Mahābhārata · Adhyāya 8.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.72.1
युधिष्ठिरेणै…क्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
असिं जग्राह सङ्क्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥ ८.७२.१ ॥
Cuando Yudhiṣṭhira hubo dicho…, el hijo de Kuntī, de caballos blancos, enfurecido y deseando matar al toro de los Bharatas, empuñó su espada.
8.72.2
तस्य कोपं समाज्ञाय चित्तज्ञः केशवस्तदा ।
उवाच किमिदं खङ्गं गृह्णास्यर्जुन शंम मे ॥ ८.७२.२ ॥
Keśava (Kṛṣṇa), conocedor de las mentes, percibiendo plenamente su ira, entonces dijo: 'Arjuna, ¿por qué empuñas esta espada? Dímelo.'
8.72.3
नेह पश्यामि योद्धव्यं त्वया किञ्चिद्वनञ्जय ।
नेहागता धार्तराष्ट्राः सर्वे भीमेन वारिताः ॥ ८.७२.३ ॥
Dhanañjaya, no veo aquí nada que debas combatir; ninguno de los hijos de Dhṛtarāṣṭra ha venido aquí, pues todos han sido detenidos por Bhīma.
8.72.4
उपागतोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यसौ ।
स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.४ ॥
Hijo de Kuntī, has venido a ver al rey; aquel rey, Yudhiṣṭhira, ha sido visto por ti, y está bien.
8.72.5
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
हर्षकाले च सम्प्राप्ते कस्मात्त्वां मन्युराविशत् ॥ ८.७२.५ ॥
Al ver a aquel tigre entre los reyes, de valor semejante al del tigre, ¿por qué te invadió la ira cuando había llegado el tiempo de la alegría?
8.72.6
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह ।
प्रहर्तुमिच्छसे कस्मात्किं वा ते चित्तविभ्रमः ॥ ८.७२.६ ॥
Hijo de Kuntī, no veo aquí a nadie que deba ser muerto por ti; ¿por qué deseas golpear? ¿O está tu mente confundida?
8.72.7
कस्माद्भवान्महाखङ्गं परिगृह्णात्यकारणात्। ॥ ८.७२.७ ॥
¿Por qué, sin causa alguna, empuñas esta gran espada?
8.72.8
तत्त्वां पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
परामृशसि यत्क्रुद्धः खङ्गमद्भुतविक्रम ॥ ८.७२.८ ॥
Por eso te pregunto, hijo de Kuntī: ¿qué intención tienes, que, airado, empuñas una espada de valor prodigioso?
8.72.9
एवमुक्तः कटाक्षेण प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ८.७२.९ ॥
Así interpelado, mirando de reojo a Yudhiṣṭhira, Arjuna, airado, resoplando como una serpiente, habló a Govinda.
8.72.10
अन्यस्मै देहि गाण्डीवमिति मां यः प्रचोदयेत् ।
भिन्द्यामहं तस्य शिर इत्युपांशु व्रतं मम।
युधिष्ठिरेण तेनाहमुक्तश्चास्मि जनार्दन ॥ ८.७२.१० ॥
"Entrega el Gāṇḍīva a otro": a quien me incite así, le cortaré la cabeza; este es mi voto secreto. Oh Janārdana, Yudhiṣṭhira mismo me lo ha dicho.
8.72.11
यदुक्तोऽहमदीनार्थं राज्ञाऽनेन यशस्विना ।
समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥ ८.७२.११ ॥
Oh Govinda, lo que este rey renombrado me ha dicho en tu presencia, con firme propósito, no puedo soportarlo aquí.
8.72.12
तस्मादेनं विधिष्यामि राजानं धर्मचारिणाम् ।
प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वैनं नरसत्तमम् ॥ ८.७२.१२ ॥
Por tanto, castigaré a este rey, el primero entre los que siguen el dharma; y habiendo matado a este mejor de los hombres, cumpliré mi voto.
8.72.13
एतदर्थं मया खह्गो गृहीतो यदुनन्दन ।
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्यस्यानृण्यतां गतः।
विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ ८.७२.१३ ॥
Por este mismo fin empuñé la espada, oh deleite de los Yadus. Habiendo dado muerte a Yudhiṣṭhira, quedaré libre de la deuda con la verdad, y seré sin pena y sin ardor, oh Janārdana.
8.72.14
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्कार्य उपस्थिते ।
त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् ॥ ८.७२.१४ ॥
¿Qué crees tú que corresponde ahora que este asunto ha surgido? Querido, tú conoces todo el ir y venir de este mundo.
8.72.15
जातस्त्वत्तो हि धर्मश्चाधर्मश्चेति परा श्रुतिः ।
तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ ८.७२.१५ ॥
El dharma y el adharma nacen ambos de ti, así lo declara la suprema revelación. Por tanto, haré tal como tú me digas.
8.72.16
धिग्धिगित्येव गोविन्दः पार्थमुक्त्वाब्रवीत्पुनः ॥ ८.७२.१६ ॥
«¡Vergüenza, vergüenza!», habiendo dicho esto, Govinda volvió a hablar a Pārtha.
8.72.17
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भं यद्भवानगात् ॥ ८.७२.१७ ॥
Ahora comprendo, Pārtha, que no has servido a los ancianos. Oh tigre entre los hombres, has cedido a la ira en un momento inoportuno.
8.72.18
न हि धर्मविगज्ञैरेवं कार्यं धनञ्जय ।
यथा त्वं पाण्डवाद्येह धर्मभीरुरण्डितः ॥ ८.७२.१८ ॥
Quienes conocen el dharma no deben actuar así, oh Dhanañjaya, como lo haces tú aquí, aunque eres el primero entre los Pāṇḍavas y temeroso del dharma.
8.72.19
योऽकार्याणां क्रियायाश्च संयोगं नावबुध्यते ।
कार्याणामक्रियायाश्च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ ८.७२.१९ ॥
Quien no comprende la conexión entre lo que no debe hacerse y el no hacer lo que debe hacerse, ese, hijo de Pṛthā, es el más bajo de los hombres.
8.72.20
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ ८.७२.२० ॥
Pero no conoces la certeza de aquellos sabios que, siguiendo el dharma, han llegado, conocedores de lo breve y de lo extenso.
8.72.21
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये ।
एवं स मुह्यत्यवशो यथा त्वं पार्थ मुह्यसि ॥ ८.७२.२१ ॥
El hombre que no conoce la certeza se confunde así, impotente, al determinar lo que debe y lo que no debe hacerse, tal como tú, hijo de Pṛthā, estás confundido.
8.72.22
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथञ्चन ।
श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावहुध्यसे ॥ ८.७२.२२ ॥
Lo que debe hacerse o no hacerse no puede conocerse fácilmente de ninguna manera; todo se conoce por la śruti, y eso tú no lo comprendes.
8.72.23
अविज्ञानादिह भवान्सत्यं रक्षति धर्मवित् ।
प्राणिनां त्वं वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यसे ॥ ८.७२.२३ ॥
Por ignorancia, aquí proteges la verdad, conocedor del dharma. Pero tú, hijo de Pṛthā, aunque justo, no comprendes la muerte de los seres vivos.
8.72.24
प्राणिनां हि वधात्तात वृथा धर्मो मतो मम ।
अनृतं तु भवेद्वाच्यं न तु हिंसा कदाचन ॥ ८.७२.२४ ॥
Querido, considero que el dharma se vuelve vano por la muerte de los seres vivos. Puede decirse una falsedad, pero nunca violencia.
8.72.25
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् ।
हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥ ८.७२.२५ ॥
Mejor de los hombres, ¿cómo podrías matar a tu hermano mayor, el rey conocedor del dharma, como lo haría cualquier hombre común con otro?
8.72.26
अयुध्यमानस्य गुरोस्तथाऽशत्रोश्च मानद ।
पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं चापि गच्छतः ॥ ८.७२.२६ ॥
Oh dador de honor, no se debe matar a quien no combate, al maestro, al que no es enemigo, al que vuelve la espalda y huye, ni al que va en busca de refugio.
8.72.27
कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य प्रमत्तस्य तथैव च ।
न वधः पूज्यते सद्भिस्तच्च सर्वं गुरौ तव ॥ ८.७२.२७ ॥
Matar a quien tiene las manos juntas, al que se ha rendido o al descuidado no es aprobado por los buenos. Y todo esto se aplica a tu maestro.
8.72.28
त्वया चैतद्व्रतं पार्थ बालेनेव कृतं पुरा ।
तस्मादधर्मसंयुक्तं मौर्ख्यादेव व्यवस्यसि ॥ ८.७२.२८ ॥
Pārtha, hiciste este voto antes como si fueras un niño. Por eso te decides a esta acción unida al adharma solo por necedad.
8.72.29
स्वगुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्तुकामोऽभिधावसि ।
असम्प्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरत्ययाम् ॥ ८.७२.२९ ॥
Pārtha, ¿por qué te lanzas contra tu propio maestro con deseo de matarlo, sin haber considerado la senda sutil e insuperable de los dharmas?
8.72.30
इदं धर्मरहस्यं च तव वक्ष्यामि पाण्डव ।
यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा राजा वापि युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.३० ॥
Pāṇḍava, te revelaré este secreto del dharma, lo que Bhīṣma o incluso el rey Yudhiṣṭhira te diría.
8.72.31
विदुरो वा पुनः क्षत्ता गान्धारी वा यशस्विनी ।
कुन्ती वा भरतश्रेष्ठ द्रौपदी वा यशस्विनी।
तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन निबोधैतद्धनञ्जय ॥ ८.७२.३१ ॥
Ya sea Vidura o el mayordomo, o la gloriosa Gāndhārī, o Kuntī, mejor de los Bharatas, o la gloriosa Draupadī — te lo diré con verdad; compréndelo, Dhanañjaya.
8.72.32
सत्यस्यं वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सुदुर्विदं हि तत्त्वेन तत्सत्यमिति मे सतिः ॥ ८.७२.३२ ॥
La palabra de la verdad es buena; nada es superior a la verdad. Pero es muy difícil conocerla verdaderamente — tal es mi convicción: que eso es la verdad.
8.72.33
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३३ ॥
A veces la verdad puede ser lo que no debe decirse, y la falsedad lo que debe decirse — donde la falsedad se vuelve verdad, y la verdad se vuelve falsedad.
8.72.34
विवाहकाले रतिसम्प्रयोगे ।
प्राणात्यये सर्वत्रनापहारे।
विप्रस्य चार्थे ह्यनृतं वदेत ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ८.७२.३४ ॥
En el momento del matrimonio, en la unión amorosa, en peligro de vida, no en todos los casos, ni en el robo — se puede decir falsedad por el bien de un brahmán; estas cinco falsedades se llaman sin pecado.
8.72.35
सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
तत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३५ ॥
Pero en el despojo de toda la riqueza, la falsedad puede ser lo que debe decirse; allí la falsedad se vuelve verdad, y la verdad se vuelve falsedad.
8.72.36
तादृशो हन्यते बालो यस्य सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ ८.७२.३६ ॥
Así es destruido el necio cuya verdad es incierta; solo habiendo determinado la verdad y la falsedad se llega a ser conocedor del dharma.
8.72.37
किमाश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ ८.७२.३७ ॥
¿Qué hay de asombroso si un hombre de sabiduría madura, aunque muy cruel, obtiene un gran mérito, como la grulla por matar al ciego?
8.72.38
किमाश्चर्यं पुनर्मूढो धर्मकामो ह्यपण्डितः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पापमापगास्विव कौशिकः ॥ ८.७२.३८ ॥
¿Qué hay de asombroso si un necio, indocto aunque deseoso del dharma, obtiene un gran pecado, como el búho en los ríos?
8.72.39
आचक्ष्व भगवन्नेतद्यथा विन्दाम्यहं तथा ।
वलाकस्यानुसम्बद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ ८.७२.३९ ॥
Venerable, cuéntame esto para que lo comprenda: la historia de la grulla y lo relacionado con los ríos y el búho.
8.72.40
मृगव्याधोऽभवत्कश्चिद्बलाको नाम भारत ।
यात्रार्थं पुत्रदाराणां मृगान्हन्ति न कामतः ॥ ८.७२.४० ॥
Oh Bhārata, hubo un cazador de ciervos llamado Balāka. Para sustentar a sus hijos y esposa mataba ciervos, no por deseo.
8.72.41
वृद्धौ च मातापितरौ बिभर्त्यन्यांश्च संश्रितान् ।
स्वधर्मनिरतो नित्यं संविभज्यानसूयकः ॥ ८.७२.४१ ॥
Mantenía a su madre y padre ancianos y a otros que dependían de él. Siempre dedicado a su propio deber, compartiendo, sin envidia.
8.72.42
स कदाचिन्मृगप्रेप्सुर्नान्वविन्दन्मृगं क्वचित् ।
अथापश्यत्स पीवानं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ ८.७२.४२ ॥
Una vez, buscando un ciervo, no encontró ninguno por ningún lado. Entonces vio una bestia de presa gorda cuyos ojos estaban en la nariz.
8.72.43
अदृष्टपूर्वमपि तत्सत्वं तेन हतं तदा ।
अन्धे हते ततो व्योम्नः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ८.७२.४३ ॥
Aquella criatura, nunca antes vista, fue entonces muerta por él. Cuando el ciego fue abatido, cayó del cielo una lluvia de flores.
8.72.44
अप्सरोगीतवादित्रैर्नादितं च मनोरमम् ।
विमानमगमत्स्वर्गान्मृगव्याधनिनीषया ॥ ८.७२.४४ ॥
El encantador carro celeste, resonando con los cantos e instrumentos de las apsarases, partió hacia el cielo con el deseo de llevarse al cazador.
8.72.45
तद्भूतं सर्वभूतानामभावाय किलार्जुन ।
तपस्तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतमन्धं स्वयम्भुवा ॥ ८.७२.४५ ॥
Aquella criatura, oh Arjuna, existía para la destrucción de todos los seres. Tras practicar austeridades y obtener un don, fue cegada por el propio Svayambhū.
8.72.46
तद्धत्वा सर्वभूतानामभावकृतनिश्चयम् ।
बलाकोऽगात्स्वर्गलोकमेवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ ८.७२.४६ ॥
Tras matar a aquella grulla, resuelta a la destrucción de todos los seres, fue al mundo celestial. Así, el dharma es muy difícil de conocer.
8.72.47
कौशिकोऽप्यभवद्विप्रस्तपस्वीनो बहुश्रुतः ।
नदीनां सङ्गमे ग्रामाददूरे स किलावसत् ॥ ८.७२.४७ ॥
Kauśika también llegó a ser un brahmán, asceta y muy erudito. Vivía en la confluencia de los ríos, no lejos de la aldea.
8.72.48
सत्यं मया सदा वाच्यमिति तस्याभवद्द्वतम् ।
सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद्धनञ्जय ॥ ८.७२.४८ ॥
Su resolución era: 'Siempre debo decir la verdad.' Oh Dhanañjaya, entonces fue renombrado como 'el que dice la verdad'.
8.72.49
अथ दस्युभयात्केचित्तदा तद्वनमाविशन् ।
तत्रापि दस्यवः क्रुद्धास्तानमार्गन्त यत्नतः ॥ ८.७२.४९ ॥
Entonces, por miedo a los ladrones, algunos entraron en aquel bosque. También allí los ladrones furiosos los buscaron con cuidado.
8.72.50
अथ कौशिकमभ्येत्य प्रोचुस्ते सत्यवादिनम् ।
कतरेण पथा याता भगवन्निति वै जनाः।
सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तद्वेत्थ शंस नः ॥ ८.७२.५० ॥
Entonces se acercaron al veraz Kauśika y dijeron: '¡Venerable señor, por qué camino han ido las personas? Preguntamos en nombre de la verdad; si lo sabes, díselo a nosotros.'
8.72.51
सत्यस्य त्वविभागज्ञः सत्यं तेभ्यः शशंस ह ।
बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्गहनमाश्रिताः।
इति तान्ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वं स कौशिकः ॥ ८.७२.५१ ॥
Pero Kauśika, que no conocía la sutil distinción de la verdad, les dijo la verdad: 'Se han refugiado en este denso bosque, lleno de muchos árboles, enredaderas y matorrales.' Así les hizo conocer el hecho.
8.72.52
ततस्ते तान्समासाद्य क्रूरा जघ्नुरिति श्रुतिः ।
ततोऽधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः ॥ ८.७२.५२ ॥
Entonces, según la tradición, los ladrones crueles los alcanzaron y los mataron. Luego Kauśika, por una gran injusticia y palabras duras,
8.72.53
गतः सुकष्टं निरयं धर्मसूक्ष्मेष्वतत्त्ववित् ।
दृष्टपूर्वश्रुतो मूढो धर्माणामविशारदः ॥ ८.७२.५३ ॥
Kauśika, ignorante de la verdad en los puntos sutiles del dharma, engañado y poco diestro en el dharma, fue al terrible infierno, aunque antes lo había visto y oído.
8.72.54
वृद्धानपृच्छन्सन्देहानन्धः श्वभ्रमिवर्च्छति ॥ ८.७२.५४ ॥
Quien no pregunta a los ancianos sus dudas cae como un ciego en un hoyo.
8.72.55
तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिदेव भविष्यति ।
दुष्करं प्रतिसंख्यानं कार्त्स्न्येनात्र व्यवस्थितिः ॥ ८.७२.५५ ॥
Allí, para ti, se encontrará sin duda alguna indicación de las señales del dharma; examinarlo por completo es difícil, y en este asunto no hay una determinación completa.
8.72.56
सत्यं धर्म इति ह्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न च पार्थाभ्यसूयामि नैतत्सर्वत्र शिष्यते ॥ ८.७२.५६ ॥
Algunos, y muchas personas, dicen que la verdad es el dharma. No censuro a Pārtha, pero esto no sirve en todas partes.
8.72.57
श्रुतिस्तु धार्या इत्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न त्वेतत्प्रत्यसूयामि तत्र सर्वं विधीयते ॥ ८.७२.५७ ॥
Muchas personas dicen que la śruti debe mantenerse. Pero no me opongo a ello; allí todo está prescrito.
8.72.58
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ।
अहिंसार्थाय हिंस्राणां धर्मप्रवचनं कृतम्।
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मो धारयते प्रजाः ॥ ८.७२.५८ ॥
Lo que está unido a la no violencia es el dharma; esta es la conclusión cierta. La enseñanza del dharma se dio a los violentos para la no violencia. Lo llaman dharma porque sostiene; el dharma sostiene a los pueblos.
8.72.59
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यस्मात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ ८.७२.५९ ॥
La enseñanza del dharma se dio para la prosperidad de los seres; lo que está unido a la prosperidad es el dharma, esta es la conclusión cierta.
8.72.60
येऽन्यायेन जिगीषन्तो धर्मं पृच्छन्ति मानवाः ।
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथञ्चन ॥ ८.७२.६० ॥
Los hombres que, deseando vencer por medios injustos, preguntan por el dharma: si la liberación llega por el silencio, entonces aquí nadie debe emitir sonido alguno.
8.72.61
अवश्यं कूजितव्ये ह शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ।
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धर्मं पृच्छन्ति कस्यचित्।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विनिश्चित्म् ॥ ८.७२.६१ ॥
Si es necesario hablar, el silencio puede provocar sospechas. Cuando quienes desean vencer por injusticia preguntan a alguien sobre el dharma, se ha determinado que decir una falsedad es mejor que la verdad en ese caso.
8.72.62
प्राणात्यये विवाहे वा सर्वजात्या महाभये ।
सर्वस्वस्य च लोपे वा वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥ ८.७२.६२ ॥
En peligro de muerte, en un matrimonio, en todo gran peligro o en la pérdida de todos los bienes, puede ser necesario decir una falsedad.
8.72.63
अधर्मं हि न पश्यन्ति मृषोद्यं तत्र पण्डिताः ।
सर्वथाऽभिवदेत्तत्तु नानृतं स्याद्विचक्षणः ॥ ८.७२.६३ ॥
Allí los sabios no ven como adharma el hablar falsedad. El discernidor debe decirlo plenamente; no será una mentira.
8.72.64
यः स्तेनैः सह सम्बन्धो मुच्यते शपथादपि ।
भवेत्तत्रानृतं श्रेयः सत्यादिति विचारितम् ॥ ८.७२.६४ ॥
En una relación con ladrones de la cual uno queda libre incluso mediante un juramento, se ha considerado que la falsedad es mejor que la verdad allí.
8.72.65
न च तेभ्यो धनं देयं सत्यादिति कथञ्चन ।
पापेभ्योऽपि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्।
तस्माद्धर्मार्थमनृतमुक्त्वा नानृतवाग्भवेत् ॥ ८.७२.६५ ॥
No se les debe dar riqueza de ninguna manera, ni siquiera en nombre de la verdad. La riqueza dada a los malvados atormenta incluso al que la da. Por tanto, quien dice una falsedad por el dharma no se convierte en mentiroso.
8.72.66
एष ते लक्षणोद्देशो मयोद्दिष्टो यथाविधि ।
एतज्ज्ञात्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.६६ ॥
Esta señal de las marcas te la he declarado según la norma. Sabiendo esto, habla, Pārtha, si Yudhiṣṭhira debe ser muerto.
8.72.67
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महायशाः ॥ ८.७२.६७ ॥
Como hablaría el muy sabio, el muy glorioso.
8.72.68
सुहृद्ब्रूयाद्यथाऽस्माकं तथोक्तं वचनं त्वया ।
भवान्मातृसमोऽस्माकं भवान्पितृसमोऽपि च।
गतिश्च परमा कृष्ण त्वमेव च परायणम् ॥ ८.७२.६८ ॥
Así como un amigo nos hablaría, así has hablado tú. Eres para nosotros como una madre y también como un padre. Kṛṣṇa, tú eres nuestro refugio supremo y único destino.
8.72.69
न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यतेऽविदितं क्वचित् ।
तस्माद्भवान्परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ ८.७२.६९ ॥
Nada te es desconocido en ningún lugar de los tres mundos. Por eso conoces el dharma supremo, todo ello, tal como es.
8.72.70
अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
अधर्मयुक्ते संयोगे ब्रूहि किञ्चिदनुग्रहम् ॥ ८.७२.७० ॥
Considero que Yudhiṣṭhira, el Pāṇḍava rey del dharma, no debe ser muerto. En este encuentro, unido al adharma, dime alguna gracia.
8.72.71
इदं चापरमत्रैव ब्रूहि तत्त्वं विवक्षितम् ॥ ८.७२.७१ ॥
Aquí mismo di también otra cosa: la verdad que deseas expresar.
8.72.72
जानासि दाशार्ह मम व्रतं तु ।
यो मां ब्रूयात्कश्चन मानुषेषु।
अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ ।
यो मत्तोऽस्त्रे वीर्यतो वा विशिष्टः ॥ ८.७२.७२ ॥
Oh Dāśārha, conoces mi voto. Quien entre los hombres me diga: «Pārtha, da el Gāṇḍīva a otro», quien sea superior a mí en armas o en valor.
8.72.73
हन्यामहं केशव तं प्रसह्य ।
भीमो हन्यात्तूवरकेति चोक्तः।
वन्मां राजा ह्युक्तवांस्ते समक्षं ।
धनुर्देहीत्यसकृद्वृष्णिवीरे ॥ ८.७२.७३ ॥
Keśava, lo mataré por la fuerza. Bhīma lo llamaba «Tūvaraka». El rey, en tu presencia, me dijo una y otra vez: «Dame el arco», oh héroe de los Vṛṣṇis.
8.72.74
तं हन्यां चेत्केशव जीवलोके ।
स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम्।
ध्यात्वा नूनं ह्येनसा चापि मुक्तो ।
वधं राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेताः ॥ ८.७२.७४ ॥
Keśava, si lo mato en este mundo, no sobreviviré ni un instante. Pensando que, al dar muerte al rey, quedaré sin duda libre del pecado, con el valor perdido y la mente desconcertada…
8.72.75
यथा प्रतिज्ञा मम लोकबुद्धौ ।
भवेत्सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ।
यथा जीवत्पाण्डवोऽहं च कृष्ण ।
तथा बुद्धिं दातुमप्यर्हसि त्वम् ॥ ८.७२.७५ ॥
Oh, el mejor de los portadores del dharma, para que mi juramento sea verdadero a los ojos de la gente, y, oh Kṛṣṇa, para que yo viva como Pāṇḍava, también mereces concederme tal entendimiento.
8.72.76
राजा श्रान्तो विक्षतो दुःखितश्च ।
कर्णेन सह्ख्ये निशितैर्बाणसङ्घैः।
यश्चानिशं सूतपुत्रेण वीर ।
शरैर्भृशं ताडितो युध्यमानः ॥ ८.७२.७६ ॥
El rey, agotado, herido y afligido, quien en la batalla con Karṇa, hijo del auriga, era golpeado sin cesar y con dureza por andanadas de agudas flechas, oh héroe, mientras combatía.
8.72.77
अतस्त्वमेतेन सरोषमुक्तो ।
दुःखान्वितेनेदमयुक्तरूपम्।
अकोपितो ह्येष यदि स्म सङ्ख्ये ।
कर्णं न हन्यादिति चाब्रवीत्सः ॥ ८.७२.७७ ॥
Por tanto, escucha estas palabras impropias pronunciadas con ira por este hombre, lleno de dolor. Él dijo que, si no estuviera enojado, no habría matado a Karṇa en la batalla.
8.72.78
जानाति तं पाण्डव एष चापि ।
पापं लोके कर्णमसह्यमन्यैः।
ततस्त्वमुक्तो भृशरोषितेन ।
राज्ञा समक्षं परुषाणि पार्थ ॥ ८.७२.७८ ॥
El Pāṇḍava también lo sabe: en el mundo Karṇa es considerado un pecador insoportable para los demás. Entonces el rey, gravemente airado, te dirigió palabras duras delante de todos, oh hijo de Pṛthā.
8.72.79
नित्योद्युक्ते सततं चाप्रसह्ये ।
कर्णे द्यूतं ह्यद्य रणे निबद्धम्।
तस्मिन्हते कुरवो निर्जिताः स्यु… ।
रेवं बुद्धिः पार्थिवे धर्मपुत्रे ॥ ८.७२.७९ ॥
Karṇa siempre está dispuesto y es constantemente invencible; hoy, en la batalla, la apuesta se ha puesto sobre él. Si él muere, los Kurus serán derrotados. Tal es la intención del rey, del hijo de Dharma.
8.72.80
ततो बधं नार्हति धर्मपुत्र… ।
स्त्वया प्रतिज्ञाऽर्जुन पालनीया।
जीवन्नयं येन मृतो भवेद्धि ।
तन्मे निबोधेह तवानुरूपम् ॥ ८.७२.८० ॥
Por lo tanto, matar al hijo de Dharma no es apropiado; oh Arjuna, tu voto debe ser cumplido. Escucha aquí de mí lo que te conviene, mediante lo cual él estaría muerto aunque viva.
8.72.81
यदा मानं लभते माननार्ह… ।
स्तदा स वै जीवति जीवलोके।
यदाऽवमानं लभते महान्तं ।
तदा जीवन्मृत इत्युच्यते सः ॥ ८.७२.८१ ॥
Cuando quien es digno de honor recibe honor, entonces verdaderamente vive en el mundo de los vivos; pero cuando recibe gran deshonra, entonces, aunque viva, se le llama muerto.
8.72.82
सम्मानितः पार्थिवोऽयं सदैव ।
त्वया च भीमेन तथा यमाभ्याम्।
वृद्धैश्च लोके पुरुषैश्च शूरै… ।
स्तस्यापमानं कलया प्रयुङ्क्ष्व ॥ ८.७२.८२ ॥
Este rey siempre ha sido honrado por ti, por Bhīma y asimismo por los dos Yamas; y en el mundo ha sido honrado por los ancianos, los hombres y los héroes. Por eso, procura para él una pequeña parte de deshonra.
8.72.83
त्वमित्यत्रभवन्तं हि ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् ।
त्वमित्युक्तो हि निहतो गुरुर्भवति भारत ॥ ८.७२.८३ ॥
Oh Pārtha, habla al venerable Yudhiṣṭhira con 'tvam'; pues, oh Bhārata, un maestro queda muerto en cuanto se le dice 'tvam'.
8.72.84
एवमाचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैनं कुरूद्वह ॥ ८.७२.८४ ॥
Oh hijo de Kuntī, actúa así con el rey de la justicia Yudhiṣṭhira; oh mejor de los Kuru, trátalo con un proceder unido a la injusticia.
8.72.85
अथर्वाङ्गिरसी ह्येषा श्रुतीनामुत्तमा श्रुतिः ।
अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयस्कामैर्नरैः सदा ॥ ८.७२.८५ ॥
Esta Atharva-Āṅgirasī es la más alta de las revelaciones (śruti); los hombres que desean el bien deben practicarla siempre sin deliberar.
8.72.86
अवधेन वधः प्रोक्तो यद्गुरुस्त्वमिति प्रभुः ।
तद्ब्रूहि त्वं यन्मयोक्तं धर्मराजस्य धर्मवित् ॥ ८.७२.८६ ॥
Oh señor, ya que dirigirse al maestro con 'tvam' se declara un asesinato por medio de la no-muerte, di al rey de la justicia lo que yo he dicho, oh conocedor del dharma.
8.72.87
यदा ह्यं पाण्डव धर्मराज… ।
सत्वत्तोऽयुक्तं लप्स्यते चैव साधु।
ततोऽस्य पादावभिवाद्य पश्चा… ।
च्छ्रेयो ब्रूयात्सान्त्वयुक्तं हितं च ॥ ८.७२.८७ ॥
Oh hijo de Pāṇḍu, cuando este rey de la justicia… obtenga de ti lo impropio y también lo bueno; entonces, tras inclinarte a sus pies, después… debe decir palabras de bien, conciliadoras y beneficiosas.
8.72.88
भ्राता प्राज्ञस्तव कोपं न जातु ।
कुर्याद्राजा धर्ममार्गानुसारी।
मुक्तोऽनृताद्वातृवधाच्च पापा… ।
द्धृष्टः कर्णं त्वं जहि पार्थ पश्चात् ॥ ८.७२.८८ ॥
Que tu hermano sabio nunca se deje llevar por la ira. Que el rey que sigue el camino del dharma quede libre de la falsedad, del asesinato de un hermano y del pecado. Hijo de Pṛthā, valiente, mata a Karṇa sin temor; después…