महाभारत · अध्याय 8.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.68.1
ततो जनार्दनः श्रुत्वा तस्य वाक्यं विशाम्पते ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामादिति भारत ॥ ८.६८.१ ॥
हे प्रजापते, तेव्हा जनार्दनाने त्याचे बोल ऐकून, हे भारता, रथाने युद्धातून त्वरित माघार घेतली.
8.68.2
प्रत्यनीकमवस्थाप्य भीमं भीमपराक्रमम् ।
अलं विषहितुं ह्येष कुरूणां सम्प्रपश्यताम् ॥ ८.६८.२ ॥
कौरव पाहत असताना, शत्रूसेनेसमोर भयंकर पराक्रमी भीमाला उभे करून, तोच ते सहन करण्यास समर्थ आहे.
8.68.3
कर्णं च समरे राजन्ग्राहयिष्यञ्श्रमं प्रति ।
विश्वमार्थं च कौरव्य पार्थस्य च महात्मनः।
अपयातो रणाद्वीरो राजानं द्रष्टुमेव च ॥ ८.६८.३ ॥
हे राजा, युद्धात थकव्यानंतर कर्णाला पुन्हा लढायला लावण्यासाठी आणि हे कौरवा, महात्मा पार्थाला विश्रांती देण्यासाठी, तो वीर राजाला पाहण्यासाठीच युद्धातून परतला.
8.68.4
अर्जुनं चाब्रवीत्कृष्णो भृशं राजा परिक्षतः ।
तमाश्वास्य कुरुश्रेष्ठ ततः कर्णं हनिष्यसि ॥ ८.६८.४ ॥
कृष्ण अर्जुनाला म्हणाला: "राजा अत्यंत व्याकुळ आहे. हे कुरुश्रेष्ठा, त्याला आश्वस्त केल्यानंतर तू कर्णाचा वध करशील."
8.68.5
ततो धनञ्जयः श्रुत्वा राजानं शल्यपीडितम् ।
याहियाहिति बहुशो वासुदेवमचोदयत्।
राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः ॥ ८.६८.५ ॥
तेव्हा धनंजयाने राजा बाणाने पीडित झाला हे ऐकून वासुदेवाला वारंवार "चला, चला" असे प्रेरित केले. "हे वार्ष्णेया, राजाविषयी माझे मन अत्यंत दुःखी आहे."
8.68.6
स चोद्यमानः पार्थेन केशिघ्नो वृष्णिनन्दनः ।
रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामाद्धोरदर्शनात् ॥ ८.६८.६ ॥
पार्थाने प्रेरित केलेला, केशी दानवाचा वध करणारा, वृष्णींचा आनंद असलेला तो, भयंकर दृश्य असलेल्या युद्धातून रथाने त्वरित दूर गेला.
8.68.7
गच्छन्नेव तु कौन्तेयो धर्मराजदिदृक्षया ।
सैन्यमालोकयामास नापश्यत्तत्र चाग्रजम् ॥ ८.६८.७ ॥
जाता जाता कौन्तेय धर्मराजाला पाहण्याच्या इच्छेने सैन्याकडे पाहू लागला; पण तेथे त्याला थोरला भाऊ दिसला नाही.
8.68.8
युद्धं कृत्वा तु कौन्तेयो द्रोणपुत्रेण भारत ।
दुःसहं वज्रिणा सङ्ख्ये पराजित्य गुरोः सुतम् ॥ ८.६८.८ ॥
हे भारता! कौन्तेयाने द्रोणपुत्राशी युद्ध करून, इंद्रासारख्या दुर्धर अशा त्या गुरुपुत्राला रणांगणात पराभूत केले.
8.68.9
द्रौणिं पराजित्य ततोग्रधन्वा ।
कृत्वा महद्दुष्करं शूरकर्म।
आलोकयामास ततः स्वसैन्यं ।
धनञ्जयः शत्रुभिरप्रधृष्यः ॥ ८.६८.९ ॥
द्रोणपुत्राला पराभूत करून, उग्रधन्वा धनंजयाने महान दुष्कर शौर्यकर्म करून मग आपल्या सैन्याकडे पाहिले — शत्रूंना अजेय असलेला धनंजय.
8.68.10
संयुध्यमानान्पृतनामुखस्था… ।
ञ्शूरः शूरान्हर्षयन्सव्यसाची।
पूर्वापदानैः प्रथितैः प्रशंस… ।
न्स्थितांश्चकारात्मरथाननीके ॥ ८.६८.१० ॥
युद्ध करणाऱ्या, सैन्याच्या अग्रभागी उभ्या असलेल्या शूरांना, शूर सव्यसाचीने त्यांच्या प्रसिद्ध पूर्वपराक्रमांची प्रशंसा करून हर्षित केले आणि आपल्या रथींना सैन्यात उभे केले.
8.68.11
अपश्यमानस्तु किरीटमाली ।
युधिष्ठिरं भ्रातरमाजमीढम्।
उवाच भीमं तरसाभ्युपेत्य ।
राज्ञः प्रवृत्तिस्त्विह कुत्र चेति ॥ ८.६८.११ ॥
परंतु अजमीढवंशज भाऊ युधिष्ठिराला न पाहून, किरीटमाली अर्जुनाने त्वरेने भीमाजवळ जाऊन म्हटले — "राजाची वार्ता इथे कुठे आहे?"
8.68.12
अपयात इतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कर्णबाणाभितप्ताङ्गो यदि जीवेत्कथञ्चन ॥ ८.६८.१२ ॥
येथून धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर निघून गेला आहे; कर्णाच्या बाणांनी त्याचे शरीर पीडित झाले आहे. जर कसाबसा जिवंत असेल तर...
8.68.13
तस्माद्भवाञ्शीघ्रमितः प्रयातु ।
ज्ञातुं प्रवृत्तिं पुरुषर्षभस्य।
नूनं स विद्धोऽतिभृशं पृषत्कैः ।
कर्णेन राजा शिबिरं गतोऽसौ ॥ ८.६८.१३ ॥
म्हणून तुम्ही लवकर इथून जा आणि त्या पुरुषश्रेष्ठ राजाची स्थिती जाणून घ्या. कर्णाच्या बाणांनी अत्यंत जखमी झालेले ते राजे निश्चितच छावणीत गेले असावेत.
8.68.14
यः सम्प्रहारैर्युधि सम्प्रवृत्ते ।
द्रोणेन विद्धोऽतिभृशं तरस्वी।
तस्थौ स तत्रापि जयप्रतीक्षो ।
द्रोणेन यावन्न हतः किलासीत् ॥ ८.६८.१४ ॥
युद्ध सुरू झाल्यावर कठोर प्रहारांमध्ये द्रोणाच्या बाणांनी अत्यंत जखमी झालेला तो वीर विजयाची वाट पाहत तेथेच उभा राहिला; द्रोणाने त्याला ठार करीपर्यंत तो तेथेच होता.
8.68.15
स संशयं गमितः पाण्डवाग्र्यः ।
सङ्ख्येऽद्य कर्णेन महानुभावः।
ज्ञातुं प्रयाह्याशु तमद्य भीम ।
स्थास्याम्यहं शत्रुगणान्निरुध्य ॥ ८.६८.१५ ॥
पांडवांमध्ये अग्रगण्य, महाप्रभावशाली असे ते आज युद्धात कर्णामुळे संशयात पडले आहेत. हे भीमा, लवकर जाऊन त्यांची वार्ता आण; मी शत्रुसैन्याला अडवून येथेच उभा राहीन.
8.68.16
त्वमेव जानीहि महानुभाव ।
राज्ञः प्रवृत्तिं भरतर्षभस्य।
अहं हि यद्यर्जुन याम्यमित्रा ।
वदन्ति मां भीत इति प्रवीराः ॥ ८.६८.१६ ॥
हे महाप्रभावी अर्जुना, भरतश्रेष्ठ राजाची वार्ता तूच जाणून घे. मी गेलो तर शत्रूचे वीर मला भित्रा म्हणतील.
8.68.17
ततोऽब्रवीदर्जुनो भीमसेनं ।
संशप्तकाः प्रत्यनीकस्थिता मे।
एतानहत्वाद्य मया न शक्य… ।
मितोपयातुं रिपुसङ्खमध्यात् ॥ ८.६८.१७ ॥
तेव्हा अर्जुन भीमसेनाला म्हणाला: माझ्यासमोर उभ्या असलेल्या संशप्तकांना मारल्याशिवाय आज मला शत्रुसैन्याच्या मधून निघून जाणे शक्य नाही…
8.68.18
अथाब्रवीदर्जुनं भीमसेनः ।
स्ववीर्यमासाद्य कुरुप्रवीर।
संशप्तकान्प्रतियोत्स्यामि सङ्ख्ये ।
सर्वानहं याहि धनञ्जय त्वम् ॥ ८.६८.१८ ॥
तेव्हा भीमसेन अर्जुनाला म्हणाला: कुरुश्रेष्ठा, स्वतःच्या पराक्रमावर विसंबून मी युद्धात संशप्तकांशी लढेन. धनंजया, तू त्या सर्वांकडे जा.
8.68.19
तद्भीमसेनस्य वचो निशम्य ।
धनञ्जयो भ्रातुरमित्रमध्ये।
द्रष्टुं कुरुश्रेष्ठमभिप्रयास्य… ।
न्प्रोवाच वृष्णिप्रवरं तदानीम् ॥ ८.६८.१९ ॥
भीमसेनाचे ते शब्द ऐकून, भावाला पाहण्यासाठी शत्रूंच्या मध्यभागी जाण्यास निघालेला धनंजय तेव्हा वृष्णिवीरांत श्रेष्ठ असलेल्याला म्हणाला.
8.68.20
राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः ।
चोदयाश्वान्हृषीकेश विहायैतद्बलार्णवम्।
अजातशत्रुं राजानं द्रष्टुमिच्छामि केशव ॥ ८.६८.२० ॥
हे वार्ष्णेया, राजाविषयी माझे मन फार दुःखी होत आहे. हे हृषीकेशा, या सैन्यसागराला सोडून घोडे हाक. हे केशवा, अजातशत्रू राजाला पाहू इच्छितो.
8.68.21
तं रथ चोदयामास बीभत्सोर्वचनाद्धरिः ॥ ८.६८.२१ ॥
बीभत्सूच्या (अर्जुनाच्या) शब्दावर हरीने (कृष्णाने) तो रथ हाकला.
8.68.22
ततो हयान्सर्वदाशार्हमुख्यः ।
प्रचोदयन्भीममुवाच चेदम्।
नैतच्चित्रं तव कर्माद्य भीम ।
यास्यावहे जहि पार्थारिसङ्घान् ॥ ८.६८.२२ ॥
तेव्हा दाशार्हांमध्ये प्रमुख असलेला घोड्यांना प्रेरणा देत भीमाला म्हणाला: भीमा, आज तुझे हे कर्म आश्चर्यकारक नाही. चल, पार्थाच्या शत्रुसमूहांना ठार कर.
8.68.23
ततो ययौ हृषीकेशो यत्र राजा युधिष्ठिरः ।
शीघ्राच्छीघ्रतरो राजन्वाजिभिर्गरुडोपमैः ॥ ८.६८.२३ ॥
तेव्हा हृषीकेश (कृष्ण) जिथे राजा युधिष्ठिर होता तिथे गेले. हे राजा, गरुडासारख्या घोड्यांनी अत्यंत वेगाने गेले.
8.68.24
प्रत्यनीके त्ववस्थाप्य भीमसेनमरिन्दमम् ।
सन्दिश्य चैनं राजेन्द्र युद्धं प्रति वृकोदरम् ॥ ८.६८.२४ ॥
हे राजेंद्रा, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या भीमसेनाला विरुद्ध आघाडीवर उभे करून आणि त्या वृकोदराला युद्धासाठी आज्ञा देऊन.
8.68.25
ततस्तु गत्वा पुरुषप्रवीरौ ।
राजानमासाद्य शयानमेकम्।
रथादुभौ प्रत्यवरुह्य तस्मा… ।
द्ववन्दतुर्धर्मराजस्य पादौ ॥ ८.६८.२५ ॥
मग ते दोन्ही पुरुषप्रवीर तिथे जाऊन, एकटेच पडलेल्या राजाजवळ पोहोचले, दोघेही रथातून उतरले आणि … धर्मराजाच्या दोन्ही चरणांना वंदन केले.
8.68.26
इत्येवमुपसङ्गृह्य उभौ तु पाञ्जली स्थितौ ।
शस्त्रक्षतौ महाराज रुधिरेण समुक्षितौ।
निहत्य वाहिनीं तुभ्यमपयातौ रणाजिरात् ॥ ८.६८.२६ ॥
अशा प्रकारे दोघेही हात जोडून उभे राहिले. हे महाराजा, शस्त्रांच्या जखमांनी आणि रक्ताने माखलेले, तुमच्या सेनेचा संहार करून ते दोघे रणभूमीवरून परतले.
8.68.27
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं क्षेमिणं पुरुषर्षभम् ।
मुदाभ्यनन्दतां कृष्णावश्विनाविव वासवम् ॥ ८.६८.२७ ॥
त्या सुखरूप उभ्या असलेल्या पुरुषव्याघ्राला आणि पुरुषर्षभाला पाहून, कृष्ण दोघे आनंदाने त्यांचे अभिनंदन करू लागले, जसे अश्विनीकुमार इंद्राचे अभिनंदन करतात.
8.68.28
तावभ्यनन्दद्राजापि विवस्वानश्विनाविव ।
हते महासुरे जम्भे शक्रविष्णू यथा गुरुः ॥ ८.६८.२८ ॥
राजानेही त्या दोघांचे अभिनंदन केले, जसे विवस्वान अश्विनीकुमारांचे अभिनंदन करतात, आणि महासुर जंभ मारला गेल्यावर गुरूने शक्र आणि विष्णूचे अभिनंदन केले होते.
8.68.29
मन्यमानो हतं कर्णं प्रीतः परपुरञ्जयः ।
स भूत्वा पुरुषव्याघ्रो राजा तत्र युधिष्ठिरः।
हर्षगद्गदया वाचा प्रीतः प्राह परन्तपः ॥ ८.६८.२९ ॥
कर्ण मारला गेला असे मानून आनंदित झालेला, शत्रुनगरे जिंकणारा तो पुरुषव्याघ्र, राजा युधिष्ठिर तेथे आनंदाने, हर्षाने दाटलेल्या स्वराने बोलला, हे शत्रुतापना.