ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 8.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.72.1
युधिष्ठिरेणै…क्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
असिं जग्राह सङ्क्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥ ८.७२.१ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା…କୁହାଯିବା ପରେ, ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱବିଶିଷ୍ଟ କୌନ୍ତେୟ (ଅର୍ଜୁନ) ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଖଡ୍ଗ ଧରିଲେ।
8.72.2
तस्य कोपं समाज्ञाय चित्तज्ञः केशवस्तदा ।
उवाच किमिदं खङ्गं गृह्णास्यर्जुन शंम मे ॥ ८.७२.२ ॥
ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣି ଚିତ୍ତଜ୍ଞ କେଶବ (କୃଷ୍ଣ) ତେବେ କହିଲେ: 'ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଏହି ଖଡ୍ଗ କାହିଁକି ଧରୁଛ? ମୋତେ କୁହ।'
8.72.3
नेह पश्यामि योद्धव्यं त्वया किञ्चिद्वनञ्जय ।
नेहागता धार्तराष्ट्राः सर्वे भीमेन वारिताः ॥ ८.७२.३ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏଠାରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଲଢ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଏଠାକୁ ଆସି ନାହାନ୍ତି, ଭୀମ ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଛନ୍ତି।
8.72.4
उपागतोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यसौ ।
स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଛ; ସେହି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ, ସେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି।
8.72.5
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
हर्षकाले च सम्प्राप्ते कस्मात्त्वां मन्युराविशत् ॥ ८.७२.५ ॥
ସେହି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ବିକ୍ରମୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦର ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭିତରେ କ୍ରୋଧ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କଲା?
8.72.6
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह ।
प्रहर्तुमिच्छसे कस्मात्किं वा ते चित्तविभ्रमः ॥ ८.७२.६ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଏଠାରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ କାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; କାହିଁକି ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ନା ତୁମ ଚିତ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛି?
8.72.7
कस्माद्भवान्महाखङ्गं परिगृह्णात्यकारणात्। ॥ ८.७२.७ ॥
ଆପଣ କି କାରଣରୁ ବିନା କାରଣରେ ଏହି ମହାଖଡ୍ଗ ଧରୁଛନ୍ତି?
8.72.8
तत्त्वां पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
परामृशसि यत्क्रुद्धः खङ्गमद्भुतविक्रम ॥ ८.७२.८ ॥
ତେଣୁ ହେ କୌନ୍ତେୟ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି ଆପଣଙ୍କର ଏହି ସଂକଳ୍ପ କ'ଣ; କ୍ରୋଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମୀ ଖଡ୍ଗ ଧରୁଛନ୍ତି।
8.72.9
एवमुक्तः कटाक्षेण प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ८.७२.९ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ, କଟାକ୍ଷରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଚାହିଁ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଅର୍ଜୁନ ସର୍ପ ପରି ଫୁତ୍କାର ଦେଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
8.72.10
अन्यस्मै देहि गाण्डीवमिति मां यः प्रचोदयेत् ।
भिन्द्यामहं तस्य शिर इत्युपांशु व्रतं मम।
युधिष्ठिरेण तेनाहमुक्तश्चास्मि जनार्दन ॥ ८.७२.१० ॥
"ଗାଣ୍ଡୀବ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଅ" ବୋଲି ଯିଏ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେବ, ତାର ମୁଣ୍ଡ ମୁଁ କାଟିବି — ଏହା ମୋର ଗୋପନ ବ୍ରତ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
8.72.11
यदुक्तोऽहमदीनार्थं राज्ञाऽनेन यशस्विना ।
समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥ ८.७२.११ ॥
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ସମକ୍ଷରେ ମୋତେ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ଏଠାରେ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।
8.72.12
तस्मादेनं विधिष्यामि राजानं धर्मचारिणाम् ।
प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वैनं नरसत्तमम् ॥ ८.७२.१२ ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମାଚାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି; ଏହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଧ କରି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳିବି।
8.72.13
एतदर्थं मया खह्गो गृहीतो यदुनन्दन ।
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्यस्यानृण्यतां गतः।
विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ ८.७२.१३ ॥
ହେ ଯଦୁନନ୍ଦନ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଖଡ୍ଗ ଧରିଛି। ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଧ କରି ସତ୍ୟର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପହୀନ ହେବି।
8.72.14
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्कार्य उपस्थिते ।
त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् ॥ ८.७२.१४ ॥
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ତୁମେ କ'ଣ ପ୍ରାପ୍ତ ବୋଲି ଭାବୁଛ? ହେ ତାତ, ଏ ଜଗତର ଆସିବା ଓ ଯିବା ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ।
8.72.15
जातस्त्वत्तो हि धर्मश्चाधर्मश्चेति परा श्रुतिः ।
तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ ८.७२.१५ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉଭୟ ତୁମଠାରୁ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏହା ପରମ ଶ୍ରୁତି କହେ। ଅତଏବ ତୁମେ ମୋତେ ଯେପରି କହିବ, ମୁଁ ସେପରି କରିବି।
8.72.16
धिग्धिगित्येव गोविन्दः पार्थमुक्त्वाब्रवीत्पुनः ॥ ८.७२.१६ ॥
"ଧିକ୍, ଧିକ୍" ଏହା କହି ଗୋବିନ୍ଦ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
8.72.17
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भं यद्भवानगात् ॥ ८.७२.१७ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଜାଣୁଛି ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କରି ନାହଁ। ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଅସମୟରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିଗଲ।
8.72.18
न हि धर्मविगज्ञैरेवं कार्यं धनञ्जय ।
यथा त्वं पाण्डवाद्येह धर्मभीरुरण्डितः ॥ ८.७२.१८ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ଧର୍ମଭୀରୁ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏଠାରେ ଯେପରି କରୁଛ।
8.72.19
योऽकार्याणां क्रियायाश्च संयोगं नावबुध्यते ।
कार्याणामक्रियायाश्च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ ८.७२.१९ ॥
ଯିଏ ଅକରଣୀୟ କର୍ମ ଓ କରଣୀୟ ଅକର୍ମର ସଂଯୋଗ ବୁଝେ ନାହିଁ, ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ।
8.72.20
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ ८.७२.२० ॥
ମାତ୍ର ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆସିଥିବା କବିମାନେ, ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାର ଜାଣିଥିବାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଜାଣୁ ନାହଁ।
8.72.21
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये ।
एवं स मुह्यत्यवशो यथा त्वं पार्थ मुह्यसि ॥ ८.७२.२१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ନ ଜାଣିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଏହିପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ଯେପରି ତୁମେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛ, ହେ ପାର୍ଥ।
8.72.22
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथञ्चन ।
श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावहुध्यसे ॥ ८.७२.२२ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସହଜରେ ଜାଣିହୁଏ ନାହିଁ; ସବୁ ଶ୍ରୁତିରୁ ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ତାହା ତୁମେ ବୁଝୁ ନାହଁ।
8.72.23
अविज्ञानादिह भवान्सत्यं रक्षति धर्मवित् ।
प्राणिनां त्वं वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यसे ॥ ८.७२.२३ ॥
ଅଜ୍ଞାନ ହେତୁ ଏଠାରେ ଆପଣ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ। କିନ୍ତୁ ହେ ପାର୍ଥ, ଧାର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟା ବୁଝୁ ନାହଁ।
8.72.24
प्राणिनां हि वधात्तात वृथा धर्मो मतो मम ।
अनृतं तु भवेद्वाच्यं न तु हिंसा कदाचन ॥ ८.७२.२४ ॥
ହେ ତାତ, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରେ ଧର୍ମ ବୃଥା ହୁଏ, ଏହା ମୋର ମତ। ମିଥ୍ୟା କୁହାଯାଇ ପାରେ, କିନ୍ତୁ ହିଂସା କଦାପି ନୁହେଁ।
8.72.25
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् ।
हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥ ८.७२.२५ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଓ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆପଣ କିପରି ବଧ କରିବେ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ବଧ କରେ?
8.72.26
अयुध्यमानस्य गुरोस्तथाऽशत्रोश्च मानद ।
पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं चापि गच्छतः ॥ ८.७२.२६ ॥
ହେ ମାନଦ! ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରୁ ନାହିଁ, ଯିଏ ଗୁରୁ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ, ଯିଏ ପିଠି ଫେରାଇ ପଳାଉଛି, କିମ୍ବା ଶରଣ ଯାଉଛି, ତାକୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
8.72.27
कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य प्रमत्तस्य तथैव च ।
न वधः पूज्यते सद्भिस्तच्च सर्वं गुरौ तव ॥ ८.७२.२७ ॥
ହାତ ଯୋଡ଼ିଥିବା, ଶରଣ ଆସିଥିବା ଏବଂ ଅସାବଧାନକୁ ବଧ କରିବା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏ ସବୁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।
8.72.28
त्वया चैतद्व्रतं पार्थ बालेनेव कृतं पुरा ।
तस्मादधर्मसंयुक्तं मौर्ख्यादेव व्यवस्यसि ॥ ८.७२.२८ ॥
ହେ ପାର୍ଥ! ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଶିଶୁ ପରି ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅତଏବ ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଏହି ସଂକଳ୍ପକୁ ଆପଣ କେବଳ ମୂର୍ଖତାବଶତଃ କରୁଛନ୍ତି।
8.72.29
स्वगुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्तुकामोऽभिधावसि ।
असम्प्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरत्ययाम् ॥ ८.७२.२९ ॥
ହେ ପାର୍ଥ! ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣ କାହିଁକି ଧାଇଁଛନ୍ତି? ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ ଗତି ବିଚାର ନ କରି କି?
8.72.30
इदं धर्मरहस्यं च तव वक्ष्यामि पाण्डव ।
यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा राजा वापि युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.३० ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ! ଧର୍ମର ଏହି ରହସ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ଯାହା ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଥାନ୍ତେ।
8.72.31
विदुरो वा पुनः क्षत्ता गान्धारी वा यशस्विनी ।
कुन्ती वा भरतश्रेष्ठ द्रौपदी वा यशस्विनी।
तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन निबोधैतद्धनञ्जय ॥ ८.७२.३१ ॥
ବିଦୁର କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ତା, କିମ୍ବା ଯଶସ୍ବିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ, କିମ୍ବା କୁନ୍ତୀ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିମ୍ବା ଯଶସ୍ବିନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ — ତାହା ତୁମକୁ ସତ୍ୟରେ କହିବି, ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏହା ବୁଝ।
8.72.32
सत्यस्यं वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सुदुर्विदं हि तत्त्वेन तत्सत्यमिति मे सतिः ॥ ८.७२.३२ ॥
ସତ୍ୟର ବାକ୍ୟ ଉତ୍ତମ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଣିବା ଅତି କଷ୍ଟକର — ତାହା ହିଁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ।
8.72.33
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३३ ॥
କେବେ ସତ୍ୟ କହିବା ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ, ଆଉ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁଠାରେ ମିଥ୍ୟା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ।
8.72.34
विवाहकाले रतिसम्प्रयोगे ।
प्राणात्यये सर्वत्रनापहारे।
विप्रस्य चार्थे ह्यनृतं वदेत ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ८.७२.३४ ॥
ବିବାହ ସମୟରେ, ରତିସଂଯୋଗରେ, ପ୍ରାଣସଙ୍କଟରେ, ସର୍ବତ୍ର ନୁହେଁ, ଚୋରିରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ — ବ୍ରାହ୍ମଣର ହିତ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ମିଥ୍ୟାକୁ ପାପରହିତ କୁହାଯାଏ।
8.72.35
सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
तत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३५ ॥
କିନ୍ତୁ ସର୍ବସ୍ୱ ଅପହରଣ ସମୟରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଉଚିତ ହୋଇପାରେ। ସେଠାରେ ମିଥ୍ୟା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ।
8.72.36
तादृशो हन्यते बालो यस्य सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ ८.७२.३६ ॥
ଯାହାର ସତ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ, ସେପରି ମୂର୍ଖ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହୁଏ।
8.72.37
किमाश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ ८.७२.३७ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମନୁଷ୍ୟ ଅତି କ୍ରୂର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧବଧରୁ ବଗୁଲା ପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଇଲେ ତାହାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ?
8.72.38
किमाश्चर्यं पुनर्मूढो धर्मकामो ह्यपण्डितः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पापमापगास्विव कौशिकः ॥ ८.७२.३८ ॥
ମୂର୍ଖ ଓ ଅପଣ୍ଡିତ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକାମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଦୀରେ ପେଚା ପରି ମହାପାପ ପାଇଲେ ତାହାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ?
8.72.39
आचक्ष्व भगवन्नेतद्यथा विन्दाम्यहं तथा ।
वलाकस्यानुसम्बद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ ८.७२.३९ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ବୁଝିପାରିବି — ବଗୁଲାର କାହାଣୀ ଏବଂ ନଦୀ ଓ ପେଚାର ସଂପର୍କୀୟ ବିବରଣୀ।
8.72.40
मृगव्याधोऽभवत्कश्चिद्बलाको नाम भारत ।
यात्रार्थं पुत्रदाराणां मृगान्हन्ति न कामतः ॥ ८.७२.४० ॥
ହେ ଭାରତ, ବଲାକ ନାମରେ ଜଣେ ମୃଗଯାବ୍ୟାଧ ଥିଲା। ପତ୍ନୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ସେ ହରିଣ ମାରୁଥିଲା, ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।
8.72.41
वृद्धौ च मातापितरौ बिभर्त्यन्यांश्च संश्रितान् ।
स्वधर्मनिरतो नित्यं संविभज्यानसूयकः ॥ ८.७२.४१ ॥
ସେ ବୃଦ୍ଧ ମାତା-ପିତା ଓ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରିତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ସର୍ବଦା ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ, ବାଣ୍ଟି ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ଈର୍ଷାହୀନ ଥିଲା।
8.72.42
स कदाचिन्मृगप्रेप्सुर्नान्वविन्दन्मृगं क्वचित् ।
अथापश्यत्स पीवानं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ ८.७२.४२ ॥
ଥରେ ହରିଣ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ସେ କୁଆଡ଼େ ହରିଣ ପାଇଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ନାକରେ ହିଁ ଆଖି ଥିବା ଏକ ମୋଟା ହିଂସ୍ର ପଶୁକୁ ଦେଖିଲା।
8.72.43
अदृष्टपूर्वमपि तत्सत्वं तेन हतं तदा ।
अन्धे हते ततो व्योम्नः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ८.७२.४३ ॥
ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖାଯାଇ ନ ଥିବା ସେହି ପ୍ରାଣୀକୁ ସେତେବେଳେ ସେ ବଧ କଲା। ସେହି ଅନ୍ଧ ନିହତ ହେବାରୁ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ହେଲା।
8.72.44
अप्सरोगीतवादित्रैर्नादितं च मनोरमम् ।
विमानमगमत्स्वर्गान्मृगव्याधनिनीषया ॥ ८.७२.४४ ॥
ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମୁଖରିତ ମନୋରମ ବିମାନ ମୃଗବ୍ୟାଧକୁ ନେବାର ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା।
8.72.45
तद्भूतं सर्वभूतानामभावाय किलार्जुन ।
तपस्तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतमन्धं स्वयम्भुवा ॥ ८.७२.४५ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ସେହି ପ୍ରାଣୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହିଁ ଥିଲା। ତପସ୍ୟା କରି ବର ପାଇବା ପରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ତାହାକୁ ଅନ୍ଧ କରିଥିଲେ।
8.72.46
तद्धत्वा सर्वभूतानामभावकृतनिश्चयम् ।
बलाकोऽगात्स्वर्गलोकमेवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ ८.७२.४६ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ସେହି ବଳାକକୁ ବଧ କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲା। ଧର୍ମ ଏପରି ଅତି ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ।
8.72.47
कौशिकोऽप्यभवद्विप्रस्तपस्वीनो बहुश्रुतः ।
नदीनां सङ्गमे ग्रामाददूरे स किलावसत् ॥ ८.७२.४७ ॥
କୌଶିକ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲା। ସେ ନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ନିକଟରେ, ଗ୍ରାମରୁ ବେଶି ଦୂରରେ ନ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଥିଲା।
8.72.48
सत्यं मया सदा वाच्यमिति तस्याभवद्द्वतम् ।
सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद्धनञ्जय ॥ ८.७२.४८ ॥
'ମୁଁ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ କହିବି' ଏହା ତାହାର ସଂକଳ୍ପ ଥିଲା। ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ସେତେବେଳେ ସେ 'ସତ୍ୟବାଦୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
8.72.49
अथ दस्युभयात्केचित्तदा तद्वनमाविशन् ।
तत्रापि दस्यवः क्रुद्धास्तानमार्गन्त यत्नतः ॥ ८.७२.४९ ॥
ଏବେ ଡକାୟତଙ୍କ ଭୟରେ କେତେଜଣ ସେହି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ଡକାୟତମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଖୋଜିଲେ।
8.72.50
अथ कौशिकमभ्येत्य प्रोचुस्ते सत्यवादिनम् ।
कतरेण पथा याता भगवन्निति वै जनाः।
सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तद्वेत्थ शंस नः ॥ ८.७२.५० ॥
ତେବେ ସେମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ କୌଶିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ହେ ଭଗବନ୍, ଲୋକମାନେ କେଉଁ ପଥରେ ଗଲେ? ସତ୍ୟ ନାମରେ ପଚାରୁଛୁ; ଯଦି ଜାଣିଥାଆନ୍ତି ତେବେ ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ।'
8.72.51
सत्यस्य त्वविभागज्ञः सत्यं तेभ्यः शशंस ह ।
बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्गहनमाश्रिताः।
इति तान्ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वं स कौशिकः ॥ ८.७२.५१ ॥
ମାତ୍ର ସତ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭେଦ ନ ଜାଣିଥିବା ସେ କୌଶିକ ସେମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହିଲେ: 'ସେମାନେ ଏହି ଘନ ବନରେ, ବହୁ ବୃକ୍ଷ, ଲତା ଓ ଝୋପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।' ଏହିପରି ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
8.72.52
ततस्ते तान्समासाद्य क्रूरा जघ्नुरिति श्रुतिः ।
ततोऽधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः ॥ ८.७२.५२ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୂର ଡକାୟତମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରି ଦେଲେ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ। ପରେ ମହା ଅଧର୍ମ ଓ କଠୋର ବାକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ କୌଶିକ—
8.72.53
गतः सुकष्टं निरयं धर्मसूक्ष्मेष्वतत्त्ववित् ।
दृष्टपूर्वश्रुतो मूढो धर्माणामविशारदः ॥ ८.७२.५३ ॥
ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟରେ ତତ୍ତ୍ୱ ନ ଜାଣିଥିବା, ମୂଢ଼, ଧର୍ମରେ ଅଦକ୍ଷ ସେ କୌଶିକ ଘୋର ନରକକୁ ଗଲେ; ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ଶୁଣିଥିଲେ।
8.72.54
वृद्धानपृच्छन्सन्देहानन्धः श्वभ्रमिवर्च्छति ॥ ८.७२.५४ ॥
ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ ନ ପଚାରିବା ଲୋକ, ଅନ୍ଧ ଗର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼ିଲା ପରି ପଡ଼େ।
8.72.55
तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिदेव भविष्यति ।
दुष्करं प्रतिसंख्यानं कार्त्स्न्येनात्र व्यवस्थितिः ॥ ८.७२.५५ ॥
ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ କିଛି ସଙ୍କେତ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବ; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚାର କଷ୍ଟକର, ଏଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
8.72.56
सत्यं धर्म इति ह्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न च पार्थाभ्यसूयामि नैतत्सर्वत्र शिष्यते ॥ ८.७२.५६ ॥
ସତ୍ୟ ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି କେହି କେହି ଓ ବହୁ ଲୋକ କହନ୍ତି। ମୁଁ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦିଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହା ସର୍ବତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ ନାହିଁ।
8.72.57
श्रुतिस्तु धार्या इत्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न त्वेतत्प्रत्यसूयामि तत्र सर्वं विधीयते ॥ ८.७२.५७ ॥
ଶ୍ରୁତିକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ବହୁ ଲୋକ କହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ସବୁ ବିଧାନ କରାଯାଇଛି।
8.72.58
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ।
अहिंसार्थाय हिंस्राणां धर्मप्रवचनं कृतम्।
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मो धारयते प्रजाः ॥ ८.७२.५८ ॥
ଯାହା ଅହିଂସାରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହା ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ। ହିଂସକମାନଙ୍କୁ ଅହିଂସା ପାଇଁ ଧର୍ମୋପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଧାରଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଧର୍ମ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ।
8.72.59
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यस्मात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ ८.७२.५९ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଧର୍ମୋପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯାହା ଉନ୍ନତିରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହା ହିଁ ଧର୍ମ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ।
8.72.60
येऽन्यायेन जिगीषन्तो धर्मं पृच्छन्ति मानवाः ।
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथञ्चन ॥ ८.७२.६० ॥
ଅନ୍ୟାୟରେ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ଧର୍ମ ପଚାରନ୍ତି; ମୌନତା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ଯଦି, ତେବେ ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଶବ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
8.72.61
अवश्यं कूजितव्ये ह शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ।
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धर्मं पृच्छन्ति कस्यचित्।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विनिश्चित्म् ॥ ८.७२.६१ ॥
ଅବଶ୍ୟ କହିବାର ସ୍ଥଳରେ ମୌନ ରହିଲେ ସନ୍ଦେହ ହୋଇପାରେ। ଅନ୍ୟାୟରେ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯେଉଁମାନେ କାହାରିକୁ ଧର୍ମ ପଚାରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ମିଥ୍ୟା କହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।
8.72.62
प्राणात्यये विवाहे वा सर्वजात्या महाभये ।
सर्वस्वस्य च लोपे वा वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥ ८.७२.६२ ॥
ପ୍ରାଣସଂକଟରେ, ବିବାହରେ, ସବୁ ପ୍ରକାର ମହାଭୟରେ କିମ୍ବା ସର୍ବସ୍ୱ ନାଶରେ ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ହୋଇପାରେ।
8.72.63
अधर्मं हि न पश्यन्ति मृषोद्यं तत्र पण्डिताः ।
सर्वथाऽभिवदेत्तत्तु नानृतं स्याद्विचक्षणः ॥ ८.७२.६३ ॥
ସେଠାରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ଅଧର୍ମ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଚକ୍ଷଣ ଲୋକ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ; ତାହା ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
8.72.64
यः स्तेनैः सह सम्बन्धो मुच्यते शपथादपि ।
भवेत्तत्रानृतं श्रेयः सत्यादिति विचारितम् ॥ ८.७२.६४ ॥
ଚୋରମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଶପଥରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ମିଥ୍ୟା ଶ୍ରେୟସ୍କର ବୋଲି ବିଚାରିତ ହୋଇଛି।
8.72.65
न च तेभ्यो धनं देयं सत्यादिति कथञ्चन ।
पापेभ्योऽपि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्।
तस्माद्धर्मार्थमनृतमुक्त्वा नानृतवाग्भवेत् ॥ ८.७२.६५ ॥
ସତ୍ୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ ଦାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ା ଦିଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ହୁଏ ନାହିଁ।
8.72.66
एष ते लक्षणोद्देशो मयोद्दिष्टो यथाविधि ।
एतज्ज्ञात्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.६६ ॥
ଏହି ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ଲକ୍ଷଣର ସଙ୍କେତ କହିଲି। ହେ ପାର୍ଥ, ଏହା ଜାଣି କୁହ, ଯଦି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
8.72.67
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महायशाः ॥ ८.७२.६७ ॥
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଯେମିତି କହିବେ ସେମିତି.
8.72.68
सुहृद्ब्रूयाद्यथाऽस्माकं तथोक्तं वचनं त्वया ।
भवान्मातृसमोऽस्माकं भवान्पितृसमोऽपि च।
गतिश्च परमा कृष्ण त्वमेव च परायणम् ॥ ८.७२.६८ ॥
ବନ୍ଧୁ ଆମକୁ ଯେମିତି କହିବ, ସେମିତି ତୁମେ ବାକ୍ୟ କହିଲ। ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ମାତା ସମ ଓ ପିତା ସମ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ପରମ ଗତି ଓ ପରାୟଣ ତୁମେ ହିଁ।
8.72.69
न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यतेऽविदितं क्वचित् ।
तस्माद्भवान्परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ ८.७२.६९ ॥
ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ପରମ ଧର୍ମକୁ ସବୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଜାଣ।
8.72.70
अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
अधर्मयुक्ते संयोगे ब्रूहि किञ्चिदनुग्रहम् ॥ ८.७२.७० ॥
ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ ମନେ କରେ। ଏହି ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତ ସଂଘର୍ଷରେ କିଛି ଅନୁଗ୍ରହ କୁହ।
8.72.71
इदं चापरमत्रैव ब्रूहि तत्त्वं विवक्षितम् ॥ ८.७२.७१ ॥
ଏଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କୁହ, ତୁମେ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ।
8.72.72
जानासि दाशार्ह मम व्रतं तु ।
यो मां ब्रूयात्कश्चन मानुषेषु।
अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ ।
यो मत्तोऽस्त्रे वीर्यतो वा विशिष्टः ॥ ८.७२.७२ ॥
ହେ ଦାଶାର୍ହ, ମୋର ବ୍ରତ ତୁମେ ଜାଣ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ମୋତେ କହିବ, 'ପାର୍ଥ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଅ', ଯିଏ ମୋଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
8.72.73
हन्यामहं केशव तं प्रसह्य ।
भीमो हन्यात्तूवरकेति चोक्तः।
वन्मां राजा ह्युक्तवांस्ते समक्षं ।
धनुर्देहीत्यसकृद्वृष्णिवीरे ॥ ८.७२.७३ ॥
ହେ କେଶବ, ମୁଁ ତାହାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଧ କରିବି। ଭୀମ ତାହାକୁ 'ତୂବରକ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ରାଜା ତୁମ ସମକ୍ଷରେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲେ, 'ଧନୁ ଦିଅ', ହେ ବୃଷ୍ଣିବୀର।
8.72.74
तं हन्यां चेत्केशव जीवलोके ।
स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम्।
ध्यात्वा नूनं ह्येनसा चापि मुक्तो ।
वधं राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेताः ॥ ८.७२.७४ ॥
ହେ କେଶବ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଏ ଜୀବଲୋକରେ ବଧ କଲେ, ମୁଁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ। ରାଜାର ବଧରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି ବୋଲି ଭାବି, ବୀର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ ଓ ବିଚଳିତ ମନ ନେଇ…
8.72.75
यथा प्रतिज्ञा मम लोकबुद्धौ ।
भवेत्सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ।
यथा जीवत्पाण्डवोऽहं च कृष्ण ।
तथा बुद्धिं दातुमप्यर्हसि त्वम् ॥ ८.७२.७५ ॥
ହେ ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକବୁଦ୍ଧିରେ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସତ୍ୟ ହେଉ, ଏବଂ ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ ହୋଇ ବଞ୍ଚିଥାଉ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧି ମୋତେ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
8.72.76
राजा श्रान्तो विक्षतो दुःखितश्च ।
कर्णेन सह्ख्ये निशितैर्बाणसङ्घैः।
यश्चानिशं सूतपुत्रेण वीर ।
शरैर्भृशं ताडितो युध्यमानः ॥ ८.७२.७६ ॥
ରାଜା କ୍ଳାନ୍ତ, ଆହତ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ସମୂହ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବୀର, ଯିଏ ନିରନ୍ତର ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ବାଣରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆହତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
8.72.77
अतस्त्वमेतेन सरोषमुक्तो ।
दुःखान्वितेनेदमयुक्तरूपम्।
अकोपितो ह्येष यदि स्म सङ्ख्ये ।
कर्णं न हन्यादिति चाब्रवीत्सः ॥ ८.७२.७७ ॥
ତେଣୁ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ଅନୁଚିତ ବାକ୍ୟ ତୁମେ ଶୁଣ। ସେ କ୍ରୋଧହୀନ ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କରିନଥାନ୍ତେ, ଏହା ସେ କହିଥିଲେ।
8.72.78
जानाति तं पाण्डव एष चापि ।
पापं लोके कर्णमसह्यमन्यैः।
ततस्त्वमुक्तो भृशरोषितेन ।
राज्ञा समक्षं परुषाणि पार्थ ॥ ८.७२.७८ ॥
ପାଣ୍ଡବ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜାଣନ୍ତି; ଜଗତରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ପାପୀ। ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମକୁ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
8.72.79
नित्योद्युक्ते सततं चाप्रसह्ये ।
कर्णे द्यूतं ह्यद्य रणे निबद्धम्।
तस्मिन्हते कुरवो निर्जिताः स्यु… ।
रेवं बुद्धिः पार्थिवे धर्मपुत्रे ॥ ८.७२.७९ ॥
କର୍ଣ୍ଣ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ନିରନ୍ତର ଅଜେୟ; ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦାଅ ଲଗାଯାଇଛି। ସେ ନିହତ ହେଲେ କୌରବମାନେ ପରାଜିତ ହେବେ। ରାଜା ଓ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଏହିପରି।
8.72.80
ततो बधं नार्हति धर्मपुत्र… ।
स्त्वया प्रतिज्ञाऽर्जुन पालनीया।
जीवन्नयं येन मृतो भवेद्धि ।
तन्मे निबोधेह तवानुरूपम् ॥ ८.७२.८० ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ବଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅର୍ଜୁନ, ତୁମର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ ହେବା ଉଚିତ। ଜୀବିତ ଥାଇ ଏ କିପରି ମୃତ ହୁଏ, ସେହି ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
8.72.81
यदा मानं लभते माननार्ह… ।
स्तदा स वै जीवति जीवलोके।
यदाऽवमानं लभते महान्तं ।
तदा जीवन्मृत इत्युच्यते सः ॥ ८.७२.८१ ॥
ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଜଣେ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ହିଁ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଜୀବଲୋକରେ ଜୀବିତ। ଏବଂ ସେ ମହା ଅପମାନ ପାଇଲେ, ଜୀବିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ 'ମୃତ' କୁହାଯାଏ।
8.72.82
सम्मानितः पार्थिवोऽयं सदैव ।
त्वया च भीमेन तथा यमाभ्याम्।
वृद्धैश्च लोके पुरुषैश्च शूरै… ।
स्तस्यापमानं कलया प्रयुङ्क्ष्व ॥ ८.७२.८२ ॥
ଏହି ରାଜା ସଦା ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଭୀମ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଦୁଇ ଯମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଜଗତରେ ବୃଦ୍ଧ, ପୁରୁଷ ଓ ଶୂର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ମାନିତ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଅପମାନ କିଛି ପରିମାଣରେ ଘଟାଅ।
8.72.83
त्वमित्यत्रभवन्तं हि ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् ।
त्वमित्युक्तो हि निहतो गुरुर्भवति भारत ॥ ८.७२.८३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ପୂଜ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ 'ତ୍ୱମ୍' ବୋଲି କୁହ; ହେ ଭାରତ, 'ତ୍ୱମ୍' କୁହାଗଲେ ହିଁ ଗୁରୁ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି।
8.72.84
एवमाचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैनं कुरूद्वह ॥ ८.७२.८४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହିପରି ଆଚରଣ କର; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କର।
8.72.85
अथर्वाङ्गिरसी ह्येषा श्रुतीनामुत्तमा श्रुतिः ।
अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयस्कामैर्नरैः सदा ॥ ८.७२.८५ ॥
ଏହି ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସୀ ଶ୍ରୁତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୁତି; ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ସର୍ବଦା ବିଚାର ନ କରି କରିବା ଉଚିତ।
8.72.86
अवधेन वधः प्रोक्तो यद्गुरुस्त्वमिति प्रभुः ।
तद्ब्रूहि त्वं यन्मयोक्तं धर्मराजस्य धर्मवित् ॥ ८.७२.८६ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, 'ତ୍ୱମ୍' କହିବାରୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବଧରେ ବଧ କରାଗଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁଁ ଯାହା କହିଲି ତାହା ତୁମେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କୁହ।
8.72.87
यदा ह्यं पाण्डव धर्मराज… ।
सत्वत्तोऽयुक्तं लप्स्यते चैव साधु।
ततोऽस्य पादावभिवाद्य पश्चा… ।
च्छ्रेयो ब्रूयात्सान्त्वयुक्तं हितं च ॥ ८.७२.८७ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧର୍ମରାଜ… ତୁମଠାରୁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଭଲ ମଧ୍ୟ ପାଇବେ; ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ… ଶ୍ରେୟସ୍କର, ସାନ୍ତ୍ୱନାଯୁକ୍ତ ଏବଂ ହିତକର ବଚନ କହିବା ଉଚିତ।
8.72.88
भ्राता प्राज्ञस्तव कोपं न जातु ।
कुर्याद्राजा धर्ममार्गानुसारी।
मुक्तोऽनृताद्वातृवधाच्च पापा… ।
द्धृष्टः कर्णं त्वं जहि पार्थ पश्चात् ॥ ८.७२.८८ ॥
ତୁମ୍ଭର ଜ୍ଞାନୀ ଭ୍ରାତା କଦାପି କ୍ରୋଧ ନ କରୁ। ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁସାରୀ ରାଜା ମିଥ୍ୟା, ଭ୍ରାତୃବଧ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ରହୁ। ହେ ପାର୍ଥ, ନିର୍ଭୟରେ କର୍ଣ୍ଣକୁ ବଧ କର, ପରେ…