મહાભારત · અધ્યાય 8.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.68.1
ततो जनार्दनः श्रुत्वा तस्य वाक्यं विशाम्पते ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामादिति भारत ॥ ८.६८.१ ॥
હે પ્રજાપતિ, ત્યારે જનાર્દને તેનાં વચન સાંભળીને, હે ભારત, રથ વડે યુદ્ધમાંથી ઝડપથી પાછા ફર્યા.
8.68.2
प्रत्यनीकमवस्थाप्य भीमं भीमपराक्रमम् ।
अलं विषहितुं ह्येष कुरूणां सम्प्रपश्यताम् ॥ ८.६८.२ ॥
કૌરવો જોતા હતા ત્યારે, શત્રુસેનાની સામે ભયંકર પરાક્રમી ભીમને ઊભો કરીને, તે જ તેને સહન કરવા સમર્થ છે.
8.68.3
कर्णं च समरे राजन्ग्राहयिष्यञ्श्रमं प्रति ।
विश्वमार्थं च कौरव्य पार्थस्य च महात्मनः।
अपयातो रणाद्वीरो राजानं द्रष्टुमेव च ॥ ८.६८.३ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં થાક પછી કર્ણને ફરી લડાવવા માટે, અને હે કૌરવ, મહાત્મા પાર્થને આરામ આપવા માટે, તે વીર રાજાને જોવા જ યુદ્ધમાંથી પાછો ફર્યો.
8.68.4
अर्जुनं चाब्रवीत्कृष्णो भृशं राजा परिक्षतः ।
तमाश्वास्य कुरुश्रेष्ठ ततः कर्णं हनिष्यसि ॥ ८.६८.४ ॥
કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું: "રાજા અત્યંત વ્યથિત છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેમને આશ્વસ્ત કર્યા પછી તું કર્ણને હણશે."
8.68.5
ततो धनञ्जयः श्रुत्वा राजानं शल्यपीडितम् ।
याहियाहिति बहुशो वासुदेवमचोदयत्।
राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः ॥ ८.६८.५ ॥
ત્યારે ધનંજયે રાજાને બાણથી પીડિત સાંભળીને વાસુદેવને વારંવાર "ચલાવો, ચલાવો" કહીને પ્રેર્યા. "હે વાર્ષ્ણેય, રાજા માટે મારું મન અત્યંત દુઃખી છે."
8.68.6
स चोद्यमानः पार्थेन केशिघ्नो वृष्णिनन्दनः ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामाद्धोरदर्शनात् ॥ ८.६८.६ ॥
પાર્થ દ્વારા પ્રેરિત થયેલા, કેશી દાનવને હણનાર, વૃષ્ણિઓના આનંદરૂપ તે, ભયંકર દૃશ્યવાળા યુદ્ધમાંથી રથ વડે ઝડપથી દૂર ગયા.
8.68.7
गच्छन्नेव तु कौन्तेयो धर्मराजदिदृक्षया ।
सैन्यमालोकयामास नापश्यत्तत्र चाग्रजम् ॥ ८.६८.७ ॥
જતાં જતાં જ કૌંતેય ધર્મરાજને જોવાની ઇચ્છાથી સૈન્ય તરફ જોયું; પણ ત્યાં તેમના મોટા ભાઈ દેખાયા નહીં.
8.68.8
युद्धं कृत्वा तु कौन्तेयो द्रोणपुत्रेण भारत ।
दुःसहं वज्रिणा सङ्ख्ये पराजित्य गुरोः सुतम् ॥ ८.६८.८ ॥
હે ભારત! કૌંતેયે દ્રોણપુત્ર સાથે યુદ્ધ કરીને, ઇન્દ્ર જેવા દુઃસહ એ ગુરુપુત્રને રણમાં હરાવ્યો.
8.68.9
द्रौणिं पराजित्य ततोग्रधन्वा ।
कृत्वा महद्दुष्करं शूरकर्म।
आलोकयामास ततः स्वसैन्यं ।
धनञ्जयः शत्रुभिरप्रधृष्यः ॥ ८.६८.९ ॥
દ્રોણપુત્રને હરાવીને, ઉગ્રધન્વા ધનંજયે મહાન દુષ્કર શૌર્યકર્મ કરીને પછી પોતાની સેના તરફ જોયું — શત્રુઓથી અજેય ધનંજય.
8.68.10
संयुध्यमानान्पृतनामुखस्था… ।
ञ्शूरः शूरान्हर्षयन्सव्यसाची।
पूर्वापदानैः प्रथितैः प्रशंस… ।
न्स्थितांश्चकारात्मरथाननीके ॥ ८.६८.१० ॥
યુદ્ધ કરતા, સેનાના મોખરે ઊભેલા શૂરવીરોને શૂર સવ્યસાચીએ તેમના પ્રસિદ્ધ પૂર્વ પરાક્રમોની પ્રશંસા કરીને હર્ષિત કર્યા અને પોતાના રથીઓને સેનામાં સ્થાપ્યા.
8.68.11
अपश्यमानस्तु किरीटमाली ।
युधिष्ठिरं भ्रातरमाजमीढम्।
उवाच भीमं तरसाभ्युपेत्य ।
राज्ञः प्रवृत्तिस्त्विह कुत्र चेति ॥ ८.६८.११ ॥
પરંતુ અજમીઢવંશજ ભાઈ યુધિષ્ઠિરને ન જોઈને, કિરીટમાલી અર્જુને ઝડપથી ભીમ પાસે જઈને કહ્યું — "રાજાની ખબર અહીં ક્યાં છે?"
8.68.12
अपयात इतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कर्णबाणाभितप्ताङ्गो यदि जीवेत्कथञ्चन ॥ ८.६८.१२ ॥
અહીંથી ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર ચાલ્યા ગયા છે; કર્ણના બાણોથી તેમનું શરીર પીડિત થયું છે. જો કોઈ રીતે જીવતા હોય તો...
8.68.13
तस्माद्भवाञ्शीघ्रमितः प्रयातु ।
ज्ञातुं प्रवृत्तिं पुरुषर्षभस्य।
नूनं स विद्धोऽतिभृशं पृषत्कैः ।
कर्णेन राजा शिबिरं गतोऽसौ ॥ ८.६८.१३ ॥
તેથી તમે ઝડપથી અહીંથી જાઓ અને પુરુષશ્રેષ્ઠ રાજાની સ્થિતિ જાણો. કર્ણના બાણોથી અતિશય ઘાયલ એ રાજા ચોક્કસ છાવણીમાં ગયા છે.
8.68.14
यः सम्प्रहारैर्युधि सम्प्रवृत्ते ।
द्रोणेन विद्धोऽतिभृशं तरस्वी।
तस्थौ स तत्रापि जयप्रतीक्षो ।
द्रोणेन यावन्न हतः किलासीत् ॥ ८.६८.१४ ॥
યુદ્ધ શરૂ થતાં ભીષણ પ્રહારો વચ્ચે દ્રોણથી અતિશય ઘાયલ થયેલો એ વીર વિજયની પ્રતીક્ષામાં ત્યાં જ ઊભો રહ્યો; દ્રોણે તેને મારી ન નાખ્યો ત્યાં સુધી તે ત્યાં જ હતો.
8.68.15
स संशयं गमितः पाण्डवाग्र्यः ।
सङ्ख्येऽद्य कर्णेन महानुभावः।
ज्ञातुं प्रयाह्याशु तमद्य भीम ।
स्थास्याम्यहं शत्रुगणान्निरुध्य ॥ ८.६८.१५ ॥
પાંડવોમાં અગ્રણી અને મહાપ્રભાવશાળી એવા તેમને આજે યુદ્ધમાં કર્ણે સંશયમાં મૂક્યા છે. હે ભીમ, ઝડપથી જઈને તેમની ખબર લો; હું શત્રુસેનાને રોકીને અહીં જ ઊભો રહીશ.
8.68.16
त्वमेव जानीहि महानुभाव ।
राज्ञः प्रवृत्तिं भरतर्षभस्य।
अहं हि यद्यर्जुन याम्यमित्रा ।
वदन्ति मां भीत इति प्रवीराः ॥ ८.६८.१६ ॥
હે મહાપ્રભાવી અર્જુન, ભરતશ્રેષ્ઠ રાજાની ખબર તું જ જાણ. જો હું જાઉં તો શત્રુ વીરો મને ભયભીત કહેશે.
8.68.17
ततोऽब्रवीदर्जुनो भीमसेनं ।
संशप्तकाः प्रत्यनीकस्थिता मे।
एतानहत्वाद्य मया न शक्य… ।
मितोपयातुं रिपुसङ्खमध्यात् ॥ ८.६८.१७ ॥
ત્યારે અર્જુને ભીમસેનને કહ્યું: મારી સામે ઊભેલા સંશપ્તકોને માર્યા વિના આજે મારાથી શત્રુસેનાની વચ્ચેથી નીકળવું શક્ય નથી…
8.68.18
अथाब्रवीदर्जुनं भीमसेनः ।
स्ववीर्यमासाद्य कुरुप्रवीर।
संशप्तकान्प्रतियोत्स्यामि सङ्ख्ये ।
सर्वानहं याहि धनञ्जय त्वम् ॥ ८.६८.१८ ॥
ત્યારે ભીમસેને અર્જુનને કહ્યું: હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પોતાના પરાક્રમનો આશ્રય લઈ હું યુદ્ધમાં સંશપ્તકો સામે લડીશ. હે ધનંજય, તું તે સર્વ પાસે જા.
8.68.19
तद्भीमसेनस्य वचो निशम्य ।
धनञ्जयो भ्रातुरमित्रमध्ये।
द्रष्टुं कुरुश्रेष्ठमभिप्रयास्य… ।
न्प्रोवाच वृष्णिप्रवरं तदानीम् ॥ ८.६८.१९ ॥
ભીમસેનના તે વચનો સાંભળીને, ભાઈને જોવા શત્રુઓની મધ્યમાં જવા ઉદ્યત થયેલા ધનંજયે ત્યારે વૃષ્ણિવીરોમાં શ્રેષ્ઠને કહ્યું.
8.68.20
राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश विहायैतद्बलार्णवम्।
अजातशत्रुं राजानं द्रष्टुमिच्छामि केशव ॥ ८.६८.२० ॥
હે વાર્ષ્ણેય, રાજા માટે મારું મન અત્યંત દુઃખી થઈ રહ્યું છે. હે હૃષીકેશ, આ સેનાસાગરને છોડીને ઘોડા હાંકો. હે કેશવ, અજાતશત્રુ રાજાને જોવા ઇચ્છું છું.
8.68.21
तं रथ चोदयामास बीभत्सोर्वचनाद्धरिः ॥ ८.६८.२१ ॥
બીભત્સુ (અર્જુન)ના વચનથી હરિ (કૃષ્ણ) એ રથ હાંક્યો.
8.68.22
ततो हयान्सर्वदाशार्हमुख्यः ।
प्रचोदयन्भीममुवाच चेदम्।
नैतच्चित्रं तव कर्माद्य भीम ।
यास्यावहे जहि पार्थारिसङ्घान् ॥ ८.६८.२२ ॥
ત્યારે દાશાર્હોમાં પ્રધાન ઘોડાઓને પ્રેરતા ભીમને આમ બોલ્યા: હે ભીમ, આજે તારું આ કર્મ આશ્ચર્યજનક નથી. ચાલ, પાર્થના શત્રુસમૂહોનો સંહાર કર.
8.68.23
ततो ययौ हृषीकेशो यत्र राजा युधिष्ठिरः ।
शीघ्राच्छीघ्रतरो राजन्वाजिभिर्गरुडोपमैः ॥ ८.६८.२३ ॥
ત્યારે હૃષીકેશ (કૃષ્ણ) જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર હતા ત્યાં ગયા. હે રાજન્, ગરુડ સમાન ઘોડાઓ વડે અતિ વેગથી ગયા.
8.68.24
प्रत्यनीके त्ववस्थाप्य भीमसेनमरिन्दमम् ।
सन्दिश्य चैनं राजेन्द्र युद्धं प्रति वृकोदरम् ॥ ८.६८.२४ ॥
હે રાજેન્દ્ર, શત્રુઓનું દમન કરનાર ભીમસેનને સામેની હરોળમાં સ્થાપીને અને તે વૃકોદરને યુદ્ધ માટે આદેશ આપીને.
8.68.25
ततस्तु गत्वा पुरुषप्रवीरौ ।
राजानमासाद्य शयानमेकम्।
रथादुभौ प्रत्यवरुह्य तस्मा… ।
द्ववन्दतुर्धर्मराजस्य पादौ ॥ ८.६८.२५ ॥
પછી તે બંને પુરુષપ્રવીરો ત્યાં જઈને, એકલા સૂતેલા રાજા પાસે પહોંચ્યા, બંને રથ પરથી ઉતર્યા અને … ધર્મરાજાના બંને ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા.
8.68.26
इत्येवमुपसङ्गृह्य उभौ तु पाञ्जली स्थितौ ।
शस्त्रक्षतौ महाराज रुधिरेण समुक्षितौ।
निहत्य वाहिनीं तुभ्यमपयातौ रणाजिरात् ॥ ८.६८.२६ ॥
આ રીતે બંને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા. હે મહારાજ, શસ્ત્રઘાવોથી અને લોહીથી લથપથ, તમારી સેનાનો સંહાર કરીને તેઓ બંને રણભૂમિમાંથી પાછા ફર્યા.
8.68.27
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं क्षेमिणं पुरुषर्षभम् ।
मुदाभ्यनन्दतां कृष्णावश्विनाविव वासवम् ॥ ८.६८.२७ ॥
તે ક્ષેમપૂર્વક ઊભેલા પુરુષવ્યાઘ્ર, પુરુષર્ષભને જોઈને, કૃષ્ણ બંનેએ આનંદથી તેમનું અભિનંદન કર્યું, જેમ અશ્વિનીકુમારો ઇન્દ્રનું અભિનંદન કરે છે.
8.68.28
तावभ्यनन्दद्राजापि विवस्वानश्विनाविव ।
हते महासुरे जम्भे शक्रविष्णू यथा गुरुः ॥ ८.६८.२८ ॥
રાજાએ પણ તે બંનેનું અભિનંદન કર્યું, જેમ વિવસ્વાન અશ્વિનીકુમારોનું અભિનંદન કરે છે, અને જેમ મહાસુર જંભ હણાયો ત્યારે ગુરુએ શક્ર અને વિષ્ણુનું અભિનંદન કર્યું હતું.
8.68.29
मन्यमानो हतं कर्णं प्रीतः परपुरञ्जयः ।
स भूत्वा पुरुषव्याघ्रो राजा तत्र युधिष्ठिरः।
हर्षगद्गदया वाचा प्रीतः प्राह परन्तपः ॥ ८.६८.२९ ॥
કર્ણ હણાયો છે એમ માનીને આનંદિત, શત્રુનગરો જીતનાર તે પુરુષવ્યાઘ્ર, રાજા યુધિષ્ઠિર ત્યાં આનંદથી, હર્ષથી ગદ્ગદ વાણીમાં બોલ્યા, હે શત્રુતાપન.