महाभारत · अध्याय 8.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.71.1
वैकर्तनं कुशलिनं निशम्य ।
क्रुद्धः पार्थः फल्गूनस्यामितौजाः।
धनञ्जयं वाक्यमुवाच राजा ।
युधिष्ठिरः कर्णशराभितप्तः ॥ ८.७१.१ ॥
कर्णाचे कुशल ऐकून क्रुद्ध झालेल्या पार्थ फल्गुनाला (अर्जुनाला), कर्णाच्या बाणांनी तप्त झालेला अमितौजा राजा युधिष्ठिर धनंजयाला हे वचन म्हणाला.
8.71.2
इमां च वसतिं हित्वा भयात्कर्णेन फल्गुन ।
अहं च भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ८.७१.२ ॥
हे फल्गुना, कर्णाच्या भयाने हे निवासस्थान सोडून मी, भीमसेन आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडवही.
8.71.3
वासुदेवेन सहिता वयं कर्णेन निर्जिताः ।
पुनरेव वनं गत्वा तपश्चर्यां च कुर्महे।
अथवा धार्तराष्ट्राणां परिचर्यां चरामहे ॥ ८.७१.३ ॥
वासुदेवासह असूनही आम्ही कर्णाकडून पराजित झालो. पुन्हा वनात जाऊन तपश्चर्या करू, किंवा धृतराष्ट्राच्या पुत्रांची सेवा करू.
8.71.4
इत्येवमुक्त्वा बीभत्सुं रोषात्संरक्तलोचनः ।
अब्रवीत्पुनरेवात्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ८.७१.४ ॥
असे बीभत्सूला (अर्जुनाला) सांगून, रागाने लालबुंद डोळे झालेला धर्मराज युधिष्ठिर येथे पुन्हा म्हणाला.
8.71.5
इदं यदि द्वैतवने तु सूक्तं ।
कर्णं नियोद्धुं न सहे नृपेति।
वयं ततः प्राप्तकालं यथाव… ।
त्कृत्वाऽभ्युपेक्षाम तथैव राज्यम् ॥ ८.७१.५ ॥
द्वैतवनात हे म्हटले असेल तर, 'हे राजा, कर्णाशी युद्ध करणे मी सहन करणार नाही', तर आपण योग्य वेळी… करून, त्याचप्रमाणे राज्याकडेही दुर्लक्ष करू.
8.71.6
मयि प्रतिश्रुत्य वधं हि तस्य ।
बलस्य चार्धस्य तथैव युद्धे।
आनीय मां शत्रुमध्ये स कस्मा… ।
त्समुन्नाम्य स्थण्डिले प्रत्यपिंष्ठाः ॥ ८.७१.६ ॥
माझ्यासमोर त्याच्या वधाचे आणि युद्धात सैन्याच्या अर्ध्या भागाच्या वधाचे वचन देऊन, मला शत्रूंच्या मध्ये आणून, तो का… वर उचलून जमिनीवर तू मला मागे ढकललेस.
8.71.7
अन्वास्य सत्येन यदात्थ पार्थ ।
सत्यं शपन्वासुदेवेन सार्धम्।
तन्नः सत्यमफलं ह्यकार्षीः ।
फलस्य काले चाच्छिन्नः पुष्पवृक्षम् ॥ ८.७१.७ ॥
हे पार्था, सत्याची शपथ घेऊन तू जे म्हणालास, वासुदेवासह शपथ घेत असताना, ते आमच्यासाठी सत्य निष्फळ केले; फळाच्या काळी फुलांनी भरलेल्या वृक्षाप्रमाणे तू तोडला गेलास.
8.71.8
प्रच्छादितस्त्वं बालिश दुर्यशोभि… ।
रनर्थवाक्योऽस्यर्जुन नैव साधुः।
त्यक्त्वा भीमं सर्वभीमेषु भीमं ।
संयोजितस्त्वं सूतपुत्रं निहन्तुम् ॥ ८.७१.८ ॥
हे अर्जुना, तू मूर्ख आहेस, अपकीर्तीने झाकलेला, … अनर्थकारक वचनांचा, मुळीच साधू नाहीस; सर्व भयंकरांमध्ये भयंकर भीमाला सोडून सूतपुत्राला मारण्यासाठी तुला योजले गेले.
8.71.9
यत्तद्वृथा वागुवाचान्तरिक्षे ।
सप्ताह्नि जाते त्वयि मन्दबुद्धौ।
अपापीयान्वासवात्कुन्तिजातो ।
बहून्सङ्ग्रामानयमेव जेता ॥ ८.७१.९ ॥
सातव्या दिवशी जन्मलेल्या मंदबुद्धी तुझ्याविषयी आकाशात व्यर्थ उच्चारलेली ती वाणी — कुंतीचा हा पुत्र, वासवापेक्षाही निष्पाप होऊन, अनेक युद्धे जिंकेल असे.
8.71.10
अयं जेता पाण्डवो देवसङ्घान् ।
सर्वाणि भूतान्यपि चोत्तमौजाः।
अयं जेता मद्रकलिङ्गजाता… ।
न्दैत्यांश्च रक्षांसि समागतानि ॥ ८.७१.१० ॥
हा पाण्डव देवसमूहांना जिंकेल; सर्व भूतांनाही, उत्तमौजा हा जिंकेल. मद्र-कलिंगांमध्ये जन्मलेला हा जिंकेल… दैत्यांना आणि एकत्र आलेल्या राक्षसांना.
8.71.11
भूमिं च सर्वां निखिलेन जेता ।
कुरूंश्च जेता स्वगणांश्च जेता।
अस्मात्परो नो भविता धनुर्धरो ।
नैष्यन्न भूतः कश्चिदेनं विजेता ॥ ८.७१.११ ॥
हा सर्व पृथ्वी पूर्णपणे जिंकेल; कुरूंना आणि स्वतःच्या गणांनाही जिंकेल. याच्यापेक्षा श्रेष्ठ धनुर्धर आपल्याला होणार नाही; याला कोणी जिंकणारा आला नाही आणि येणार नाही.
8.71.12
इच्छन्नयं सर्वभूतानि कुर्या… ।
द्वशी वशे सर्वसमाप्तविद्यः।
कान्त्या शशाङ्कस्य जवेन वायोः ।
स्यैर्येण मेरोः क्षमया पृथिव्याः ॥ ८.७१.१२ ॥
हा इच्छिला तर सर्व भूतांना वश करील… वश करणारा, सर्व विद्या पूर्ण केलेला. चंद्राच्या कांतीने, वायूच्या वेगाने, मेरूच्या स्थिरतेने आणि पृथ्वीच्या क्षमेने (हा समान आहे).
8.71.13
अग्नेश्च तापे धनदस्य लक्ष्म्या ।
शौर्येण शक्रस्य जयेन विष्णोः।
तुल्यो महात्मा तव कुन्ति पुत्रो ।
जातोऽदितेर्विष्णुरिवामितौजाः ॥ ८.७१.१३ ॥
अग्नीच्या तापात, कुबेराच्या लक्ष्मीत, इंद्राच्या शौर्यात, विष्णूच्या विजयात (हा तुल्य आहे). तुमचा महात्मा कुंतीपुत्र अदितीपासून जन्मलेल्या अमितौजस विष्णूप्रमाणे जन्मला आहे.
8.71.14
स्वेषां जयाय द्विषतां वधाय ।
जातो महात्मा तव नन्दिकर्ता।
इत्यन्तरिक्षे शतशृङ्गमूर्ध्नि ।
तपस्विनां शृण्वतां वागुवाच ॥ ८.७१.१४ ॥
स्वकीयांच्या विजयासाठी आणि शत्रूंच्या वधासाठी, तुम्हाला आनंद देणारा महात्मा जन्मला आहे, असे शतशृंग पर्वताच्या शिखरावर अंतरिक्षात तपस्व्यांनी ऐकत असताना एक वाणी म्हणाली.
8.71.15
एवंविधस्त्वं न च भूतस्तथाद्य ।
देवाश्च नूनमनृतं वदन्ति ॥ ८.७१.१५ ॥
तू तसा झाला नाहीस आणि आज तसा नाहीस; देवसुद्धा निश्चितच असत्य बोलतात.
8.71.16
तथा परेषामृषिसत्तमानां ।
श्रुत्वा गिरः पूजयतां सदा त्वाम्।
न सन्नतिं यामि सुयोधनस्य ।
न त्वां जानाम्याधिरथेर्भयार्तम् ॥ ८.७१.१६ ॥
त्याचप्रमाणे, तुला सदैव सन्मान देणाऱ्या इतर श्रेष्ठ ऋषींचे शब्द ऐकून, मी सुयोधनापुढे नमत नाही; सारथिपुत्राच्या (कर्णाच्या) भयाने पीडित झालेल्या तुला मी ओळखत नाही.
8.71.17
त्वष्ट्रा कृतं वाहमकूजनाक्षं ।
शुभं समास्थाय कपिध्वजं तम्।
खङ्गं गृहीत्वा हेमचित्रावनद्वं ।
धनुर्वरं गाण्डिवं तालमात्रम्।
त्वं वासुदेवेनोह्यमानः कथं नु ।
कर्णाद्भीतो व्यपयातोऽसि पार्थ ॥ ८.७१.१७ ॥
त्वष्ट्याने बनवलेल्या, आवाज न करणाऱ्या धुरा असलेल्या शुभ रथावर चढून, वानरध्वज घेऊन, तलवार आणि सोन्याने नक्षीदार बंधने असलेले श्रेष्ठ गांडीव धनुष्य — तालवृक्षाएवढे — धारण करून, वासुदेवाने हाकला जात असताना, हे पार्थ, तू कर्णाच्या भयाने कसा पळून गेलास?
8.71.18
पूर्वं यदुक्तं हि सुयोधनेन ।
न फल्गुनः प्रमुखे स्थास्यतीति।
कर्णस्य युद्धे हि महाबलस्य ।
मौर्ख्यात्तु तन्नावबुद्धं मयाऽसीत् ॥ ८.७१.१८ ॥
पूर्वी सुयोधनाने म्हटले होते की 'फल्गुन युद्धात कर्णासमोर उभा राहणार नाही' — महाबली कर्णाच्या युद्धात, माझ्या मूर्खपणामुळे मला ते समजले नाही.
8.71.19
तेनाद्य तप्स्ये भृशमप्रमेयं ।
यन्मित्रवर्गो नरकं प्रविष्टः।
तदैव वाच्योऽस्मि ननु त्वयाऽहं ।
न योत्स्येऽहं सूतपुत्रं कथञ्चित् ॥ ८.७१.१९ ॥
म्हणून आज मी अपार दुःखाने तळमळत आहे, कारण मित्रवर्ग नरकात पडला आहे. तेव्हाच तुम्ही मला सांगायला हवे होते—मी सूतपुत्राशी कोणत्याही प्रकारे लढणार नाही.
8.71.20
ततो नाहं सृञ्जयान्केकयांश्च ।
समानयेयं सुहृदो रणाय ॥ ८.७१.२० ॥
तेव्हा मी सृंजय आणि केकयांना मित्रांसह युद्धासाठी एकत्र आणले नसते.
8.71.21
एवं गते किं च मयाऽद्य शक्यं ।
कार्यं कर्तुं निग्रहे सूतजस्य।
तथैव राज्ञश्च सुयोधनस्य ।
ये वापि मां योद्धुकामाः समेताः ॥ ८.७१.२१ ॥
असे घडल्यानंतर आता माझ्याकडून काय होऊ शकते? सूतपुत्राला रोखण्यात, राजा सुयोधनासाठी, आणि माझ्याशी लढण्यासाठी जमलेल्यांसाठी मी काय करू शकतो?
8.71.22
धिगस्तु मज्जीवितमद्य कृष्ण ।
योऽहं वशं सूतपुत्रस्य यातः।
मध्ये कुरूणां समुयोधनानां ।
ये चाप्यन्ये योद्धुकामाः समेताः ॥ ८.७१.२२ ॥
आज माझ्या जीवनाला धिक्कार असो, हे कृष्णा! कारण मी सूतपुत्राच्या अधीन गेलो आहे, कौरवांच्या मध्ये, सुयोधनासह, आणि माझ्याशी लढण्यासाठी जमलेल्या इतरांमध्येही.
8.71.23
एकः स मे भीमसेनोऽद्यं नाथो ।
येनाभिपन्नोऽस्मि रणे महाभये।
विमोच्य मां चापि रुपान्वितस्ततः ।
शरेण तीक्ष्णेन बिभेद कर्णम् ॥ ८.७१.२३ ॥
आज माझा एकमेव रक्षणकर्ता भीमसेन आहे; रणातील महाभयात सापडलेल्या मला सोडवून, तेजस्वी होऊन तीक्ष्ण बाणाने त्याने कर्णाला विद्ध केले.
8.71.24
त्यक्त्वा प्राणान्समरे भीमसेन… ।
श्चक्रे युद्धं कुरुमुख्यैः समेतैः।
गदाग्रहस्तो रुधिरोक्षिताङ्ग… ।
श्चरन्रणे काल इवान्तकाले ॥ ८.७१.२४ ॥
युद्धात प्राणांचा त्याग करण्यास सिद्ध झालेल्या भीमसेनाने कुरुश्रेष्ठांसह युद्ध केले; हातात गदेचे टोक धरून, रक्ताने माखलेल्या अंगांनी, रणात अंतकाळच्या कालासारखा तो संचार करू लागला.
8.71.25
असौ हि भीमस्य महानिनादो ।
मुहुर्महुः श्रूयते धार्तराष्ट्रैः।
यदि स्म जीवेत्समरे निहन्ता ।
महारथानां प्रवरो नरोत्तमः ॥ ८.७१.२५ ॥
भीमाचा तो महान सिंहनाद धृतराष्ट्राच्या पुत्रांकडून वारंवार ऐकू येत आहे. तो युद्धात जिवंत असेल तर महारथींमध्ये श्रेष्ठ असा तो नरोत्तम संहारक ठरेल.
8.71.26
तवाभिमन्युस्तनयोऽद्य पार्थ ।
न चास्मि गन्ता समरे पराभवम्।
अथापि जीवेत्समरे घटोत्कच… ।
स्तथाऽपि नाहं समरे पराङ्युखः ॥ ८.७१.२६ ॥
हे पार्था, आज तुझा पुत्र अभिमन्यू... मी युद्धात पराभव पत्करणार नाही. तरीही घटोत्कच युद्धात जिवंत असला तरी... मी युद्धातून पाठ फिरवणार नाही.
8.71.27
भीमस्य पुत्रः समराग्रयायी ।
महास्त्रविन्नापि तवानुरूपः।
यं तं …साद्य रिपोर्वलं नो ।
निमीलिताक्षं भयविप्लुतं भवेत् ॥ ८.७१.२७ ॥
भीमाचा पुत्र, युद्धात अग्रेसर, महास्त्रांचा जाणकार, तुला साजेसा नसला तरी... आज शत्रूचे बल आपल्याकडे... डोळे मिटून भयाने गोंधळलेले होईल.
8.71.28
…निशि युद्धमेक… ।
स्त्यक्सा रणं यत्व भयाद्रवन्ते ॥ ८.७१.२८ ॥
…रात्री युद्ध… एक… रणभूमी सोडून, भीतीने पळत आहेत.
8.71.29
स चेत्समासाद्य महानुभावः ।
कर्णं रणे बाणगणैः प्रमोह्यः।
धैर्ये स्थितेनापि च सूतजेन ।
शक्या हतो वासवदत्तया तया ॥ ८.७१.२९ ॥
तो महानुभाव युद्धात कर्णाजवळ जाऊन बाणसमूहांनी त्याला मोहित करील, तर धैर्याने उभा असलेला सूतपुत्रही त्या वासवदत्तेकडून मारला जाऊ शकतो.
8.71.30
ममैव भाग्यानि पुरा कृतानि ।
पापानि नूनं फलवन्ति युद्धे।
तृणं च कृत्वा समरे भवन्तं ।
ततोऽहमेवं निकृतो दुरात्मना।
वैकर्तनेनैव तथा कृतोऽहं ।
यथा ह्यशक्तः क्रियते त्वबान्धवः ॥ ८.७१.३० ॥
पूर्वी केलेली माझीच पापे निश्चितपणे युद्धात फळ देत आहेत. युद्धात तुम्हाला तृणासमान मानून दुरात्मा वैकर्तनाने मला असा अपमानित केला; असमर्थ आणि बांधवहीन माणसासारखे मला करून टाकले.
8.71.31
आपद्ग्रतं यश्च नरो विमोक्षये… ।
त्स बान्धवः स्नेहयुतः सुहृच्च।
एवं पुराणा ऋषयो वदन्ति ।
धर्मः सदा सद्भिरनुष्ठितश्च ॥ ८.७१.३१ ॥
संकटात सापडलेल्याला जो माणूस सोडवतो, तोच खरा बांधव आणि स्नेहयुक्त सुहृद. प्राचीन ऋषी असे सांगतात; सज्जनांनी नेहमी हाच धर्म आचरला आहे.
8.71.32
खङ्गं विभ्रज्जातरूपत्सरुं च ।
धनुर्वेदं गाण्डिवं तालमात्रम्।
स केशवेनोह्यमानः कथं नु ।
कर्णात्पार्थस्त्वमपैतुं समैषीः ॥ ८.७१.३२ ॥
तलवार आणि सोन्याचा भाता धारण करून, ताडाच्या झाडाइतके उंच धनुर्वेदरूप गांडीव धरून, केशवाने चालविलेला पार्थ कर्णापासून कसा आणि का पळून जाण्याचा प्रयत्न करता झाला?
8.71.33
स गाण्डीवं केशवाय प्रदाय ।
यन्ता भवेस्त्वं यदि केशवस्य।
ततस्तरेत्केशवः कर्णमुग्रं ।
मरुत्सस्वो वृत्रमिवात्तवज्रः ॥ ८.७१.३३ ॥
त्याने गाण्डीव केशवाला देऊन, जर तू केशवाचा सारथी झाला असतास, तर केशव उग्र कर्णाला पार करता, जसा वज्र धारण करणारा मरुत् वृत्राला पार करता.
8.71.34
मासेऽपतिष्यो यदि पञ्चमे त्वं ।
न वा गर्भो यद्यभवः पृथायाः।
मत्तः श्रेयान्राजपुत्रोऽभविष्य… ।
न्न ते यशः फल्गुन इत्यपेयात् ॥ ८.७१.३४ ॥
तू पाचव्या महिन्यातच पडला असतास, किंवा पृथेच्या गर्भातच नसतास, तर माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ राजपुत्र झाला असता… फल्गुन, तुझी कीर्ती असी गेली असती.