ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 8.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.72.1
युधिष्ठिरेणै…क्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
असिं जग्राह सङ्क्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥ ८.७२.१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੁਆਰਾ…ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ।
8.72.2
तस्य कोपं समाज्ञाय चित्तज्ञः केशवस्तदा ।
उवाच किमिदं खङ्गं गृह्णास्यर्जुन शंम मे ॥ ८.७२.२ ॥
ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਚਿੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ: 'ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਕਿਉਂ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।'
8.72.3
नेह पश्यामि योद्धव्यं त्वया किञ्चिद्वनञ्जय ।
नेहागता धार्तराष्ट्राः सर्वे भीमेन वारिताः ॥ ८.७२.३ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੜਨ ਯੋਗ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਭੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
8.72.4
उपागतोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यसौ ।
स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.४ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੂੰ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਹਨ।
8.72.5
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
हर्षकाले च सम्प्राप्ते कस्मात्त्वां मन्युराविशत् ॥ ८.७२.५ ॥
ਉਸ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ?
8.72.6
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह ।
प्रहर्तुमिच्छसे कस्मात्किं वा ते चित्तविभ्रमः ॥ ८.७२.६ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ; ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?
8.72.7
कस्माद्भवान्महाखङ्गं परिगृह्णात्यकारणात्। ॥ ८.७२.७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਹਾਨ ਖੜਗ ਕਿਉਂ ਚੁੱਕ ਰਹੇ ਹੋ?
8.72.8
तत्त्वां पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
परामृशसि यत्क्रुद्धः खङ्गमद्भुतविक्रम ॥ ८.७२.८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਕੀ ਹੈ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਖੜਗ ਨੂੰ ਫੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
8.72.9
एवमुक्तः कटाक्षेण प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ८.७२.९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕਟਾਖ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਰਜੁਨ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁੰਕਾਰੇ ਮਾਰਦਾ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
8.72.10
अन्यस्मै देहि गाण्डीवमिति मां यः प्रचोदयेत् ।
भिन्द्यामहं तस्य शिर इत्युपांशु व्रतं मम।
युधिष्ठिरेण तेनाहमुक्तश्चास्मि जनार्दन ॥ ८.७२.१० ॥
"ਗਾਂਡੀਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ" ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਖੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਮੈਂ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ ਵਰਤ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਹੈ।
8.72.11
यदुक्तोऽहमदीनार्थं राज्ञाऽनेन यशस्विना ।
समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥ ८.७२.११ ॥
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਇਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
8.72.12
तस्मादेनं विधिष्यामि राजानं धर्मचारिणाम् ।
प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वैनं नरसत्तमम् ॥ ८.७२.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਸ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।
8.72.13
एतदर्थं मया खह्गो गृहीतो यदुनन्दन ।
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्यस्यानृण्यतां गतः।
विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ ८.७२.१३ ॥
ਹੇ ਯਦੁਨੰਦਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।
8.72.14
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्कार्य उपस्थिते ।
त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् ॥ ८.७२.१४ ॥
ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਤੂੰ ਕੀ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਤਾਤ, ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
8.72.15
जातस्त्वत्तो हि धर्मश्चाधर्मश्चेति परा श्रुतिः ।
तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ ८.७२.१५ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ਰੂਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ।
8.72.16
धिग्धिगित्येव गोविन्दः पार्थमुक्त्वाब्रवीत्पुनः ॥ ८.७२.१६ ॥
"ਧਿਕ, ਧਿਕ" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ।
8.72.17
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भं यद्भवानगात् ॥ ८.७२.१७ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
8.72.18
न हि धर्मविगज्ञैरेवं कार्यं धनञ्जय ।
यथा त्वं पाण्डवाद्येह धर्मभीरुरण्डितः ॥ ८.७२.१८ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
8.72.19
योऽकार्याणां क्रियायाश्च संयोगं नावबुध्यते ।
कार्याणामक्रियायाश्च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ ८.७२.१९ ॥
ਜੋ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਹੈ।
8.72.20
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ ८.७२.२० ॥
ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਕੇ ਆਏ ਕਵੀ ਹਨ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
8.72.21
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये ।
एवं स मुह्यत्यवशो यथा त्वं पार्थ मुह्यसि ॥ ८.७२.२१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਕਰਨ-ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ।
8.72.22
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथञ्चन ।
श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावहुध्यसे ॥ ८.७२.२२ ॥
ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੌਖਿਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਰੁਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।
8.72.23
अविज्ञानादिह भवान्सत्यं रक्षति धर्मवित् ।
प्राणिनां त्वं वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यसे ॥ ८.७२.२३ ॥
ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਧਾਰਮਿਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
8.72.24
प्राणिनां हि वधात्तात वृथा धर्मो मतो मम ।
अनृतं तु भवेद्वाच्यं न तु हिंसा कदाचन ॥ ८.७२.२४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
8.72.25
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् ।
हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥ ८.७२.२५ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ! ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ?
8.72.26
अयुध्यमानस्य गुरोस्तथाऽशत्रोश्च मानद ।
पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं चापि गच्छतः ॥ ८.७२.२६ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦ! ਜੋ ਲੜ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਕੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
8.72.27
कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य प्रमत्तस्य तथैव च ।
न वधः पूज्यते सद्भिस्तच्च सर्वं गुरौ तव ॥ ८.७२.२७ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਅਤੇ ਅਸਾਵਧਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.72.28
त्वया चैतद्व्रतं पार्थ बालेनेव कृतं पुरा ।
तस्मादधर्मसंयुक्तं मौर्ख्यादेव व्यवस्यसि ॥ ८.७२.२८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਮੂਰਖਤਾ ਕਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
8.72.29
स्वगुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्तुकामोऽभिधावसि ।
असम्प्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरत्ययाम् ॥ ८.७२.२९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹੋ? ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਦੁਰਲੰਘ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ?
8.72.30
इदं धर्मरहस्यं च तव वक्ष्यामि पाण्डव ।
यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा राजा वापि युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.३० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਧਰਮ ਦਾ ਇਹ ਰਹੱਸ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ।
8.72.31
विदुरो वा पुनः क्षत्ता गान्धारी वा यशस्विनी ।
कुन्ती वा भरतश्रेष्ठ द्रौपदी वा यशस्विनी।
तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन निबोधैतद्धनञ्जय ॥ ८.७२.३१ ॥
ਵਿਦੁਰ ਜਾਂ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਜਾਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜਾਂ ਕੁੰਤੀ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ — ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਇਹ ਸਮਝ ਲੈ।
8.72.32
सत्यस्यं वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सुदुर्विदं हि तत्त्वेन तत्सत्यमिति मे सतिः ॥ ८.७२.३२ ॥
ਸੱਚ ਦਾ ਬਚਨ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
8.72.33
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३३ ॥
ਕਦੇ ਸੱਚ ਨਾ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਝੂਠ ਸੱਚ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਵੀ ਝੂਠ ਬਣ ਜਾਵੇ।
8.72.34
विवाहकाले रतिसम्प्रयोगे ।
प्राणात्यये सर्वत्रनापहारे।
विप्रस्य चार्थे ह्यनृतं वदेत ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ८.७२.३४ ॥
ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਤੀ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ — ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਝੂਠਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
8.72.35
सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
तत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३५ ॥
ਪਰ ਸਾਰੇ ਧਨ ਦੇ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਝੂਠ ਸੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਵੀ ਝੂਠ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8.72.36
तादृशो हन्यते बालो यस्य सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ ८.७२.३६ ॥
ਜਿਸਦਾ ਸੱਚ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਮੂਰਖ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.72.37
किमाश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ ८.७२.३७ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਕਰੂਰ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ?
8.72.38
किमाश्चर्यं पुनर्मूढो धर्मकामो ह्यपण्डितः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पापमापगास्विव कौशिकः ॥ ८.७२.३८ ॥
ਮੂਰਖ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਲੂ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ?
8.72.39
आचक्ष्व भगवन्नेतद्यथा विन्दाम्यहं तथा ।
वलाकस्यानुसम्बद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ ८.७२.३९ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਾਂ — ਬਗਲੇ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਉੱਲੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ।
8.72.40
मृगव्याधोऽभवत्कश्चिद्बलाको नाम भारत ।
यात्रार्थं पुत्रदाराणां मृगान्हन्ति न कामतः ॥ ८.७२.४० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬਲਾਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮ੍ਰਿਗਯਾ-ਵਿਆਧ ਸੀ। ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਉਹ ਹਿਰਨ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
8.72.41
वृद्धौ च मातापितरौ बिभर्त्यन्यांश्च संश्रितान् ।
स्वधर्मनिरतो नित्यं संविभज्यानसूयकः ॥ ८.७२.४१ ॥
ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵੰਡ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਸੀ।
8.72.42
स कदाचिन्मृगप्रेप्सुर्नान्वविन्दन्मृगं क्वचित् ।
अथापश्यत्स पीवानं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ ८.७२.४२ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਿਰਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿਰਨ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰ ਵੇਖਿਆ।
8.72.43
अदृष्टपूर्वमपि तत्सत्वं तेन हतं तदा ।
अन्धे हते ततो व्योम्नः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ८.७२.४३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਸਮਾਨੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
8.72.44
अप्सरोगीतवादित्रैर्नादितं च मनोरमम् ।
विमानमगमत्स्वर्गान्मृगव्याधनिनीषया ॥ ८.७२.४४ ॥
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਮਨੋਹਰ ਵਿਮਾਨ ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ।
8.72.45
तद्भूतं सर्वभूतानामभावाय किलार्जुन ।
तपस्तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतमन्धं स्वयम्भुवा ॥ ८.७२.४५ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਸੀ। ਤਪ ਕਰਕੇ ਵਰ ਪਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
8.72.46
तद्धत्वा सर्वभूतानामभावकृतनिश्चयम् ।
बलाकोऽगात्स्वर्गलोकमेवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ ८.७२.४६ ॥
ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
8.72.47
कौशिकोऽप्यभवद्विप्रस्तपस्वीनो बहुश्रुतः ।
नदीनां सङ्गमे ग्रामाददूरे स किलावसत् ॥ ८.७२.४७ ॥
ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੀ ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
8.72.48
सत्यं मया सदा वाच्यमिति तस्याभवद्द्वतम् ।
सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद्धनञ्जय ॥ ८.७२.४८ ॥
'ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੀ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਉਦੋਂ ਉਹ 'ਸੱਤਵਾਦੀ' ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।
8.72.49
अथ दस्युभयात्केचित्तदा तद्वनमाविशन् ।
तत्रापि दस्यवः क्रुद्धास्तानमार्गन्त यत्नतः ॥ ८.७२.४९ ॥
ਫਿਰ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਡਰੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ।
8.72.50
अथ कौशिकमभ्येत्य प्रोचुस्ते सत्यवादिनम् ।
कतरेण पथा याता भगवन्निति वै जनाः।
सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तद्वेत्थ शंस नः ॥ ८.७२.५० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, 'ਹੇ ਭਗਵਨ, ਲੋਕ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਗਏ? ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
8.72.51
सत्यस्य त्वविभागज्ञः सत्यं तेभ्यः शशंस ह ।
बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्गहनमाश्रिताः।
इति तान्ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वं स कौशिकः ॥ ८.७२.५१ ॥
ਪਰ ਸੱਚ ਦੇ ਸੂਖਮ ਭੇਦ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ: 'ਉਹ ਇਸ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ ਹਨ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
8.72.52
ततस्ते तान्समासाद्य क्रूरा जघ्नुरिति श्रुतिः ।
ततोऽधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः ॥ ८.७२.५२ ॥
ਫਿਰ ਕਰੂਰ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਾਰਨ ਕੌਸ਼ਿਕ—
8.72.53
गतः सुकष्टं निरयं धर्मसूक्ष्मेष्वतत्त्ववित् ।
दृष्टपूर्वश्रुतो मूढो धर्माणामविशारदः ॥ ८.७२.५३ ॥
ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਮੂਰਖ, ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੁਸ਼ਲ ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
8.72.54
वृद्धानपृच्छन्सन्देहानन्धः श्वभ्रमिवर्च्छति ॥ ८.७२.५४ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕੇ ਨਾ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਜਿਵੇਂ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
8.72.55
तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिदेव भविष्यति ।
दुष्करं प्रतिसंख्यानं कार्त्स्न्येनात्र व्यवस्थितिः ॥ ८.७२.५५ ॥
ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
8.72.56
सत्यं धर्म इति ह्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न च पार्थाभ्यसूयामि नैतत्सर्वत्र शिष्यते ॥ ८.७२.५६ ॥
ਸੱਚ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਝ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
8.72.57
श्रुतिस्तु धार्या इत्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न त्वेतत्प्रत्यसूयामि तत्र सर्वं विधीयते ॥ ८.७२.५७ ॥
ਸ਼ਰੁਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
8.72.58
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ।
अहिंसार्थाय हिंस्राणां धर्मप्रवचनं कृतम्।
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मो धारयते प्रजाः ॥ ८.७२.५८ ॥
ਜੋ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ। ਹਿੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
8.72.59
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यस्मात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ ८.७२.५९ ॥
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਉੱਨਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
8.72.60
येऽन्यायेन जिगीषन्तो धर्मं पृच्छन्ति मानवाः ।
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथञ्चन ॥ ८.७२.६० ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਧਰਮ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮੋਕਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
8.72.61
अवश्यं कूजितव्ये ह शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ।
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धर्मं पृच्छन्ति कस्यचित्।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विनिश्चित्म् ॥ ८.७२.६१ ॥
ਜ਼ਰੂਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਧਰਮ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
8.72.62
प्राणात्यये विवाहे वा सर्वजात्या महाभये ।
सर्वस्वस्य च लोपे वा वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥ ८.७२.६२ ॥
ਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆਉਣ ਸਮੇਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
8.72.63
अधर्मं हि न पश्यन्ति मृषोद्यं तत्र पण्डिताः ।
सर्वथाऽभिवदेत्तत्तु नानृतं स्याद्विचक्षणः ॥ ८.७२.६३ ॥
ਉੱਥੇ ਪੰਡਿਤ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
8.72.64
यः स्तेनैः सह सम्बन्धो मुच्यते शपथादपि ।
भवेत्तत्रानृतं श्रेयः सत्यादिति विचारितम् ॥ ८.७२.६४ ॥
ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਸਹੁੰ ਨਾਲ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਝੂਠ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
8.72.65
न च तेभ्यो धनं देयं सत्यादिति कथञ्चन ।
पापेभ्योऽपि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्।
तस्माद्धर्मार्थमनृतमुक्त्वा नानृतवाग्भवेत् ॥ ८.७२.६५ ॥
ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਧਨ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
8.72.66
एष ते लक्षणोद्देशो मयोद्दिष्टो यथाविधि ।
एतज्ज्ञात्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.६६ ॥
ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਿਆ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਦੱਸ, ਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਧਣਯੋਗ ਹੈ।
8.72.67
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महायशाः ॥ ८.७२.६७ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿਣਗੇ ਤਿਵੇਂ.
8.72.68
सुहृद्ब्रूयाद्यथाऽस्माकं तथोक्तं वचनं त्वया ।
भवान्मातृसमोऽस्माकं भवान्पितृसमोऽपि च।
गतिश्च परमा कृष्ण त्वमेव च परायणम् ॥ ८.७२.६८ ॥
ਮਿੱਤਰ ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਕਹੇਗਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਾਤਾ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਵੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪਰਮ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਇਣ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।
8.72.69
न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यतेऽविदितं क्वचित् ।
तस्माद्भवान्परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ ८.७२.६९ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
8.72.70
अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
अधर्मयुक्ते संयोगे ब्रूहि किञ्चिदनुग्रहम् ॥ ८.७२.७० ॥
ਧਰਮਰਾਜ ਪਾਂਡਵ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਵਧ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਅਧਰਮ-ਭਰੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖ।
8.72.71
इदं चापरमत्रैव ब्रूहि तत्त्वं विवक्षितम् ॥ ८.७२.७१ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਗੱਲ ਆਖ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਤੱਤ।
8.72.72
जानासि दाशार्ह मम व्रतं तु ।
यो मां ब्रूयात्कश्चन मानुषेषु।
अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ ।
यो मत्तोऽस्त्रे वीर्यतो वा विशिष्टः ॥ ८.७२.७२ ॥
ਹੇ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਆਖੇ, 'ਪਾਰਥ, ਗਾਂਡੀਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ', ਜੋ ਮੇਰ ਤੋਂ ਅਸਤਰ ਜਾਂ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ।
8.72.73
हन्यामहं केशव तं प्रसह्य ।
भीमो हन्यात्तूवरकेति चोक्तः।
वन्मां राजा ह्युक्तवांस्ते समक्षं ।
धनुर्देहीत्यसकृद्वृष्णिवीरे ॥ ८.७२.७३ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਭੀਮ ਉਸਨੂੰ 'ਤੂਵਰਕ' ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਿਆ ਸੀ, 'ਧਨੁਸ਼ ਦੇ', ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਿ ਵੀਰ।
8.72.74
तं हन्यां चेत्केशव जीवलोके ।
स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम्।
ध्यात्वा नूनं ह्येनसा चापि मुक्तो ।
वधं राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेताः ॥ ८.७२.७४ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਜੀਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਬਲ ਗਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ…
8.72.75
यथा प्रतिज्ञा मम लोकबुद्धौ ।
भवेत्सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ।
यथा जीवत्पाण्डवोऽहं च कृष्ण ।
तथा बुद्धिं दातुमप्यर्हसि त्वम् ॥ ८.७२.७५ ॥
ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਪਾਂਡਵ ਬਣ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂ, ਅਜਿਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੂੰ ਹੈਂ।
8.72.76
राजा श्रान्तो विक्षतो दुःखितश्च ।
कर्णेन सह्ख्ये निशितैर्बाणसङ्घैः।
यश्चानिशं सूतपुत्रेण वीर ।
शरैर्भृशं ताडितो युध्यमानः ॥ ८.७२.७६ ॥
ਰਾਜਾ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਕੇ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
8.72.77
अतस्त्वमेतेन सरोषमुक्तो ।
दुःखान्वितेनेदमयुक्तरूपम्।
अकोपितो ह्येष यदि स्म सङ्ख्ये ।
कर्णं न हन्यादिति चाब्रवीत्सः ॥ ८.७२.७७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹੀ ਗਈ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਗੱਲ ਤੂੰ ਸੁਣ। ਜੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਦਾ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ।
8.72.78
जानाति तं पाण्डव एष चापि ।
पापं लोके कर्णमसह्यमन्यैः।
ततस्त्वमुक्तो भृशरोषितेन ।
राज्ञा समक्षं परुषाणि पार्थ ॥ ८.७२.७८ ॥
ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਣ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਸਹਿ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ।
8.72.79
नित्योद्युक्ते सततं चाप्रसह्ये ।
कर्णे द्यूतं ह्यद्य रणे निबद्धम्।
तस्मिन्हते कुरवो निर्जिताः स्यु… ।
रेवं बुद्धिः पार्थिवे धर्मपुत्रे ॥ ८.७२.७९ ॥
ਕਰਣ ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿੱਤ ਹੈ; ਅੱਜ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਦਾਅ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕੌਰਵ ਹਾਰ ਜਾਣਗੇ। ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਇਹੀ ਹੈ।
8.72.80
ततो बधं नार्हति धर्मपुत्र… ।
स्त्वया प्रतिज्ञाऽर्जुन पालनीया।
जीवन्नयं येन मृतो भवेद्धि ।
तन्मे निबोधेह तवानुरूपम् ॥ ८.७२.८० ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਧ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਅਰਜੁਨ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਪਾਲੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਇਹ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
8.72.81
यदा मानं लभते माननार्ह… ।
स्तदा स वै जीवति जीवलोके।
यदाऽवमानं लभते महान्तं ।
तदा जीवन्मृत इत्युच्यते सः ॥ ८.७२.८१ ॥
ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵਨ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸਨੂੰ 'ਮ੍ਰਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8.72.82
सम्मानितः पार्थिवोऽयं सदैव ।
त्वया च भीमेन तथा यमाभ्याम्।
वृद्धैश्च लोके पुरुषैश्च शूरै… ।
स्तस्यापमानं कलया प्रयुङ्क्ष्व ॥ ८.७२.८२ ॥
ਇਹ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ, ਭੀਮ ਹੱਥੋਂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਯਮਾਂ ਹੱਥੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਵਾ।
8.72.83
त्वमित्यत्रभवन्तं हि ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् ।
त्वमित्युक्तो हि निहतो गुरुर्भवति भारत ॥ ८.७२.८३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੂਜਨੀਕ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ 'ਤ੍ਵਮ੍' ਆਖ ਕੇ ਬੋਲ; ਹੇ ਭਾਰਤ, 'ਤ੍ਵਮ੍' ਆਖਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8.72.84
एवमाचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैनं कुरूद्वह ॥ ८.७२.८४ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰ; ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਭਰਿਆ ਵਿਹਾਰ ਕਰ।
8.72.85
अथर्वाङ्गिरसी ह्येषा श्रुतीनामुत्तमा श्रुतिः ।
अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयस्कामैर्नरैः सदा ॥ ८.७२.८५ ॥
ਇਹ ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸੀ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ; ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
8.72.86
अवधेन वधः प्रोक्तो यद्गुरुस्त्वमिति प्रभुः ।
तद्ब्रूहि त्वं यन्मयोक्तं धर्मराजस्य धर्मवित् ॥ ८.७२.८६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, 'ਤ੍ਵਮ੍' ਆਖਣ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਵਧ ਰਾਹੀਂ ਵਧ ਕੀਤਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਉਹ ਤੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਖ।
8.72.87
यदा ह्यं पाण्डव धर्मराज… ।
सत्वत्तोऽयुक्तं लप्स्यते चैव साधु।
ततोऽस्य पादावभिवाद्य पश्चा… ।
च्छ्रेयो ब्रूयात्सान्त्वयुक्तं हितं च ॥ ८.७२.८७ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਰਮਰਾਜ… ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਭਲਾ ਵੀ ਪਾਵੇਗਾ; ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ… ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ, ਸਾਂਤਵਨਾਯੁਕਤ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
8.72.88
भ्राता प्राज्ञस्तव कोपं न जातु ।
कुर्याद्राजा धर्ममार्गानुसारी।
मुक्तोऽनृताद्वातृवधाच्च पापा… ।
द्धृष्टः कर्णं त्वं जहि पार्थ पश्चात् ॥ ८.७२.८८ ॥
ਤੇਰਾ ਗਿਆਨੀ ਭਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੇ। ਧਰਮ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰਾਜਾ ਝੂਠ, ਭਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਫਿਰ…