મહાભારત · અધ્યાય 8.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.64.1
ततः सरथनागाश्वाः पाञ्चालाः पाण्डुसृञ्जयाः ।
सेनापतिं परीप्सन्तो रुरुधुस्तनयं तव ॥ ८.६४.१ ॥
ત્યારે રથ, હાથી, ઘોડા સહિત પાંચાલો, પાંડવો અને સૃંજયોએ સેનાપતિનું રક્ષણ કરવાની ઇચ્છાથી તમારા પુત્રને ઘેરી લીધો.
8.64.2
ततः प्रववृते युद्वं तावकानां परैः सह ।
घोरं प्राणभृतां काले भीमरूपं परन्तप ॥ ८.६४.२ ॥
ત્યારે તમારા લોકો અને શત્રુઓ વચ્ચે ઘોર યુદ્ધ શરૂ થયું; જીવોના કાળ જેવું ભયંકર રૂપ ધારણ કરનારું, હે શત્રુતાપન.
8.64.3
नकुलो वृषसेनं तु विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ।
पितुः समीपे तिष्ठन्तं त्रिभिरन्त्यैरविध्यत ॥ ८.६४.३ ॥
નકુલે પિતાની પાસે ઊભેલા વૃષસેનને પાંચ લોખંડના બાણોથી વીંધ્યો; પછી ત્રણ અંતિમ બાણોથી ફરી વીંધ્યો.
8.64.4
नकुलं तु ततः शूरो वृषसेनो हसन्निव ।
नाराचेन सुतीक्ष्णेन विव्याध हृदये भृशम् ॥ ८.६४.४ ॥
ત્યારે શૂર વૃષસેને હસતા હોય તેમ નકુલને અતિ તીક્ષ્ણ નારાચ બાણથી છાતીમાં જોરથી વીંધ્યો.
8.64.5
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शन ।
शत्रुं विव्याध विंशत्या सूतं चैवास्य सप्तभिः ॥ ८.६४.५ ॥
હે શત્રુકર્શન, બળવાન શત્રુથી અતિ વીંધાયેલા તેણે શત્રુને વીસ બાણોથી અને તેના સારથિને સાત બાણોથી વીંધ્યો.
8.64.6
ततः शरसहस्रेण तावुभौ पुरुषर्षभौ ।
अन्योन्यमाच्छादयतां तवाभज्यत वाहिनी ॥ ८.६४.६ ॥
ત્યારે હજારો બાણોથી તે બંને પુરુષશ્રેષ્ઠ એકબીજાને ઢાંકવા લાગ્યા; તમારી સેના ભાંગી પડી.
8.64.7
स दृष्ट्वा प्रद्रुतां सेनां धार्तराष्ट्रस्य सूतजः ।
निवारयामास बलादनुपत्य विशाम्पते ॥ ८.६४.७ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની ભાગતી સેનાને જોઈને સૂતપુત્રે પીછો કરીને બળપૂર્વક તેને રોકી, હે પ્રજાપાલક રાજન.
8.64.8
एतस्मिन्नन्तरे युद्धं कष्टमासीद्विशाम्पते ।
निवृत्ते तु ततः सैन्ये नकुलः कौरवान्ययौ ॥ ८.६४.८ ॥
આ દરમિયાન ભયંકર યુદ્ધ થયું, હે પ્રજાપાલક રાજન. પછી સેના પાછી ફરતાં નકુલ કૌરવો તરફ ગયો.
8.64.9
कर्णपुत्रस्तु समरे हित्वा नकुलमेव तु ।
जुगोप चक्रं त्वरितो राधेयस्यैव मारिष ॥ ८.६४.९ ॥
પરંતુ કર્ણના પુત્રે યુદ્ધમાં નકુલને છોડીને તરત રાધેય (કર્ણ)ના રથચક્રનું રક્ષણ કર્યું, હે મારિષ.
8.64.10
उलूकस्तु रणे क्रुद्धः सहदेवेन मारिष ।
निवारितः शरशतैः क्रुद्धेन रणमूर्धनि ॥ ८.६४.१० ॥
પરંતુ ઉલૂક યુદ્ધમાં ક્રોધિત થયો, હે મારિષ. રણાગ્રે ક્રુદ્ધ સહદેવે સેંકડો બાણોથી તેને રોક્યો.
8.64.11
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सहदेवः प्रतापवान् ।
सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति ॥ ८.६४.११ ॥
તેના ચાર ઘોડાઓને મારીને, પરાક્રમી સહદેવે સારથિને યમના ધામ તરફ મોકલ્યો.
8.64.12
उलूकस्तु ततो यानादवप्लुत्य विशाम्पते ।
त्रिगर्तानां बलं तूर्णं जगाम पितृनन्दनः ॥ ८.६४.१२ ॥
પછી ઉલૂક રથથી કૂદીને, હે પ્રજાપાલક રાજન, ઝડપથી ત્રિગર્તોની સેના તરફ ગયો; તે પિતૃનંદન હતો.
8.64.13
सात्यकिः शकुनिं विद्ध्वा विंशत्या निशितैः शरैः ।
ध्वजं चिच्छेद भल्लेन सौबलस्य हसन्निव ॥ ८.६४.१३ ॥
સાત્યકિએ શકુનિને વીસ તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધી, હસતાં હસતાં ભલ્લથી સૌબલનો ધ્વજ કાપી નાખ્યો.
8.64.14
सौबलस्तस्य समरे क्रुद्धो राजन्प्रतापवान् ।
विदार्य कवचं भूयो ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम् ॥ ८.६४.१४ ॥
હે રાજન્, યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા પરાક્રમી સૌબલે તેનું બખ્તર ફાડીને ફરી તેનો સોનેરી ધ્વજ કાપી નાખ્યો.
8.64.15
तथैनं निशितैर्बाणैः सात्यकिः प्रत्यविध्यत ।
सारथिं च महाराज त्रिभिरेव समार्पयत् ॥ ८.६४.१५ ॥
તેવી જ રીતે સાત્યકિએ પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને સામે વીંધ્યો; હે મહારાજ, ત્રણ બાણોથી તેના સારથિને પણ ઘાયલ કર્યો.
8.64.16
अथास्य वाहांस्त्वरितः शरैर्नित्ये यमक्षयम् ।
ततोऽवप्लुत्य सहसा शकुनिर्भरतर्षभ ॥ ८.६४.१६ ॥
પછી ઝડપથી બાણોથી તેના ઘોડાઓને યમલોક મોકલ્યા; ત્યારે હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શકુનિ એકાએક કૂદી પડ્યો.
8.64.17
आरुरोह रथं तूर्णमुलूकस्य महात्मनः ।
अपोवाहाथ शीघ्रं स शैनेयाद्युद्धशालिनः ॥ ८.६४.१७ ॥
તે તરત જ મહાત્મા ઉલૂકના રથ પર ચઢ્યો; પછી યુદ્ધકુશળ શૈનેય (સાત્યકિ) થી ઝડપથી દૂર ચાલ્યો ગયો.
8.64.18
सात्यकिस्तु रण राजंस्तावकानामनीकिनीम् ।
अभिदुद्राव वेगेन ततोऽनीकमभज्वत ॥ ८.६४.१८ ॥
પરંતુ સાત્યકિ, હે રાજન્, રણમાં વેગથી તમારી સેના પર ધસી ગયો; ત્યારે તે સેના ભાંગી પડી.
8.64.19
शैनेयशरसञ्छन्नं तव सैन्यं विशाम्पते ।
भेजे दशा दिशस्तूर्णं न्यपतच्च गतासुवत् ॥ ८.६४.१९ ॥
હે પ્રજાપતિ, શૈનેયના બાણોથી ઢંકાયેલી તમારી સેના દસે દિશામાં ઝડપથી ભાગી અને મૃતકોની જેમ પડી ગઈ.
8.64.20
भीमसेनं तव सुतो वारयामास संयुगे ॥ ८.६४.२० ॥
તમારા પુત્રે યુદ્ધમાં ભીમસેનને રોક્યો.
8.64.21
तं तु भीमो मुहूर्तेन व्यश्वसूतरथध्वजम् ।
चक्रे लोकेश्वरं तत्र तेनातुष्यन्त वै जनाः ॥ ८.६४.२१ ॥
પણ ભીમે ક્ષણમાં તેને ઘોડા, સારથિ, રથ અને ધ્વજ વિનાનો કરી દીધો અને ત્યાં તેને લોકેશ્વર (મૃત્યુના સ્વામી) બનાવ્યો; તેથી લોકો ખરેખર આનંદ પામ્યા.
8.64.22
ततोऽपायान्नृपस्तस्माद्भीमसेनभयार्दितः ।
कुरुसैन्यं ततः सर्वं भीमसेनमुपाद्रवत्।
तत्र नादो महानासीद्धीमसेनं जिघांसताम् ॥ ८.६४.२२ ॥
ત્યારે ભીમસેનના ભયથી પીડિત તે રાજા ત્યાંથી ભાગ્યો. પછી કૌરવોની સમગ્ર સેના ભીમસેન તરફ દોડી આવી. ત્યાં ભીમસેનને મારવા ઇચ્છતા લોકોનો મોટો કોલાહલ થયો.
8.64.23
युधामन्युः कृपं विद्ध्वा धनुरस्याशु चिच्छदे ।
अथान्यद्धनुरादाय कृपः शस्त्रभृतां वरः।
युधामन्योर्ध्वजं सूतं छत्रं चापातयत्क्षितौ ॥ ८.६४.२३ ॥
યુધામન્યુએ કૃપને વીંધીને તેનું ધનુષ ઝડપથી કાપી નાખ્યું. પછી શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપે બીજું ધનુષ લઈને યુધામન્યુનો ધ્વજ, સારથિ અને છત્ર ભૂમિ પર પાડ્યા.
8.64.24
ततोऽपायाद्रथेनैव युधामन्युर्महारथः ॥ ८.६४.२४ ॥
ત્યારે મહારથી યુધામન્યુ રથમાં જ ભાગી ગયો.
8.64.25
उत्तमौजाश्च हार्दिक्यं भीमं भीमपराक्रमम् ।
छादयामास सहसा मेघो वृष्ट्येव पर्वतम् ॥ ८.६४.२५ ॥
ઉત્તમૌજા અને હાર્દિક્યે ભયંકર પરાક્રમી ભીમને અચાનક ઢાંકી દીધો, જેમ મેઘ વર્ષાથી પર્વતને ઢાંકે.
8.64.26
तद्युद्धमासीत्सुमहद्धोररूपं परन्तप ।
तादृशं न मया युद्धं दृष्टपूर्वं विशाम्पते ॥ ८.६४.२६ ॥
હે શત્રુદમન, તે યુદ્ધ અતિ વિશાળ અને ભયંકર સ્વરૂપનું હતું. હે પ્રજાપતિ, આવું યુદ્ધ મેં પહેલાં જોયું નહોતું.
8.64.27
कृतवर्मा ततो राजन्नुत्तमौजसमाहवे ।
हृदि विव्याध सहसा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ८.६४.२७ ॥
પછી, હે રાજન, કૃતવર્માએ યુદ્ધમાં ઉત્તમૌજાની છાતી પર અચાનક પ્રહાર કર્યો અને રથની બેઠક પર બેસી ગયો.
8.64.28
सारथिस्तमपोवाह रथेन रथिनां वरम् ।
ततस्तु सात्वतो राजन्पाण्डुसैन्यमभिद्रवत् ॥ ८.६४.२८ ॥
તેનો સારથિ રથ સહિત રથીઓમાં શ્રેષ્ઠને દૂર લઈ ગયો. પછી, હે રાજન, સાત્વત (સાત્યકિ) પાંડવસેના પર ધસી ગયો.
8.64.29
दुःशासनः सौबलश्च गजानीकेन पाण्डवम् ।
महता परिवार्यैव क्षुद्रकैरभ्यताडयत् ॥ ८.६४.२९ ॥
દુઃશાસન અને સૌબલ (શકુનિ) મોટી ગજસેનાથી પાંડવને ઘેરીને, નાની ટુકડીઓ સાથે તેના પર પ્રહાર કર્યો.
8.64.30
ततो भीमः शरशतैर्दुर्योधनममर्षणम् ।
विमुखीकृत्य तरसा गजानीकमुपाद्रवत् ॥ ८.६४.३० ॥
પછી ભીમે સેંકડો બાણોથી ક્રોધી દુર્યોધનને વિમુખ કરીને ઝડપથી ગજસેના પર ધસી ગયો.
8.64.31
तमापतन्तं सहसा गजानीकं वृकोदरः ।
दृष्ट्वैव सुभृशं क्रुद्धो दिव्यमस्त्रमुदैरयत् ॥ ८.६४.३१ ॥
અચાનક ધસી આવતી ગજસેનાને જોઈ વૃકોદર અત્યંત ક્રોધે ભરાયો અને દિવ્ય અસ્ત્ર છોડ્યું.
8.64.32
गजैर्गजानभ्यहनद्वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ ८.६४.३२ ॥
ઇન્દ્ર વજ્રથી અસુરોને હણે તેમ તેણે હાથીઓ વડે હાથીઓને હણ્યા.
8.64.33
ततोऽन्तरिक्षं बाणौघैः शलभैरिव पादपम् ।
छादयामास समरे गजान्निघ्नन्वृकोदरः ॥ ८.६४.३३ ॥
પછી વૃકોદરે યુદ્ધમાં હાથીઓને હણતાં, તીડો વૃક્ષને ઢાંકે તેમ બાણોના પ્રવાહથી આકાશ ઢાંકી દીધું.
8.64.34
ततः कुञ्जरयूथानि समेतानि सहस्रशः ।
व्यधमत्तरसा भीमो मेघसङ्घानिवानिलः ॥ ८.६४.३४ ॥
પછી ભીમે હજારોની સંખ્યામાં ભેગા થયેલા હાથીઓના ટોળાંને, પવન મેઘસમૂહને વિખેરે તેમ વેગથી વિખેરી નાખ્યા.
8.64.35
सुवर्णजालापिहिता मणिजालैश्च कुञ्जराः ।
रेजुरभ्यधिकं संख्ये विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः ॥ ८.६४.३५ ॥
સોનાની જાળ અને મણિની જાળથી ઢંકાયેલા હાથીઓ યુદ્ધમાં વીજળીવાળા મેઘોની જેમ અત્યંત ઝળહળ્યા.
8.64.36
ते वध्यमाना भीमेन गजा राजन्विदुद्रुवुः ।
केचिद्विभिन्नहृदयाः कुञ्जरा न्यपतन्भुवि ॥ ८.६४.३६ ॥
હે રાજન્! ભીમથી હણાતા તે હાથીઓ ભાગી ગયા; કેટલાક હાથીઓ હૃદય ભેદાઈને ધરતી પર પડ્યા.
8.64.37
पतितैर्निपतद्भिश्च गजैर्हेमविभूषितैः ।
अशोभत मही तत्र विशीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ८.६४.३७ ॥
પડેલા અને પડતા સોનાથી શણગારેલા હાથીઓથી ત્યાં પૃથ્વી તૂટેલા પર્વતોની જેમ શોભી ઊઠી.
8.64.38
दीप्ताभै रत्नवद्भिश्च पतितैर्गजयोधिभिः ।
रराज भूमिः पतितैः क्षीणपुण्यैरिव ग्रहैः ॥ ८.६४.३८ ॥
ચમકતા રત્નજડિત પડેલા ગજયોદ્ધાઓથી પુણ્ય ક્ષીણ થયેલા ગ્રહોની જેમ પૃથ્વી શોભી.
8.64.39
ततो भिन्नकटा नागा भिन्नकुम्भकरास्तथा ।
दुद्रुवुः शतशः संख्ये भीमसेनशराहताः ॥ ८.६४.३९ ॥
પછી ફાટેલા કપાળવાળા અને ફાટેલા કુંભસ્થળવાળા સેંકડો હાથીઓ યુદ્ધમાં ભીમસેનના બાણોથી ઘાયલ થઈ ભાગ્યા.
8.64.40
केचिद्वमन्तो रुधिरं भयार्ताः पर्वतोपमाः ।
व्यद्रवञ्छरविद्धाङ्गा धातुचित्रा इवाचलाः ॥ ८.६४.४० ॥
કેટલાક હાથીઓ લોહી ઓકતા, ભયથી પીડાતા, પર્વતસમાન, બાણોથી વીંધાયેલા અંગવાળા, ધાતુરંગે ચિત્રિત પર્વતોની જેમ ભાગ્યા.
8.64.41
महाभुजगसङ्काशौ चन्दनागुरुरूषितौ ।
अपश्यं भीमसेनस्य धनुर्विक्षिपतो भुजौ ॥ ८.६४.४१ ॥
મોટા સાપ જેવા, ચંદન-અગરુથી લેપાયેલા, ભીમસેનના બે બાહુઓને ધનુષ્ય ફેંકતા મેં જોયા.
8.64.42
तस्य ज्यातलनिर्घोषं श्रुत्वाशनिसमस्वनम् ।
विमुञ्चन्तः शकृन्मूत्रं गजाः प्रादुद्रुवुर्भृशम् ॥ ८.६४.४२ ॥
તેના ધનુષ્યની દોરીનો વીજળી સમો અવાજ સાંભળી હાથીઓ મળમૂત્ર કરતા અતિ વેગથી ભાગ્યા.
8.64.43
भीमसेनस्य तत्कर्म राजन्नेकस्य धीमतः ।
निघ्नतः सर्वभूतानि रुद्रस्येव च निर्बभौ ॥ ८.६४.४३ ॥
હે રાજન, એકલા બુદ્ધિમાન ભીમસેનનું તે કર્મ સર્વ પ્રાણીઓનો સંહાર કરતા રુદ્ર જેવું શોભી ઊઠ્યું.