మహాభారతం · అధ్యాయం 8.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.72.1
युधिष्ठिरेणै…क्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
असिं जग्राह सङ्क्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥ ८.७२.१ ॥
యుధిష్ఠిరుడు…అని పలికిన తర్వాత, తెల్లని గుర్రాలు గల కౌంతేయుడు (అర్జునుడు) అత్యంత కోపంతో భరతశ్రేష్ఠుణ్ణి చంపాలనే కోరికతో ఖడ్గాన్ని పట్టుకున్నాడు.
8.72.2
तस्य कोपं समाज्ञाय चित्तज्ञः केशवस्तदा ।
उवाच किमिदं खङ्गं गृह्णास्यर्जुन शंम मे ॥ ८.७२.२ ॥
అతని కోపాన్ని పూర్తిగా గ్రహించిన మనసు తెలిసిన కేశవుడు (కృష్ణుడు) అప్పుడు ఇలా అన్నాడు: 'అర్జునా, ఈ ఖడ్గాన్ని ఎందుకు పట్టుకుంటున్నావు? నాకు చెప్పు.'
8.72.3
नेह पश्यामि योद्धव्यं त्वया किञ्चिद्वनञ्जय ।
नेहागता धार्तराष्ट्राः सर्वे भीमेन वारिताः ॥ ८.७२.३ ॥
ధనంజయా, ఇక్కడ నీచేత పోరాడదగినది ఏదీ నేను చూడటం లేదు; ధృతరాష్ట్ర కుమారులు అందరూ ఇక్కడికి రాలేదు, భీముడిచే నిలువరించబడ్డారు.
8.72.4
उपागतोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यसौ ।
स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.४ ॥
కౌంతేయా, రాజును చూడడానికి నువ్వు వచ్చావు; ఆ రాజు యుధిష్ఠిరుడు నీచేత చూడబడ్డాడు, ఆయన క్షేమంగా ఉన్నాడు.
8.72.5
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
हर्षकाले च सम्प्राप्ते कस्मात्त्वां मन्युराविशत् ॥ ८.७२.५ ॥
ఆ రాజులలో వ్యాఘ్రుణ్ణి, వ్యాఘ్రతుల్య పరాక్రమం గలవాణ్ణి చూసి, ఆనందకాలం వచ్చినప్పుడు, ఎందుకు నీలో కోపం ప్రవేశించింది?
8.72.6
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह ।
प्रहर्तुमिच्छसे कस्मात्किं वा ते चित्तविभ्रमः ॥ ८.७२.६ ॥
కౌంతేయా, ఇక్కడ నీచేత చంపబడదగినవాడు ఎవరినీ నేను చూడటం లేదు; ఎందుకు కొట్టాలనుకుంటున్నావు? లేక నీ మనసు భ్రమించిందా?
8.72.7
कस्माद्भवान्महाखङ्गं परिगृह्णात्यकारणात्। ॥ ८.७२.७ ॥
ఎందుకు మీరు కారణం లేకుండా ఈ గొప్ప ఖడ్గాన్ని పట్టుకుంటున్నారు?
8.72.8
तत्त्वां पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
परामृशसि यत्क्रुद्धः खङ्गमद्भुतविक्रम ॥ ८.७२.८ ॥
కాబట్టి కౌంతేయా, నీ ఈ సంకల్పం ఏమిటో నిన్ను అడుగుతున్నాను; కోపంతో అద్భుత పరాక్రమమైన ఖడ్గాన్ని పట్టుకుంటున్నావు కదా?
8.72.9
एवमुक्तः कटाक्षेण प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ८.७२.९ ॥
ఇలా అనబడినవాడై, యుధిష్ఠిరుని కటాక్షంగా చూస్తూ, కోపంతో పాములా బుసకొడుతూ అర్జునుడు గోవిందునితో అన్నాడు.
8.72.10
अन्यस्मै देहि गाण्डीवमिति मां यः प्रचोदयेत् ।
भिन्द्यामहं तस्य शिर इत्युपांशु व्रतं मम।
युधिष्ठिरेण तेनाहमुक्तश्चास्मि जनार्दन ॥ ८.७२.१० ॥
"గాండీవాన్ని ఇంకొకరికి ఇవ్వు" అని నన్ను ప్రేరేపించువాడి తలను నేను ఖండిస్తాను — ఇది నా రహస్య వ్రతం. జనార్దనా, యుధిష్ఠిరుడు నాతో ఇలా అన్నాడు.
8.72.11
यदुक्तोऽहमदीनार्थं राज्ञाऽनेन यशस्विना ।
समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥ ८.७२.११ ॥
గోవిందా, ఈ యశస్వి అయిన రాజు నీ సమక్షంలో నాతో స్థిరమైన ఉద్దేశంతో అన్నదాన్ని, ఇక్కడ నేను సహించలేను.
8.72.12
तस्मादेनं विधिष्यामि राजानं धर्मचारिणाम् ।
प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वैनं नरसत्तमम् ॥ ८.७२.१२ ॥
అందువల్ల ధర్మాచారులలో శ్రేష్ఠుడైన ఈ రాజుకు నేను శిక్ష విధిస్తాను; ఈ నరశ్రేష్ఠుడిని సంహరించి నా ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకుంటాను.
8.72.13
एतदर्थं मया खह्गो गृहीतो यदुनन्दन ।
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्यस्यानृण्यतां गतः।
विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ ८.७२.१३ ॥
యదునందనా, ఇందుకోసమే నేను ఖడ్గం పట్టాను. ఓ జనార్దనా, యుధిష్ఠిరుని చంపి సత్యం యొక్క ఋణం నుండి విముక్తుడనై, శోకం మరియు సంతాపం లేనివాడనవుతాను.
8.72.14
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्कार्य उपस्थिते ।
त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् ॥ ८.७२.१४ ॥
ఈ కార్యం ముందుకు వచ్చిన ఈ సమయంలో నీవు ఏది ప్రాప్తమని భావిస్తున్నావు? ఓ తాతా, ఈ జగత్తులోని రాకపోకలన్నీ నీకు తెలుసు.
8.72.15
जातस्त्वत्तो हि धर्मश्चाधर्मश्चेति परा श्रुतिः ।
तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ ८.७२.१५ ॥
ధర్మం మరియు అధర్మం రెండూ నీ నుండే పుడతాయని పరమ శ్రుతి చెబుతుంది. కాబట్టి నీవు నాకు ఏది చెబుతావో అదే నేను చేస్తాను.
8.72.16
धिग्धिगित्येव गोविन्दः पार्थमुक्त्वाब्रवीत्पुनः ॥ ८.७२.१६ ॥
"ధిక్, ధిక్" అని పలికి గోవిందుడు పార్థునితో మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు.
8.72.17
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भं यद्भवानगात् ॥ ८.७२.१७ ॥
ఇప్పుడు తెలుసుకున్నాను పార్థా, నీవు పెద్దలను సేవించలేదు. పురుషవ్యాఘ్రుడా, అనుచితమైన సమయంలో నీవు కోపానికి లోనయ్యావు.
8.72.18
न हि धर्मविगज्ञैरेवं कार्यं धनञ्जय ।
यथा त्वं पाण्डवाद्येह धर्मभीरुरण्डितः ॥ ८.७२.१८ ॥
ధనంజయా, ధర్మం తెలిసినవారు ఈ విధంగా కార్యం చేయకూడదు. పాండవులలో ముందువాడవైనా, ధర్మానికి భయపడేవాడవైనా నీవు ఇక్కడ చేస్తున్నట్లు.
8.72.19
योऽकार्याणां क्रियायाश्च संयोगं नावबुध्यते ।
कार्याणामक्रियायाश्च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ ८.७२.१९ ॥
అకార్యముల క్రియకు, కార్యముల అక్రియకు ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియనివాడు, ఓ పార్థా, అతడు మానవులలో అధముడు.
8.72.20
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ ८.७२.२० ॥
కానీ ధర్మాన్ని అనుసరించి వచ్చిన కవులు, సంక్షేప-విస్తరాలను తెలిసినవారి నిశ్చయాన్ని నీవు తెలియవు.
8.72.21
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये ।
एवं स मुह्यत्यवशो यथा त्वं पार्थ मुह्यसि ॥ ८.७२.२१ ॥
నిశ్చయాన్ని తెలియనివాడు, కార్యాకార్యాల నిర్ణయంలో ఇలాగే అసహాయుడై మోహానికి లోనవుతాడు, ఓ పార్థా, నీవు మోహానికి లోనైనట్లు.
8.72.22
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथञ्चन ।
श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावहुध्यसे ॥ ८.७२.२२ ॥
కార్యమో అకార్యమో ఏ విధంగానూ సులభంగా తెలుసుకోలేము; అన్నీ శ్రుతి ద్వారా తెలుస్తాయి, అది నీవు గ్రహించడం లేదు.
8.72.23
अविज्ञानादिह भवान्सत्यं रक्षति धर्मवित् ।
प्राणिनां त्वं वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यसे ॥ ८.७२.२३ ॥
అజ్ఞానంవల్ల ఇక్కడ మీరు సత్యాన్ని రక్షిస్తున్నారు, ధర్మజ్ఞా. కానీ ఓ పార్థా, ధార్మికుడవై ఉండి కూడా ప్రాణుల వధను నీవు గ్రహించడం లేదు.
8.72.24
प्राणिनां हि वधात्तात वृथा धर्मो मतो मम ।
अनृतं तु भवेद्वाच्यं न तु हिंसा कदाचन ॥ ८.७२.२४ ॥
ప్రియుడా, ప్రాణుల వధవల్ల ధర్మం వ్యర్థమవుతుందని నా అభిప్రాయం. అసత్యం పలకవచ్చు, కానీ హింస ఎప్పుడూ కాదు.
8.72.25
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् ।
हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥ ८.७२.२५ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా! ధర్మజ్ఞుడైన, అన్నగారైన, రాజైన ఆయనను నీవు ఎలా చంపగలవు? సామాన్య మనిషి మరొకరిని చంపినట్లుగా?
8.72.26
अयुध्यमानस्य गुरोस्तथाऽशत्रोश्च मानद ।
पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं चापि गच्छतः ॥ ८.७२.२६ ॥
ఓ మానదా! యుద్ధం చేయని వాడిని, గురువును, శత్రువు కానివాడిని, వెనుదిరిగి పారిపోయేవాడిని, శరణు కోరి వెళ్తున్నవాడిని (చంపరాదు).
8.72.27
कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य प्रमत्तस्य तथैव च ।
न वधः पूज्यते सद्भिस्तच्च सर्वं गुरौ तव ॥ ८.७२.२७ ॥
చేతులు జోడించినవాడిని, శరణు పొందినవాడిని, అప్రమత్తుడు కానివాడిని చంపడం సజ్జనులచే మెచ్చుకోబడదు. నీ గురువు విషయంలో ఇవన్నీ వర్తిస్తాయి.
8.72.28
त्वया चैतद्व्रतं पार्थ बालेनेव कृतं पुरा ।
तस्मादधर्मसंयुक्तं मौर्ख्यादेव व्यवस्यसि ॥ ८.७२.२८ ॥
ఓ పార్థా! నీవు పూర్వం బాలుడిలా ఈ వ్రతాన్ని చేపట్టావు. అందువల్ల అధర్మంతో కూడిన ఈ నిశ్చయాన్ని కేవలం మూర్ఖత్వం వల్లనే నీవు చేస్తున్నావు.
8.72.29
स्वगुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्तुकामोऽभिधावसि ।
असम्प्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरत्ययाम् ॥ ८.७२.२९ ॥
ఓ పార్థా! నీ స్వంత గురువును చంపాలనే కోరికతో నీవు ఎందుకు దూకుతున్నావు? ధర్మాల సూక్ష్మమైన, దాటరాని గతిని ఆలోచించకుండానే?
8.72.30
इदं धर्मरहस्यं च तव वक्ष्यामि पाण्डव ।
यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा राजा वापि युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.३० ॥
ఓ పాండవా! ధర్మ రహస్యాన్ని నీకు చెబుతాను. భీష్ముడు గానీ, రాజు యుధిష్ఠిరుడు గానీ నీకు ఏమి చెప్పేవారో అదే.
8.72.31
विदुरो वा पुनः क्षत्ता गान्धारी वा यशस्विनी ।
कुन्ती वा भरतश्रेष्ठ द्रौपदी वा यशस्विनी।
तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन निबोधैतद्धनञ्जय ॥ ८.७२.३१ ॥
విదురుడో, క్షత్తో, లేదా యశస్విని గాంధారియో, లేదా కుంతియో, భరతశ్రేష్ఠా, లేదా యశస్విని ద్రౌపదియో — దానిని నీకు సత్యంగా చెబుతాను, ధనంజయా, దీనిని గ్రహించు.
8.72.32
सत्यस्यं वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सुदुर्विदं हि तत्त्वेन तत्सत्यमिति मे सतिः ॥ ८.७२.३२ ॥
సత్యం పలుకడం మంచిది; సత్యం కంటే గొప్పది ఏదీ లేదు. కానీ దానిని తత్త్వతః తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం — అదే సత్యమని నా నిశ్చయం.
8.72.33
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३३ ॥
కొన్నిసార్లు సత్యం చెప్పకూడనిదిగా ఉండవచ్చు; కొన్నిసార్లు అసత్యం చెప్పదగినదిగా ఉండవచ్చు. ఎక్కడ అసత్యం సత్యమవుతుందో, సత్యమూ అసత్యమవుతుందో అక్కడ.
8.72.34
विवाहकाले रतिसम्प्रयोगे ।
प्राणात्यये सर्वत्रनापहारे।
विप्रस्य चार्थे ह्यनृतं वदेत ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ८.७२.३४ ॥
వివాహ సమయంలో, రతికలహంలో, ప్రాణ సంకటంలో, సర్వత్రా కాదు, దొంగతనంలో కాదు — బ్రాహ్మణుని హితం కోసం అసత్యం పలకవచ్చు; ఈ ఐదు అసత్యాలను పాపరహితమని అంటారు.
8.72.35
सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
तत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३५ ॥
అయితే సర్వస్వాన్ని అపహరించే సమయంలో అసత్యం పలకడం తగినది కావచ్చు. అక్కడ అసత్యం సత్యమవుతుంది, సత్యమూ అసత్యమవుతుంది.
8.72.36
तादृशो हन्यते बालो यस्य सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ ८.७२.३६ ॥
ఎవరి సత్యం అనిశ్చితంగా ఉంటుందో, అటువంటి మూఢుడు నశిస్తాడు. సత్యాసత్యాలను నిశ్చయించుకున్న తరువాతనే అతడు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవుతాడు.
8.72.37
किमाश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ ८.७२.३७ ॥
ప్రజ్ఞ కలిగిన మనిషి అత్యంత క్రూరుడైనప్పటికీ, గ్రుడ్డివాడిని చంపిన కొంగలా గొప్ప పుణ్యం పొందితే అందులో ఆశ్చర్యమేముంది?
8.72.38
किमाश्चर्यं पुनर्मूढो धर्मकामो ह्यपण्डितः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पापमापगास्विव कौशिकः ॥ ८.७२.३८ ॥
తెలివిలేని మూర్ఖుడు ధర్మాన్ని కోరుకున్నా, నదులలో గుడ్లగూబలా గొప్ప పాపం పొందితే అందులో ఆశ్చర్యమేముంది?
8.72.39
आचक्ष्व भगवन्नेतद्यथा विन्दाम्यहं तथा ।
वलाकस्यानुसम्बद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ ८.७२.३९ ॥
భగవాన్, ఇది నాకు చెప్పండి, నేను అర్థం చేసుకునేలా — కొంగ కథను, నదులకు, గుడ్లగూబకు సంబంధించిన విషయాన్ని.
8.72.40
मृगव्याधोऽभवत्कश्चिद्बलाको नाम भारत ।
यात्रार्थं पुत्रदाराणां मृगान्हन्ति न कामतः ॥ ८.७२.४० ॥
భారతా, బలాకుడు అనే పేరుగల ఒక మృగవేటగాడు ఉండేవాడు. భార్యాపిల్లల పోషణకోసం అతడు జింకలను చంపాడు, కోరికతో కాదు.
8.72.41
वृद्धौ च मातापितरौ बिभर्त्यन्यांश्च संश्रितान् ।
स्वधर्मनिरतो नित्यं संविभज्यानसूयकः ॥ ८.७२.४१ ॥
అతడు వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులను, ఇతర ఆశ్రితులను పోషించాడు. ఎల్లప్పుడూ తన ధర్మంలో నిమగ్నమై, పంచుకుని, అసూయ లేకుండా ఉండేవాడు.
8.72.42
स कदाचिन्मृगप्रेप्सुर्नान्वविन्दन्मृगं क्वचित् ।
अथापश्यत्स पीवानं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ ८.७२.४२ ॥
ఒకసారి జింకను వెదికినప్పుడు అతడు ఎక్కడా జింకను కనుగొనలేదు. అప్పుడు ముక్కులోనే కళ్ళున్న బలిసిన ఒక హింస్ర జంతువును చూశాడు.
8.72.43
अदृष्टपूर्वमपि तत्सत्वं तेन हतं तदा ।
अन्धे हते ततो व्योम्नः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ८.७२.४३ ॥
ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని ఆ ప్రాణిని అప్పుడు అతడు చంపాడు. ఆ అంధుడు చంపబడగానే ఆకాశం నుండి పూలవాన కురిసింది.
8.72.44
अप्सरोगीतवादित्रैर्नादितं च मनोरमम् ।
विमानमगमत्स्वर्गान्मृगव्याधनिनीषया ॥ ८.७२.४४ ॥
అప్సరసల గీతాలు, వాద్యాలతో మారుమోగుతూ మనోహరమైన విమానం మృగవ్యాధుడిని తీసుకువెళ్లాలనే కోరికతో స్వర్గానికి వెళ్లింది.
8.72.45
तद्भूतं सर्वभूतानामभावाय किलार्जुन ।
तपस्तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतमन्धं स्वयम्भुवा ॥ ८.७२.४५ ॥
అర్జునా, ఆ ప్రాణి సర్వప్రాణుల వినాశం కోసమే ఉంది. తపస్సు చేసి వరం పొందగా స్వయంభువు దానిని అంధుడిగా చేశాడు.
8.72.46
तद्धत्वा सर्वभूतानामभावकृतनिश्चयम् ।
बलाकोऽगात्स्वर्गलोकमेवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ ८.७२.४६ ॥
సర్వప్రాణుల వినాశానికి నిశ్చయించుకున్న ఆ బలాకను చంపి అతడు స్వర్గలోకానికి వెళ్లాడు. ధర్మం ఈ విధంగా తెలుసుకోవడానికి అత్యంత కష్టమైనది.
8.72.47
कौशिकोऽप्यभवद्विप्रस्तपस्वीनो बहुश्रुतः ।
नदीनां सङ्गमे ग्रामाददूरे स किलावसत् ॥ ८.७२.४७ ॥
కౌశికుడు కూడా ఒక తపస్వి, బహుశాస్త్రజ్ఞుడైన బ్రాహ్మణుడయ్యాడు. అతడు నదుల సంగమం వద్ద, గ్రామానికి దగ్గరగా నివసించాడు.
8.72.48
सत्यं मया सदा वाच्यमिति तस्याभवद्द्वतम् ।
सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद्धनञ्जय ॥ ८.७२.४८ ॥
'నేను ఎల్లప్పుడూ సత్యమే పలకాలి' అన్నది అతని నిశ్చయం. ధనంజయా, అప్పుడు అతడు 'సత్యవాది'గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
8.72.49
अथ दस्युभयात्केचित्तदा तद्वनमाविशन् ।
तत्रापि दस्यवः क्रुद्धास्तानमार्गन्त यत्नतः ॥ ८.७२.४९ ॥
అప్పుడు దొంగల భయంతో కొందరు ఆ అడవిలో ప్రవేశించారు. అక్కడ కూడా కోపంతో ఉన్న దొంగలు వారిని జాగ్రత్తగా వెతికారు.
8.72.50
अथ कौशिकमभ्येत्य प्रोचुस्ते सत्यवादिनम् ।
कतरेण पथा याता भगवन्निति वै जनाः।
सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तद्वेत्थ शंस नः ॥ ८.७२.५० ॥
అప్పుడు వారు సత్యవాది అయిన కౌశికుని వద్దకు వచ్చి, 'భగవాన్, ప్రజలు ఏ మార్గంలో వెళ్లారు? సత్యం పేరుతో అడుగుతున్నాము; మీకు తెలిస్తే మాకు చెప్పండి' అన్నారు.
8.72.51
सत्यस्य त्वविभागज्ञः सत्यं तेभ्यः शशंस ह ।
बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्गहनमाश्रिताः।
इति तान्ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वं स कौशिकः ॥ ८.७२.५१ ॥
కానీ సత్యంలోని సూక్ష్మ భేదం తెలియని ఆ కౌశికుడు వారికి నిజం చెప్పాడు: 'వారు ఈ దట్టమైన అడవిలో, అనేక చెట్లు, లతలు, పొదలతో నిండిన ఈ ప్రదేశంలో ఆశ్రయం పొందారు.' ఇలా అతడు వారికి ఆ విషయం తెలియజేశాడు.
8.72.52
ततस्ते तान्समासाद्य क्रूरा जघ्नुरिति श्रुतिः ।
ततोऽधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः ॥ ८.७२.५२ ॥
అప్పుడు క్రూరులైన ఆ దొంగలు వారిని చేరి చంపారని శ్రుతి చెబుతోంది. తరువాత కౌశికుడు గొప్ప అధర్మం, కఠిన వాక్కుల కారణంగా—
8.72.53
गतः सुकष्टं निरयं धर्मसूक्ष्मेष्वतत्त्ववित् ।
दृष्टपूर्वश्रुतो मूढो धर्माणामविशारदः ॥ ८.७२.५३ ॥
ధర్మ సూక్ష్మాలలో తత్త్వం తెలియని, మూఢుడైన, ధర్మాలలో నిపుణుడు కాని ఆ కౌశికుడు ఘోర నరకాన్ని పొందాడు; అతడు ముందు చూసి విన్నవాడే.
8.72.54
वृद्धानपृच्छन्सन्देहानन्धः श्वभ्रमिवर्च्छति ॥ ८.७२.५४ ॥
పెద్దలను సందేహాలు అడగనివాడు, గుడ్డివాడు గొయ్యిలో పడినట్లు పడిపోతాడు.
8.72.55
तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिदेव भविष्यति ।
दुष्करं प्रतिसंख्यानं कार्त्स्न्येनात्र व्यवस्थितिः ॥ ८.७२.५५ ॥
ఇక్కడ నీకు ధర్మ లక్షణాల గురించి కొంత సూచన కలుగుతుంది; దీన్ని పూర్తిగా విచారించడం కష్టం, ఇందులో సంపూర్ణ నిర్ణయం కూడా లేదు.
8.72.56
सत्यं धर्म इति ह्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न च पार्थाभ्यसूयामि नैतत्सर्वत्र शिष्यते ॥ ८.७२.५६ ॥
సత్యమే ధర్మమని కొందరు, చాలామంది అంటారు. నేను పార్థుని నిందించను; కానీ ఇది ప్రతిచోటా మిగిలి ఉండదు.
8.72.57
श्रुतिस्तु धार्या इत्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न त्वेतत्प्रत्यसूयामि तत्र सर्वं विधीयते ॥ ८.७२.५७ ॥
శ్రుతిని ధరించాలని చాలామంది అంటారు. కానీ నేను దీన్ని ఖండించను; అక్కడ అంతా విధించబడింది.
8.72.58
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ।
अहिंसार्थाय हिंस्राणां धर्मप्रवचनं कृतम्।
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मो धारयते प्रजाः ॥ ८.७२.५८ ॥
అహింసతో కూడినదే ధర్మమని నిశ్చయం. హింసాపరులకు అహింస కోసమే ధర్మ బోధ చేయబడింది. ధరించడం వల్ల దీనిని ధర్మమంటారు; ధర్మం ప్రజలను ధరిస్తుంది.
8.72.59
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यस्मात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ ८.७२.५९ ॥
ప్రాణుల అభ్యుదయం కోసమే ధర్మ బోధ చేయబడింది. అభ్యుదయంతో కూడినదే ధర్మమని నిశ్చయం.
8.72.60
येऽन्यायेन जिगीषन्तो धर्मं पृच्छन्ति मानवाः ।
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथञ्चन ॥ ८.७२.६० ॥
అన్యాయంగా గెలవాలనుకుని ధర్మం అడిగే మానవులు; మౌనంతో మోక్షం కలిగితే, ఇక్కడ ఏ విధంగానూ శబ్దం చేయకూడదు.
8.72.61
अवश्यं कूजितव्ये ह शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ।
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धर्मं पृच्छन्ति कस्यचित्।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विनिश्चित्म् ॥ ८.७२.६१ ॥
తప్పక మాట్లాడవలసిన చోట మౌనంగా ఉంటే సందేహం కలగవచ్చు. అన్యాయంగా గెలవాలనుకునేవారు ఎవరినైనా ధర్మం అడిగితే, అక్కడ సత్యం కంటే అబద్ధం చెప్పడమే మేలు అని నిశ్చయించబడింది.
8.72.62
प्राणात्यये विवाहे वा सर्वजात्या महाभये ।
सर्वस्वस्य च लोपे वा वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥ ८.७२.६२ ॥
ప్రాణానికి ముప్పు ఉన్నప్పుడు, వివాహంలో, ఎలాంటి మహాభయంలోనైనా, లేదా సర్వస్వం నష్టపోయినప్పుడు అబద్ధం చెప్పవలసి రావచ్చు.
8.72.63
अधर्मं हि न पश्यन्ति मृषोद्यं तत्र पण्डिताः ।
सर्वथाऽभिवदेत्तत्तु नानृतं स्याद्विचक्षणः ॥ ८.७२.६३ ॥
అక్కడ పండితులు అసత్యం పలకడాన్ని అధర్మంగా చూడరు. వివేకవంతుడు దానిని పూర్తిగా పలకాలి; అది అబద్ధం కాదు.
8.72.64
यः स्तेनैः सह सम्बन्धो मुच्यते शपथादपि ।
भवेत्तत्रानृतं श्रेयः सत्यादिति विचारितम् ॥ ८.७२.६४ ॥
దొంగలతో ఉన్న సంబంధంలో ప్రమాణం చేసినా విముక్తి లభిస్తే, అక్కడ సత్యం కంటే అబద్ధమే మేలు అని విచారించబడింది.
8.72.65
न च तेभ्यो धनं देयं सत्यादिति कथञ्चन ।
पापेभ्योऽपि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्।
तस्माद्धर्मार्थमनृतमुक्त्वा नानृतवाग्भवेत् ॥ ८.७२.६५ ॥
సత్యం పేరుతోనైనా వారికి ధనం ఇవ్వరాదు. పాపులకు ఇచ్చిన ధనం దాతనే బాధిస్తుంది. కాబట్టి ధర్మం కోసం అబద్ధం చెప్పినవాడు అసత్యవాది కాడు.
8.72.66
एष ते लक्षणोद्देशो मयोद्दिष्टो यथाविधि ।
एतज्ज्ञात्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.६६ ॥
ఇదిగో, విధిప్రకారం నేను నీకు లక్షణాల సూచనను చెప్పాను. పార్థా, దీనిని తెలుసుకొని చెప్పు; యుధిష్ఠిరుడు వధ్యుడా?
8.72.67
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महायशाः ॥ ८.७२.६७ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడు, మహాయశస్వి ఎలా చెబుతారో అలా.
8.72.68
सुहृद्ब्रूयाद्यथाऽस्माकं तथोक्तं वचनं त्वया ।
भवान्मातृसमोऽस्माकं भवान्पितृसमोऽपि च।
गतिश्च परमा कृष्ण त्वमेव च परायणम् ॥ ८.७२.६८ ॥
మిత్రుడు మనతో చెప్పినట్లే నువ్వు మాట చెప్పావు. నువ్వు మాకు తల్లివంటివాడవు, తండ్రివంటివాడవు. కృష్ణా, పరమ గతియు పరాయణమూ నువ్వే.
8.72.69
न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यतेऽविदितं क्वचित् ।
तस्माद्भवान्परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ ८.७२.६९ ॥
మూడు లోకాలలో నీకు ఎక్కడా తెలియనిదేదీ లేదు. అందుచేత నువ్వు పరమ ధర్మాన్ని అన్నింటినీ యథార్థంగా తెలుసుకున్నావు.
8.72.70
अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
अधर्मयुक्ते संयोगे ब्रूहि किञ्चिदनुग्रहम् ॥ ८.७२.७० ॥
ధర్మరాజు, పాండవుడు యుధిష్ఠిరుడు చంపదగినవాడు కాదని నేను భావిస్తున్నాను. అధర్మయుక్తమైన ఈ యుద్ధంలో ఏదైనా అనుగ్రహాన్ని చెప్పు.
8.72.71
इदं चापरमत्रैव ब्रूहि तत्त्वं विवक्षितम् ॥ ८.७२.७१ ॥
ఇక్కడే మరొకటి కూడా చెప్పు, నువ్వు చెప్పదలచిన తత్త్వాన్ని.
8.72.72
जानासि दाशार्ह मम व्रतं तु ।
यो मां ब्रूयात्कश्चन मानुषेषु।
अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ ।
यो मत्तोऽस्त्रे वीर्यतो वा विशिष्टः ॥ ८.७२.७२ ॥
దాశార్హా, నా వ్రతం నీకు తెలుసు. మనుషులలో ఎవరైనా నన్ను 'పార్థా, గాండీవాన్ని వేరొకరికి ఇవ్వు' అని అంటే, అస్త్రంలో గానీ పరాక్రమంలో గానీ నన్ను మించినవాడు అతడు.
8.72.73
हन्यामहं केशव तं प्रसह्य ।
भीमो हन्यात्तूवरकेति चोक्तः।
वन्मां राजा ह्युक्तवांस्ते समक्षं ।
धनुर्देहीत्यसकृद्वृष्णिवीरे ॥ ८.७२.७३ ॥
కేశవా, నేను అతన్ని బలవంతంగా చంపుతాను. భీముడు అతన్ని 'తూవరకుడు' అని పిలిచాడు. రాజు నీ ఎదుట నాతో పదే పదే అన్నాడు, 'విల్లు ఇవ్వు' అని, ఓ వృష్ణివీరా.
8.72.74
तं हन्यां चेत्केशव जीवलोके ।
स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम्।
ध्यात्वा नूनं ह्येनसा चापि मुक्तो ।
वधं राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेताः ॥ ८.७२.७४ ॥
కేశవా, నేను అతన్ని ఈ లోకంలో చంపితే, స్వల్ప కాలమైనా నేను జీవించి ఉండను. రాజును చంపడం వల్ల పాపం నుంచి విముక్తి లభిస్తుందని ఆలోచించి, పరాక్రమం కోల్పోయి, గందరగోళ మనస్కుడై…
8.72.75
यथा प्रतिज्ञा मम लोकबुद्धौ ।
भवेत्सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ।
यथा जीवत्पाण्डवोऽहं च कृष्ण ।
तथा बुद्धिं दातुमप्यर्हसि त्वम् ॥ ८.७२.७५ ॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రజల దృష్టిలో నా ప్రతిజ్ఞ సత్యమగునట్లు, కృష్ణా, నేను పాండవుడిగా జీవించునట్లు, అట్టి బుద్ధిని నాకు ఇవ్వడానికి నీవు తగినవాడవు.
8.72.76
राजा श्रान्तो विक्षतो दुःखितश्च ।
कर्णेन सह्ख्ये निशितैर्बाणसङ्घैः।
यश्चानिशं सूतपुत्रेण वीर ।
शरैर्भृशं ताडितो युध्यमानः ॥ ८.७२.७६ ॥
రాజు అలసిపోయి, గాయపడి, దుఃఖితుడై ఉన్నాడు. యుద్ధంలో సూతపుత్రుడు కర్ణునితో, పదునైన బాణ సమూహాలతో, ఓ వీరా, నిరంతరం సూతపుత్రుని బాణాలతో తీవ్రంగా కొట్టబడి పోరాడుతూ ఉన్నాడు.
8.72.77
अतस्त्वमेतेन सरोषमुक्तो ।
दुःखान्वितेनेदमयुक्तरूपम्।
अकोपितो ह्येष यदि स्म सङ्ख्ये ।
कर्णं न हन्यादिति चाब्रवीत्सः ॥ ८.७२.७७ ॥
కాబట్టి దుఃఖంతో నిండిన అతని వల్ల కోపంతో పలికిన ఈ అనుచితమైన మాటను నీవు వినుము. అతడు కోపం లేకుండా ఉంటే యుద్ధంలో కర్ణుని చంపక వదిలివేసేవాడని అతడు అన్నాడు.
8.72.78
जानाति तं पाण्डव एष चापि ।
पापं लोके कर्णमसह्यमन्यैः।
ततस्त्वमुक्तो भृशरोषितेन ।
राज्ञा समक्षं परुषाणि पार्थ ॥ ८.७२.७८ ॥
పాండవుడు ఇది కూడా తెలుసు; లోకంలో కర్ణుడు ఇతరులకు సహించరాని పాపి అని తెలుసు. అప్పుడు అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన రాజు అందరి ముందు నీతో కఠిన మాటలు పలికాడు, పార్థా.
8.72.79
नित्योद्युक्ते सततं चाप्रसह्ये ।
कर्णे द्यूतं ह्यद्य रणे निबद्धम्।
तस्मिन्हते कुरवो निर्जिताः स्यु… ।
रेवं बुद्धिः पार्थिवे धर्मपुत्रे ॥ ८.७२.७९ ॥
కర్ణుడు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధుడై, నిరంతరం జయింపరానివాడు; ఈ రోజు యుద్ధంలో అతనిపైనే జూదం కట్టబడింది. అతడు చంపబడితే కౌరవులు ఓడిపోతారు. రాజుకు, ధర్మపుత్రునికి ఇదే బుద్ధి.
8.72.80
ततो बधं नार्हति धर्मपुत्र… ।
स्त्वया प्रतिज्ञाऽर्जुन पालनीया।
जीवन्नयं येन मृतो भवेद्धि ।
तन्मे निबोधेह तवानुरूपम् ॥ ८.७२.८० ॥
కాబట్టి ధర్మపుత్రుని వధ తగదు; అర్జునా, నీ ప్రతిజ్ఞ పాటించబడాలి. బతికి ఉండగానే ఇతడు మరణించినట్లు అయ్యేలా, నీకు తగిన విధంగా ఇక్కడ నాతో వినుము.
8.72.81
यदा मानं लभते माननार्ह… ।
स्तदा स वै जीवति जीवलोके।
यदाऽवमानं लभते महान्तं ।
तदा जीवन्मृत इत्युच्यते सः ॥ ८.७२.८१ ॥
గౌరవార్హుడు గౌరవం పొందినప్పుడే అతడు నిజంగా లోకంలో జీవిస్తాడు. అతడు గొప్ప అవమానం పొందినప్పుడు, బతికి ఉన్నా 'మృతుడు' అని చెప్పబడతాడు.
8.72.82
सम्मानितः पार्थिवोऽयं सदैव ।
त्वया च भीमेन तथा यमाभ्याम्।
वृद्धैश्च लोके पुरुषैश्च शूरै… ।
स्तस्यापमानं कलया प्रयुङ्क्ष्व ॥ ८.७२.८२ ॥
ఈ రాజు ఎల్లప్పుడూ నీచేత, భీమునిచేత, ఇద్దరు యముల చేత గౌరవించబడ్డాడు; లోకంలో పెద్దలచేత, పురుషులచేత, శూరులచేత కూడా అతడు గౌరవించబడ్డాడు. కాబట్టి అతనికి అవమానాన్ని కొంతైనా కలిగించు.
8.72.83
त्वमित्यत्रभवन्तं हि ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् ।
त्वमित्युक्तो हि निहतो गुरुर्भवति भारत ॥ ८.७२.८३ ॥
పార్థా, పూజ్యుడైన యుధిష్ఠిరుడితో 'త్వం' అని మాట్లాడు; భారతా, 'త్వం' అని పిలవగానే గురువు చంపబడినవాడవుతాడు.
8.72.84
एवमाचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैनं कुरूद्वह ॥ ८.७२.८४ ॥
కౌంతేయా, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడితో ఇలాగే ప్రవర్తించు; కురువంశశ్రేష్ఠా, ఆయనతో అధర్మయుక్తమైన వ్యవహారం చేయి.
8.72.85
अथर्वाङ्गिरसी ह्येषा श्रुतीनामुत्तमा श्रुतिः ।
अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयस्कामैर्नरैः सदा ॥ ८.७२.८५ ॥
ఈ అథర్వాంగిరసీ శ్రుతులలో ఉత్తమమైన శ్రుతి; శ్రేయస్సును కోరే మనుషులు దీనిని ఎల్లప్పుడూ విచారించకుండానే ఆచరించాలి.
8.72.86
अवधेन वधः प्रोक्तो यद्गुरुस्त्वमिति प्रभुः ।
तद्ब्रूहि त्वं यन्मयोक्तं धर्मराजस्य धर्मवित् ॥ ८.७२.८६ ॥
ప్రభూ, 'త్వం' అని అనడం వలన గురువు అవధ ద్వారా వధించబడినట్లు చెప్పబడింది; ధర్మజ్ఞుడా, నేను చెప్పినది నీవు ధర్మరాజుకు చెప్పు.
8.72.87
यदा ह्यं पाण्डव धर्मराज… ।
सत्वत्तोऽयुक्तं लप्स्यते चैव साधु।
ततोऽस्य पादावभिवाद्य पश्चा… ।
च्छ्रेयो ब्रूयात्सान्त्वयुक्तं हितं च ॥ ८.७२.८७ ॥
పాండవా, ఈ ధర్మరాజు ఎప్పుడు… నీ నుండి అనుచితమైనదీ మంచిదీ పొందునో; అప్పుడు ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, తరువాత… శ్రేయస్కరమైన, సాంత్వనయుక్తమైన, హితకరమైన మాటలు చెప్పాలి.
8.72.88
भ्राता प्राज्ञस्तव कोपं न जातु ।
कुर्याद्राजा धर्ममार्गानुसारी।
मुक्तोऽनृताद्वातृवधाच्च पापा… ।
द्धृष्टः कर्णं त्वं जहि पार्थ पश्चात् ॥ ८.७२.८८ ॥
నీ జ్ఞాని అయిన సోదరుడు ఎన్నడూ కోపం చూపకూడదు. ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించే రాజు అసత్యం, సోదరవధ, పాపం నుండి విముక్తుడై ఉండాలి. ఓ పార్థా, ధైర్యంగా కర్ణుని సంహరించు, తరువాత…