महाभारत · अध्याय 8.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.8.1
सैनापत्यं तु सम्प्राप्य कर्णो वैकर्तनस्तदा ।
तथोक्तश्च स्वयं राज्ञा स्निग्धं भ्रातृसमं वचः ॥ ८.८.१ ॥
वैकर्तन कर्ण तेव्हा सेनापतिपद मिळवून, राजाने स्वतः बंधूसमान स्नेहपूर्ण शब्दांनी असे सांगितले असता...
8.8.2
हितश्च प्रियकामश्च मम पुत्रस्य नित्यशः ।
अकरोत्किं महाप्राज्ञस्तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.८.२ ॥
माझ्या पुत्राचे हित आणि प्रिय नेहमी इच्छिणारा तो महाप्राज्ञ काय करता झाला? संजया, ते मला सांग.
8.8.3
कर्णस्य मतमाज्ञाय पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
योगमाज्ञापयामासुर्नन्दितूर्यपुरःसरम् ॥ ८.८.३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, कर्णाचे मत जाणून तुमच्या पुत्रांनी नगारे आणि वाद्यांच्या गजरात सेना एकत्र करण्याची आज्ञा दिली.
8.8.4
महत्यपररात्रे च तव सैन्यस्य मारिष ।
योगो योग इति ह्याशु प्रादुरासीन्महास्वनः ॥ ८.८.४ ॥
हे माननीय, रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरी तुमच्या महासेनेत 'योग, योग' असा मोठा नाद त्वरित उठला.
8.8.5
कल्पतां नागमुख्यानां रथानां च वरुथिनाम् ।
सन्नह्यतां नराणां च वाजिनां च विशाम्पते ॥ ८.८.५ ॥
हे प्रजापते, श्रेष्ठ हत्ती, चिलखती रथ, माणसे आणि घोडे सज्ज होवोत.
8.8.6
क्रोशतां चैव योधानां त्वरितानां परस्परम् ।
बभूव तुमुलः शब्दो दिवस्पृक्सुमहांस्ततः ॥ ८.८.६ ॥
मग योद्धे एकमेकांना घाई करीत ओरडत असताना आकाशाला भिडणारा मोठा कोलाहल उठला.
8.8.7
ततः श्वेतपताकेन बलाकावर्णवाजिना ।
हेमपृष्ठेन धनुषा नागकक्षेण केतुना ॥ ८.८.७ ॥
नंतर पांढरी पताका, बगळ्याच्या रंगाचे घोडे, सोन्याच्या पाठीचे धनुष्य आणि हत्तीच्या कमरपट्ट्याची ध्वजा घेऊन।
8.8.8
तूणीरशतपूर्णेन सगदेन वरूथिना ।
शतघ्नीकिङ्किणीशक्तिशूलतोमरधारिणा ॥ ८.८.८ ॥
शेकडो भाथ्यांनी भरलेला, गदा व चिलखतासह, शतघ्नी, घंटा, शक्ती, शूल व तोमर धारण केलेला।
8.8.9
कार्मुकैरुपपन्नेन विमलादित्यवर्चसा ।
रथेनाभिपताकेन सुतपुत्रो ह्यदृश्यत ॥ ८.८.९ ॥
धनुष्यांनी सज्ज, निर्मल सूर्यासारखा तेजस्वी, पताकांनी युक्त रथावर सूतपुत्र दिसला।
8.8.10
ध्मापयन्वारिजं राजन्हेमजालविभूषिन्तम् ।
विध्रुन्वानो महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम् ॥ ८.८.१० ॥
हे राजा, सोन्याच्या जाळीने सजवलेला शंख फुंकत आणि सोन्याने शोभिवंत महान धनुष्य हलवत।
8.8.11
दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं रथस्थं रथिनां वरम् ।
भानुमन्तमिवोद्यन्तं तमो घ्नन्तं दुरासदम् ॥ ८.८.११ ॥
महाधनुर्धर, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ कर्ण रथावर उभा असलेला पाहून; उगवत्या सूर्यासारखा, अंधार नाहीसा करणारा, दुर्धर्ष असा.
8.8.12
न भीष्मव्यसनं केचिन्नापि द्रोणस्य मारिष ।
नान्येषां पुरुषव्याघ्र मेनिरे तत्र कौरवाः ॥ ८.८.१२ ॥
हे माननीय, तेथे कौरवांनी भीष्मांचे संकट, द्रोणांचे संकट किंवा इतर कोणाचेही संकट मानले नाही, हे पुरुषव्याघ्रा.
8.8.13
ततस्तु त्वरयन्योधाञ्शङ्खशब्देन मारिष ।
कर्णो निष्कर्षयामास कौरवाणां महद्बलम् ॥ ८.८.१३ ॥
तेव्हा शंखनादाने योद्ध्यांना त्वरित करीत, हे मारिष, कर्णाने कौरवांचे महासैन्य बाहेर काढले.
8.8.14
व्यूहं व्यूह्य महेष्वासो मकरं शत्रुतापनः ।
प्रत्युद्ययौ तथा कर्णः पाण्डवान्विजिगीषया ॥ ८.८.१४ ॥
महाधनुर्धर, शत्रूंना संतप्त करणारा कर्ण मकर व्यूह रचून विजयेच्छेने पांडवांकडे चालून गेला.
8.8.15
मकरस्य तु तुण्डे वै कर्णो राजन्व्यवस्थितः ।
नेत्राभ्यां शकुनिः शूर उलूकश्च महारथः ॥ ८.८.१५ ॥
हे राजा, मकर व्यूहाच्या तोंडाशी कर्ण उभा होता; दोन्ही डोळ्यांच्या ठिकाणी शूर शकुनी आणि महारथी उलूक होते.
8.8.16
द्रोणपुत्रस्तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदराः ।
मध्येदुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः ॥ ८.८.१६ ॥
द्रोणपुत्र मस्तकाच्या ठिकाणी, सर्व बंधू मानेच्या ठिकाणी; मध्यभागी राजा दुर्योधन प्रचंड सैन्याने वेढलेला होता.
8.8.17
वामपादे तु राजेन्द्र कृतवर्मा व्यवस्थितः ।
नारायणबलैर्युक्तो गोपालैर्युद्धदुर्मदैः ॥ ८.८.१७ ॥
हे राजेंद्रा, डाव्या पायाशी कृतवर्मा उभा होता, नारायण सैन्यासह आणि युद्धात मदमत्त गोपांसह.
8.8.18
पादे तु दक्षिणे राजन्गौतमः सत्यविक्रमः ।
त्रिगर्तैः सुमहेष्वासैर्दाक्षिणात्यैश्च संवृतः ॥ ८.८.१८ ॥
हे राजा, उजव्या पायाशी सत्यपराक्रमी गौतम (कृप) उभा होता; त्रिगर्त आणि महाधनुर्धर दाक्षिणात्यांनी वेढलेला.
8.8.19
अनुपादे तु यो वामस्तत्र शल्यो व्यवस्थितः ।
महत्या सेनया सार्धं मद्रदेशसमुत्थया ॥ ८.८.१९ ॥
मागील डाव्या पादभागी मद्रदेशातून निघालेल्या मोठ्या सेनेसह शल्य उभा होता.
8.8.20
दक्षिणे तु महाराज सुषेणः सत्यसङ्गरः ।
वृतो रथमहस्रेण दन्तिनां च त्रिभिः शतैः ॥ ८.८.२० ॥
हे महाराजा, उजव्या बाजूला सत्यप्रतिज्ञ सुषेण एक हजार रथ आणि तीनशे हत्तींनी वेढलेला होता.
8.8.21
पुच्छे ह्यास्तां महावीर्यौ भ्रातरौ पार्थिवौ तदा ।
चित्रश्च चित्रसेनश्च महत्या सेनया वृतौ ॥ ८.८.२१ ॥
मागील भागी तेव्हा महापराक्रमी दोन बंधू, राजे चित्र आणि चित्रसेन, मोठ्या सेनेने वेढलेले होते.
8.8.22
तथा प्रयाते राजेन्द्र कर्णे नरवरोत्तमे ।
धनञ्जयमभिपेक्ष्य धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ ८.८.२२ ॥
हे राजेंद्रा, असा कर्ण पुढे गेल्यावर धर्मराजाने धनंजयाकडे पाहून हे म्हटले.
8.8.23
पश्य पार्थ यथा सेना धार्तराष्ट्रीह संयुगे ।
कर्णेन विहिता वीर गुप्ता वीरैर्महारथैः ॥ ८.८.२३ ॥
हे पार्था, पाहा, येथे युद्धात धृतराष्ट्रपुत्रांची सेना कर्णाने कशी रचली आहे, हे वीरा, महारथी वीरांनी रक्षिलेली.
8.8.24
हतवीरतमा ह्येषा धार्तराष्ट्री महाचमूः ।
फल्गुशेषा महाबाहो तृणैस्तुल्या मता मम ॥ ८.८.२४ ॥
हे महाबाहो, धृतराष्ट्रपुत्रांची ही महासेना तिचे सर्वोत्तम वीर मारले गेल्यामुळे केवळ उरलेली आहे; माझ्या मते ती गवतासारखी झाली आहे.
8.8.25
एको ह्यत्र महेष्वासः सूतपुत्रो विराजते ।
सदेवासुरगन्धर्वैः सकिन्नरमहोरगैः।
चराचरैस्त्रिभिर्लोकैरजेयो यो महारथः ॥ ८.८.२५ ॥
येथे एकटाच महाधनुर्धर सूतपुत्र शोभत आहे; देव, असुर, गंधर्व, किन्नर आणि महानागांसह चराचर त्रिलोकांनाही जिंकता न येणारा तो महारथी आहे.
8.8.26
तं हत्वाऽद्य महाबाहो विजयस्तव फल्गुन ।
उद्धृतश्च भवेच्छल्यो मम द्वादशवार्षिकः ॥ ८.८.२६ ॥
आज त्याला मारलास तर, हे महाबाहो फाल्गुना, तुझा विजय होईल; बारा वर्षांपासून मला टोचणारा काटाही उपटला जाईल.
8.8.27
एवं ज्ञात्वा महाबाहो व्यूहं व्यूह यथेच्छसि ॥ ८.८.२७ ॥
हे जाणून, हे महाबाहो, तुला हवा तसा व्यूह रचा.
8.8.28
भ्रातुरेतद्वचः श्रुत्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
अर्धचन्द्रेण व्यूहेन प्रत्यव्यूहत तां चमूम् ॥ ८.८.२८ ॥
भावाचे हे बोलणे ऐकून श्वेतवाहन पांडवाने अर्धचंद्र व्यूहाने त्या सेनेविरुद्ध आपली सेना रचली.
8.8.29
वामपार्श्वे तु तस्याथ भीमसेनो व्यवस्थितः ।
दक्षिणे च महेष्वासो धृष्टद्युम्नो व्यवस्थितः ॥ ८.८.२९ ॥
त्याच्या डाव्या बाजूला भीमसेन उभा राहिला; उजव्या बाजूला महाधनुर्धर धृष्टद्युम्न उभा राहिला.
8.8.30
मध्ये व्यूहस्य राजा तु पाण्डवश्च धनञ्जयः ।
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजस्य पृष्ठतः ॥ ८.८.३० ॥
व्यूहाच्या मध्यभागी राजा पांडव आणि धनंजय होते; नकुल आणि सहदेव धर्मराजाच्या मागे होते.
8.8.31
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ।
पार्थं न जहतुर्युद्वे पाल्यमानौ किरीटिना ॥ ८.८.३१ ॥
युद्धात चक्ररक्षक असलेले दोन पांचाल, युधामन्यू आणि उत्तमौजस, किरीटी अर्जुनाला सोडून गेले नाहीत; त्याचेच रक्षण करत राहिले.
8.8.32
शेषां नृपतयो वीराः स्थिता व्यूहस्य दंशिताः ।
यथाभागं यथोत्साहं यथायत्नं च भारत ॥ ८.८.३२ ॥
हे भरता, व्यूहाच्या उरलेल्या भागांत चिलखत घातलेले वीर राजे आपापल्या वाटणीप्रमाणे, उत्साहाप्रमाणे आणि प्रयत्नाप्रमाणे उभे राहिले.
8.8.33
एवमेतन्महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः ।
तावकाश्च महेष्वासा युद्धायैव मनो दधुः ॥ ८.८.३३ ॥
हे भरता, अशा प्रकारे महाव्यूह रचून पांडव आणि तुझे महान धनुर्धर यांनी युद्धातच मन लावले.
8.8.34
दृष्ट्वा व्यूढां तव चमूं सूतपुत्रेण संयुगे ।
निहतान्पाण्डवान्मेने धार्तराष्ट्रः सबान्धवः ॥ ८.८.३४ ॥
सूतपुत्राने (कर्णाने) युद्धात रचलेली तुझी सेना पाहून, बांधवांसह धृतराष्ट्रपुत्राने पांडव मारले गेले असे मानले.
8.8.35
तथैव पाण्डवीं सेनां व्यूढां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः ।
धार्तराष्ट्रान्हतान्मेने सकर्णान्वै जनाधिपः ॥ ८.८.३५ ॥
तसेच पांडवसेना व्यूहात उभी असलेली पाहून जनाधिप युधिष्ठिराने कर्णासह धार्तराष्ट्र मारले गेले असे मानले.
8.8.36
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
डिण्डिमाश्चाप्यहन्यन्त झर्झराश्च समन्ततः ॥ ८.८.३६ ॥
तेव्हा सर्वत्र शंख, भेरी, पणव, आनक, गोमुख, डिंडिम आणि झर्झर वाजू लागले.
8.8.37
सेनयोरुभयो राजन्प्रावाद्यन्त महास्वनाः ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे शूराणां जयगृद्धिनाम् ॥ ८.८.३७ ॥
हे राजन्, दोन्ही सेनांमध्ये महान् नाद करणारी वाद्ये वाजू लागली. आणि जयाची इच्छा करणाऱ्या शूरांचा सिंहनाद उठला.
8.8.38
हयहेषितशब्दाश्च वारणानां च बृंहिताः ।
रथनेमिस्वनाश्चोग्राः सम्बभूवुर्जनाधिप ॥ ८.८.३८ ॥
हे जनाधिपा, घोड्यांचे खिंकाळणे, हत्तींचे गर्जन आणि रथचक्रांचा भयंकर आवाज उठला.
8.8.39
न द्रोणव्यसनं कश्चिज्जानीते तत्र भारत ।
दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं मुखे व्यूहस्य दंशितम् ॥ ८.८.३९ ॥
हे भरता, तेथे द्रोणाचे संकट कोणाला कळले नाही; व्यूहाच्या तोंडावर कवच घातलेल्या महाधनुर्धर कर्णाला पाहून.
8.8.40
उभे सैन्ये महाराज प्रहृष्टनरसङ्कुले ।
योद्वुकामे स्थिते राजन्हन्तुमन्योन्यमोजसा ॥ ८.८.४० ॥
हे महाराज, दोन्ही सेना हर्षित माणसांनी गजबजलेल्या होत्या; हे राजन्, युद्धाच्या इच्छेने उभ्या राहून एकमेकांना बळाने मारण्यास सज्ज होत्या.
8.8.41
विजये जातसंरम्भे दृष्ट्वाऽन्योन्यं व्यवस्थिते ।
अनीकमध्ये राजेन्द्र चेरतुः कर्णपाण्डवौ ॥ ८.८.४१ ॥
हे राजेंद्रा, विजयाच्या उत्साहाने भरलेले एकमेकांकडे पाहत उभे राहिलेले कर्ण आणि पाण्डव सेनेच्या मध्यभागी संचार करू लागले.
8.8.42
नृत्यन्त्याविव ते सेने समेयातां परस्परम् ।
तयोः पक्षप्रपक्षेभ्यो निर्ययुर्युद्वलिप्सवः ॥ ८.८.४२ ॥
जणू नाचत असल्यासारखी ती दोन्ही सेना एकमेकांसमोर आली; त्यांच्या पक्ष आणि उपपक्षांमधून युद्धाची इच्छा असलेले बाहेर पडले.
8.8.43
ततः प्रववृते युद्धं नरवारणवाजिनाम् ।
रथानां च महाराज अन्योन्यमभिनिघ्नताम् ॥ ८.८.४३ ॥
तेव्हा नर, हत्ती, घोडे आणि रथ यांचे युद्ध सुरू झाले, हे महाराज; ते एकमेकांवर प्रहार करू लागले.