Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 8.67

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

8.67.1

द्रौणिस्तु रथवंशेन महता परिवारितः ।
अपतत्सहसा राजन्यत्र पार्थो व्यवस्थितः ॥ ८.६७.१ ॥

सञ्जय ने कहा: हे राजन्, द्रोण के पुत्र अश्वत्थामा रथों की विशाल पंक्ति से घिरे हुए अचानक वहाँ आगे बढ़े, जहाँ पार्थ (अर्जुन) खड़े थे।

8.67.2

तमापतन्तं सहसा शूरः शौरिसहायवान् ।
दधार समरे पार्थो वेलेव मकरालयम् ॥ ८.६७.२ ॥

शौरि (कृष्ण) जिनके सहायक थे, उस शूरवीर पार्थ ने सहसा आगे बढ़ते उस योद्धा को युद्ध में रोक लिया, जैसे तट मकरों के निवास समुद्र को रोक लेता है।

8.67.3

ततः क्रुद्धो महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
अर्जुनं वासुदेवं च च्छादयामास सायकैः ॥ ८.६७.३ ॥

तब हे महाराज, क्रोधित और पराक्रमी द्रोण-पुत्र ने बाणों से अर्जुन और वासुदेव (कृष्ण) को ढक दिया।

8.67.4

अवच्छन्नौ ततः कृष्णौ दृष्ट्वा तत्र महारथाः ।
विस्मयं परमं गत्वा प्रैक्षन्त कुरवस्तदा ॥ ८.६७.४ ॥

वहाँ दोनों कृष्णों (कृष्ण और अर्जुन) को ढका हुआ देखकर महारथी और कुरुवंशी परम विस्मय को प्राप्त होकर तब देखते रह गए।

8.67.5

अर्जुनस्तु ततो दिव्यमस्त्रं चक्रे हसन्निव ।
तदस्त्रं वारयामास ब्राह्मणो युधि भारत ॥ ८.६७.५ ॥

तब अर्जुन ने मानो हँसते हुए दिव्य अस्त्र प्रयुक्त किया; हे भारत, युद्ध में उसने ब्राह्मण (द्रोण-पुत्र) के उस अस्त्र को निवारित कर दिया।

8.67.6

यद्यद्धि व्याक्षिपद्युद्धे फल्गुनोऽस्त्रं जिघांसया ।
तत्तदस्त्रैर्महेष्वासो द्रोणपुत्रो जघान ह ॥ ८.६७.६ ॥

युद्ध में फल्गुन (अर्जुन) ने वध की इच्छा से जो-जो अस्त्र फेंके, उन-उन अस्त्रों को महाधनुर्धर द्रोण-पुत्र ने अपने अस्त्रों से काट डाला।

8.67.7

अस्त्रयुद्धे महाराज वर्तमाने महाभये ।
अपश्याम रणे द्रौणिं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ ८.६७.७ ॥

हे महाराज, अस्त्रयुद्ध के महान भय में चलते समय हमने रणभूमि में द्रोण-पुत्र को मुँह खोले हुए काल के समान देखा।

8.67.8

स दिशः प्रदिशश्चैव च्छादयित्वा ह्यजिह्मगैः ।
वासुदेवं त्रिभिर्बाणैरविध्यद्दक्षिणे भुजे ॥ ८.६७.८ ॥

उसने दिशाओं और उपदिशाओं को सीधे बाणों से ढककर वासुदेव को तीन बाणों से उनकी दाहिनी भुजा में बींध दिया।

8.67.9

ततोऽर्जुनो रथान्सर्वान्हत्वा तस्य पदानुगान् ।
चकार समरे भूमिं शोणितौघपरिप्लुताम्।
सर्बलोकवहां रौद्रां परलोकवहां नदीम् ॥ ८.६७.९ ॥

तब अर्जुन ने उसके सभी रथों और पैदल अनुचरों को मारकर युद्ध में उस भूमि को रक्त-प्रवाह से भरी हुई, सब लोकों को वहन करने वाली, भयानक और परलोक को ले जाने वाली नदी बना दिया।

8.67.10

सरथा रथिनः पेतुः पार्थचापच्युतैः शरैः ॥ ८.६७.१० ॥

पार्थ के धनुष से छूटे बाणों से रथों सहित रथी गिर पड़े।

8.67.11

द्रौणेरपहतान्सङ्खे ददृशु स च तां तथा ।
प्रावर्तयन्महाघोरां नदीं परवहां तदा ॥ ८.६७.११ ॥

द्रोण-पुत्र के (बाणों से) युद्ध में मारे गए (योद्धाओं) को उन्होंने देखा और वह भी उसी प्रकार (देखा)। तब उन्होंने उस अति भयानक, परलोक को ले जाने वाली नदी को बहा दिया।

8.67.12

तयोस्तु व्याकुले युद्धे द्रौणेः पार्थस्य दारुणे ।
अमर्यादं योधयन्तः पर्यधावन्त पृष्ठतः ॥ ८.६७.१२ ॥

द्रोण-पुत्र और पार्थ के उस भयंकर और व्याकुल युद्ध में, मर्यादा छोड़कर लड़ते हुए (योद्धा) पीछे से दौड़ पड़े।

8.67.13

रथैर्हताश्वसूतैश्च हतारोहैश्च वाजिभिः ।
द्विरदैश्च हतारोहैर्महामात्रैर्हतद्विपैः ॥ ८.६७.१३ ॥

रथ, मारे गए घोड़ों और सारथियों वाले, मारे गए सवारों वाले घोड़े, मारे गए सवारों वाले हाथी और मारे गए महावतों और हाथियों वाले (रणक्षेत्र) थे।

8.67.14

पार्थेन समरे राजन्कृतो घोरो जनक्षयः ।
निहता रथिनः पेतुः पार्थचापच्युतैः शरैः ॥ ८.६७.१४ ॥

हे राजन्, युद्ध में पार्थ (अर्जुन) ने भयंकर जनसंहार किया; पार्थ के धनुष से छूटे बाणों से मारे गए रथी गिर पड़े।

8.67.15

हयाश्च पर्यधावन्त मुक्तयोक्त्रास्ततस्ततः ।
तद्दृष्ट्वा कर्म पार्थस्य द्रौणिराहवशोभिनः ॥ ८.६७.१५ ॥

घोड़े जुए और लगाम खुले होने पर इधर-उधर दौड़ने लगे। पार्थ का वह कर्म देखकर युद्ध में शोभित होने वाले द्रोणपुत्र (अश्वत्थामा)...

8.67.16

अर्जुनं जयतां श्रेष्ठं त्वरितोऽभ्येत्य वीर्यवान् ।
विधुन्वानो महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम् ॥ ८.६७.१६ ॥

विजेताओं में श्रेष्ठ अर्जुन के पास शीघ्रता से पहुँचकर, वीर (अश्वत्थामा) ने स्वर्ण से विभूषित अपना महान धनुष हिलाया।

8.67.17

अवाकिरत्ततो द्रौमिः समन्तान्निशितैः शरैः ।
भूयोऽर्जुनं महाराज द्रौणिरायम्य पत्रिणा ॥ ८.६७.१७ ॥

तब द्रोणपुत्र ने चारों ओर से तीखे बाणों की वर्षा की। हे महाराज, द्रोणपुत्र ने फिर से पंखदार बाण खींचकर अर्जुन को (बाणों से ढक दिया)।

8.67.18

वक्षोदेशे भृशं पार्थं ताडयामास निर्दयम् ।
सोऽतिविद्धो रणे तेन द्रोणपुत्रेण भारत ॥ ८.६७.१८ ॥

उसने पार्थ (अर्जुन) की छाती पर निर्दयता से जोर से प्रहार किया। हे भारत, द्रोणपुत्र के उस (प्रहार) से युद्ध में अत्यंत घायल होकर वह (अर्जुन)...

8.67.19

गाण्डीवधन्वा प्रसभं शरवर्षैरुदारधीः ।
सञ्छाद्य समरे द्रौणिं चिच्छेदास्य च कार्मुकम् ॥ ८.६७.१९ ॥

गाण्डीव धनुष वाले उदारबुद्धि अर्जुन ने बलपूर्वक बाणों की वर्षा से युद्ध में द्रोण-पुत्र को ढक दिया और उसका धनुष काट डाला।

8.67.20

स च्छिन्नधन्वा परिधं वज्रस्पर्शसमं युधि ।
आदाय चिक्षेप तदा द्रोणपुत्रः किरीटिने ॥ ८.६७.२० ॥

धनुष कट जाने पर द्रोण-पुत्र ने वज्र के स्पर्श के समान परिघ लेकर उस समय युद्ध में किरीटधारी अर्जुन पर फेंका।

8.67.21

तमापन्ततं परिघं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।
चिच्छेद सहसा राजन्प्रहसन्निव पाण्डवः ॥ ८.६७.२१ ॥

हे राजन्! सोने से सजे उस आते हुए परिघ को पाण्डु-पुत्र ने सहसा मानो हँसते हुए काट डाला।

8.67.22

स पपात तदा भूमौ निकृत्तः पार्थसायकैः ।
विकीर्णः पर्वतो राजन्यथा वज्रेण ताडितः ॥ ८.६७.२२ ॥

हे राजन्! अर्जुन के बाणों से कटकर वह तब भूमि पर गिर पड़ा, जैसे वज्र से आहत पर्वत बिखर जाता है।

8.67.23

ततः क्रुद्धो महाराज द्रोणपुत्रो महारथः ।
ऐन्द्रेण चास्त्रवेगेन बीभत्सुं समवाकिरत् ॥ ८.६७.२३ ॥

तब हे महाराज! क्रोधित महारथी द्रोण-पुत्र ने इन्द्र-अस्त्र के वेग से बीभत्सु (अर्जुन) पर बाण बरसाए।

8.67.24

तस्येन्द्रजालावततं समीक्ष्य ।
पार्थो राजन्गाण्डिवमाददे सः।
ऐन्द्रं जालं प्रत्यहरत्तरस्वी ।
वरास्त्रमादाय महेन्द्रसृष्टम् ॥ ८.६७.२४ ॥

हे राजन्! उसके इन्द्रजाल के फैलाव को देखकर पार्थ ने गाण्डीव उठाया। उस वेगवान् ने महेन्द्र के चलाए श्रेष्ठ अस्त्र को लेकर ऐन्द्र जाल को लौटा दिया।

8.67.25

विदार्य तज्जालमथेन्द्रमुक्तं ।
पार्थस्ततो द्रौणिरथं क्षणेन।
प्रच्छादयामास ततोऽभ्युपेत्य ।
द्रौणिस्तदा पार्थशराभिभूतः ॥ ८.६७.२५ ॥

उस इन्द्र-प्रदत्त जाल को चीरकर पार्थ ने तत्क्षण द्रोणपुत्र के रथ को ढक दिया। तब द्रोणपुत्र, अर्जुन के बाणों से अभिभूत होकर, पास आकर...

8.67.26

विगाह्य तां पाण्डवबाणवृष्टिं ।
शरैः परं नाम ततः प्रकाश्य।
शतेन कृष्णं सहसाभ्यविद्ध्या… ।
त्त्रिभिः शतैरर्जुनं क्षुद्रकाणाम् ॥ ८.६७.२६ ॥

पाण्डवों की उस बाण-वृष्टि में प्रवेश करके, फिर अपना नाम प्रकट करके, उसने सहसा सौ बाणों से कृष्ण पर प्रहार किया… और तीन सौ क्षुद्र बाणों से अर्जुन पर...

8.67.27

ततोऽर्जुनः सायकानां शतेन ।
गुरोः सुतं मर्मसु निर्बिभेद।
अश्वांश्च सूतं च तथा धनुर्ज्या… ।
मवाकिरत्पश्यतां तावकानाम् ॥ ८.६७.२७ ॥

तब अर्जुन ने सौ बाणों से गुरु (द्रोण) के पुत्र को मर्मस्थलों पर बींध डाला, और घोड़ों, सारथी तथा धनुष की प्रत्यंचा को भी…, आपके लोगों के देखते-देखते बिखेर दिया।

8.67.28

स विद्ध्वा मर्मसु द्रौणिं पाण्डवः परवीरहा ।
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् ॥ ८.६७.२८ ॥

उस पाण्डव ने, शत्रु-वीरों के संहारक ने, द्रोणपुत्र को मर्मस्थलों पर बींधकर, भल्ल बाण से उसके सारथी को रथ की बैठक से गिरा दिया।

8.67.29

स सङ्गृह्य स्वयं वाहान्कृष्णौ प्राच्छदयच्छरैः ।
तत्राद्भुतमपरश्याम द्रौणेराशु पराक्रमम् ॥ ८.६७.२९ ॥

उसने स्वयं घोड़ों को संभालकर दोनों कृष्णों (कृष्ण और अर्जुन) को बाणों से ढक दिया। वहाँ हमने द्रोणपुत्र के शीघ्र पराक्रम को अद्भुत रूप में देखा।

8.67.30

संयच्छंस्तुरगान्यच्च फल्गुनं चाप्ययोधयत् ।
तदस्य समरे राजन्सर्वभूतान्यपूजयन् ॥ ८.६७.३० ॥

घोड़ों को संभालते हुए और फाल्गुन (अर्जुन) से भी युद्ध करते हुए—हे राजन्, युद्ध में उसके उस (पराक्रम) की समस्त प्राणियों ने प्रशंसा की।

8.67.31

तेनास्य समरे योधास्तुष्टुवुः सर्व एव ते ।
यदा निजगृहे पार्थो द्रोणपुत्रेण धन्विना ॥ ८.६७.३१ ॥

जब द्रोण के पुत्र धनुर्धारी अश्वत्थामा ने पार्थ (अर्जुन) को समरभूमि में रोक दिया, तब उस (कर्ण) के इस कार्य से सभी योद्धा उसकी प्रशंसा करने लगे।

8.67.32

तदा प्रहस्य बीभस्तुर्द्रोणपुत्रस्य संयुगे ।
क्षिप्रं रश्मीनथाश्वानां क्षुरप्रैश्चिच्छिदे जयः ॥ ८.६७.३२ ॥

तब अर्जुन ने हँसते हुए द्रोणपुत्र के युद्ध में शीघ्र ही क्षुरप्र बाणों से उसकी लगामें और घोड़ों को काट डाला, और विजय प्राप्त की।

8.67.33

प्राद्रवंस्तुरगास्तस्य शरवेगप्रपीडिताः ।
ततोऽभून्निनदो घोरस्तव सैन्यस्य भारत ॥ ८.६७.३३ ॥

उसके घोड़े बाणों के वेग से पीड़ित होकर भाग निकले। तब हे भारत, आपकी सेना में भयानक कोलाहल उठा।

8.67.34

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा तव सैन्यं समाद्रवन् ।
समन्तान्निशितान्बाणान्विमुञ्चन्तो जयैषिणः ॥ ८.६७.३४ ॥

पाण्डव विजय प्राप्त करके आपकी सेना पर चारों ओर से टूट पड़े, तीखे बाण छोड़ते हुए, विजय की इच्छा रखते हुए।

8.67.35

तावकी चतुरङ्गैषा पाण्डवैस्तु महाचमूः ।
पुनःपुनरथो वीरैः प्रभग्ना जितकाशिभिः ॥ ८.६७.३५ ॥

आपकी यह चतुरंगिणी महासेना पाण्डवों द्वारा बार-बार विजय की आकांक्षा रखने वाले वीरों से छिन्न-भिन्न कर दी गई।

8.67.36

पश्यतां ते महाराज पुत्राणां चित्रयोधिनाम् ।
शकुनेः सौबलेयस्य कर्णस्य च विशाम्पते ॥ ८.६७.३६ ॥

हे महाराज, आपके पुत्रों के देखते-देखते, जो अद्भुत योद्धा थे, और सौबल के पुत्र शकुनि तथा कर्ण के देखते-देखते, हे विशाम्पति (नरेश)।

8.67.37

वार्यमाणा महासेना पुत्रैस्तव जनेश्वर ।
न चातिष्ठत सङ्ग्रामे पीड्यमाना समन्ततः ॥ ८.६७.३७ ॥

हे जनेश्वर, तुम्हारे पुत्रों द्वारा रोकी जाती हुई वह महान सेना युद्ध में टिक न सकी, चारों ओर से पीड़ित होकर।

8.67.38

ततो योधैर्महाराज पलायद्भिः समन्ततः ।
अभवद्य्वाकुलं भीतं पुत्राणां ते महद्बलम् ॥ ८.६७.३८ ॥

तब हे महाराज, चारों ओर भागते हुए योद्धाओं से तुम्हारे पुत्रों की वह महान सेना व्याकुल और भयभीत हो गई।

8.67.39

तिष्ठतिष्ठेति सततं सूतपुत्रस्य जल्पतः ।
नावतिष्ठति सा सेना वध्यमाना महात्मभिः ॥ ८.६७.३९ ॥

'ठहरो, ठहरो' — सूतपुत्र निरंतर पुकारता रहा, पर महात्माओं के प्रहारों से मारी जाती वह सेना नहीं ठहरी।

8.67.40

अथोत्क्रुष्टं महाराज पाण्डवैर्जितकाशिभिः ।
धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा विद्रुतं वै समन्ततः ॥ ८.६७.४० ॥

तब हे महाराज, धृतराष्ट्र-पुत्रों की सेना को चारों ओर भागते देख, काशी को जीत चुके पाण्डवों ने उच्च स्वर में गर्जना की।

8.67.41

ततो दुर्योधनः कर्णमब्रवीत्प्रणयादिव ।
पश्य कर्ण महासेनां पाण्डवैरर्दितां भृशम् ॥ ८.६७.४१ ॥

तब दुर्योधन ने स्नेह से कर्ण से कहा, 'हे कर्ण, देखो, पाण्डवों से अत्यंत पीड़ित हो रही इस महान सेना को।'

8.67.42

त्वयि तिष्ठति सन्त्रासात्समन्तात्प्रपलायते ।
एतज्ज्ञत्वा महाबाहो कुरु प्राप्तमरिन्दम ॥ ८.६७.४२ ॥

'तुम्हारे खड़े रहने पर भी यह सेना भय से चारों ओर भाग रही है। हे महाबाहो, यह जानकर, हे शत्रुदमन, जो उचित है वह करो।'

8.67.43

सहस्राणि च योधानां त्वामेव पुरुषोत्तम ।
क्रोशन्ते समरे वीर द्राव्यमाणानि पाण्डवैः ॥ ८.६७.४३ ॥

हे पुरुषोत्तम, हे वीर, युद्ध में पाण्डवों द्वारा भगाए जाते हुए हज़ारों योद्धा आपको ही पुकार रहे हैं।

8.67.44

एतच्छ्रुत्वा तु राधेयो दुर्योधनवचो महत् ।
मद्रराजमिदं वाक्यमब्रवीत्प्रहसन्निव ॥ ८.६७.४४ ॥

यह महान वचन सुनकर राधापुत्र कर्ण ने हँसते हुए मद्रराज से यह बात कही।

8.67.45

पश्य मे भुजयोर्वीर्यमस्त्राणां च जनेश्वर ।
अद्य हन्मि रणे सर्वान्पाञ्चालान्पाण्डुभिः सह ॥ ८.६७.४५ ॥

हे जनेश्वर, मेरी भुजाओं का पराक्रम और मेरे अस्त्र देखो; आज मैं युद्ध में पाण्डवों सहित सब पाञ्चालों का वध करूँगा।

8.67.46

वाहयाश्वान्नरव्याघ्र मद्राधिप न संशयः ।
एवमुक्त्वा महाराज सूतपुत्रः प्रतापवान् ॥ ८.६७.४६ ॥

हे नरव्याघ्र, मद्रराज, घोड़ों को हाँको, इसमें कोई संदेह नहीं। महाराज, ऐसा कहकर पराक्रमी सूतपुत्र (कर्ण)…

8.67.47

प्रगृह्य विजयं वीरो धनुःश्रेष्ठं पुरातनम् ।
सज्यं कृत्वा महाराज सम्मृज्य च पुनः पुनः ॥ ८.६७.४७ ॥

वीर (कर्ण) ने विजय नामक प्राचीन श्रेष्ठ धनुष उठाया। महाराज, उसे बार-बार पोंछकर प्रत्यंचा चढ़ाई।

8.67.48

सन्निवार्य च तान्योधान्सत्येन शपथेन च ।
प्रायोजयदमेयात्मा भार्गवास्त्रं महाबलः ॥ ८.६७.४८ ॥

उन योद्धाओं को सत्य और शपथ से रोककर, अमित आत्मा वाले महाबली (कर्ण) ने भार्गव (परशुराम) का अस्त्र प्रयुक्त किया।

8.67.49

तस्माद्राजन्सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
कोटिशश्च शरास्तीक्ष्णा निरगच्छन्महामृधे ॥ ८.६७.४९ ॥

हे राजन्, उस अस्त्र से हज़ारों, प्रयुतों, अर्बुदों और करोड़ों तीखे बाण महायुद्ध में निकल पड़े।

8.67.50

ज्वलितैस्तैः शरैर्घोरैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ।
सञ्चन्ना पाण्डवी सेना न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ८.६७.५० ॥

उन जलते हुए, भयंकर, कंक और मोर के पंखों से सजे बाणों से ढकी पाण्डव सेना कुछ भी नहीं पहचानी जा सकी।

8.67.51

हाहाकारो महानासीत्पाण्डवानां विशाम्पते ।
पीडितानां बलवता भार्गवास्त्रेण संयुगे ॥ ८.६७.५१ ॥

हे प्रजापति, पाण्डवों में बहुत बड़ा हाहाकार मच गया, बलवान भार्गव-अस्त्र से युद्ध में पीड़ित होकर।

8.67.52

निपतद्भिर्गजै राजन्नश्वैश्चापि सहस्रशः ।
रथैश्चापि नरव्याघ्र नरैश्चैव समन्ततः ॥ ८.६७.५२ ॥

हे राजन्, हे नरव्याघ्र, चारों ओर गिरते हुए हाथियों, घोड़ों, रथों और मनुष्यों से, हज़ारों की संख्या में।

8.67.53

प्राकम्पत मही राजन्निहतैस्तैः समन्ततः ।
व्याकुलं सर्वमभवत्पाण्डवानां महद्बलम् ॥ ८.६७.५३ ॥

हे राजन्, उन मारे गए शवों से चारों ओर धरती काँप उठी; पाण्डवों की पूरी बड़ी सेना व्याकुल हो गई।

8.67.54

कर्णस्त्वेको युधां श्रेष्ठो विधूम इव पावकः ।
दहञ्शत्रून्नरव्याघ्रः शुशुभे स परन्तपः ॥ ८.६७.५४ ॥

परन्तु कर्ण अकेला ही योद्धाओं में श्रेष्ठ था, धूमरहित अग्नि की भाँति, शत्रुओं को जलाता हुआ; वह नरव्याघ्र, शत्रुओं का तापक, चमक उठा।

8.67.55

ते वध्यमानाः कर्णेन पाञ्चालाश्चेदिभिः सह ।
तत्र तत्र व्यमुह्यन्त वनदाहे यथा द्विपाः ॥ ८.६७.५५ ॥

कर्ण द्वारा मारे जाते हुए पाञ्चाल और चेदि सैनिक वहाँ-वहाँ वैसे ही भ्रमित हो गए, जैसे वन की आग में हाथी भ्रमित हो जाते हैं।

8.67.56

चुक्रुशुश्च नरव्याघ्र यथाप्राणं नरोत्तमाः ।
तेषां तु क्रोशतां दीनं भीतानां रणमूर्धनि ॥ ८.६७.५६ ॥

हे नरव्याघ्र, वे श्रेष्ठ पुरुष अपने प्राणों के बल से चीख उठे; रणभूमि के अग्रभाग में डरे हुए उन लोगों का दीन रुदन गूँज उठा।

8.67.57

धावतां च ततो राजंस्त्रस्तानां च समन्ततः। ॥ ८.६७.५७ ॥

हे राजन्, तब चारों ओर भागते और भयभीत हुए लोगों का (कोलाहल फैल गया)।

8.67.58

वध्यमानांस्तु तान्दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
वित्रेसुः सर्वभूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि ॥ ८.६७.५८ ॥

हे मारिष, सूतपुत्र द्वारा उन्हें मारे जाते देखकर सभी प्राणी भयभीत हो गए, यहाँ तक कि पशु-योनि में जन्मे प्राणी भी।

8.67.59

ते वध्यमाताः समरे सूतपुत्रेण सृञ्जयाः ।
अर्जुनं वासुदेवं च क्रोशन्ति च मुहुर्मुहुः।
प्रेतराजपुरे यद्वत्प्रेतराजं विचेतसः ॥ ८.६७.५९ ॥

समरभूमि में सूतपुत्र द्वारा मारे जाते हुए वे सृंजय अर्जुन और वासुदेव को बार-बार पुकार रहे थे, जैसे यमराज की नगरी में मोहित प्राणी यमराज को पुकारते हैं।

8.67.60

श्रुत्वा तु निनदं तेषां वध्यतां कर्णसायकैः ।
अथाब्रवीद्वासुदेवं कुन्तीपुत्रो धऩञ्जयः।
भार्गवास्त्रं महाघोरं दृष्ट्वा तत्र समीरितम् ॥ ८.६७.६० ॥

उनकी चीख सुनकर, जो कर्ण के बाणों से मारे जा रहे थे, कुन्ती-पुत्र धनंजय ने वासुदेव से कहा; वहाँ छोड़े गए अत्यन्त भयानक भार्गवास्त्र को देखकर।

8.67.61

पश्य कृष्ण महाबाहो भार्गवास्त्रस्य विक्रमम् ।
नैतदस्त्रं हि समरे शक्यं हन्तुं कथञ्चन ॥ ८.६७.६१ ॥

देखो कृष्ण, महाबाहो, भार्गवास्त्र का पराक्रम। युद्ध में यह अस्त्र किसी भी प्रकार नष्ट नहीं किया जा सकता।

8.67.62

सूतपुत्रं च संरब्धं पश्य कृष्ण महारणे ।
अन्तकप्रतिमं वीर्ये कुर्वाणं कर्म दारुणम् ॥ ८.६७.६२ ॥

और हे कृष्ण, महायुद्ध में क्रोध से भरे सूतपुत्र को देखो, जो पराक्रम में यमराज के समान भयंकर कर्म कर रहा है।

8.67.63

अभीक्ष्णं चोदयन्नश्वान्प्रेक्षते मां मुहुर्मुहुः ।
नच शक्ष्यामि कर्णस्य संयुगेऽहं पलायितुम् ॥ ८.६७.६३ ॥

वह बार-बार घोड़ों को हाँकता हुआ मुझे देखता है; और मैं युद्ध में कर्ण से भाग नहीं सकूँगा।

8.67.64

जीवन्प्राप्नोति पुरुषः सङ्ख्ये जयपराजयौ ।
मृतस्य तु हृपीकेश भङ्ग एव कुतो जयः ॥ ८.६७.६४ ॥

जीवित पुरुष युद्ध में जय या पराजय पाता है; परन्तु हे हृषीकेश, मृत के लिए भंग ही है, तो जय कहाँ?

8.67.65

एष कर्णो रणे भाति मध्याह्न इव भास्करः ।
निवर्तय रथं कृष्ण जीवन्भद्राणि पश्यति ॥ ८.६७.६५ ॥

यह कर्ण रणभूमि में मध्याह्न के सूर्य की तरह चमक रहा है। हे कृष्ण, रथ लौटाओ; जीवित रहकर ही मनुष्य शुभ को देखता है।