महाभारत · अध्याय 8.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.64.1
ततः सरथनागाश्वाः पाञ्चालाः पाण्डुसृञ्जयाः ।
सेनापतिं परीप्सन्तो रुरुधुस्तनयं तव ॥ ८.६४.१ ॥
नंतर रथ, हत्ती, घोडे यांसह पांचाल, पांडव आणि सृंजय सेनापतीचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने तुमच्या पुत्राला वेढू लागले.
8.64.2
ततः प्रववृते युद्वं तावकानां परैः सह ।
घोरं प्राणभृतां काले भीमरूपं परन्तप ॥ ८.६४.२ ॥
नंतर तुमचे सैनिक आणि शत्रू यांच्यात घोर युद्ध सुरू झाले; प्राण्यांसाठी काळासारखे भयानक रूप धारण करणारे, हे शत्रुतापना.
8.64.3
नकुलो वृषसेनं तु विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ।
पितुः समीपे तिष्ठन्तं त्रिभिरन्त्यैरविध्यत ॥ ८.६४.३ ॥
नकुलाने वडिलांजवळ उभ्या असलेल्या वृषसेनाला पाच लोखंडी बाणांनी विंधले; नंतर तीन शेवटच्या बाणांनी आणखी विंधले.
8.64.4
नकुलं तु ततः शूरो वृषसेनो हसन्निव ।
नाराचेन सुतीक्ष्णेन विव्याध हृदये भृशम् ॥ ८.६४.४ ॥
नंतर शूर वृषसेनाने हसल्यासारखे करत नकुलाला अत्यंत तीक्ष्ण नाराच बाणाने छातीत जोरात विंधले.
8.64.5
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शन ।
शत्रुं विव्याध विंशत्या सूतं चैवास्य सप्तभिः ॥ ८.६४.५ ॥
हे शत्रुकर्शना, बलवान शत्रूने अत्यंत विद्ध झालेल्या त्याने शत्रूला वीस बाणांनी आणि त्याच्या सारथ्याला सात बाणांनी विंधले.
8.64.6
ततः शरसहस्रेण तावुभौ पुरुषर्षभौ ।
अन्योन्यमाच्छादयतां तवाभज्यत वाहिनी ॥ ८.६४.६ ॥
नंतर हजारो बाणांनी ते दोन्ही पुरुषश्रेष्ठ एकमेकांना झाकू लागले; तुमची सेना तुटली.
8.64.7
स दृष्ट्वा प्रद्रुतां सेनां धार्तराष्ट्रस्य सूतजः ।
निवारयामास बलादनुपत्य विशाम्पते ॥ ८.६४.७ ॥
धृतराष्ट्रपुत्राचे पळून जाणारे सैन्य पाहून सूतपुत्राने पाठलाग करून बळाने त्याला रोखले, हे प्रजापालका.
8.64.8
एतस्मिन्नन्तरे युद्धं कष्टमासीद्विशाम्पते ।
निवृत्ते तु ततः सैन्ये नकुलः कौरवान्ययौ ॥ ८.६४.८ ॥
यादरम्यान भयंकर युद्ध झाले, हे प्रजापालका. नंतर सैन्य परतल्यावर नकुल कौरवांकडे गेला.
8.64.9
कर्णपुत्रस्तु समरे हित्वा नकुलमेव तु ।
जुगोप चक्रं त्वरितो राधेयस्यैव मारिष ॥ ८.६४.९ ॥
पण कर्णपुत्राने युद्धात नकुलाला सोडून त्वरेने राधेयाच्या (कर्णाच्या) रथचक्राचे रक्षण केले, हे मारिषा.
8.64.10
उलूकस्तु रणे क्रुद्धः सहदेवेन मारिष ।
निवारितः शरशतैः क्रुद्धेन रणमूर्धनि ॥ ८.६४.१० ॥
पण उलूक युद्धात संतापला, हे मारिषा. रणाग्रभागी संतापलेल्या सहदेवाने शेकडो बाणांनी त्याला रोखले.
8.64.11
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सहदेवः प्रतापवान् ।
सारथिं प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति ॥ ८.६४.११ ॥
त्याचे चार घोडे मारून, पराक्रमी सहदेवाने सारथ्याला यमाच्या सदनाकडे पाठवले.
8.64.12
उलूकस्तु ततो यानादवप्लुत्य विशाम्पते ।
त्रिगर्तानां बलं तूर्णं जगाम पितृनन्दनः ॥ ८.६४.१२ ॥
मग उलूक रथातून उडी घेऊन, हे प्रजापालका, त्रिगर्तांच्या सैन्याकडे त्वरेने गेला; तो पितृनंदन होता.
8.64.13
सात्यकिः शकुनिं विद्ध्वा विंशत्या निशितैः शरैः ।
ध्वजं चिच्छेद भल्लेन सौबलस्य हसन्निव ॥ ८.६४.१३ ॥
सात्यकीने शकुनीला वीस तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करून, हसत हसत भल्लाने सौबलाचा ध्वज छेदला.
8.64.14
सौबलस्तस्य समरे क्रुद्धो राजन्प्रतापवान् ।
विदार्य कवचं भूयो ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम् ॥ ८.६४.१४ ॥
हे राजा, युद्धात क्रुद्ध झालेल्या पराक्रमी सौबलाने त्याचे कवच फोडून पुन्हा त्याचा सोनेरी ध्वज छेदला.
8.64.15
तथैनं निशितैर्बाणैः सात्यकिः प्रत्यविध्यत ।
सारथिं च महाराज त्रिभिरेव समार्पयत् ॥ ८.६४.१५ ॥
तसेच सात्यकीने तीक्ष्ण बाणांनी त्यालाही प्रत्युत्तर म्हणून विद्ध केले; हे महाराज, तीन बाणांनी त्याच्या सारथ्यालाही प्रहार केला.
8.64.16
अथास्य वाहांस्त्वरितः शरैर्नित्ये यमक्षयम् ।
ततोऽवप्लुत्य सहसा शकुनिर्भरतर्षभ ॥ ८.६४.१६ ॥
मग त्याने वेगाने बाणांनी त्याचे घोडे यमलोकी पाठवले; नंतर हे भरतश्रेष्ठा, शकुनी अचानक खाली उडी मारला.
8.64.17
आरुरोह रथं तूर्णमुलूकस्य महात्मनः ।
अपोवाहाथ शीघ्रं स शैनेयाद्युद्धशालिनः ॥ ८.६४.१७ ॥
तो लगेच महात्मा उलूकाच्या रथावर चढला; मग युद्धकुशल शैनेय (सात्यकी) यांच्यापासून वेगाने दूर निघून गेला.
8.64.18
सात्यकिस्तु रण राजंस्तावकानामनीकिनीम् ।
अभिदुद्राव वेगेन ततोऽनीकमभज्वत ॥ ८.६४.१८ ॥
पण सात्यकी, हे राजा, रणात वेगाने तुमच्या सेनेवर तुटून पडला; तेव्हा ती सेना मोडली.
8.64.19
शैनेयशरसञ्छन्नं तव सैन्यं विशाम्पते ।
भेजे दशा दिशस्तूर्णं न्यपतच्च गतासुवत् ॥ ८.६४.१९ ॥
हे प्रजापते, शैनेयाच्या बाणांनी झाकलेले तुमचे सैन्य दहा दिशांना वेगाने पळाले आणि मृतांप्रमाणे कोसळले.
8.64.20
भीमसेनं तव सुतो वारयामास संयुगे ॥ ८.६४.२० ॥
तुमच्या पुत्राने युद्धात भीमसेनाला अडवले.
8.64.21
तं तु भीमो मुहूर्तेन व्यश्वसूतरथध्वजम् ।
चक्रे लोकेश्वरं तत्र तेनातुष्यन्त वै जनाः ॥ ८.६४.२१ ॥
पण भीमाने क्षणार्धात त्याला घोडे, सारथी, रथ आणि ध्वज नसलेला केला आणि तेथे त्याला लोकेश्वर (मृत्यूचा स्वामी) केले; त्यामुळे लोक खरोखर आनंदित झाले.
8.64.22
ततोऽपायान्नृपस्तस्माद्भीमसेनभयार्दितः ।
कुरुसैन्यं ततः सर्वं भीमसेनमुपाद्रवत्।
तत्र नादो महानासीद्धीमसेनं जिघांसताम् ॥ ८.६४.२२ ॥
नंतर भीमसेनाच्या भीतीने पीडित झालेला तो राजा तेथून पळाला. मग कौरवांचे संपूर्ण सैन्य भीमसेनाच्या दिशेने धावून आले. तेथे भीमसेनाला मारू इच्छिणाऱ्यांचा मोठा गोंधळ झाला.
8.64.23
युधामन्युः कृपं विद्ध्वा धनुरस्याशु चिच्छदे ।
अथान्यद्धनुरादाय कृपः शस्त्रभृतां वरः।
युधामन्योर्ध्वजं सूतं छत्रं चापातयत्क्षितौ ॥ ८.६४.२३ ॥
युधामन्यूने कृपाला विद्ध करून त्याचे धनुष्य पटकन तोडले. मग शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ कृपाने दुसरे धनुष्य घेऊन युधामन्यूचा ध्वज, सारथी आणि छत्र भूमीवर पाडले.
8.64.24
ततोऽपायाद्रथेनैव युधामन्युर्महारथः ॥ ८.६४.२४ ॥
तेव्हा महारथी युधामन्यू रथातूनच पळून गेला.
8.64.25
उत्तमौजाश्च हार्दिक्यं भीमं भीमपराक्रमम् ।
छादयामास सहसा मेघो वृष्ट्येव पर्वतम् ॥ ८.६४.२५ ॥
उत्तमौजा आणि हार्दिक्य यांनी भयंकर पराक्रमी भीमाला अचानक झाकून टाकले, जसा मेघ वृष्टीने पर्वताला झाकतो.
8.64.26
तद्युद्धमासीत्सुमहद्धोररूपं परन्तप ।
तादृशं न मया युद्धं दृष्टपूर्वं विशाम्पते ॥ ८.६४.२६ ॥
हे शत्रुदमना, ते युद्ध अत्यंत विशाल आणि भयंकर स्वरूपाचे होते. हे प्रजापालका, असे युद्ध मी यापूर्वी पाहिले नव्हते.
8.64.27
कृतवर्मा ततो राजन्नुत्तमौजसमाहवे ।
हृदि विव्याध सहसा रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ८.६४.२७ ॥
नंतर, हे राजा, कृतवर्म्याने युद्धात उत्तमौजसाच्या छातीवर अचानक प्रहार केला आणि रथाच्या आसनावर बसला.
8.64.28
सारथिस्तमपोवाह रथेन रथिनां वरम् ।
ततस्तु सात्वतो राजन्पाण्डुसैन्यमभिद्रवत् ॥ ८.६४.२८ ॥
त्याचा सारथी रथासह रथींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याला दूर घेऊन गेला. नंतर, हे राजा, सात्वत (सात्यकी) पांडवसेनेवर धावून गेला.
8.64.29
दुःशासनः सौबलश्च गजानीकेन पाण्डवम् ।
महता परिवार्यैव क्षुद्रकैरभ्यताडयत् ॥ ८.६४.२९ ॥
दुःशासन आणि सौबल (शकुनी) यांनी मोठ्या गजदलाने पांडवाला वेढून, लहान तुकड्यांसह त्याच्यावर प्रहार केला.
8.64.30
ततो भीमः शरशतैर्दुर्योधनममर्षणम् ।
विमुखीकृत्य तरसा गजानीकमुपाद्रवत् ॥ ८.६४.३० ॥
नंतर भीमाने शेकडो बाणांनी संतप्त दुर्योधनाला मागे फिरवून वेगाने गजदलावर धाव घेतली.
8.64.31
तमापतन्तं सहसा गजानीकं वृकोदरः ।
दृष्ट्वैव सुभृशं क्रुद्धो दिव्यमस्त्रमुदैरयत् ॥ ८.६४.३१ ॥
अचानक चाल करून येणाऱ्या गजसेनेला पाहून वृकोदर अत्यंत संतापला आणि त्याने दिव्य अस्त्र सोडले.
8.64.32
गजैर्गजानभ्यहनद्वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ ८.६४.३२ ॥
इंद्र वज्राने असुरांना मारतो तसा त्याने हत्तींनी हत्तींना मारले.
8.64.33
ततोऽन्तरिक्षं बाणौघैः शलभैरिव पादपम् ।
छादयामास समरे गजान्निघ्नन्वृकोदरः ॥ ८.६४.३३ ॥
मग वृकोदराने युद्धात हत्तींना मारताना, टोळधाड झाडाला झाकते तसे बाणांच्या प्रवाहाने आकाश झाकून टाकले.
8.64.34
ततः कुञ्जरयूथानि समेतानि सहस्रशः ।
व्यधमत्तरसा भीमो मेघसङ्घानिवानिलः ॥ ८.६४.३४ ॥
मग भीमाने हजारोंच्या संख्येने जमलेले हत्तींचे कळप, वारा मेघांचे समूह विखरून टाकतो तसे वेगाने विखरून टाकले.
8.64.35
सुवर्णजालापिहिता मणिजालैश्च कुञ्जराः ।
रेजुरभ्यधिकं संख्ये विद्युत्वन्त इवाम्बुदाः ॥ ८.६४.३५ ॥
सोन्याच्या जाळ्यांनी आणि मण्यांच्या जाळ्यांनी झाकलेले हत्ती युद्धात विजेने युक्त मेघांसारखे अधिकच चमकत होते.
8.64.36
ते वध्यमाना भीमेन गजा राजन्विदुद्रुवुः ।
केचिद्विभिन्नहृदयाः कुञ्जरा न्यपतन्भुवि ॥ ८.६४.३६ ॥
हे राजा! भीमाने मारल्या जाणाऱ्या त्या हत्तींनी पळ काढला; काही हत्ती हृदय फुटून जमिनीवर कोसळले.
8.64.37
पतितैर्निपतद्भिश्च गजैर्हेमविभूषितैः ।
अशोभत मही तत्र विशीर्णैरिव पर्वतैः ॥ ८.६४.३७ ॥
पडलेल्या आणि पडत असलेल्या सोन्याने सजवलेल्या हत्तींमुळे तेथे पृथ्वी तुटलेल्या पर्वतांसारखी शोभली.
8.64.38
दीप्ताभै रत्नवद्भिश्च पतितैर्गजयोधिभिः ।
रराज भूमिः पतितैः क्षीणपुण्यैरिव ग्रहैः ॥ ८.६४.३८ ॥
चमकणाऱ्या रत्नजडित पडलेल्या गजयोद्ध्यांमुळे पुण्य क्षीण झालेल्या ग्रहांसारखी पृथ्वी शोभली.
8.64.39
ततो भिन्नकटा नागा भिन्नकुम्भकरास्तथा ।
दुद्रुवुः शतशः संख्ये भीमसेनशराहताः ॥ ८.६४.३९ ॥
नंतर फुटलेल्या कपाळांचे आणि फुटलेल्या कुंभस्थळांचे शेकडो हत्ती युद्धात भीमसेनाच्या बाणांनी घायाळ होऊन पळाले.
8.64.40
केचिद्वमन्तो रुधिरं भयार्ताः पर्वतोपमाः ।
व्यद्रवञ्छरविद्धाङ्गा धातुचित्रा इवाचलाः ॥ ८.६४.४० ॥
काही हत्ती रक्ताची ओकारी करत, भयाने पीडित, पर्वतासारखे, बाणांनी विद्ध अंगांचे, धातुरंगांनी रंगलेल्या डोंगरांसारखे पळाले.
8.64.41
महाभुजगसङ्काशौ चन्दनागुरुरूषितौ ।
अपश्यं भीमसेनस्य धनुर्विक्षिपतो भुजौ ॥ ८.६४.४१ ॥
मोठ्या सर्पांसारखे, चंदन-अगरूने लेपलेले, भीमसेनाचे दोन्ही बाहू धनुष्य फेकताना मी पाहिले.
8.64.42
तस्य ज्यातलनिर्घोषं श्रुत्वाशनिसमस्वनम् ।
विमुञ्चन्तः शकृन्मूत्रं गजाः प्रादुद्रुवुर्भृशम् ॥ ८.६४.४२ ॥
त्याच्या धनुष्याच्या दोरीचा वज्रासारखा आवाज ऐकून हत्ती मलमूत्र टाकत अत्यंत वेगाने पळाले.
8.64.43
भीमसेनस्य तत्कर्म राजन्नेकस्य धीमतः ।
निघ्नतः सर्वभूतानि रुद्रस्येव च निर्बभौ ॥ ८.६४.४३ ॥
हे राजा, एकट्या बुद्धिमान भीमसेनाचे ते कर्म सर्व प्राण्यांचा संहार करणाऱ्या रुद्रासारखे तेजस्वीपणे झळकले.