महाभारत · अध्याय 8.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.84.1
…प्रबरैर्वलैर्भीममभिद्रुतम् ।
… कौन्तेयमुस्थिहीर्षुर्धनञ्जयः ॥ ८.८४.१ ॥
…श्रेष्ठ सेनांनी भीमावर हल्ला केला. … कौंतेयाला (भीमाला) उठवण्याची इच्छा करणारा धनंजय (अर्जुन).
8.84.2
… सेनां मारत सायकैः ।
… परवीरान्धनञ्जयः ॥ ८.८४.२ ॥
…सेनेला बाणांनी … शत्रुवीरांना धनंजय (अर्जुन).
8.84.3
… शरजालानि भागशः ।
अदृश्यन्त तथान्ये च निजघ्नुस्तव वाहिनीम् ॥ ८.८४.३ ॥
…बाणांची जाळी भागांमध्ये दिसली; तसेच इतरांनीही तुमच्या सेनेवर प्रहार केले.
8.84.4
स पक्षिसङ्घाचरितमाकाशं पूरयञ्शरैः ।
धनञ्जयो महाबाहुः कुरूणामन्तकोऽमयत् ॥ ८.८४.४ ॥
पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेले आकाश बाणांनी भरत, महाबाहू धनंजय (अर्जुन) कुरूंचा यम बनून संचार करू लागला.
8.84.5
ततो भल्लैः क्षुरप्रैश्च नाराचैर्विमलैरपि ।
गात्राणि प्राच्छिनत्पार्थः शिरांसि च चकर्त ह ॥ ८.८४.५ ॥
नंतर पार्थाने (अर्जुनाने) भल्ल, क्षुरप्र आणि निर्मल नाराचांनी देह तोडले आणि शिरेही कापली.
8.84.6
छिन्नगात्रैर्विकवचैर्विशिरस्कैः समन्ततः ।
पातितैश्च पतद्भिश्च योधैरासीत्समावृता ॥ ८.८४.६ ॥
छिन्न देह, कवचहीन, शिरच्छिन्न, पडलेले आणि पडणारे योद्धे यांनी सर्वत्र ती भूमी व्यापली होती.
8.84.7
धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्यन्दनाश्वरथद्विपैः ।
सञ्छिन्नभिन्नविध्वस्तैर्व्यङ्गाङ्गावयवैः स्तृता।
गतसत्वैः ससत्वैश्च संवृताऽऽसीद्वसुन्धरा ॥ ८.८४.७ ॥
धनंजयाच्या बाणांनी ताडलेल्या रथ, घोडे, रथी आणि हत्तींनी, तुटलेल्या-फुटलेल्या व चिरडलेल्या अवयवांनी पृथ्वी व्यापली होती; मृत आणि जिवंत दोघांनी.
8.84.8
सुदुर्गमा सुविषमा घोराऽत्यर्थं सुदुर्दृशा ।
रणभूमिरभूद्राजन्महावैतरणी यथा ॥ ८.८४.८ ॥
हे राजा! ती रणभूमी अत्यंत दुर्गम, अतिविषम, भयंकर आणि पाहवत नसलेली अशी महावैतरणी नदीसारखी झाली.
8.84.9
ईषाचक्राक्षभल्लैश्च व्यश्वैः साश्वैश्च युध्यताम् ।
ससूतैर्हतसूतैश्च रथैः स्तीर्णाऽभवन्मही ॥ ८.८४.९ ॥
लढणाऱ्यांच्या ईषा, चक्रे, अक्ष आणि भल्ल यांनी मोडलेले, घोड्याविना आणि घोड्यांसह, सारथ्यांसह आणि मारल्या गेलेल्या सारथ्यांचे रथ यांनी पृथ्वी व्यापली गेली.
8.84.10
सुवर्णवर्मसन्नाहैर्योधैः कनकमालिभिः ।
आस्थिताः क्लृप्तवर्माणो भद्रा नित्यमदा द्विपाः ॥ ८.८४.१० ॥
सोनेरी चिलखत व आवरण घातलेले, सोन्याच्या माळा घातलेल्या योद्ध्यांनी आरूढ, सज्ज कवचांचे, उत्तम, सदैव मदयुक्त हत्ती.
8.84.11
क्रुद्धाः क्रुरैर्महामात्रैः प्रेषितार्जुनमभ्ययुः ।
चतुः शता रथवरा हताः पेतुः किरीटिना ॥ ८.८४.११ ॥
क्रूर महामात्रांनी पाठवलेले क्रुद्ध होऊन ते अर्जुनावर चालून गेले; चारशे उत्तम रथ किरीटीकडून मारले जाऊन कोसळले.
8.84.12
पर्यस्तानीव शृङ्गाणि ससत्वानि महागिरेः ।
धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्तीर्णा भूर्वरवारणैः ॥ ८.८४.१२ ॥
महापर्वताची शिखरे सजीवांसह उलटी पडावीत, तसे धनंजयाच्या बाणांनी ताडलेल्या श्रेष्ठ हत्तींनी पृथ्वी व्यापली गेली.
8.84.13
समन्ताज्जलदप्रख्यान्वारणान्मदवर्षिणः ।
अभिपेदेऽर्जुनरथो घनान्भिन्दन्निवांशुमान् ॥ ८.८४.१३ ॥
चोहोकडील मेघांसारखे, मद वर्षणारे हत्ती पाहून अर्जुनाचा रथ पुढे सरसावला, जणू सूर्य मेघांना भेदत आहे.
8.84.14
हतैर्गजमनुष्याश्वैर्भिन्नैश्च बहुधा रथैः ।
विशस्त्रयन्त्रकवचैर्युद्धशौण्डैर्गतासुभिः।
उपविद्धायुधैर्मार्गः स्तीर्णोऽभूत्फल्गुनेन वै ॥ ८.८४.१४ ॥
मेलेल्या हत्तींनी, माणसांनी, घोड्यांनी, विविध प्रकारे तुटलेल्या रथांनी, शस्त्रे व कवच टाकलेल्या निष्प्राण योद्ध्यांनी अर्जुनाचा मार्ग आच्छादला गेला.
8.84.15
विस्फारितं च गाण्डीवमत्यासीद्भैरवस्वनम् ।
सुघोषं वज्रनिष्पेषं स्तनयन्निव तोयदः ॥ ८.८४.१५ ॥
गांडीव धनुष्य पूर्ण ओढले गेले आणि भयंकर आवाज करू लागले—वज्राच्या आघातासारखे, मेघाच्या गर्जनेसारखे.
8.84.16
ततः प्रादीर्यत चमूर्धनञ्जयशराहता ।
महावातसमाविद्धा महानौरिव सागरे ॥ ८.८४.१६ ॥
तेव्हा अर्जुनाच्या बाणांनी आघात झालेले सैन्य विदीर्ण झाले; महावाऱ्याने तडाखा बसलेले मोठे जहाज समुद्रात फुटावे तसे.
8.84.17
नानारूपाः प्राणहराः शरा गाण्डीवचोदिताः ।
अलातोल्काशनिप्रख्यास्तव सैन्यं विनिर्दहन् ॥ ८.८४.१७ ॥
गांडीवातून सोडलेल्या, विविध रूपांच्या, प्राण हरणाऱ्या बाणांनी जळत्या काठ्या, उल्का आणि वज्रासारखे होऊन तुमच्या सैन्याला भस्म केले.
8.84.18
महागिरौ वेणुवनं निशि प्रज्वलितं यथा ।
तथा तव महासैन्यं प्रास्फुरच्छरपीडितम् ॥ ८.८४.१८ ॥
एका महापर्वतावर रात्री बांबूचे रान पेटावे तसे, बाणांनी पीडित तुमचे महासैन्य तडफडू लागले.
8.84.19
तद्विनष्टं सुविध्वस्तं तव सैन्यं किरीटिना ।
हतप्रविहतं बाणैः सर्वतः प्रद्रुतं दिशः ॥ ८.८४.१९ ॥
किरीटीने आपले ते सैन्य पूर्णपणे नष्ट आणि विध्वस्त झाले. बाणांनी मारले जाऊन, घायाळ होऊन ते सर्व दिशांना पळाले.
8.84.20
सश्वापदा मृगगणा दावाग्नित्रासिता यथा ।
कुरवः पर्यवर्तन्त निर्दग्धाः सव्यसाचिना ॥ ८.८४.२० ॥
वणव्याने घाबरलेल्या हिंस्र पशूंसह हरिणांच्या कळपाप्रमाणे, सव्यसाचीने दग्ध केलेले कौरव मागे वळून पळू लागले.
8.84.21
उत्सृज्य च महाबाहुं भीमसेनं तथा रणे ।
बलं कुरूणामुद्विग्नं सर्वमासीत्पराङ्मुखम् ॥ ८.८४.२१ ॥
रणांगणात महाबाहू भीमसेनाला सोडून कौरवांचे सर्व सैन्य घाबरून तोंड फिरवून पळाले.
8.84.22
ततः कुरुषु भग्नेषु बीभत्सुरपराजितः ।
भीमसेनं समासाद्य मुहूर्तं सोऽभ्यवर्तत ॥ ८.८४.२२ ॥
मग कौरव भग्न झाल्यावर, अपराजित बीभत्सु (अर्जुन) भीमसेनाजवळ येऊन क्षणभर तेथे थांबला.
8.84.23
समागम्य च भीमेन मन्त्रयित्वा च फल्गुनः ।
विशल्यमरुजं चास्मै कथयित्वा युधिष्ठिरम् ॥ ८.८४.२३ ॥
भीमाला भेटून व सल्लामसलत करून, फाल्गुनाने (अर्जुनाने) युधिष्ठिर बाणरहित व वेदनारहित आहे असे त्याला सांगितले.
8.84.24
भीमसेनाभ्यनुज्ञातस्ततः प्रायाद्धनञ्जयः ।
नादन्रथघोषेण पृथिवीं द्यां च भारत ॥ ८.८४.२४ ॥
भीमसेनाची अनुमती घेऊन मग धनंजय (अर्जुन) निघाला, हे भारता! त्याच्या रथाच्या गर्जनेने पृथ्वी आणि आकाश दुमदुमले.
8.84.25
ततः परिवृतो वीरैर्दशभिः शत्रुतापनः ।
दुःशासनादवरजैस्तव पुत्रैर्धनञ्जयः ॥ ८.८४.२५ ॥
तेव्हा शत्रूंना तापवणारा धनंजय दुःशासनाच्या धाकट्या बंधूंसारख्या तुमच्या दहा पुत्रांनी, वीरांनी वेढला गेला.
8.84.26
ते तमभ्यर्दयन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम् ।
आततेष्वसना वीरा नृत्यन्त इव भारत ॥ ८.८४.२६ ॥
त्यांनी त्याला बाणांनी, हत्तीला मशालींनी मारावे तसे मारले; हे भारता, ताणलेली धनुष्ये धरलेले ते वीर जणू नाचत होते.
8.84.27
अपसव्यांस्तु तांश्चक्रे रथेन मधुसूदनः ।
नियुक्तान्हि स तान्मेने यमायाशु किरीटिना ॥ ८.८४.२७ ॥
मधुसूदनाने रथ डावीकडे वळवला; किरीटीने त्यांना लवकरच यमाकडे पाठवले असे मानले.
8.84.28
तथान्ये प्राणदन्मूढाः पराङ्मुखमिवार्जुनम् ॥ ८.८४.२८ ॥
तसेच इतर मूर्ख लोक ओरडले, जणू अर्जुन पाठ फिरवून पळत आहे.
8.84.29
तेषां नानदतां केतूनश्वांश्चापानि सारथीन् ।
नाराचैरर्धचन्द्रैश्च क्षिप्रं पार्थो न्यकृन्तत ॥ ८.८४.२९ ॥
गर्जणाऱ्या त्यांचे ध्वज, घोडे, धनुष्ये व सारथी पार्थाने नाराच व अर्धचंद्र बाणांनी लवकर तोडले.
8.84.30
अथान्यैर्दशभिर्भल्लैः शिरांस्येषामपातयत् ।
रोषसंरक्तनेत्राणि सन्दष्टौष्ठानि भूतले ॥ ८.८४.३० ॥
मग दुसऱ्या दहा भल्लांनी त्याने यांची मस्तके पाडली; क्रोधाने लालबुंद डोळे व दातांनी चावलेले ओठ असलेली ती भूमीवर पडली.
8.84.31
तेषां वक्राणि विबभुर्व्योम्नि तारागणा इव ॥ ८.८४.३१ ॥
त्यांची मुखे आकाशात ताऱ्यांच्या समूहांसारखी चमकली.
8.84.32
तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्दशभिर्दश कौरवान् ।
रुक्माङ्गदाव्रुक्मपुङ्खैर्हत्वा प्रायादमित्रहा ॥ ८.८४.३२ ॥
त्या कौरवांना प्रत्येकी दहा-दहा वेगवान भल्लांनी मारून शत्रुघाती पुढे निघून गेला.