มหาภารตะ · อัธยายะ 8.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.72.1
युधिष्ठिरेणै…क्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
असिं जग्राह सङ्क्रुद्धो जिघांसुर्भरतर्षभम् ॥ ८.७२.१ ॥
เมื่อยุธิษฐิระกล่าวจบ... โอรสของกุนตี ผู้มีม้าสีขาว โกรธจัดและปรารถนาจะฆ่าวีรบุรุษแห่งภรตวงศ์ ได้คว้าดาบขึ้นมา
8.72.2
तस्य कोपं समाज्ञाय चित्तज्ञः केशवस्तदा ।
उवाच किमिदं खङ्गं गृह्णास्यर्जुन शंम मे ॥ ८.७२.२ ॥
พระเกศวะ (พระกฤษณะ) ผู้รู้จิตใจ เมื่อทรงรู้ความโกรธของอรชุนอย่างแจ่มแจ้งแล้ว จึงตรัสว่า อรชุน เหตุใดเจ้าจึงถือดาบนี้ จงบอกเรามา
8.72.3
नेह पश्यामि योद्धव्यं त्वया किञ्चिद्वनञ्जय ।
नेहागता धार्तराष्ट्राः सर्वे भीमेन वारिताः ॥ ८.७२.३ ॥
อรชุน เราไม่เห็นว่ามีผู้ใดที่เจ้าต้องต่อสู้ที่นี่เลย บรรดาโอรสของธฤตราษฎร์ไม่ได้มาที่นี่ทั้งหมด ภีมะได้ห้ามไว้แล้ว
8.72.4
उपागतोऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्यसौ ।
स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.४ ॥
โอรสของกุนตี เจ้ามาถึงแล้วเพื่อจะพบพระราชา พระราชานั้นเจ้าได้พบแล้ว และพระยุธิษฐิระก็สบายดี
8.72.5
तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् ।
हर्षकाले च सम्प्राप्ते कस्मात्त्वां मन्युराविशत् ॥ ८.७२.५ ॥
เมื่อได้เห็นพระองค์ ผู้เป็นเสือในหมู่กษัตริย์ มีพระปรากรมดั่งเสือ เมื่อเวลาแห่งความยินดีมาถึงแล้ว เหตุใดความโกรธจึงเข้าครอบงำเจ้า
8.72.6
न तं पश्यामि कौन्तेय यस्ते वध्यो भवेदिह ।
प्रहर्तुमिच्छसे कस्मात्किं वा ते चित्तविभ्रमः ॥ ८.७२.६ ॥
โอรสของกุนตี เราไม่เห็นใครที่นี่ที่สมควรถูกเจ้าฆ่า เหตุใดเจ้าจึงปรารถนาจะลงมือ หรือว่าจิตใจของเจ้าสับสนไปแล้ว
8.72.7
कस्माद्भवान्महाखङ्गं परिगृह्णात्यकारणात्। ॥ ८.७२.७ ॥
เหตุใดเจ้าจึงถือดาบใหญ่นี้โดยไม่มีเหตุผล
8.72.8
तत्त्वां पृच्छामि कौन्तेय किमिदं ते चिकीर्षितम् ।
परामृशसि यत्क्रुद्धः खङ्गमद्भुतविक्रम ॥ ८.७२.८ ॥
เพราะฉะนั้นเราจึงถามเจ้า โอรสของกุนตี เจ้าคิดจะทำอะไร จึงในความโกรธคว้าดาบที่มีพลังอันน่าอัศจรรย์นี้
8.72.9
एवमुक्तः कटाक्षेण प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ८.७२.९ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น อรชุนผู้โกรธ มองยุธิษฐิระด้วยสายตาเหลือบมอง ดั่งงูที่ฟ่อ จึงกล่าวกับโควินทะ
8.72.10
अन्यस्मै देहि गाण्डीवमिति मां यः प्रचोदयेत् ।
भिन्द्यामहं तस्य शिर इत्युपांशु व्रतं मम।
युधिष्ठिरेण तेनाहमुक्तश्चास्मि जनार्दन ॥ ८.७२.१० ॥
ผู้ใดจะยุยงข้าว่า จงมอบคาณฑีวะให้แก่ผู้อื่น ข้าจะตัดศีรษะของผู้นั้น นี่คือคำปฏิญาณลับของข้า โอ ชนารทนะ พระยุธิษฐิระเองได้กล่าวกับข้าเช่นนั้น
8.72.11
यदुक्तोऽहमदीनार्थं राज्ञाऽनेन यशस्विना ।
समक्षं तव गोविन्द न तत्क्षन्तुमिहोत्सहे ॥ ८.७२.११ ॥
โอ โควินทะ สิ่งที่กษัตริย์ผู้มีเกียรติพระองค์นี้ได้กล่าวกับข้าด้วยเจตนาอันแน่วแน่ต่อหน้าพระองค์ ข้าไม่อาจอดทนต่อสิ่งนั้นที่นี่ได้
8.72.12
तस्मादेनं विधिष्यामि राजानं धर्मचारिणाम् ।
प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वैनं नरसत्तमम् ॥ ८.७२.१२ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าจะสังหารกษัตริย์องค์นี้ ผู้เป็นยอดแห่งบรรดาผู้ดำเนินตามธรรม เมื่อได้ฆ่าบุรุษผู้ประเสริฐที่สุดนี้แล้ว ข้าจะรักษาคำปฏิญาณของข้า
8.72.13
एतदर्थं मया खह्गो गृहीतो यदुनन्दन ।
सोऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्यस्यानृण्यतां गतः।
विशोको विज्वरश्चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ ८.७२.१३ ॥
เพื่อจุดประสงค์นี้เองข้าจึงถือดาบ โอ ผู้เป็นที่ยินดีแห่งยทุ เมื่อข้าฆ่ายุธิษฐิระแล้ว ข้าจะพ้นจากหนี้ที่ต้องชำระต่อความจริง และข้าจะปราศจากความโศกและความร้อนรน โอ ชนารทนะ
8.72.14
किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तमस्मिन्कार्य उपस्थिते ।
त्वमस्य जगतस्तात वेत्थ सर्वं गतागतम् ॥ ८.७२.१४ ॥
ท่านเห็นว่าอย่างไรเมื่อเรื่องนี้เกิดขึ้นแล้ว ลูกรัก ท่านรู้ทั้งการมาและการไปทั้งหมดของโลกนี้
8.72.15
जातस्त्वत्तो हि धर्मश्चाधर्मश्चेति परा श्रुतिः ।
तत्तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ ८.७२.१५ ॥
ทั้งธรรมและอธรรมล้วนเกิดจากท่าน ดังที่คัมภีร์อันสูงสุดได้ประกาศไว้ เพราะฉะนั้นข้าจะกระทำตามที่ท่านจะบอกข้า
8.72.16
धिग्धिगित्येव गोविन्दः पार्थमुक्त्वाब्रवीत्पुनः ॥ ८.७२.१६ ॥
"น่าอับอาย น่าอับอาย" โควินทะกล่าวเพียงเท่านั้น แล้วกล่าวกับปารถะอีกครั้ง
8.72.17
इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भं यद्भवानगात् ॥ ८.७२.१७ ॥
บัดนี้ ปารถะ เราเข้าใจแล้วว่าเจ้ามิได้ปรนนิบัติผู้อาวุโส โอ บุรุษเสือในหมู่มนุษย์ เจ้าได้ปล่อยตัวไปกับความโกรธในเวลาที่ไม่สมควร
8.72.18
न हि धर्मविगज्ञैरेवं कार्यं धनञ्जय ।
यथा त्वं पाण्डवाद्येह धर्मभीरुरण्डितः ॥ ८.७२.१८ ॥
ผู้รู้ธรรมย่อมไม่กระทำเช่นนี้ โอ ธนัญชัย อย่างที่เจ้ากระทำอยู่ที่นี่ แม้เจ้าจะเป็นผู้เลิศในหมู่ปาณฑพและยำเกรงธรรม
8.72.19
योऽकार्याणां क्रियायाश्च संयोगं नावबुध्यते ।
कार्याणामक्रियायाश्च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ ८.७२.१९ ॥
ผู้ใดไม่เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่ไม่ควรกระทำกับการไม่กระทำสิ่งที่ควรกระทำ ผู้นั้น โอรสของปฤถา คือคนต่ำช้าที่สุดในหมู่มนุษย์
8.72.20
अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ ८.७२.२० ॥
ส่วนบรรดาปราชญ์ผู้ดำเนินตามธรรมและมาปรากฏตัวอยู่ที่นี่ ท่านไม่รู้ถึงความแน่แท้ของพวกเขาซึ่งรู้ทั้งแบบย่อและแบบพิสดาร
8.72.21
अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये ।
एवं स मुह्यत्यवशो यथा त्वं पार्थ मुह्यसि ॥ ८.७२.२१ ॥
ผู้ที่ไม่รู้แน่ชัดย่อมสับสนและหมดทางเลือกเมื่อต้องตัดสินว่าอะไรควรทำและอะไรไม่ควรทำ ดังที่ท่านกำลังสับสนอยู่นี้ โอ บุตรแห่งปฤถา
8.72.22
न हि कार्यमकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथञ्चन ।
श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच्च त्वं नावहुध्यसे ॥ ८.७२.२२ ॥
อะไรควรทำหรือไม่ควรทำนั้น ไม่อาจรู้ได้โดยง่ายด้วยวิธีใดเลย ทุกสิ่งรู้ได้ด้วยศรุติ และท่านยังไม่เข้าใจสิ่งนั้น
8.72.23
अविज्ञानादिह भवान्सत्यं रक्षति धर्मवित् ।
प्राणिनां त्वं वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यसे ॥ ८.७२.२३ ॥
เพราะความไม่รู้ในโลกนี้ ท่านผู้รู้ธรรมจึงปกป้องความจริง แต่ท่านผู้เป็นธรรมิกะ โอ บุตรแห่งปฤถา ยังไม่เข้าใจเรื่องการฆ่าสัตว์ทั้งหลาย
8.72.24
प्राणिनां हि वधात्तात वृथा धर्मो मतो मम ।
अनृतं तु भवेद्वाच्यं न तु हिंसा कदाचन ॥ ८.७२.२४ ॥
โอ ลูกรัก เราเห็นว่าธรรมย่อมไร้ผลเพราะการฆ่าสัตว์ทั้งหลาย การกล่าวเท็จอาจเป็นที่ยอมได้ แต่การเบียดเบียนไม่ควรเกิดขึ้นเลยเป็นอันขาด
8.72.25
स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् ।
हन्याद्भवान्नरश्रेष्ठ प्राकृतोऽन्यः पुमानिव ॥ ८.७२.२५ ॥
ท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ เหตุใดท่านจึงฆ่าพี่ชายผู้อาวุโส ซึ่งเป็นกษัตริย์ผู้รู้ธรรม เหมือนคนสามัญคนหนึ่งฆ่าอีกคนหนึ่งได้เล่า
8.72.26
अयुध्यमानस्य गुरोस्तथाऽशत्रोश्च मानद ।
पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं चापि गच्छतः ॥ ८.७२.२६ ॥
โอ ผู้ให้เกียรติแก่ผู้อื่น ไม่ควรฆ่าผู้ที่ไม่ได้ต่อสู้ ครูอาจารย์ ผู้ที่ไม่ใช่ศัตรู ผู้หันหลังหนีไป และผู้ที่กำลังแสวงที่พึ่ง
8.72.27
कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य प्रमत्तस्य तथैव च ।
न वधः पूज्यते सद्भिस्तच्च सर्वं गुरौ तव ॥ ८.७२.२७ ॥
การฆ่าผู้ที่ประนมมือ ผู้ที่มอบตนแล้ว และผู้ที่ประมาทก็เช่นเดียวกัน ผู้ดีย่อมไม่สรรเสริญการฆ่าเช่นนั้น และสิ่งทั้งหมดนี้ใช้ได้กับครูอาจารย์ของท่านด้วย
8.72.28
त्वया चैतद्व्रतं पार्थ बालेनेव कृतं पुरा ।
तस्मादधर्मसंयुक्तं मौर्ख्यादेव व्यवस्यसि ॥ ८.७२.२८ ॥
โอ ปารถะ ท่านได้ปฏิญาณข้อนี้มาแต่ก่อนเหมือนเด็กคนหนึ่ง ฉะนั้น ท่านจึงตัดสินใจในทางที่ประกอบด้วยอธรรมเพราะความโง่เขลาเท่านั้น
8.72.29
स्वगुरुं पार्थ कस्मात्त्वं हन्तुकामोऽभिधावसि ।
असम्प्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरत्ययाम् ॥ ८.७२.२९ ॥
โอ ปารถะ เหตุใดท่านจึงรีบพุ่งเข้าใส่ครูของท่านเอง ด้วยความปรารถนาจะฆ่า โดยไม่ได้พิจารณาทางแห่งธรรมอันละเอียดอ่อนและยากจะก้าวข้าม
8.72.30
इदं धर्मरहस्यं च तव वक्ष्यामि पाण्डव ।
यद्ब्रूयात्तव भीष्मो वा राजा वापि युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.३० ॥
โอ ปาณฑพ เราจะบอกความลับแห่งธรรมนี้แก่ท่าน ที่ภีษมะหรือแม้พระยุธิษฐิระกษัตริย์จะพึงกล่าวแก่ท่าน
8.72.31
विदुरो वा पुनः क्षत्ता गान्धारी वा यशस्विनी ।
कुन्ती वा भरतश्रेष्ठ द्रौपदी वा यशस्विनी।
तत्ते वक्ष्यामि तत्त्वेन निबोधैतद्धनञ्जय ॥ ८.७२.३१ ॥
ไม่ว่าจะเป็นวิทุระผู้ดูแลราชการ หรือพระนางคานธารีผู้มีเกียรติ หรือพระนางกุนตีผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ หรือพระนางเทราปทีผู้มีเกียรติ เราจะบอกเรื่องนี้แก่ท่านตามความจริง จงเข้าใจเรื่องนี้เถิด โอ ธนัญชัย
8.72.32
सत्यस्यं वचनं साधु न सत्याद्विद्यते परम् ।
सुदुर्विदं हि तत्त्वेन तत्सत्यमिति मे सतिः ॥ ८.७२.३२ ॥
ถ้อยคำแห่งความจริงนั้นดีงาม ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าความจริง แต่ความจริงนั้นยากจะรู้แจ้งอย่างแท้จริง นี่คือความเชื่อมั่นของเราว่าสิ่งนั้นคือความจริง
8.72.33
भवेत्सत्यमवक्तव्यं वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
यत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३३ ॥
บางครั้งความจริงอาจเป็นสิ่งที่ไม่ควรกล่าว และความเท็จอาจเป็นสิ่งที่ควรกล่าว เมื่อใดความเท็จกลายเป็นความจริง และความจริงกลายเป็นความเท็จ
8.72.34
विवाहकाले रतिसम्प्रयोगे ।
प्राणात्यये सर्वत्रनापहारे।
विप्रस्य चार्थे ह्यनृतं वदेत ।
पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥ ८.७२.३४ ॥
ในเวลาการแต่งงาน ในการร่วมประเวณี เมื่อชีวิตตกอยู่ในอันตราย ในกรณีที่ไม่ใช่ทุกกรณี และในการลักขโมย ผู้หนึ่งอาจกล่าวเท็จเพื่อประโยชน์ของพราหมณ์ การโกหกทั้งห้านี้เรียกกันว่าไม่เป็นบาป
8.72.35
सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
तत्रानृतं भवेत्सत्यं सत्यं चाप्यनृतं भवेत् ॥ ८.७२.३५ ॥
แต่เมื่อทรัพย์สมบัติทั้งหมดถูกปล้นไป ผู้หนึ่งอาจต้องกล่าวเท็จ ณ ที่นั้น ความเท็จกลายเป็นความจริง และความจริงกลายเป็นความเท็จ
8.72.36
तादृशो हन्यते बालो यस्य सत्यमनिश्चितम् ।
सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ ८.७२.३६ ॥
คนโง่เช่นนั้นย่อมพินาศ ผู้ที่ความจริงยังไม่แน่นอนสำหรับตน ผู้ที่ตัดสินความจริงและความเท็จได้แล้วเท่านั้นจึงจะเป็นผู้รู้ธรรม
8.72.37
किमाश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषोऽपि सुदारुणः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पुण्यं बलाकोऽन्धवधादिव ॥ ८.७२.३७ ॥
มีอะไรน่าอัศจรรย์เล่า หากบุรุษผู้มีปัญญาที่เจริญแล้ว แม้จะโหดร้ายยิ่ง จะได้บุญอันยิ่งใหญ่ เหมือนนกกระเรียนได้บุญจากการฆ่าคนตาบอดนั้น
8.72.38
किमाश्चर्यं पुनर्मूढो धर्मकामो ह्यपण्डितः ।
सुमहत्प्राप्नुयात्पापमापगास्विव कौशिकः ॥ ८.७२.३८ ॥
มีอะไรน่าอัศจรรย์เล่า หากคนโง่ที่ไม่มีความรู้ แม้ปรารถนาธรรม จะได้บาปอันยิ่งใหญ่ เหมือนนกฮูกในแม่น้ำทั้งหลาย
8.72.39
आचक्ष्व भगवन्नेतद्यथा विन्दाम्यहं तथा ।
वलाकस्यानुसम्बद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ ८.७२.३९ ॥
ขอท่านผู้เจริญได้โปรดเล่าเรื่องนี้ให้ข้าพเจ้าฟัง เพื่อที่ข้าพเจ้าจะได้เข้าใจ คือเรื่องราวของนกกระเรียน และสิ่งที่เกี่ยวข้องกับแม่น้ำและนกฮูก
8.72.40
मृगव्याधोऽभवत्कश्चिद्बलाको नाम भारत ।
यात्रार्थं पुत्रदाराणां मृगान्हन्ति न कामतः ॥ ८.७२.४० ॥
โอ ภารตะ เคยมีนายพรานคนหนึ่งชื่อพลากะ เขาฆ่ากวางเพื่อเลี้ยงดูบุตรและภรรยา ไม่ได้ฆ่าด้วยความปรารถนาในตัวของมันเอง
8.72.41
वृद्धौ च मातापितरौ बिभर्त्यन्यांश्च संश्रितान् ।
स्वधर्मनिरतो नित्यं संविभज्यानसूयकः ॥ ८.७२.४१ ॥
เขาเลี้ยงดูบิดามารดาที่แก่ชราและผู้อื่นที่พึ่งพาตน ยึดมั่นในหน้าที่ของตนอยู่เสมอ แบ่งปันสิ่งที่มี และไม่มีความริษยา
8.72.42
स कदाचिन्मृगप्रेप्सुर्नान्वविन्दन्मृगं क्वचित् ।
अथापश्यत्स पीवानं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ ८.७२.४२ ॥
วันหนึ่งเขาตามหาเนื้อกวาง แต่ไม่พบกวางที่ไหนเลย แล้วเขาก็เห็นสัตว์ร้ายตัวอ้วนพีที่มีดวงตาอยู่บนจมูก
8.72.43
अदृष्टपूर्वमपि तत्सत्वं तेन हतं तदा ।
अन्धे हते ततो व्योम्नः पुष्पवर्षं पपात च ॥ ८.७२.४३ ॥
สัตว์ตัวนั้นซึ่งไม่เคยเห็นมาก่อน ถูกเขาฆ่าตายในตอนนั้น เมื่อผู้ตาบอดนั้นถูกฆ่า ดอกไม้ก็โปรยปรายลงมาจากท้องฟ้า
8.72.44
अप्सरोगीतवादित्रैर्नादितं च मनोरमम् ।
विमानमगमत्स्वर्गान्मृगव्याधनिनीषया ॥ ८.७२.४४ ॥
วิมานอันงดงามที่ดังก้องด้วยเสียงขับร้องและเครื่องดนตรีของนางอัปสร ได้เสด็จไปยังสวรรค์ โดยประสงค์จะพานายพรานผู้ล่าสัตว์ไปด้วย
8.72.45
तद्भूतं सर्वभूतानामभावाय किलार्जुन ।
तपस्तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतमन्धं स्वयम्भुवा ॥ ८.७२.४५ ॥
สัตว์ตัวนั้น โอ อรชุน ถูกสร้างขึ้นเพื่อทำลายสรรพสัตว์ทั้งปวง มันได้บำเพ็ญตบะและได้รับพร จึงถูกทำให้ตาบอดโดยพระสวยัมภูเอง
8.72.46
तद्धत्वा सर्वभूतानामभावकृतनिश्चयम् ।
बलाकोऽगात्स्वर्गलोकमेवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ ८.७२.४६ ॥
นกกระเรียนตัวนั้นถูกฆ่าไป มันมีความตั้งใจจะทำลายสรรพสัตว์ แล้วจึงไปยังโลกสวรรค์ ดังนั้นธรรมจึงยากนักที่จะรู้ได้
8.72.47
कौशिकोऽप्यभवद्विप्रस्तपस्वीनो बहुश्रुतः ।
नदीनां सङ्गमे ग्रामाददूरे स किलावसत् ॥ ८.७२.४७ ॥
พราหมณ์เกาศิกะก็เป็นผู้บำเพ็ญตบะและมีความรู้มาก เขาอาศัยอยู่ ณ จุดบรรจบของแม่น้ำ ไม่ไกลจากหมู่บ้าน
8.72.48
सत्यं मया सदा वाच्यमिति तस्याभवद्द्वतम् ।
सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद्धनञ्जय ॥ ८.७२.४८ ॥
เขาตั้งใจไว้ว่า 'ข้าต้องพูดความจริงอยู่เสมอ' โอ ธนัญชัย เขาจึงมีชื่อเสียงขึ้นในตอนนั้นว่า 'ผู้พูดความจริง'
8.72.49
अथ दस्युभयात्केचित्तदा तद्वनमाविशन् ।
तत्रापि दस्यवः क्रुद्धास्तानमार्गन्त यत्नतः ॥ ८.७२.४९ ॥
ต่อมา เพราะกลัวโจร ผู้คนบางกลุ่มได้เข้าไปในป่านั้น แม้ที่นั่นพวกโจรที่โกรธจัดก็ค้นหาพวกเขาอย่างละเอียด
8.72.50
अथ कौशिकमभ्येत्य प्रोचुस्ते सत्यवादिनम् ।
कतरेण पथा याता भगवन्निति वै जनाः।
सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तद्वेत्थ शंस नः ॥ ८.७२.५० ॥
แล้วพวกโจรก็เข้าไปหาเกาศิกะผู้พูดความจริง และกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ผู้คนได้ไปทางไหน ขอท่านโปรดบอกเรา เราถามท่านด้วยนามแห่งความจริง หากท่านรู้ก็โปรดบอกเราเถิด'
8.72.51
सत्यस्य त्वविभागज्ञः सत्यं तेभ्यः शशंस ह ।
बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्गहनमाश्रिताः।
इति तान्ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वं स कौशिकः ॥ ८.७२.५१ ॥
แต่เกาศิกะผู้ไม่รู้ความแยบยลละเอียดของความจริง ได้บอกความจริงแก่พวกโจรว่า 'พวกเขาได้หลบเข้าไปในป่ารกทึบนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยต้นไม้ เถาวัลย์ และพุ่มไม้มากมาย' เขาจึงแจ้งข้อเท็จจริงนั้นแก่พวกโจร
8.72.52
ततस्ते तान्समासाद्य क्रूरा जघ्नुरिति श्रुतिः ।
ततोऽधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः ॥ ८.७२.५२ ॥
แล้วพวกโจรที่โหดร้ายก็ไปพบคนเหล่านั้นและฆ่าเสีย ดังที่มีการเล่าสืบกันมา จากนั้นเกาศิกะ ด้วยความอธรรมอย่างยิ่งและถ้อยคำที่เลวร้าย
8.72.53
गतः सुकष्टं निरयं धर्मसूक्ष्मेष्वतत्त्ववित् ।
दृष्टपूर्वश्रुतो मूढो धर्माणामविशारदः ॥ ८.७२.५३ ॥
ได้ตกสู่นรกอันทุกข์ทรมาน เพราะไม่รู้ความจริงในประเด็นละเอียดของธรรม เขาเป็นผู้หลงงมงายและไม่ชำนาญในธรรม ทั้งที่เคยได้เห็นและได้ยินเรื่องเช่นนี้มาก่อน
8.72.54
वृद्धानपृच्छन्सन्देहानन्धः श्वभ्रमिवर्च्छति ॥ ८.७२.५४ ॥
ผู้ที่ไม่ถามผู้เฒ่าเมื่อมีความสงสัย ย่อมตกลงไปเหมือนคนตาบอดที่ตกลงในบ่อ
8.72.55
तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिदेव भविष्यति ।
दुष्करं प्रतिसंख्यानं कार्त्स्न्येनात्र व्यवस्थितिः ॥ ८.७२.५५ ॥
ในเรื่องนี้ สำหรับท่าน จะต้องพบเครื่องหมายแห่งธรรมบางอย่างแน่นอน การพิจารณาให้ถ่องแท้เป็นสิ่งยาก และในเรื่องนี้ยังไม่มีข้อยุติที่สมบูรณ์
8.72.56
सत्यं धर्म इति ह्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न च पार्थाभ्यसूयामि नैतत्सर्वत्र शिष्यते ॥ ८.७२.५६ ॥
มีคนจำนวนมากบางพวกกล่าวว่า ความจริงคือธรรม ข้าพเจ้าไม่ได้ติเตียนปารถ แต่สิ่งนี้ไม่ได้ใช้ได้ในทุกกรณี
8.72.57
श्रुतिस्तु धार्या इत्येके वदन्ति बहवो जनाः ।
न त्वेतत्प्रत्यसूयामि तत्र सर्वं विधीयते ॥ ८.७२.५७ ॥
คนจำนวนมากกล่าวว่า ต้องยึดถือตามศรุติ แต่ข้าพเจ้าไม่คัดค้านเรื่องนี้ เพราะในที่นั้นทุกสิ่งได้ถูกกำหนดไว้แล้ว
8.72.58
यत्स्यादहिंसासंयुक्तं स धर्म इति निश्चयः ।
अहिंसार्थाय हिंस्राणां धर्मप्रवचनं कृतम्।
धारणाद्धर्ममित्याहुर्धर्मो धारयते प्रजाः ॥ ८.७२.५८ ॥
สิ่งใดประกอบด้วยการไม่เบียดเบียน สิ่งนั้นคือธรรม นี่คือข้อสรุปที่แน่นอน คำสอนเรื่องธรรมได้ให้แก่ผู้มีความรุนแรงเพื่อให้เกิดการไม่เบียดเบียน เรียกว่าธรรมเพราะเป็นสิ่งที่ค้ำจุน ธรรมย่อมค้ำจุนประชาชน
8.72.59
प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यस्मात्प्रभवसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ ८.७२.५९ ॥
คำสอนเรื่องธรรมได้ให้ไว้เพื่อความเจริญของสรรพสัตว์ สิ่งใดประกอบด้วยความเจริญ สิ่งนั้นคือธรรม นี่คือข้อสรุปที่แน่นอน
8.72.60
येऽन्यायेन जिगीषन्तो धर्मं पृच्छन्ति मानवाः ।
अकूजनेन चेन्मोक्षो नात्र कूजेत्कथञ्चन ॥ ८.७२.६० ॥
มนุษย์ผู้ปรารถนาจะชนะด้วยวิธีอธรรมแล้วถามถึงธรรม หากการหลุดพ้นจะมาจากการนิ่งเงียบ ก็ไม่ควรเปล่งเสียงใด ๆ ในที่นี้เป็นอันขาด
8.72.61
अवश्यं कूजितव्ये ह शङ्केरन्वाप्यकूजनात् ।
येऽन्यायेन जिहीर्षन्तो धर्मं पृच्छन्ति कस्यचित्।
श्रेयस्तत्रानृतं वक्तुं सत्यादिति विनिश्चित्म् ॥ ८.७२.६१ ॥
หากต้องพูด การนิ่งเงียบอาจก่อให้เกิดความสงสัย เมื่อผู้ที่ปรารถนาจะชนะด้วยความไม่ยุติธรรมถามใครสักคนเรื่องธรรม ได้มีการตัดสินแล้วว่าการกล่าวคำเท็จดีกว่าการกล่าวความจริงในกรณีนั้น
8.72.62
प्राणात्यये विवाहे वा सर्वजात्या महाभये ।
सर्वस्वस्य च लोपे वा वक्तव्यमनृतं भवेत् ॥ ८.७२.६२ ॥
เมื่อชีวิตตกอยู่ในอันตราย ในการแต่งงาน ในภัยใหญ่ทุกชนิด หรือเมื่อทรัพย์สินทั้งหมดถูกสูญเสียไป อาจจำเป็นต้องกล่าวคำเท็จ
8.72.63
अधर्मं हि न पश्यन्ति मृषोद्यं तत्र पण्डिताः ।
सर्वथाऽभिवदेत्तत्तु नानृतं स्याद्विचक्षणः ॥ ८.७२.६३ ॥
ในกรณีนั้น บัณฑิตไม่เห็นคำเท็จที่กล่าวออกมาว่าเป็นความอธรรม ผู้มีปัญญาพึงกล่าวอย่างเต็มที่ และคำนั้นจะไม่เป็นการโกหก
8.72.64
यः स्तेनैः सह सम्बन्धो मुच्यते शपथादपि ।
भवेत्तत्रानृतं श्रेयः सत्यादिति विचारितम् ॥ ८.७२.६४ ॥
ในความผูกพันกับโจรที่แม้จะปลดพ้นได้ด้วยคำสาบาน การกล่าวคำเท็จถือว่าดีกว่าความจริงในกรณีนั้น
8.72.65
न च तेभ्यो धनं देयं सत्यादिति कथञ्चन ।
पापेभ्योऽपि धनं दत्तं दातारमपि पीडयेत्।
तस्माद्धर्मार्थमनृतमुक्त्वा नानृतवाग्भवेत् ॥ ८.७२.६५ ॥
ไม่ควรให้ทรัพย์แก่พวกเขาไม่ว่ากรณีใด แม้ในนามของความจริง ทรัพย์ที่มอบให้แก่คนชั่วย่อมทำให้ผู้ให้เดือดร้อนด้วย เพราะฉะนั้น ผู้ที่กล่าวคำเท็จเพื่อธรรมจึงไม่ใช่ผู้พูดคำเท็จ
8.72.66
एष ते लक्षणोद्देशो मयोद्दिष्टो यथाविधि ।
एतज्ज्ञात्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ ८.७२.६६ ॥
นี่คือเครื่องหมายที่ข้าได้ประกาศแก่เจ้าตามวิธีที่ถูกต้อง รู้เรื่องนี้แล้ว จงกล่าวเถิด ปารถ ว่ายุธิษฐิระควรถูกฆ่าหรือไม่
8.72.67
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान्महायशाः ॥ ८.७२.६७ ॥
ดังที่ผู้มีปัญญายิ่งและผู้มีเกียรติยศยิ่งจะพึงกล่าว
8.72.68
सुहृद्ब्रूयाद्यथाऽस्माकं तथोक्तं वचनं त्वया ।
भवान्मातृसमोऽस्माकं भवान्पितृसमोऽपि च।
गतिश्च परमा कृष्ण त्वमेव च परायणम् ॥ ८.७२.६८ ॥
ดังที่มิตรจะพึงกล่าวแก่พวกเรา คำที่เจ้ากล่าวก็เป็นเช่นนั้น เจ้าเปรียบเสมือนมารดาของพวกเรา และเปรียบเสมือนบิดาด้วย กฤษณะ เจ้าเพียงผู้เดียวคือที่พึ่งอันสูงสุดและที่พำนักสุดท้ายของพวกเรา
8.72.69
न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यतेऽविदितं क्वचित् ।
तस्माद्भवान्परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ ८.७२.६९ ॥
ไม่มีสิ่งใดในสามโลกที่เจ้าไม่รู้เลย เพราะฉะนั้น เจ้าย่อมรู้ธรรมอันสูงสุด รู้ทั้งหมดตามที่เป็นจริง
8.72.70
अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
अधर्मयुक्ते संयोगे ब्रूहि किञ्चिदनुग्रहम् ॥ ८.७२.७० ॥
ข้าเห็นว่ายุธิษฐิระ ปาณฑพผู้เป็นกษัตริย์แห่งธรรม ไม่ควรถูกฆ่า ในการปะทะนี้ซึ่งเกี่ยวพันด้วยอธรรม จงบอกข้าให้รู้ถึงความเมตตาบางประการเถิด
8.72.71
इदं चापरमत्रैव ब्रूहि तत्त्वं विवक्षितम् ॥ ८.७२.७१ ॥
ที่นี่ จงบอกอีกสิ่งหนึ่งด้วย คือความจริงที่เจ้าประสงค์จะกล่าว
8.72.72
जानासि दाशार्ह मम व्रतं तु ।
यो मां ब्रूयात्कश्चन मानुषेषु।
अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ ।
यो मत्तोऽस्त्रे वीर्यतो वा विशिष्टः ॥ ८.७२.७२ ॥
ทศารหะ เจ้ารู้คำปฏิญญาของข้า ผู้ใดในหมู่มนุษย์กล่าวแก่ข้าว่า 'ปารถ จงมอบคันธนู คาณฑีวะ ให้แก่ผู้อื่น' ผู้ที่เหนือกว่าข้าในอาวุธหรือในความกล้าหาญ
8.72.73
हन्यामहं केशव तं प्रसह्य ।
भीमो हन्यात्तूवरकेति चोक्तः।
वन्मां राजा ह्युक्तवांस्ते समक्षं ।
धनुर्देहीत्यसकृद्वृष्णिवीरे ॥ ८.७२.७३ ॥
เกศวะ ข้าจะฆ่าผู้นั้นด้วยกำลัง ภีมะเรียกเขาว่า 'ตูวรกะ' และพระราชาเมื่ออยู่ต่อหน้าเจ้า ได้ตรัสกับข้าซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า 'จงมอบคันธนู' ดูก่อนวีรบุรุษแห่งวฤษณี
8.72.74
तं हन्यां चेत्केशव जीवलोके ।
स्थाता नाहं कालमप्यल्पमात्रम्।
ध्यात्वा नूनं ह्येनसा चापि मुक्तो ।
वधं राज्ञो भ्रष्टवीर्यो विचेताः ॥ ८.७२.७४ ॥
เกศวะ หากข้าฆ่าเขาในโลกนี้ ข้าก็จะไม่ดำรงอยู่แม้เพียงชั่วระยะเวลาอันสั้น ด้วยคิดว่าเมื่อฆ่าพระราชาแล้วข้าจะพ้นจากบาปแน่นอน ข้าจะมีวีรภาพเสื่อมถอยและจิตใจสับสน...
8.72.75
यथा प्रतिज्ञा मम लोकबुद्धौ ।
भवेत्सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ।
यथा जीवत्पाण्डवोऽहं च कृष्ण ।
तथा बुद्धिं दातुमप्यर्हसि त्वम् ॥ ८.७२.७५ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ขอให้คำปฏิญญาของข้าเป็นจริงในความคิดของผู้คน และดูก่อนกฤษณะ ขอให้ข้าได้มีชีวิตอยู่ในฐานะปาณฑพ เจ้าสมควรที่จะประทานปัญญาเช่นนั้นแก่ข้า
8.72.76
राजा श्रान्तो विक्षतो दुःखितश्च ।
कर्णेन सह्ख्ये निशितैर्बाणसङ्घैः।
यश्चानिशं सूतपुत्रेण वीर ।
शरैर्भृशं ताडितो युध्यमानः ॥ ८.७२.७६ ॥
พระราชาผู้อ่อนล้า บาดเจ็บ และโศกเศร้า ผู้ที่ในการรบกับกรรณะ บุตรของสารถี ถูกฝูงลูกศรคมกล้ายิงใส่อย่างรุนแรงและไม่หยุดหย่อน ดูก่อนวีรบุรุษ ขณะที่ยังต่อสู้อยู่
8.72.77
अतस्त्वमेतेन सरोषमुक्तो ।
दुःखान्वितेनेदमयुक्तरूपम्।
अकोपितो ह्येष यदि स्म सङ्ख्ये ।
कर्णं न हन्यादिति चाब्रवीत्सः ॥ ८.७२.७७ ॥
เพราะฉะนั้น จงฟังถ้อยคำอันไม่เหมาะสมนี้ที่ชายผู้เศร้าโศกผู้นี้กล่าวด้วยความโกรธ เขากล่าวว่าหากเขาไม่โกรธ เขาก็จะไม่ฆ่ากรรณะในการรบ
8.72.78
जानाति तं पाण्डव एष चापि ।
पापं लोके कर्णमसह्यमन्यैः।
ततस्त्वमुक्तो भृशरोषितेन ।
राज्ञा समक्षं परुषाणि पार्थ ॥ ८.७२.७८ ॥
ปาณฑพผู้นี้ก็รู้เรื่องนั้นเช่นกัน ในโลกนี้กรรณะถูกถือว่าเป็นคนบาปที่คนอื่นทนไม่ได้ ดังนั้น พระราชาผู้โกรธจัดจึงได้กล่าวถ้อยคำรุนแรงแก่เจ้าต่อหน้าทุกคน ดูก่อนปารถ บุตรของปฤถา
8.72.79
नित्योद्युक्ते सततं चाप्रसह्ये ।
कर्णे द्यूतं ह्यद्य रणे निबद्धम्।
तस्मिन्हते कुरवो निर्जिताः स्यु… ।
रेवं बुद्धिः पार्थिवे धर्मपुत्रे ॥ ८.७२.७९ ॥
กรรณะพร้อมอยู่เสมอและไม่อาจถูกโจมตีได้ตลอดเวลา วันนี้ในการรบ การพนันได้ถูกผูกไว้กับเขาแล้ว หากเขาถูกฆ่า เการพก็จะพ่ายแพ้ นั่นคือความตั้งใจของพระราชา ของธรรมบุตร
8.72.80
ततो बधं नार्हति धर्मपुत्र… ।
स्त्वया प्रतिज्ञाऽर्जुन पालनीया।
जीवन्नयं येन मृतो भवेद्धि ।
तन्मे निबोधेह तवानुरूपम् ॥ ८.७२.८० ॥
เพราะฉะนั้น การฆ่าธรรมบุตรจึงไม่สมควร ดูก่อนอรชุน คำปฏิญญาของเจ้าต้องรักษาไว้ จงฟังจากข้าที่นี่ว่าสิ่งใดเหมาะสมกับเจ้า ซึ่งจะทำให้พระองค์ตายทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่
8.72.81
यदा मानं लभते माननार्ह… ।
स्तदा स वै जीवति जीवलोके।
यदाऽवमानं लभते महान्तं ।
तदा जीवन्मृत इत्युच्यते सः ॥ ८.७२.८१ ॥
เมื่อบุรุษผู้คู่ควรแก่การให้เกียรติได้รับเกียรติ เขาก็ย่อมมีชีวิตอยู่ในโลกแห่งผู้มีชีวิต แต่เมื่อเขาได้รับการดูหมิ่นอย่างยิ่ง แม้ยังมีชีวิตอยู่ เขาก็ถูกเรียกว่าผู้ตายทั้งเป็น
8.72.82
सम्मानितः पार्थिवोऽयं सदैव ।
त्वया च भीमेन तथा यमाभ्याम्।
वृद्धैश्च लोके पुरुषैश्च शूरै… ।
स्तस्यापमानं कलया प्रयुङ्क्ष्व ॥ ८.७२.८२ ॥
กษัตริย์พระองค์นี้ได้รับการให้เกียรติจากท่านอยู่เสมอ และจากภีมะ และในทำนองเดียวกันจากยมทั้งสอง ในโลกนี้เขายังได้รับการให้เกียรติจากผู้เฒ่า จากบุรุษทั้งหลาย และจากวีรบุรุษ ดังนั้นจงทำให้เขาได้รับการดูหมิ่นเพียงเล็กน้อยเถิด
8.72.83
त्वमित्यत्रभवन्तं हि ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् ।
त्वमित्युक्तो हि निहतो गुरुर्भवति भारत ॥ ८.७२.८३ ॥
ปารถ ท่านจงเรียกพระยุธิษฐิระผู้ควรเคารพด้วยคำว่า ตวัม เถิด เพราะ ภารต เมื่อใครถูกเรียกว่าตวัม ครูผู้นั้นก็ถือว่าถูกฆ่าแล้ว
8.72.84
एवमाचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैनं कुरूद्वह ॥ ८.७२.८४ ॥
ดูก่อนโอรสของกุนตี จงประพฤติเช่นนี้ต่อพระยุธิษฐิระผู้เป็นพระราชาแห่งธรรม ดูก่อนยอดแห่งกุรุ จงปฏิบัติต่อพระองค์ด้วยวิธีการที่ประกอบด้วยความอธรรม
8.72.85
अथर्वाङ्गिरसी ह्येषा श्रुतीनामुत्तमा श्रुतिः ।
अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयस्कामैर्नरैः सदा ॥ ८.७२.८५ ॥
อาถรรพางคิรสนี้เป็นศรุติที่สูงสุดในบรรดาศรุติทั้งหลาย บุรุษผู้ปรารถนาความเจริญย่อมควรปฏิบัติตามนี้เสมอโดยไม่ต้องไตร่ตรอง
8.72.86
अवधेन वधः प्रोक्तो यद्गुरुस्त्वमिति प्रभुः ।
तद्ब्रूहि त्वं यन्मयोक्तं धर्मराजस्य धर्मवित् ॥ ८.७२.८६ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ เพราะการเรียกครูด้วยคำว่า 'เจ้า' ถูกกล่าวว่าเป็นการฆ่าโดยไม่ฆ่า ขอท่านจงกล่าวสิ่งที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แก่พระธรรมราชา ข้าแต่ผู้รู้ธรรม
8.72.87
यदा ह्यं पाण्डव धर्मराज… ।
सत्वत्तोऽयुक्तं लप्स्यते चैव साधु।
ततोऽस्य पादावभिवाद्य पश्चा… ।
च्छ्रेयो ब्रूयात्सान्त्वयुक्तं हितं च ॥ ८.७२.८७ ॥
ดูก่อนโอรสของปาณฑุ เมื่อพระราชาแห่งธรรมองค์นี้ได้รับจากท่านทั้งสิ่งที่ไม่เหมาะสมและสิ่งที่ดี แล้วจึงถวายบังคมที่พระบาท ภายหลังเขาควรกล่าวถ้อยคำที่ทำให้สงบ ประกอบด้วยความปลอบโยน และเป็นประโยชน์
8.72.88
भ्राता प्राज्ञस्तव कोपं न जातु ।
कुर्याद्राजा धर्ममार्गानुसारी।
मुक्तोऽनृताद्वातृवधाच्च पापा… ।
द्धृष्टः कर्णं त्वं जहि पार्थ पश्चात् ॥ ८.७२.८८ ॥
ขอให้พี่ชายผู้มีปัญญาของท่านอย่าได้ก่อความโกรธเลย ขอให้พระราชาผู้ดำเนินตามหนทางแห่งธรรมได้พ้นจากความเท็จ จากการฆ่าพี่น้อง และจากบาปทั้งปวง ดูก่อนบุตรแห่งปฤถา ผู้กล้าหาญ จงฆ่ากรรณะโดยไม่หวาดกลัวเถิด ภายหลัง...