महाभारत · अध्याय 8.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.75.1
इति स्म कृष्णवचनात्प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम् ।
बभूव विमनाः पार्थः किञ्चित्कृत्वेव पातकम् ॥ ८.७५.१ ॥
अशा प्रकारे कृष्णाच्या वचनाने युधिष्ठिराला तेच पुन्हा सांगून पार्थ (अर्जुन) मनात खिन्न झाला; जणू काही पाप केल्यासारखा झाला.
8.75.2
ततोऽब्रवीद्वासुदेवः प्रहसन्निव पाण्डवम् ।
कथं नाम भवेदेतद्यदि त्वं पार्थ धर्मजम् ॥ ८.७५.२ ॥
तेव्हा वासुदेव (कृष्ण) पांडवाला जणू हसत म्हणाले — हे पार्था, जर तू धर्मापासून जन्मलेला आहेस तर हे कसे घडेल?
8.75.3
असिना तीक्ष्णधारणे हन्या धर्मे व्यस्थितम् ।
त्वमित्युक्त्वाथ राजानमेवं कश्मलमाविशः ॥ ८.७५.३ ॥
"तीक्ष्ण धारेच्या तलवारीने धर्मात स्थिर असलेल्या राजाला तू मारावेस" असे म्हणून, मग राजाबाबत तू अशा प्रकारे मोहात पडलास.
8.75.4
हत्वा तु नृपतिं पार्थ करिष्यसि किमुत्तरम् ।
एवं हि दुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर्विशेषतः ॥ ८.७५.४ ॥
राजाला मारून, हे पार्था, तू काय उत्तर देशील? अशा प्रकारे धर्म, विशेषतः मंदबुद्धींना, जाणणे कठीण असतो.
8.75.5
स भवान्धर्मभीरुत्वाद्धवं यायान्महत्तमः ।
नरकं घोररूपं च भ्रातुर्ज्येतुस्य वै वथात् ॥ ८.७५.५ ॥
तू, धर्मभयाने, श्रेष्ठ असूनही, थोर भावाच्या वधामुळे भयंकर नरकात जाशील.
8.75.6
स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम् ।
प्रसादय कुरुश्रेष्ठमेतदत्र मतं मम ॥ ८.७५.६ ॥
म्हणून तू, धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, धर्मयुक्त राजा, कुरुश्रेष्ठ यांना प्रसन्न कर — हेच या बाबतीत माझे मत आहे.
8.75.7
प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीते चैव युधिष्ठिरे ।
प्रयावस्त्वरितौ योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति ॥ ८.७५.७ ॥
भक्तीने राजाला प्रसन्न करून, युधिष्ठिर प्रसन्न झाल्यावर, दोघे त्वरेने सूतपुत्राच्या रथाविरुद्ध युद्ध करण्यास निघाले.
8.75.8
हत्वा तु समरे कर्णं त्वमद्य निशितैः शरैः ।
विपुलां प्रीतिमाधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद ॥ ८.७५.८ ॥
हे मानदा, आज युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी कर्णाला मारून धर्मपुत्राला मोठा आनंद दे.
8.75.9
एतदत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं मम ।
एवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति ॥ ८.७५.९ ॥
हे महाबाहो, हेच माझे मत आहे, आता योग्य वेळ आहे. असे केल्यास तुझे कार्यही सिद्ध होईल.
8.75.10
ततोऽर्जुनो महाराज लज्जपा वै समन्वितः ।
धर्तराजस्य चरणौ प्रपद्य शिरसा नतः ॥ ८.७५.१० ॥
मग हे महाराज, लज्जेने भरलेला अर्जुन धर्मराजाच्या चरणी मस्तक नमवून नतमस्तक झाला.
8.75.11
उवाच भरतश्रेष्ठं प्रसीदेति पुनः पुनः ।
क्षमस्व राजन्यत्प्रोक्तस्त्वं मया धर्मभीरुणा ॥ ८.७५.११ ॥
तो भरतश्रेष्ठाला पुन्हा पुन्हा म्हणाला, 'प्रसन्न व्हा. हे राजा, धर्मभीरू अशा मी आपल्याला जे म्हटले ते क्षमा करा.'
8.75.12
पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
धनञ्जयममित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभम् ॥ ८.७५.१२ ॥
पायांवर पडून रडणाऱ्या शत्रुघ्न धनंजयाला पाहून धर्मराज युधिष्ठिराने त्या भरतर्षभाकडे पाहिले.
8.75.13
उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनञ्जयम् ।
समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः ॥ ८.७५.१३ ॥
राजा धर्मराजाने बंधू धनंजयाला उठवून स्नेहाने आलिंगन दिले आणि मोठ्याने रडला.
8.75.14
रुदित्वा सुचिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युती ।
कृतशौचौ महाराज प्रीतिमन्तौ बभूवतुः ॥ ८.७५.१४ ॥
हे महाराजा! ते दोन्ही महातेजस्वी बंधू बराच वेळ रडून शुद्ध होऊन प्रसन्न झाले.
8.75.15
तत आश्लिष्य तं प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवः ।
प्रीत्या परमया युक्तो विस्मयंश्च पुनःपुनः।
अब्रवीत्तं महेष्वासं धर्मराजो धनञ्जयम् ॥ ८.७५.१५ ॥
मग पांडवाने प्रेमाने त्याला आलिंगन देऊन डोके हुंगले, अत्यंत प्रेमाने व वारंवार विस्मित होत धर्मराज त्या महाधनुर्धर धनंजयाला म्हणाला.
8.75.16
कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतः ।
कवचं च ध्वजं चैव धनुः शक्तिर्हयाः शराः।
शरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे ॥ ८.७५.१६ ॥
हे महाबाहो! सर्व सैन्य पाहत असताना कर्णाने युद्धात प्रयत्न करणाऱ्या माझे कवच, ध्वज, धनुष्य, शक्ती, घोडे व बाण बाणांनी तोडले.
8.75.17
सोऽहं दृष्ट्वा रणे तस्य कर्ण कर्णस्य फल्गुन ।
व्यवसीदामि दुःखेन न तु मे जीवितं प्रियम् ॥ ८.७५.१७ ॥
हे फाल्गुना! युद्धात कर्णाचे ते पराक्रम पाहून मी दुःखाने खचत आहे; तरीही माझे प्रिय जीवन मला प्रिय वाटत नाही.
8.75.18
न चेदद्य हि तं वीरं निहनिष्यसि संयुगे ।
प्राणानेव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम ॥ ८.७५.१८ ॥
आज जर तू त्या वीराला युद्धात मारले नाहीस, तर मी प्राणच त्यागीन; माझ्या जीवनाचे आणखी काय प्रयोजन आहे?
8.75.19
एवमुक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभ ॥ ८.७५.१९ ॥
असे सांगितले गेल्यावर भरतश्रेष्ठ विजयाने उत्तर दिले.
8.75.20
सत्येन ते शपे राजंस्त्वत्पादेन तथैव च ।
भीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते ॥ ८.७५.२० ॥
हे राजा, सत्याची, आपल्या चरणांची, भीमाची, हे नरश्रेष्ठा, आणि यमळांची शपथ मी घेतो, हे महीपती.
8.75.21
अहमेनं नरश्रेष्ठ सामात्यं च महीपते ।
यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतोपि वा।
महीतले पतिष्यामि सत्येनायुधमालभे ॥ ८.७५.२१ ॥
हे नरश्रेष्ठा, हे महीपती, मी याला आणि त्याच्या अमात्यांसह आज युद्धात कर्णाला मारीन; मी मेलो किंवा नाही, भूमीवर पडलो किंवा नाही; सत्याने शस्त्राला स्पर्श करतो.
8.75.22
एवमाभाष्य राजानमब्रवीन्माधवं वचः ।
अद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयः।
त्वमनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः ॥ ८.७५.२२ ॥
राजाला असे सांगून त्याने माधवाला म्हटले: हे कृष्णा, आज युद्धात कर्णाला निःसंशय मारीन; त्या दुरात्म्याच्या वधाचे चिंतन कर, तुझे कल्याण असो.
8.75.23
एवमुक्तोऽब्रवीत्पार्थं केशवो राजसत्तम ।
शक्तोऽसि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यदात्थ माम् ॥ ८.७५.२३ ॥
असे सांगितल्यावर केशव पार्थाला म्हणाला: हे राजश्रेष्ठा, हे भरतश्रेष्ठा, तू मला जे सांगितलेस ते करण्याचा प्रयत्न करण्यास तू समर्थ आहेस.
8.75.24
एष चापि हि मे कामो नित्यमेव महारथ ।
कथं भवान्रणे कर्णं निहन्यादिति सत्तम ॥ ८.७५.२४ ॥
हे महारथा, हीच माझी सदैव इच्छा आहे: तू युद्धात कर्णाला कसा मारशील, हे सत्तमा.
8.75.25
एवमुक्तस्ततो राजन्पार्थो वचनमब्रवीत् ।
हन्यते द्वैरथे भूयो युज्यन्तां वै रथोत्तमे ॥ ८.७५.२५ ॥
असे सांगितल्यावर, हे राजा, पार्थ पुन्हा हे वचन बोलला: 'द्वैरथ युद्धात तो मारला जावा; उत्तम रथ जुंपला जावा.'
8.75.26
उपावृत्ताश्च तुरगाः शिक्षिताश्चाश्वसादिभिः ।
रथोपकरणैः सर्वैः सत्वरं यातु मे रथः ॥ ८.७५.२६ ॥
परत आणलेले, अश्वारोह्यांनी प्रशिक्षित केलेले घोडे; सर्व रथसामग्रीसह माझा रथ त्वरेने जावो.
8.75.27
एवमुक्तो महाराज फल्गुनेन महात्मना ।
उवाच दारुकं कृष्णः कुरु सर्वं यदब्रवीत्।
अर्जुनो भारतश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ८.७५.२७ ॥
हे महाराजा, महात्मा फल्गुनाने असे सांगितल्यावर कृष्ण दारुकाला म्हणाला: 'अर्जुनाने जे सांगितले ते सर्व कर' — भारतश्रेष्ठ अर्जुन, सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ.
8.75.28
आज्ञप्तस्त्वथ कृष्णेन दारुको राजसत्तम ।
योजयामास च रथं वैयाघ्नं शत्रुतापनम्।
सज्जं निवेदयामास पाण्डवस्य महात्मनः ॥ ८.७५.२८ ॥
कृष्णाची आज्ञा मिळताच, हे राजश्रेष्ठा, दारुकाने शत्रुतापन वैयाघ्न रथ जुंपला आणि महात्मा पाण्डवाला तो सज्ज असल्याचे कळवले.
8.75.29
युक्तं तु रथमास्थाय दारुकेण महात्मना ।
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा पद्मनाभो रणान्तकृत्।
भूयश्चोवाच मतिमान्माधवो धर्मनन्दनम् ॥ ८.७५.२९ ॥
महात्मा दारुकाने जुंपलेल्या रथावर आरूढ होऊन, आलेला रथ पाहून, युद्धांतक, कमलनाभ, बुद्धिमान माधव पुन्हा धर्मनंदनाला म्हणाला.
8.75.30
युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुमर्हसि ।
अनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः ॥ ८.७५.३० ॥
'हे युधिष्ठिरा, तू या बीभत्सूला शांत करावेस; आज दुरात्मा कर्णाच्या वधाला अनुमती द्यावीस.'
8.75.31
श्रुत्वा ह्यावां महासंख्ये त्वां कर्णशरपीडितम् ।
प्रवृत्तिं ज्ञातुमायाताविहावां पाण्डुनन्दन ॥ ८.७५.३१ ॥
हे पांडुनंदना, महायुद्धात कर्णाच्या बाणांनी तुम्ही पीडित झाल्याचे ऐकून आम्ही दोघे तुमची वार्ता जाणण्यासाठी येथे आलो आहोत.
8.75.32
दिष्ट्यासि राजन्विरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतः ।
परिसान्त्वय बीभत्सुं जयमाशाधि चानघ ॥ ८.७५.३२ ॥
राजा, सुदैवाने तुम्ही वेदनेतून मुक्त आहात; सुदैवाने तुम्ही पकडले गेला नाहीत. हे निष्पाप, बीभत्सु (अर्जुन)चे सांत्वन करा आणि विजयाची इच्छा धरा.
8.75.33
एह्येहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डव ।
वक्तव्यमुक्तोस्म्यहितं त्वया क्षान्तं च तन्मया ॥ ८.७५.३३ ॥
ये, ये, हे पार्था, हे बीभत्सू, हे पांडवा, मला आलिंगन दे. मी अप्रिय बोललो; तू ते सहन केलेस आणि मीही ते क्षमा केले.
8.75.34
अहं त्वामनुजानामि जहि कर्णं धनञ्जय ।
मन्युं च मा कृथाः पार्थ यन्मयोक्तोऽसि दारुणं ॥ ८.७५.३४ ॥
हे धनंजया, मी तुला परवानगी देतो; कर्णाचा वध कर. हे पार्था, मी तुला जे कठोर बोललो त्याचा राग धरू नकोस.
8.75.35
ततो धनञ्जयो राजञ्शिरसा प्रणतस्तदा ।
पादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर्ज्येष्ठस्य मारिष ॥ ८.७५.३५ ॥
तेव्हा, राजा, धनंजयाने मस्तक लववून नमस्कार केला आणि आपल्या ज्येष्ठ बंधूचे दोन्ही पाय दोन्ही हातांनी धरले, हे मान्यवरा.
8.75.36
तमुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम् ।
मूर्ध्नुपाघ्राय चैवैनमिदं पुनरुवाच ह ॥ ८.७५.३६ ॥
मग राजाने त्याला उठवून, पीडित असूनही आलिंगन देऊन, मस्तकाचा वास घेऊन पुन्हा असे म्हटले.
8.75.37
धनञ्जय महाबाहो मानितोऽस्मि दृढं त्वया ।
माहात्म्यं विजयं चैवं भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम् ॥ ८.७५.३७ ॥
हे धनंजया, महाबाहो, तू मला दृढपणे सन्मानित केलेस. तू पुन्हा महानता आणि शाश्वत विजय प्राप्त कर.
8.75.38
अद्य तं पापकर्माणं सानुबन्धं रणे शरैः ।
नयाम्यन्तं समासाद्य राधेयं बलगर्वितम् ॥ ८.७५.३८ ॥
आज रणांगणात बाणांनी, त्याच्या अनुचरांसह, बलगर्वित त्या पापकर्मी राधेयाला मी जवळ जाऊन अंत करीन.
8.75.39
येन त्वं पीडितो बाणैर्दृढमायम्य कार्मुकम् ।
तस्याद्य कर्मणः कर्णः फलमाप्स्यति दारुणम् ॥ ८.७५.३९ ॥
धनुष्य दृढपणे ओढून बाणांनी तुला पीडा देणाऱ्या त्या कर्माचे भयंकर फळ आज कर्णाला मिळेल.
8.75.40
अद्य त्वामुपयास्यामि कर्णं हत्वा महीपते ।
सभाजये त्वामाक्रन्दादिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ८.७५.४० ॥
हे महीपते, आज कर्णाला मारून मी तुझ्याकडे येईन. आक्रंदनापासून तुझा मी सन्मान करीन — हे सत्य तुला सांगतो.
8.75.41
नाहत्वा विनिषर्तिष्ये कर्णमद्य रणाजिरात् ।
इति सत्येन ते पादौ स्पृशामि जगतीपते ॥ ८.७५.४१ ॥
आज रणांगणातून कर्णाला मारल्याशिवाय मी परत येणार नाही — या सत्याने, हे जगत्पते, मी तुझे पाय स्पर्श करतो.
8.75.42
इति ब्रुवाणं सुमनाः किरीटिनं ।
युधिष्ठिरः प्राह वचो बृहत्तरम्।
यशोऽक्षयं जीवितमीप्सितं ते ।
जयं सदा वीर्यमरिक्षयं तदा ॥ ८.७५.४२ ॥
असे बोलणाऱ्या किरीटीला प्रसन्नचित्त युधिष्ठिराने हे मोठे वचन सांगितले — तुला अक्षय यश, इच्छित जीवन, सदैव विजय आणि शत्रूंचा नाश करणारे पराक्रम लाभो.
8.75.43
प्रयाहि वृद्धिं च दिशन्तु देवता ।
यथाहमिच्छामि तवास्तु तत्तथा।
प्रयाहि शीघ्रं जहि कर्णमाहवे ।
पुरन्दरो वृत्रमिवात्मवृद्वये ॥ ८.७५.४३ ॥
जा, देव तुला वृद्धी देवो. मी इच्छितो तसेच तुझ्यासाठी होवो. युद्धात लवकर जाऊन कर्णाचा वध कर, जसा पुरंदर (इंद्र) आपल्या वृद्धीसाठी वृत्राचा वध करतो.