।
एतान्हत्वा हनिष्यामि पश्चाद्वैकर्तनं रणे ॥ ८.६.५१ ॥
సంశప్తకుల యోధులు ఎల్లప్పుడూ ఇతర వైపు నుండి సవాలు చేసారు; 'వీరిని చంపి తరువాత వైకర్తనుని చంపుతాను' అని రణంలో.
8.6.52
इति व्यपदिशन्पार्थो वर्जयन्सूतजं रणे ।
स कथं निहतो वीरः पार्थेन परवीरहा ॥ ८.६.५२ ॥
ఇలా సాకులు చెప్పి, రణంలో సూతపుత్రుని తప్పించుకున్న పార్థుడు — మరి శత్రువీరులను చంపే ఆ వీరుడు పార్థునిచే ఎలా చంపబడ్డాడు?
8.6.53
रथभह्गो न चेत्तस्य धनुर्वा न व्यशीर्यत ।
न चेदस्त्राणि नष्टानि स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.५३ ॥
అతని రథం విరగలేదు, విల్లు విరగలేదు, అస్త్రాలు నశించలేదు అయితే — అతడు శత్రువులచే ఎలా చంపబడ్డాడు?
8.6.54
को हि शक्तो रणे कर्णं विधुन्वानं महद्धनुः ।
विमुञ्चन्तं शरान्घोरान्दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे।
जेतुं पुरुषशार्दूलं शार्दूलमिव वेगिनम् ॥ ८.६.५४ ॥
రణంలో పెద్ద విల్లును ఝళిపించి, భయంకర బాణాలను, దివ్యాస్త్రాలను విడిచిపెట్టే, పులిలా వేగమైన ఆ పురుషసింహుడు కర్ణుడిని జయించగల సమర్థుడు ఎవరు?
8.6.55
ध्रवं तस्य धनुश्छिन्नं रथो वाऽपि महीं गतः ।
अस्त्राणि वा प्रनष्टानि यथा शंससि मे हतम्।
न ह्यन्यदपि पश्यामि कारणं तस्य नाशने ॥ ८.६.५५ ॥
నిశ్చయంగా అతని విల్లు విరిగిపోయింది, లేదా అతని రథం నేలపై పడిపోయింది, లేదా అతని అస్త్రాలు నశించిపోయాయి, మీరు అతడు చంపబడ్డాడని చెబుతున్నట్లుగా. అతని నాశనానికి వేరే కారణాన్ని కూడా నేను చూడను.
8.6.56
न हिन्मि फल्गुनं यावत्तावत्पादौ न धावये ।
इति यस्य महाघोरं व्रतमासीन्महात्मनः ॥ ८.६.५६ ॥
ఫల్గునుడిని నేను చంపే వరకు నా పాదాలను కడుగుకోను. ఆ మహాత్ముడి వ్రతం ఇదే, అది అత్యంత భయంకరమైనది.
8.6.57
यस्य भीतो रमे निद्रां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
त्रयोदशसमा नित्यं नाभजत्पुरुषर्षभः ॥ ८.६.५७ ॥
ఎవరి భయంతో ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, పురుషశ్రేష్ఠుడు, పదమూడు సంవత్సరాలు నిరంతరం నిద్రలో సుఖం పొందలేకపోయాడో.
8.6.58
यस्य वीर्यवतो वीर्यमुपाश्रित्य महात्मनः ।
मम पुत्रः सभां भार्यां पाण्डूनां नीतवान्बलात् ॥ ८.६.५८ ॥
ఏ వీర్యవంతుని బలాన్ని ఆశ్రయించి నా కుమారుడు పాండవుల భార్యను బలవంతంగా సభకు తీసుకువచ్చాడో.
8.6.59
तत्रापि च सभामध्ये पाण्डवानां च पश्यताम् ।
दासभार्येति पाञ्चालीमब्रवीत्कुरुसन्निधौ ॥ ८.६.५९ ॥
అక్కడ కూడా సభ మధ్యలో, పాండవులు చూస్తుండగా, కురువుల సమక్షంలో అతడు పాంచాలిని 'దాసి భార్య' అని అన్నాడు.
8.6.60
न सन्ति तपयः कृष्णे सर्वे षण्डतिलैः समाः ।
उपतिष्ठस्व भर्तारमन्यं वा वरवर्णिनि ॥ ८.६.६० ॥
కృష్ణా, వారందరూ నపుంసకులు, నువ్వుల్లాంటివారు; వారి వల్ల నీకు ఏ ప్రయోజనమూ లేదు. ఓ సుందరీ, మరొక భర్తను సేవించు.
8.6.61
इत्येवं यः पुरा वाचो रूक्षाः संश्रावयन्रुषा ।
सभायां सूतजः कृष्णां स कथं निहतः परैः ॥ ८.६.६१ ॥
పూర్వం సభలో కోపంతో కఠిన వాక్యాలను కృష్ణతో పలికిన సూతపుత్రుడు శత్రువుల చేత ఎలా చంపబడ్డాడు?
8.6.62
यदि भीष्मो रणश्लाघी द्रोणो वा युधि दुर्मदः ।
न हनिष्यति कौन्तेयान्पक्षपातात्सुयोधन।
सर्वानेव हनिष्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ८.६.६२ ॥
యుద్ధంలో గర్వించే భీష్ముడు లేదా యుద్ధంలో మదించిన ద్రోణుడు పక్షపాతంతో కౌంతేయులను చంపకపోతే, ఓ సుయోధనా, నేనే వారందరినీ చంపుతాను; నీ మనస్సులోని జ్వరం తొలగిపోవుగాక.
8.6.63
किं करिष्यति गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी ।
स्निग्धचन्दनदिग्धस्य मच्छरस्याभिधावतः।
स नूनमृषभस्कन्धो ह्यर्जुनेन कथं हतः ॥ ८.६.६३ ॥
గాండీవ ధనుస్సు, అక్షయమైన రెండు గొప్ప అంబులపొదులు ఏమి చేస్తాయి? చందనం పూసుకున్న, వృషభ స్కంధుడైన ఆ దోమలాంటివాడు దాడి చేయగా అర్జునుడి చేత ఎలా చంపబడ్డాడు?
8.6.64
यश्च गाण्डीवमुक्तानां स्पर्शमुग्रमचिन्तयन् ।
अपतिर्ह्यसि कृष्णेति ब्रुवन्पार्थानवैक्षत ॥ ८.६.६४ ॥
గాండీవం నుండి విడువబడిన భయంకర బాణాల స్పర్శను లెక్కచేయక, 'ఓ కృష్ణా, నీకు భర్త లేడు' అని పలుకుతూ పృథ పుత్రులను చూసినవాడు.
8.6.65
यस्य नासीद्भयं पार्थात्सपुत्रात्सजनार्दनात् ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य मुहूर्तमपि सञ्जय ॥ ८.६.६५ ॥
ఓ సంజయా, పార్థుడి నుండి, అతని పుత్రులతో కలిసి, జనార్దనుడితో కలిసి కూడా ఎవరికి భయం లేదో, అతడు తన బాహుబలాన్ని ఆశ్రయించి క్షణమైనా.
8.6.66
तस्य नाऽहं वधं मन्ये देवैरपि सवासवैः ।
प्रतीपमभिघावद्भिः किं पुनस्तात पाण्डवैः ॥ ८.६.६६ ॥
అతని వధ, ఇంద్రునితో సహా దేవతలు శత్రువులై దాడి చేసినా కూడా సంభవిస్తుందని నేను భావించను; అయితే ఓ తాతా, పాండవులు చంపుతారనేది ఇంకా ఎలా?
8.6.67
न हि ज्यां संसम्पृशानस्य तलत्रे वाऽपि गृह्णतः ।
पुमानाधिरथेः स्थातुं कश्चित्प्रमुखतोऽर्हति ॥ ८.६.६७ ॥
నిజంగా, ధనుస్సు త్రాటిని తాకుతూ చేతిలో పట్టుకున్న అధిరథుని కుమారుని ఎదుట నిలబడగల పురుషుడు ఎవడూ లేడు.
8.6.68
अपि स्यान्मेदिनी हीना सोमसूर्यप्रभांशुभिः ।
न वध- पुरुषेन्द्रस्य संयुगेष्वपलायिनः ॥ ८.६.६८ ॥
చంద్ర సూర్యుల కాంతి కిరణాలు లేకుండా భూమి ఉండవచ్చు; కానీ యుద్ధాల్లో వెనుదిరగని పురుషేంద్రుని వధ (జరగదు).
8.6.69
येन मन्दः सहायेन भ्रात्रा दुःशासनेन च ।
वासुदेवस्य दुर्बुद्धिः प्रत्याख्यानमरोचत ॥ ८.६.६९ ॥
ఏ మూర్ఖుడు, దుర్బుద్ధి గలవాడు (దుర్యోధనుడు), తమ్ముడు దుఃశాసనుని సహాయంతో వాసుదేవుని (కృష్ణుని) తిరస్కారాన్ని ఇష్టపడ్డాడో.
8.6.70
स नूनं वृषभस्कन्धं कर्णं दृष्ट्वा निपातितम् ।
दुःशासनं च निहतं मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७० ॥
అతడు (దుర్యోధనుడు) వృషభ స్కంధుడైన కర్ణుడు కూలడం, దుఃశాసనుడు చంపబడడం చూసి నిశ్చయంగా శోకిస్తున్నాడని నేను భావిస్తున్నాను.
8.6.71
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा द्वैरथे सव्यसाचिना ।
जयतः पाण्डवान्दृष्ट्वा किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७१ ॥
ద్వంద్వ యుద్ధంలో సవ్యసాచి (అర్జునుడు) చేత వైకర్తనుడు (కర్ణుడు) చంపబడటం, పాండవులు జయిస్తుండటం చూసి దుర్యోధనుడు ఏమన్నాడు?
8.6.72
दुर्मर्षणं हतं दृष्ट्वा वृषसेनं च संयुगे ।
प्रभग्रं च बलं दृष्ट्वा वध्यमानं महारथैः ॥ ८.६.७२ ॥
యుద్ధంలో దుర్మర్షణుడు చంపబడటం, వృషసేనుడు (చంపబడటం) చూసి, సైన్యం చెదిరి మహారథుల చేత వధించబడుతుండటం చూసి (దుర్యోధనుడు ఏమన్నాడు?)
8.6.73
पराङ्मुखांश्च राज्ञस्तु पलायनपरायणान् ।
विद्रुतान्रथिनो दृष्ट्वा मन्ये शोचति पुत्रकः ॥ ८.६.७३ ॥
రాజులు, రథికులు వెన్నుచూపి పారిపోవడాన్ని చూసి, నా కుమారుడు శోకిస్తున్నాడని నేననుకుంటున్నాను.
8.6.74
अनेयश्चाभिमानी च दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ।
हतोत्साहं बलं दृष्ट्वा किंस्विदुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७४ ॥
లొంగనివాడు, గర్వి, దుర్బుద్ధి, ఇంద్రియ నిగ్రహం లేనివాడైన దుర్యోధనుడు, ఉత్సాహం నశించిన సైన్యాన్ని చూసి ఏమన్నాడు?
8.6.75
स्वयं वैरं महत्कृत्वा वार्यमाणः सुहृद्गणैः ।
प्रधने हतभूयिष्ठैः किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७५ ॥
తానే గొప్ప వైరాన్ని పెంచుకొని, హితులు వారించినా, యుద్ధంలో చాలామంది హతులైనప్పుడు దుర్యోధనుడు ఏమన్నాడు?
8.6.76
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ।
रुधिरे पीयमाने च किंस्विद्द्रुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ८.६.७६ ॥
యుద్ధంలో భీమసేనునిచేత హతుడైన సోదరుని చూసి, రక్తం త్రాగబడుతుండగా చూసి దుర్యోధనుడు ఏమన్నాడు?
8.6.77
सह गान्धारराजेन सभायां यदभाषत ।
कर्णोऽर्जुनं रणे हन्ता हते तस्मिन्किमब्रवीत् ॥ ८.६.७७ ॥
గాంధార రాజుతో కలిసి సభలో 'కర్ణుడు యుద్ధంలో అర్జునుని చంపుతాడు' అని చెప్పబడినది; ఆ కర్ణుడు హతుడైనప్పుడు అతడు ఏమన్నాడు?
8.6.78
द्यूतं कृत्वा पुरा हृष्ठो वञ्चयित्वा च पाण्डवान् ।
शकुनिः सौबलस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.७८ ॥
పూర్వం జూదమాడి, సంతోషించి, పాండవులను మోసగించిన సుబలుని కుమారుడు శకుని, కర్ణుడు హతుడైనప్పుడు ఏమన్నాడు, అయ్యా?
8.6.79
कृतवर्मा महेष्वासः सात्वतानां महारथः ।
हतं वैकर्तनं दृष्ट्वा हार्दिक्यः किमभाषत ॥ ८.६.७९ ॥
సాత్వతుల మహారథి, మహాధనుర్ధరుడైన కృతవర్మ, వైకర్తనుడు (కర్ణుడు) హతుడైనది చూసి హార్దిక్యుడు ఏమన్నాడు?
8.6.80
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यस्य शिक्षामुपासते ।
धनुर्वेदं चिकीर्षन्तो द्रोणपुत्रस्य धीमतः ॥ ८.६.८० ॥
ధనుర్వేదాన్ని నేర్చుకోవాలనే కోరికతో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు ఎవరి శిక్షణను అనుసరించారో ఆ బుద్ధిమంతుడైన ద్రోణపుత్రుడి (అశ్వత్థామ).
8.6.81
युवा रूपेण सम्पन्नो दर्शनीयो महायशाः ।
अश्वत्थामा हते कर्णे किमभाषत सञ्जय ॥ ८.६.८१ ॥
సంజయా, యువకుడు, రూపవంతుడు, చూడముచ్చటైనవాడు, మహాయశస్వి అయిన అశ్వత్థామ కర్ణుడు హతుడైనప్పుడు ఏమన్నాడు?
8.6.82
आचार्यो यो धनुर्वेदे गौतमो रथसत्तमः ।
कृपः शारद्वतस्तात हते कर्णे किमब्रवीत् ॥ ८.६.८२ ॥
ధనుర్వేద ఆచార్యుడు, గౌతమ గోత్రుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన శారద్వతుడు కృపుడు, ఓ తాతా, కర్ణుడు హతుడైనప్పుడు ఏమన్నాడు?
8.6.83
मद्रराजो महेष्वासः शल्यः समितिशोभनः ।
दृष्ट्वा विनिहतं कर्णं सारथ्ये रथिनां वरः।
किमभाषत सौवीरो मद्राणामधिपो बली ॥ ८.६.८३ ॥
మద్రరాజు, మహాధనుర్ధరుడు శల్యుడు, యుద్ధంలో శోభిల్లేవాడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన సారథిగా ఉన్నవాడు, కర్ణుడు హతుడైనది చూసి, సౌవీరుడు, మద్రుల బలవంతుడైన అధిపతి ఏమన్నాడు?
8.6.84
दृष्ट्वा विनिहतं सर्वे योधा वारणदुर्जयाः ।
ये च केन राजानः पृथिव्यां योद्वुमागताः।
वैकर्तनं हतं दृष्टवा कान्यभाषन्त सञ्जय ॥ ८.६.८४ ॥
కర్ణుడు హతుడైనది చూసి, ఏనుగుల్లా జయింపరాని యోధులందరూ, భూమిపై ఎవరితో పోరాడటానికి వచ్చిన రాజులు, ఓ సంజయా, వైకర్తనుడు (కర్ణుడు) హతుడైనది చూసి ఏమన్నారు?
8.6.85
द्रोणे तु निहते वीरे रथव्याघ्रे नरर्षभे ।
के वा मुखमनीकानामासन्सञ्जय भागशः ॥ ८.६.८५ ॥
ఓ సంజయా, వీరుడు, రథవీరులలో వ్యాఘ్రమూ, నరశ్రేష్ఠుడునైన ద్రోణుడు హతుడైనప్పుడు, సేనల ముఖభాగాలలో ఎవరు ఉన్నారు?
8.6.86
मद्रराजः कथं शल्यो नियुक्तो रथिनां वरः ।
वैकर्तनस्य सारथ्ये तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.८६ ॥
ఓ సంజయా, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన మద్రరాజు శల్యుడు వైకర్తనుడైన కర్ణుని సారథిగా ఎలా నియమితుడయ్యాడు? అది నాకు చెప్పు.
8.6.87
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं सूतपुत्रस्य युध्यतः ।
वामं चक्रं ररक्षुर्वा के वा वीरस्य पृष्ठतः ॥ ८.६.८७ ॥
పోరాడుతున్న సూతపుత్రుని కుడి చక్రాన్ని ఎవరు రక్షించారు? ఎడమ చక్రాన్ని ఎవరు రక్షించారు? లేదా ఆ వీరుని వెనుక ఎవరు ఉన్నారు?
8.6.88
के कर्णं न जहुः शूराः के क्षुद्राः प्राद्रवंस्ततः ।
कथं च वः समेतानां हतः कर्णो महारथः ॥ ८.६.८८ ॥
కర్ణుని విడిచిపెట్టని శూరులు ఎవరు? ఆ సమయంలో పారిపోయిన క్షుద్రులు ఎవరు? మీరంతా కలిసి ఉండగా మహారథుడైన కర్ణుడు ఎలా హతుడయ్యాడు?
8.6.89
पाण्डवाश्च स्वयं शूराः प्रत्युदीयुर्महारथाः ।
सृजन्तः शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदाः ॥ ८.६.८९ ॥
పాండవులే స్వయంగా శూరులైన మహారథులుగా ముందుకు వచ్చారు; మేఘాలు జలధారలు కురిపించినట్లు బాణవర్షాలు కురిపించారు.
8.6.90
स च सर्पमुखो दिव्यो महेषुप्रवरस्तदा ।
व्यर्थः कथं समभवत्तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.६.९० ॥
ఆ సర్పముఖమైన దివ్యమైన, మహా బాణాలలో శ్రేష్ఠమైన బాణం అప్పుడు ఎలా వ్యర్థమైంది? ఓ సంజయా, అది నాకు చెప్పు.
8.6.91
मामकस्यास्य सैन्यस्य हतोत्सेधस्य सञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ८.६.९१ ॥
సంజయా, నా ఈ సైన్యపు ఎత్తు నేలకూలింది. ముఖ్యుడు (కకుదం) నలిగిపోయాక ఏమీ మిగిలినట్లు నాకు కనిపించడం లేదు.
8.6.92
तौ हि वीरौ महेष्वासौ मदर्थे त्यक्तजीवीतौ ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा को न्वर्थो जीवितेन मे ॥ ८.६.९२ ॥
నా కోసం ప్రాణాలు త్యజించిన ఆ ఇద్దరు వీరులు, మహాధనుర్ధరులు భీష్ముడు, ద్రోణుడు హతులయ్యారని విన్న తర్వాత నాకు జీవితం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది?
8.6.93
पुनः पुनर्न मृष्यामि वधं कर्णस्य पाण्डवैः ।
यस्य बाह्वोर्बलं तुल्यं कुञ्जराणां शतं शतम् ॥ ८.६.९३ ॥
వందల కొద్దీ ఏనుగుల బలంతో సమానమైన భుజబలం గల కర్ణుని పాండవులు చంపడాన్ని నేను పదే పదే సహించలేను.
8.6.94
द्रोणे हते च यद्वृत्तं कौरवाणां परैः सह ।
सङ्घामे नरवीराणां तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.६.९४ ॥
ద్రోణుడు హతుడైనప్పుడు యుద్ధంలో శత్రువులతో కౌరవ వీరులకు జరిగినది నాకు చెప్పు, సంజయా.
8.6.95
यथा कर्णश्च कौन्तेयैः सह युद्धमयोजयत् ।
तथा च द्विषतां हन्ता रणे शान्तस्तदुच्यताम् ॥ ८.६.९५ ॥
కర్ణుడు కుంతీ పుత్రులతో ఎలా యుద్ధం చేశాడో, శత్రువులను సంహరించిన అతడు యుద్ధంలో ఎలా శాంతించాడో, అది నాకు చెప్పబడాలి.