મહાભારત · અધ્યાય 8.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.71.1
वैकर्तनं कुशलिनं निशम्य ।
क्रुद्धः पार्थः फल्गूनस्यामितौजाः।
धनञ्जयं वाक्यमुवाच राजा ।
युधिष्ठिरः कर्णशराभितप्तः ॥ ८.७१.१ ॥
કર્ણનું કુશળ સાંભળીને ક્રોધિત થયેલા પાર્થ ફલ્ગુન (અર્જુન)ને, કર્ણના બાણોથી પીડિત અમિતૌજા રાજા યુધિષ્ઠિરે ધનંજયને આ વચન કહ્યું.
8.71.2
इमां च वसतिं हित्वा भयात्कर्णेन फल्गुन ।
अहं च भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ८.७१.२ ॥
હે ફલ્ગુન, કર્ણના ભયથી આ નિવાસ છોડીને હું, ભીમસેન અને માદ્રીના બે પુત્રો પાંડવો પણ.
8.71.3
वासुदेवेन सहिता वयं कर्णेन निर्जिताः ।
पुनरेव वनं गत्वा तपश्चर्यां च कुर्महे।
अथवा धार्तराष्ट्राणां परिचर्यां चरामहे ॥ ८.७१.३ ॥
વાસુદેવ સાથે હોવા છતાં અમે કર્ણથી પરાજિત થયા. ફરી વનમાં જઈ તપશ્ચર્યા કરીશું, અથવા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની સેવા કરીશું.
8.71.4
इत्येवमुक्त्वा बीभत्सुं रोषात्संरक्तलोचनः ।
अब्रवीत्पुनरेवात्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ८.७१.४ ॥
આ પ્રમાણે બીભત્સુ (અર્જુન)ને કહીને, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે અહીં ફરી કહ્યું.
8.71.5
इदं यदि द्वैतवने तु सूक्तं ।
कर्णं नियोद्धुं न सहे नृपेति।
वयं ततः प्राप्तकालं यथाव… ।
त्कृत्वाऽभ्युपेक्षाम तथैव राज्यम् ॥ ८.७१.५ ॥
દ્વૈતવનમાં આ કહેવાયું હોય, 'હે રાજન્, હું કર્ણ સાથે યુદ્ધ સહી નહીં શકું', તો આપણે યોગ્ય સમયે… કરીને, એ જ રીતે રાજ્યની પણ ઉપેક્ષા કરીશું.
8.71.6
मयि प्रतिश्रुत्य वधं हि तस्य ।
बलस्य चार्धस्य तथैव युद्धे।
आनीय मां शत्रुमध्ये स कस्मा… ।
त्समुन्नाम्य स्थण्डिले प्रत्यपिंष्ठाः ॥ ८.७१.६ ॥
મારી સામે તેના વધનું અને યુદ્ધમાં સૈન્યના અડધા ભાગના વધનું વચન આપીને, મને શત્રુઓની વચ્ચે લાવીને, તે કેમ… ઊંચકીને જમીન પર તેં મને પાછો ધકેલ્યો.
8.71.7
अन्वास्य सत्येन यदात्थ पार्थ ।
सत्यं शपन्वासुदेवेन सार्धम्।
तन्नः सत्यमफलं ह्यकार्षीः ।
फलस्य काले चाच्छिन्नः पुष्पवृक्षम् ॥ ८.७१.७ ॥
હે પાર્થ, સત્યના સોગંદ લઈને તેં જે કહ્યું, વાસુદેવ સાથે સોગંદ લેતાં, તે અમારા માટે સત્યને નિષ્ફળ બનાવ્યું; ફળના સમયે ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષની જેમ તું કપાઈ ગયો.
8.71.8
प्रच्छादितस्त्वं बालिश दुर्यशोभि… ।
रनर्थवाक्योऽस्यर्जुन नैव साधुः।
त्यक्त्वा भीमं सर्वभीमेषु भीमं ।
संयोजितस्त्वं सूतपुत्रं निहन्तुम् ॥ ८.७१.८ ॥
હે અર્જુન, તું મૂર્ખ છે, અપકીર્તિથી ઢંકાયેલો, … અનર્થકારી વચનોવાળો, જરાય સાધુ નથી; સર્વ ભયંકરોમાં ભયંકર ભીમને છોડીને સૂતપુત્રને મારવા તું નિયુક્ત થયો.
8.71.9
यत्तद्वृथा वागुवाचान्तरिक्षे ।
सप्ताह्नि जाते त्वयि मन्दबुद्धौ।
अपापीयान्वासवात्कुन्तिजातो ।
बहून्सङ्ग्रामानयमेव जेता ॥ ८.७१.९ ॥
સાતમા દિવસે જન્મેલા મંદબુદ્ધિ તારા વિશે આકાશમાં વ્યર્થ ઉચ્ચારાયેલી તે વાણી — કુંતીનો આ પુત્ર, વાસવ કરતાં પણ પાપરહિત થઈને, ઘણાં યુદ્ધો જીતશે એમ.
8.71.10
अयं जेता पाण्डवो देवसङ्घान् ।
सर्वाणि भूतान्यपि चोत्तमौजाः।
अयं जेता मद्रकलिङ्गजाता… ।
न्दैत्यांश्च रक्षांसि समागतानि ॥ ८.७१.१० ॥
આ પાંડવ દેવસમૂહોને જીતશે; સર્વ ભૂતોને પણ, ઉત્તમૌજા આ જીતશે. મદ્ર-કલિંગમાં જન્મેલો આ જીતશે… દૈત્યોને અને એકઠા થયેલા રાક્ષસોને.
8.71.11
भूमिं च सर्वां निखिलेन जेता ।
कुरूंश्च जेता स्वगणांश्च जेता।
अस्मात्परो नो भविता धनुर्धरो ।
नैष्यन्न भूतः कश्चिदेनं विजेता ॥ ८.७१.११ ॥
આ આખી પૃથ્વીને સંપૂર્ણપણે જીતશે; કુરુઓને અને પોતાના ગણોને પણ જીતશે. એના કરતાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર આપણા માટે નહીં થાય; એને જીતનાર કોઈ આવ્યો નથી, આવશે પણ નહીં.
8.71.12
इच्छन्नयं सर्वभूतानि कुर्या… ।
द्वशी वशे सर्वसमाप्तविद्यः।
कान्त्या शशाङ्कस्य जवेन वायोः ।
स्यैर्येण मेरोः क्षमया पृथिव्याः ॥ ८.७१.१२ ॥
આ ઇચ્છે તો સર્વ ભૂતોને વશ કરી લે… વશી, સર્વ વિદ્યાઓ પૂર્ણ કરનાર. ચંદ્રની કાંતિથી, વાયુના વેગથી, મેરુની સ્થિરતાથી અને પૃથ્વીની ક્ષમાથી (આ સમાન છે).
8.71.13
अग्नेश्च तापे धनदस्य लक्ष्म्या ।
शौर्येण शक्रस्य जयेन विष्णोः।
तुल्यो महात्मा तव कुन्ति पुत्रो ।
जातोऽदितेर्विष्णुरिवामितौजाः ॥ ८.७१.१३ ॥
અગ્નિના તાપમાં, કુબેરની લક્ષ્મીમાં, ઇન્દ્રના શૌર્યમાં, વિષ્ણુના વિજયમાં (આ સમાન છે). તમારા મહાત્મા કુંતીપુત્ર અદિતિથી જન્મેલા અમિતબલ વિષ્ણુની જેમ જન્મ્યા છે.
8.71.14
स्वेषां जयाय द्विषतां वधाय ।
जातो महात्मा तव नन्दिकर्ता।
इत्यन्तरिक्षे शतशृङ्गमूर्ध्नि ।
तपस्विनां शृण्वतां वागुवाच ॥ ८.७१.१४ ॥
પોતાના પક્ષની જીત માટે અને શત્રુઓના વધ માટે, તમને આનંદ આપનાર મહાત્મા જન્મ્યો છે — એમ શતશૃંગ પર્વતના શિખર પર આકાશમાં તપસ્વીઓ સાંભળતા હતા ત્યારે એક વાણી બોલી.
8.71.15
एवंविधस्त्वं न च भूतस्तथाद्य ।
देवाश्च नूनमनृतं वदन्ति ॥ ८.७१.१५ ॥
તમે તેવા થયા નથી, અને આજે પણ તેવા નથી; દેવો પણ ખરેખર અસત્ય બોલે છે.
8.71.16
तथा परेषामृषिसत्तमानां ।
श्रुत्वा गिरः पूजयतां सदा त्वाम्।
न सन्नतिं यामि सुयोधनस्य ।
न त्वां जानाम्याधिरथेर्भयार्तम् ॥ ८.७१.१६ ॥
એ જ રીતે, તમને સદા સન્માન આપનારા બીજા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓનાં વચન સાંભળીને, હું સુયોધનને નમતો નથી; સારથિપુત્ર (કર્ણ)ના ભયથી પીડિત તમને હું ઓળખતો નથી.
8.71.17
त्वष्ट्रा कृतं वाहमकूजनाक्षं ।
शुभं समास्थाय कपिध्वजं तम्।
खङ्गं गृहीत्वा हेमचित्रावनद्वं ।
धनुर्वरं गाण्डिवं तालमात्रम्।
त्वं वासुदेवेनोह्यमानः कथं नु ।
कर्णाद्भीतो व्यपयातोऽसि पार्थ ॥ ८.७१.१७ ॥
ત્વષ્ટાએ બનાવેલા, અવાજ વિનાની ધરીવાળા શુભ રથ પર ચડીને, કપિધ્વજ સાથે, તલવાર અને સોનેરી ચિત્રિત બંધનવાળું શ્રેષ્ઠ ગાંડીવ ધનુષ્ય, તાડવૃક્ષ જેટલું લાંબુ, લઈને, વાસુદેવ વડે હંકારાતા તમે, હે પાર્થ, કર્ણથી ડરીને કેમ ભાગી ગયા?
8.71.18
पूर्वं यदुक्तं हि सुयोधनेन ।
न फल्गुनः प्रमुखे स्थास्यतीति।
कर्णस्य युद्धे हि महाबलस्य ।
मौर्ख्यात्तु तन्नावबुद्धं मयाऽसीत् ॥ ८.७१.१८ ॥
પહેલાં સુયોધને કહ્યું હતું કે 'ફલ્ગુન યુદ્ધમાં કર્ણની સામે ઊભો નહીં રહે' — મહાબલી કર્ણના યુદ્ધમાં, મારી મૂર્ખતાને કારણે મેં તે સમજ્યું નહોતું.
8.71.19
तेनाद्य तप्स्ये भृशमप्रमेयं ।
यन्मित्रवर्गो नरकं प्रविष्टः।
तदैव वाच्योऽस्मि ननु त्वयाऽहं ।
न योत्स्येऽहं सूतपुत्रं कथञ्चित् ॥ ८.७१.१९ ॥
તેથી આજે હું અપાર વેદનાથી બળી રહ્યો છું, કારણ કે મિત્રવર્ગ નરકમાં પડ્યો છે. ત્યારે જ તમારે મને કહેવું જોઈતું હતું—હું સૂતપુત્ર સાથે કોઈ પણ રીતે યુદ્ધ નહીં કરું.
8.71.20
ततो नाहं सृञ्जयान्केकयांश्च ।
समानयेयं सुहृदो रणाय ॥ ८.७१.२० ॥
ત્યારે હું સૃંજયો અને કેકયોને મિત્રો સાથે યુદ્ધ માટે એકઠા ન કરત.
8.71.21
एवं गते किं च मयाऽद्य शक्यं ।
कार्यं कर्तुं निग्रहे सूतजस्य।
तथैव राज्ञश्च सुयोधनस्य ।
ये वापि मां योद्धुकामाः समेताः ॥ ८.७१.२१ ॥
આ રીતે બન્યા પછી હવે હું શું કરી શકું? સૂતપુત્રને રોકવામાં, રાજા સુયોધન માટે, અને મારી સાથે લડવા એકઠા થયેલા લોકો માટે હું શું કરી શકું?
8.71.22
धिगस्तु मज्जीवितमद्य कृष्ण ।
योऽहं वशं सूतपुत्रस्य यातः।
मध्ये कुरूणां समुयोधनानां ।
ये चाप्यन्ये योद्धुकामाः समेताः ॥ ८.७१.२२ ॥
આજે મારા જીવનને ધિક્કાર! હે કૃષ્ણ! કારણ કે હું સૂતપુત્રને વશ થઈ ગયો છું, કૌરવોની વચ્ચે, સુયોધન સાથે, અને મારી સાથે લડવા એકઠા થયેલા અન્યો વચ્ચે પણ.
8.71.23
एकः स मे भीमसेनोऽद्यं नाथो ।
येनाभिपन्नोऽस्मि रणे महाभये।
विमोच्य मां चापि रुपान्वितस्ततः ।
शरेण तीक्ष्णेन बिभेद कर्णम् ॥ ८.७१.२३ ॥
આજે મારો એકમાત્ર રક્ષક ભીમસેન છે; રણની મહાભયમાં ફસાયેલા મને છોડાવીને, તેજસ્વી બનીને તીક્ષ્ણ બાણથી તેણે કર્ણને વીંધ્યો.
8.71.24
त्यक्त्वा प्राणान्समरे भीमसेन… ।
श्चक्रे युद्धं कुरुमुख्यैः समेतैः।
गदाग्रहस्तो रुधिरोक्षिताङ्ग… ।
श्चरन्रणे काल इवान्तकाले ॥ ८.७१.२४ ॥
યુદ્ધમાં પ્રાણનો ત્યાગ કરવા તત્પર ભીમસેને કુરુશ્રેષ્ઠો સાથે યુદ્ધ કર્યું; હાથમાં ગદાનો અગ્રભાગ પકડીને, લોહીથી ભીંજાયેલા અંગો સાથે, રણમાં અંતકાળના કાળ સમાન વિચર્યો.
8.71.25
असौ हि भीमस्य महानिनादो ।
मुहुर्महुः श्रूयते धार्तराष्ट्रैः।
यदि स्म जीवेत्समरे निहन्ता ।
महारथानां प्रवरो नरोत्तमः ॥ ८.७१.२५ ॥
ભીમનો તે મહાન સિંહનાદ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો વારંવાર સાંભળી રહ્યા છે. જો તે યુદ્ધમાં જીવતો હશે, તો મહારથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે નરોત્તમ સંહારક થશે.
8.71.26
तवाभिमन्युस्तनयोऽद्य पार्थ ।
न चास्मि गन्ता समरे पराभवम्।
अथापि जीवेत्समरे घटोत्कच… ।
स्तथाऽपि नाहं समरे पराङ्युखः ॥ ८.७१.२६ ॥
હે પાર્થ, આજે તારો પુત્ર અભિમન્યુ... હું યુદ્ધમાં પરાજય પામીશ નહીં. તોપણ ઘટોત્કચ યુદ્ધમાં જીવતો હોય... તોપણ હું યુદ્ધમાં પીઠ ફેરવીશ નહીં.
8.71.27
भीमस्य पुत्रः समराग्रयायी ।
महास्त्रविन्नापि तवानुरूपः।
यं तं …साद्य रिपोर्वलं नो ।
निमीलिताक्षं भयविप्लुतं भवेत् ॥ ८.७१.२७ ॥
ભીમનો પુત્ર, યુદ્ધમાં અગ્રેસર, મહાસ્ત્રોનો જાણકાર, તારા જેવો ન હોવા છતાં... આજે શત્રુનું બળ આપણી તરફ... આંખો બંધ કરીને ભયથી વ્યાકુળ થઈ જશે.
8.71.28
…निशि युद्धमेक… ।
स्त्यक्सा रणं यत्व भयाद्रवन्ते ॥ ८.७१.२८ ॥
…રાત્રે યુદ્ધ… એક… રણભૂમિ છોડીને, ભયથી ભાગી રહ્યા છે.
8.71.29
स चेत्समासाद्य महानुभावः ।
कर्णं रणे बाणगणैः प्रमोह्यः।
धैर्ये स्थितेनापि च सूतजेन ।
शक्या हतो वासवदत्तया तया ॥ ८.७१.२९ ॥
જો તે મહાનુભાવ યુદ્ધમાં કર્ણ પાસે પહોંચીને બાણસમૂહોથી તેને મોહિત કરે, તો ધૈર્યમાં સ્થિર રહેલો સૂતપુત્ર પણ તે વાસવદત્તાથી હણાઈ શકે.
8.71.30
ममैव भाग्यानि पुरा कृतानि ।
पापानि नूनं फलवन्ति युद्धे।
तृणं च कृत्वा समरे भवन्तं ।
ततोऽहमेवं निकृतो दुरात्मना।
वैकर्तनेनैव तथा कृतोऽहं ।
यथा ह्यशक्तः क्रियते त्वबान्धवः ॥ ८.७१.३० ॥
પૂર્વે કરેલાં મારાં જ પાપો યુદ્ધમાં નિશ્ચયે ફળ આપી રહ્યાં છે. યુદ્ધમાં તમને તૃણ સમાન ગણીને, દુરાત્મા વૈકર્તને મને આ રીતે અપમાનિત કર્યો; અશક્ત અને બાંધવ વિનાના માણસની જેમ મને બનાવી દીધો.
8.71.31
आपद्ग्रतं यश्च नरो विमोक्षये… ।
त्स बान्धवः स्नेहयुतः सुहृच्च।
एवं पुराणा ऋषयो वदन्ति ।
धर्मः सदा सद्भिरनुष्ठितश्च ॥ ८.७१.३१ ॥
આપત્તિમાં પડેલાને જે માણસ છોડાવે છે, તે જ સાચો બાંધવ અને સ્નેહયુક્ત સુહૃદ છે. પ્રાચીન ઋષિઓ એમ કહે છે; સજ્જનોએ સદા આને ધર્મ તરીકે આચર્યું છે.
8.71.32
खङ्गं विभ्रज्जातरूपत्सरुं च ।
धनुर्वेदं गाण्डिवं तालमात्रम्।
स केशवेनोह्यमानः कथं नु ।
कर्णात्पार्थस्त्वमपैतुं समैषीः ॥ ८.७१.३२ ॥
તલવાર અને સુવર્ણ તરકશ ધારણ કરી, તાડવૃક્ષ જેટલું ઊંચું ધનુર્વેદસ્વરૂપ ગાંડીવ ધનુષ લઈને, કેશવ દ્વારા હંકારાતો પાર્થ કર્ણથી કેવી રીતે અને શા માટે ભાગી જવાનો પ્રયત્ન કરી બેઠો?
8.71.33
स गाण्डीवं केशवाय प्रदाय ।
यन्ता भवेस्त्वं यदि केशवस्य।
ततस्तरेत्केशवः कर्णमुग्रं ।
मरुत्सस्वो वृत्रमिवात्तवज्रः ॥ ८.७१.३३ ॥
તેણે ગાંડીવ કેશવને આપીને, જો તું કેશવનો સારથિ બન્યો હોત, તો કેશવ ઉગ્ર કર્ણને પાર કરી જતા, જેમ વજ્રધારી મરુત વૃત્રને પાર કરી ગયા.
8.71.34
मासेऽपतिष्यो यदि पञ्चमे त्वं ।
न वा गर्भो यद्यभवः पृथायाः।
मत्तः श्रेयान्राजपुत्रोऽभविष्य… ।
न्न ते यशः फल्गुन इत्यपेयात् ॥ ८.७१.३४ ॥
જો તું પાંચમા મહિનામાં જ પડી ગયો હોત, અથવા પૃથાના ગર્ભમાં જ ન હોત, તો મારા કરતાં શ્રેષ્ઠ રાજપુત્ર થયો હોત… ફાલ્ગુન, તારી કીર્તિ એ રીતે ચાલી જાત.