મહાભારત · અધ્યાય 8.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.87.1
सर राजपुत्रेण समार्च्छदुग्र… ।
दुःशासनेन निकृतो निकृत्या ॥ ८.८७.१ ॥
રાજકુમારે ઉગ્ર બાણોથી પ્રહાર કર્યો… દુઃશાસન વડે ઘાયલ થઈને (ભીમે) છેદ્યું.
8.87.2
तत्राकरोद्दुष्करं राजपुत्रो ।
दुःशासनः कुरुवीरो महात्मा।
यद्भीमसेनं प्रतियोधयद्रणे ।
जम्भो यथा शक्रमुदारवीर्यम् ॥ ८.८७.२ ॥
ત્યાં રાજકુમાર દુઃશાસન, કુરુવીર મહાત્માએ દુષ્કર કર્મ કર્યું; યુદ્ધમાં ભીમસેનનો પ્રતિકાર કર્યો, જેમ જંભ ઉદારવીર્ય ઇન્દ્ર સામે લડ્યો.
8.87.3
धनुच्छित्त्वा भीमसेनस्य सङ्ख्ये ।
षड्भिः शरैः सारथिमभ्यविध्यत्।
ततोऽविध्यत्त्रिंशता भीमसेनं ।
वरेषुभिर्वन्यमिव द्विपेन्द्रम् ॥ ८.८७.३ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેનનું ધનુષ્ય કાપીને છ બાણોથી સારથિને વીંધ્યો. પછી ત્રીસ ઉત્તમ બાણોથી ભીમસેનને, જંગલી ગજરાજની જેમ, વીંધ્યો.
8.87.4
स कार्मुकं गृह्य तु भारसाधनं ।
भीमस्तदा राजपुत्रं ह्यविध्यत्।
पञ्चाशतैर्बाणगणैः स्तनानन्तरे ।
तोत्रैर्यथा तीव्रवेगं द्विपेन्द्रम् ॥ ८.८७.४ ॥
ત્યારે ભીમે ભાર ઉઠાવી શકે તેવું ધનુષ્ય લઈને રાજકુમારને છાતીના મધ્યભાગે પચાસ બાણોના સમૂહથી વીંધ્યો; જેમ અંકુશથી ઝડપી ગજરાજને વીંધાય છે.
8.87.5
ततस्तु राजन्विरथं महात्मा ।
दुःशासनो भीमसेनं चकार।
निहत्य सङ्ख्ये चतुरोऽस्य बाहा… ।
ञ्छित्त्वा रथेषां पुनरेव चाक्षिपत् ॥ ८.८७.५ ॥
ત્યારે હે રાજન, મહાત્મા દુઃશાસને ભીમસેનને રથહીન કર્યો. યુદ્ધમાં તેના ચાર… (ઘોડા) મારીને, રથાશ્વોને કાપીને ફરી પ્રહાર કર્યો.
8.87.6
ततः क्षितिस्वो ह्यबरुह्य याना… ।
द्वृकोदरो मदया तस्य वाहान्।
यमक्षयं प्रेषयित्वा महात्मा ।
रथं समाकर्पत राजसूनोः ॥ ८.८७.६ ॥
પછી ભૂપતિ ભીમસેન રથમાંથી ઊતર્યા. મહાત્મા દ્વૃકોદરે પોતાની ગદાથી તેના ઘોડાઓને યમલોક મોકલ્યા અને રાજપુત્રનો રથ પોતાની તરફ ખેંચ્યો.
8.87.7
तस्मादवप्लुत्य रथात्ससर्ज ।
दुःशासनस्तोमरमुग्रवेगम्।
स तेन विद्धो ह्युरसि ह्यप्रमेयो ।
गदां तस्मै विससर्जाप्रमेयाम् ॥ ८.८७.७ ॥
પછી રથમાંથી કૂદીને દુઃશાસને ભયંકર વેગવાળો ભાલો ફેંક્યો. તે તેની છાતીમાં વાગ્યો; છતાં અપ્રમેય ભીમે તેના પર અપ્રમેય ગદા ફેંકી.
8.87.8
ततः क्रोधाद्भीमसेनः कृतानि ।
सर्वाणि दुःखान्यनुसंस्मरन्वै।
संस्मृत्य संस्मृत्य तथा प्रतिज्ञा… ।
मुग्रामसौ राजपुत्रौ व्यषीदत् ॥ ८.८७.८ ॥
પછી ક્રોધથી ભીમસેને પોતા પર થયેલાં સર્વ દુઃખો યાદ કર્યાં. વારંવાર સ્મરણ કરીને, પોતાની પ્રતિજ્ઞા પણ યાદ કરીને, તે રાજપુત્રો પર તીવ્ર વેદનાથી વ્યથિત થયો.
8.87.9
सञ्चिन्तितं रोषमतीव वेगा-
त्त्रयोदशाब्दं पुरुषप्रवीरः।
प्रगृह्य वज्राशनितुल्यवेगां ।
गदां करेणाथ वृकोदरो रुषा ॥ ८.८७.९ ॥
તેર વર્ષથી મનમાં સંચિત થયેલો અતિ ક્રોધ વેગથી ઊછળ્યો. પુરુષશ્રેષ્ઠ વૃકોદરે વજ્ર અને અશનિ સમાન વેગવાળી ગદા હાથમાં લઈ ક્રોધથી ભરાઈ ગયો.
8.87.10
निपातयित्वा पृथिवीतले भृशं ।
स ताजयामा वृकोदरो बली।
अतीव सन्ताडितभिन्नगात्रो ।
दुःशासनो वै निपपात भूमौ ॥ ८.८७.१० ॥
ભૂમિ પર જોરથી પછાડીને બળવાન વૃકોદરે તેને માર્યો. અતિશય પ્રહારોથી અંગો ભાંગેલો દુઃશાસન ખરેખર ભૂમિ પર પડ્યો.
8.87.11
आक्रम्य कण्ठे युधि राजपुत्रं ।
संरक्तनेत्रो ह्यब्रवीद्धार्तराष्ट्रम्।
तद्ब्रूहि किं त्वं परिमार्गमाणो ।
ह्यस्मान्पराभूय इहागतः पुनः ॥ ८.८७.११ ॥
યુદ્ધમાં રાજપુત્રનો કંઠ દબાવીને, લાલ આંખોવાળા તેણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને કહ્યું: "કહે, તું શું શોધતાં ફરી અમને હરાવવા અહીં આવ્યો છે?"
8.87.12
दिदीपयंस्तद्भृशदीपितं मे ।
चिरार्जितं रोषमतिप्रदीप्तम्।
मधु प्रपास्ये तव कोष्टभाजना… ।
दित्यब्रवीद्भीमसेनस्तरस्वी ॥ ८.८७.१२ ॥
"લાંબા સમયથી સંચિત મારા ક્રોધને, જે પહેલેથી પ્રજ્વલિત છે, તેને વધુ પ્રજ્વલિત કરીને, તારા પેટના પાત્રમાંથી હું મધ પીશ…" એમ વેગવાન ભીમસેને કહ્યું.
8.87.13
दुःशासनं कण्ठदेशे प्रमृद्रं… ।
स्ततः क्रूरं भीमसेनश्चकार।
कतं व्यंसयित्वा सहसा ससार ।
बलादसौ धार्तराष्ट्रस्तरस्वी ॥ ८.८७.१३ ॥
દુઃશાસનના કંઠ પર દબાવીને… પછી ભીમસેને ક્રૂરતાથી કર્યું; અચાનક તેને ખેંચીને બળપૂર્વક ચાલ્યો ગયો — ધૃતરાષ્ટ્રનો એ વેગવાન પુત્ર.
8.87.14
भीमोऽभिदुद्राव सुतं त्वदीयं ।
सपत्रतां दर्शयन्धार्तराष्ट्रे।
मृगं मुहुः सिंहशिशुर्यथा वने ।
तथाश्वभिद्रुत्य महाबलं बली ॥ ८.८७.१४ ॥
ભીમ તારા પુત્ર પર ધસ્યો; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર પ્રત્યે શત્રુતા બતાવીને — જંગલમાં સિંહબાળ હરણ પર વારંવાર ઝપટ મારે તેમ, તે બળવાને ઘોડાઓ સાથે એ મહાબળી પર આક્રમણ કર્યું.
8.87.15
निगृह्य चैनं परमेण कर्मणा ।
उत्क्षिप्य चोत्क्षिप्य च तूर्णमेनम्।
भूमौ तदा निष्पिपेषाथ वीर ।
असिं विकोशं विमलं चकार ॥ ८.८७.१५ ॥
તેને પકડીને, પરમ કર્મથી, વારંવાર ઉપાડી ઉપાડીને, તરત જ તેને ભૂમિ પર એ વીરે કચડી નાખ્યો; પછી મ્યાનમાંથી ચમકતી તલવાર બહાર કાઢી.
8.87.16
तं पातयित्वा तु वृकोदरोऽथ ।
जगर्ज हर्षेण विनादयन्दिशः।
नादेन तेनाखिलपार्श्ववर्तिनो ।
मूर्च्छाकुलाः पतितास्त्वाजमीढ ॥ ८.८७.१६ ॥
તેને પાડીને વૃકોદરે હર્ષથી ગર્જના કરી અને દિશાઓ ગજાવી દીધી. એ નાદથી આજુબાજુના બધા મૂર્છાથી વ્યાકુળ થઈને પડી ગયા, હે અજમીઢ.
8.87.17
दुःशासनं तत्र समीक्ष्य राज… ।
न्भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा।
स्मृत्वा च केशग्रहणं च देव्या ।
वस्त्रापहारं च रजस्वलायाः ॥ ८.८७.१७ ॥
ત્યાં દુઃશાસનને જોઈને, રા… મહાબાહુ ભીમે, અચિંત્યકર્મા, દેવી (દ્રૌપદી)ના કેશ ખેંચાયા અને રજસ્વલા અવસ્થામાં તેનું વસ્ત્ર હરાયું તે સ્મરણ કર્યું.
8.87.18
अनागसो भर्तृपराङ्मुखाया ।
दुःखानि दत्तान्यपि विप्रचिन्त्या।
जज्वाल कोपादथ भीमसेन ।
आज्यप्रसिक्तो हि यथा हुताशः ॥ ८.८७.१८ ॥
નિર્દોષ અને પતિઓથી વિમુખ ન થયેલી સ્ત્રીને આપવામાં આવેલાં દુઃખોનો ઊંડો વિચાર કરીને ભીમસેન ઘી છાંટેલી અગ્નિની જેમ ક્રોધથી ભડકી ઊઠ્યો.
8.87.19
तत्राह कर्णं च सुयोधनं च ।
कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव।
निहन्मि दुःशासनमद्य पापं ।
संरक्ष्यतामद्य समस्तयोधाः ॥ ८.८७.१९ ॥
ત્યાં તેણે કર્ણ, સુયોધન, કૃપ, દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા અને કૃતવર્માને પણ કહ્યું — "આજે હું આ પાપી દુઃશાસનને મારી નાખીશ; આજે બધા યોદ્ધાઓ સુરક્ષિત રહો."
8.87.20
सुयोधनस्याधिरथेः समक्षम् ॥ ८.८७.२० ॥
સુયોધન અને અધિરથના પુત્ર (કર્ણ)ની સામે.
8.87.21
असिं समुद्यम्य सितं सुधारं ।
कण्ठे पदाक्रम्य च वेपमानम्।
उवाच तद्गौरिति यद्ब्रुवाणो ।
हृष्टोऽवदः कर्णसुयोधनाभ्याम् ॥ ८.८७.२१ ॥
ચમકતી, ધારદાર તલવાર ઊંચકીને, ધ્રૂજતા તેના ગળા પર પગ મૂકીને, તેણે કહ્યું — "તે ગાય..." એમ બોલતા હર્ષથી કર્ણ અને સુયોધનને કહ્યું.
8.87.22
ये राजसूयावभृथे पवित्रा ।
जाताः कछा याज्ञसेन्या दुरात्मन्।
ते पाणिना कतरेणावकृष्टा… ।
स्तद्ब्रूहि त्वां पृच्छति भीमसेनः ॥ ८.८७.२२ ॥
રાજસૂય અવભૃથ સ્નાનમાં પવિત્ર થયેલા યાજ્ઞસેની (દ્રૌપદી)ના વાળ કયા હાથે ખેંચાયા હતા, હે દુરાત્મા? તે કહે; ભીમસેન તને પૂછે છે.
8.87.23
जगाद भीमं परिवृत्तनेत्रः ॥ ८.८७.२३ ॥
ક્રોધથી આંખો ફેરવતા તે ભીમને બોલ્યો.
8.87.24
अयं करिकराकारः पीनस्तनविमर्दनः ।
गोसहस्रप्रदाता च क्षत्रियान्तकरः करः ॥ ८.८७.२४ ॥
હાથીની સૂંઢ જેવો આ હાથ, જેણે ભરાવદાર સ્તનો મસળ્યા, હજાર ગાયોનું દાન કર્યું અને ક્ષત્રિયોનો સંહાર કર્યો.
8.87.25
अनेन याज्ञसेन्या मे भीम केशा विकर्षिताः ।
पश्यतां कुरुमुख्यानां युष्माकं च सभासदाम् ॥ ८.८७.२५ ॥
હે ભીમ, આ હાથે મારી યાજ્ઞસેનીના વાળ ખેંચાયા હતા; કુરુશ્રેષ્ઠો, તમે અને સભાસદો જોતા હતા ત્યારે.
8.87.26
एवं त्वसौ राजसुतं निशम्य ।
ब्रुवन्तमाजौ विनिपीड्य वक्षः।
भीमो बलात्तं प्रतिगृह्य दोर्भ्या… ।
मुच्चैर्ननादाथ समस्तयोधान् ॥ ८.८७.२६ ॥
રાજપુત્રની વાત સાંભળીને, યુદ્ધમાં તેની છાતી દબાવીને, બળપૂર્વક બંને હાથે તેને પકડીને, સર્વ યોદ્ધાઓ સાંભળે તેમ ભીમે જોરથી ગર્જના કરી.
8.87.27
उवाच यस्यास्ति बलं स रक्ष… ।
त्वसौ भवेदद्य निरस्तबाहुः।
दुःशानं जीवितं प्रोत्सृजन्त… ।
माक्षिप्य योधांस्तरसा महाबलः ॥ ८.८७.२७ ॥
તેણે કહ્યું, 'જેનામાં બળ હોય તે રક્ષણ કરે; આજે આ ભુજહીન થઈ જાય.' દુઃશાસન પ્રાણ ત્યજતાં મહાબળે વેગથી યોદ્ધાઓને ફેંકી દીધા.
8.87.28
एवं क्रुद्धो भीमसेनः करेण ।
उत्पाटयामास भुजं महात्मा।
दुःशासनं तेन स वीरमध्ये ।
जघान वज्राशनिसन्निभेन ॥ ८.८७.२८ ॥
આ રીતે ક્રોધે ભરાયેલા ભીમસેને પોતાના હાથથી મહાત્મા દુઃશાસનનો ભુજ ઉખેડી નાખ્યો; પછી વીરોની વચ્ચે તે જ ભુજથી વજ્ર અને અશનિ જેવા પ્રહારથી તેને મારી નાખ્યો.
8.87.29
कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानं ।
कृत्वाऽनु रूपं परमं सुघोरम्।
कालान्तकाभ्यां सदृशं तदानीं ।
विदार्य वक्षश्च महारथस्य ॥ ८.८७.२९ ॥
ધ્રૂજતા તેના ગળાને દબાવીને, પરમ અને અતિ ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને, તે સમયે કાળ અને અંતક સમાન થઈને મહારથીની છાતી ફાડી નાખી.
8.87.30
दुःशासनस्य निपुशासनस्य ।
उद्धृत्य वक्षः पतितस्य भूमौ।
ततोऽपिबच्छोणितमस्य कोष्ण… ।
मास्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः ॥ ८.८७.३० ॥
ભૂમિ પર પડેલા દુઃશાસનની છાતી ઊંચકીને, પછી તેનું ગરમ રક્ત પીધું; સ્વાદ લઈને, ફરી ફરી સ્વાદ લઈને જોતો રહ્યો.
8.87.31
क्रुद्धः प्रहृष्टो निजगाद वाक्यं ।
स्तन्यस्य मातुः पयसोऽमृतस्य।
माध्वीकजस्येव रसस्य तस्य ।
मधोश्च पानाद्यवकस्य पानात् ॥ ८.८७.३१ ॥
ક્રોધિત અને હર્ષિત થઈને તેણે આ વચન કહ્યું: માતાના સ્તનદૂધ જેવો, અમૃત જેવો, મધ-મદિરામાંથી ઉત્પન્ન રસ જેવો, મધ અને યવકના પાન જેવો તે રસ.
8.87.32
पयोदधिभ्यां मथिताच्च मुख्या… ।
त्तथेक्षुसारस्य मनोहरस्य।
सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसोऽस्य ।
मतो ममाद्याहितलोहितस्य ॥ ८.८७.३२ ॥
દૂધ અને દહીંથી મથાયેલા, મુખ્ય… શેરડીના સારના મનોહર રસ કરતાં પણ, સૌથી વધુ શ્રેષ્ઠ એનો રસ છે; આજે રક્ત વહાવાયેલાનો આ રસ મારા માટે ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.
8.87.33
एवं ब्रुवाणं पुनरुत्थितं त… ।
मास्फोट्य वल्गन्तमतिप्रहृष्टम्।
ये भीमसेनं ददृशुस्तदानीं ।
प्रायेण तेऽपि व्यथिता निपेतुः ॥ ८.८७.३३ ॥
આ રીતે બોલતા, ફરી ઊભા થઈ, ભુજાઓ પર તાળી પાડી, અતિ હર્ષથી કૂદતા ભીમસેનને તે સમયે જેમણે જોયા, તેઓ પણ મોટે ભાગે વ્યથિત થઈને પડી ગયા.
8.87.34
ये चापि नासन्पतिता मनुष्या… ।
स्तेषां करेभ्यः पतितं तु शस्त्रम्।
भयाच्च सञ्चुक्रुशुरस्वरैस्तदा ।
निमीलिताक्षा मुमुहुश्च तत्र ॥ ८.८७.३४ ॥
જે માણસો પડ્યા ન હતા તેમના હાથમાંથી પણ શસ્ત્રો પડી ગયાં; ભયથી તેઓ ત્યારે જોરથી ચીસો પાડવા લાગ્યા, આંખો બંધ કરીને ત્યાં જ મૂર્છિત થઈ ગયા.
8.87.35
ये तत्र भीमं रुधिरं पिबन्तं ।
दुःशासनस्य ददृशुः प्रपन्नाः।
नायं मनुष्यस्त्विति भाषमाणाः ।
सर्वेऽपलायन्त भयाभिपन्नाः ॥ ८.८७.३५ ॥
ત્યાં નજીક આવીને દુઃશાસનનું રક્ત પીતા ભીમને જેમણે જોયા, તેઓ 'આ માણસ નથી' એમ કહેતાં ભયથી ઘેરાઈને સૌ ભાગી ગયા.