महाभारत · अध्याय 8.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.87.1
सर राजपुत्रेण समार्च्छदुग्र… ।
दुःशासनेन निकृतो निकृत्या ॥ ८.८७.१ ॥
राजपुत्राने उग्र बाणांनी प्रहार केला… दुःशासनाने जखमी होऊन (भीमाने) छेद केला.
8.87.2
तत्राकरोद्दुष्करं राजपुत्रो ।
दुःशासनः कुरुवीरो महात्मा।
यद्भीमसेनं प्रतियोधयद्रणे ।
जम्भो यथा शक्रमुदारवीर्यम् ॥ ८.८७.२ ॥
तेथे राजपुत्र दुःशासन, कुरुवीर महात्मा, दुष्कर कर्म केले; रणात भीमसेनाशी लढले, जसे जंभ उदारवीर्य इंद्राशी लढला.
8.87.3
धनुच्छित्त्वा भीमसेनस्य सङ्ख्ये ।
षड्भिः शरैः सारथिमभ्यविध्यत्।
ततोऽविध्यत्त्रिंशता भीमसेनं ।
वरेषुभिर्वन्यमिव द्विपेन्द्रम् ॥ ८.८७.३ ॥
रणात भीमसेनाचे धनुष्य छेदून सहा बाणांनी सारथ्याला मारले. मग तीस उत्तम बाणांनी भीमसेनाला, रानटी गजराजाप्रमाणे, भोसकले.
8.87.4
स कार्मुकं गृह्य तु भारसाधनं ।
भीमस्तदा राजपुत्रं ह्यविध्यत्।
पञ्चाशतैर्बाणगणैः स्तनानन्तरे ।
तोत्रैर्यथा तीव्रवेगं द्विपेन्द्रम् ॥ ८.८७.४ ॥
तेव्हा भीमाने भार पेलणारे धनुष्य घेऊन राजपुत्राला छातीच्या मध्यभागी पन्नास बाणांच्या समूहांनी भोसकले; जसे अंकुशांनी वेगवान गजराजाला भोसकतात.
8.87.5
ततस्तु राजन्विरथं महात्मा ।
दुःशासनो भीमसेनं चकार।
निहत्य सङ्ख्ये चतुरोऽस्य बाहा… ।
ञ्छित्त्वा रथेषां पुनरेव चाक्षिपत् ॥ ८.८७.५ ॥
तेव्हा हे राजा, महात्मा दुःशासनाने भीमसेनाला रथहीन केले. रणात त्याचे चार… (घोडे) मारून, रथाश्व तोडून पुन्हा प्रहार केला.
8.87.6
ततः क्षितिस्वो ह्यबरुह्य याना… ।
द्वृकोदरो मदया तस्य वाहान्।
यमक्षयं प्रेषयित्वा महात्मा ।
रथं समाकर्पत राजसूनोः ॥ ८.८७.६ ॥
नंतर पृथ्वीपती भीमसेन रथावरून खाली उतरला. महात्मा द्वृकोदराने आपल्या गदेने त्याचे घोडे यमलोकी धाडले आणि राजपुत्राचा रथ आपल्याकडे ओढून घेतला.
8.87.7
तस्मादवप्लुत्य रथात्ससर्ज ।
दुःशासनस्तोमरमुग्रवेगम्।
स तेन विद्धो ह्युरसि ह्यप्रमेयो ।
गदां तस्मै विससर्जाप्रमेयाम् ॥ ८.८७.७ ॥
तेव्हा रथावरून उडी घेऊन दुःशासनाने भयंकर वेगाचा भाला फेकला. तो त्याच्या छातीत रुतला; पण अप्रमेय भीमाने त्याच्यावर अप्रमेय गदा फेकली.
8.87.8
ततः क्रोधाद्भीमसेनः कृतानि ।
सर्वाणि दुःखान्यनुसंस्मरन्वै।
संस्मृत्य संस्मृत्य तथा प्रतिज्ञा… ।
मुग्रामसौ राजपुत्रौ व्यषीदत् ॥ ८.८७.८ ॥
तेव्हा क्रोधाने भीमसेनाने त्याने भोगलेली सर्व दुःखे आठवली. वारंवार आठवून, आपली प्रतिज्ञाही स्मरून, तो त्या राजपुत्रांबद्दल तीव्र वेदनेने खचला.
8.87.9
सञ्चिन्तितं रोषमतीव वेगा-
त्त्रयोदशाब्दं पुरुषप्रवीरः।
प्रगृह्य वज्राशनितुल्यवेगां ।
गदां करेणाथ वृकोदरो रुषा ॥ ८.८७.९ ॥
तेरा वर्षे मनात साठलेला प्रचंड राग वेगाने उसळला. पुरुषप्रवीर वृकोदराने वज्र आणि अशनीप्रमाणे वेगवान गदा हातात घेतली आणि रोषाने भरून गेला.
8.87.10
निपातयित्वा पृथिवीतले भृशं ।
स ताजयामा वृकोदरो बली।
अतीव सन्ताडितभिन्नगात्रो ।
दुःशासनो वै निपपात भूमौ ॥ ८.८७.१० ॥
जमिनीवर जोराने पाडून बलवान वृकोदराने त्याला मारले. अतिशय प्रहारांनी अवयव चिरडलेला दुःशासन खरोखरच धरणीवर कोसळला.
8.87.11
आक्रम्य कण्ठे युधि राजपुत्रं ।
संरक्तनेत्रो ह्यब्रवीद्धार्तराष्ट्रम्।
तद्ब्रूहि किं त्वं परिमार्गमाणो ।
ह्यस्मान्पराभूय इहागतः पुनः ॥ ८.८७.११ ॥
युद्धात राजपुत्राचा कंठ दाबून, रक्तवर्ण डोळ्यांनी तो धृतराष्ट्राच्या पुत्राला म्हणाला: "सांग, काय शोधत तू पुन्हा आम्हाला पराजित करायला इथे आलास?"
8.87.12
दिदीपयंस्तद्भृशदीपितं मे ।
चिरार्जितं रोषमतिप्रदीप्तम्।
मधु प्रपास्ये तव कोष्टभाजना… ।
दित्यब्रवीद्भीमसेनस्तरस्वी ॥ ८.८७.१२ ॥
"दीर्घकाळ साचलेला माझा क्रोध, जो आधीच पेटलेला आहे, तो आणखी पेटवून, तुझ्या पोटाच्या पात्रातून मी मध पिईन…" असे वेगवान भीमसेन म्हणाला.
8.87.13
दुःशासनं कण्ठदेशे प्रमृद्रं… ।
स्ततः क्रूरं भीमसेनश्चकार।
कतं व्यंसयित्वा सहसा ससार ।
बलादसौ धार्तराष्ट्रस्तरस्वी ॥ ८.८७.१३ ॥
दुःशासनाच्या कंठावर दाबून… मग भीमसेनाने क्रूरपणे केले; अचानक त्याला ओढून बळजबरीने निघून गेला — धृतराष्ट्राचा तो वेगवान पुत्र.
8.87.14
भीमोऽभिदुद्राव सुतं त्वदीयं ।
सपत्रतां दर्शयन्धार्तराष्ट्रे।
मृगं मुहुः सिंहशिशुर्यथा वने ।
तथाश्वभिद्रुत्य महाबलं बली ॥ ८.८७.१४ ॥
भीम तुझ्या पुत्रावर धावला; धृतराष्ट्राच्या पुत्राशी शत्रुत्व दाखवत — अरण्यात सिंहाचे पिल्लू हरिणावर वारंवार झेप घेते तसे, त्या बलवानाने घोड्यांसह त्या महाबलावर आक्रमण केले.
8.87.15
निगृह्य चैनं परमेण कर्मणा ।
उत्क्षिप्य चोत्क्षिप्य च तूर्णमेनम्।
भूमौ तदा निष्पिपेषाथ वीर ।
असिं विकोशं विमलं चकार ॥ ८.८७.१५ ॥
त्याला पकडून, उत्तम कर्माने, वारंवार उचलून, लवकरच त्याला भूमीवर त्या वीराने चिरडले; मग म्यानातून स्वच्छ तलवार उपसली.
8.87.16
तं पातयित्वा तु वृकोदरोऽथ ।
जगर्ज हर्षेण विनादयन्दिशः।
नादेन तेनाखिलपार्श्ववर्तिनो ।
मूर्च्छाकुलाः पतितास्त्वाजमीढ ॥ ८.८७.१६ ॥
त्याला पाडून वृकोदर आनंदाने गर्जला आणि दिशा दुमदुमवल्या. त्या नादाने जवळचे सर्व लोक मूर्च्छेने व्याकुळ होऊन पडले, हे अजमीढा.
8.87.17
दुःशासनं तत्र समीक्ष्य राज… ।
न्भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा।
स्मृत्वा च केशग्रहणं च देव्या ।
वस्त्रापहारं च रजस्वलायाः ॥ ८.८७.१७ ॥
तेथे दुःशासनाला पाहून, राजा… महाबाहू भीम, अचिंत्यकर्मा, देवी (द्रौपदी)चे केस ओढले गेल्याचे आणि रजस्वला असताना तिचे वस्त्र हरण केल्याचे स्मरून (क्रोधाने पेटला).
8.87.18
अनागसो भर्तृपराङ्मुखाया ।
दुःखानि दत्तान्यपि विप्रचिन्त्या।
जज्वाल कोपादथ भीमसेन ।
आज्यप्रसिक्तो हि यथा हुताशः ॥ ८.८७.१८ ॥
निरपराध, पतींपासून विमुख नसलेल्या स्त्रीला दिलेल्या दुःखांचा खोल विचार करून भीमसेन तुपाने सिंचलेल्या अग्नीप्रमाणे क्रोधाने पेटून उठला.
8.87.19
तत्राह कर्णं च सुयोधनं च ।
कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव।
निहन्मि दुःशासनमद्य पापं ।
संरक्ष्यतामद्य समस्तयोधाः ॥ ८.८७.१९ ॥
तेथे त्याने कर्णाला, सुयोधनाला, कृपाला, द्रोणपुत्र अश्वत्थाम्याला आणि कृतवर्म्याला म्हटले — "आज मी या पापी दुःशासनाचा वध करीन; आज सर्व योद्धे सुरक्षित राहोत."
8.87.20
सुयोधनस्याधिरथेः समक्षम् ॥ ८.८७.२० ॥
सुयोधनाच्या आणि अधिरथपुत्र (कर्ण) यांच्या समक्ष.
8.87.21
असिं समुद्यम्य सितं सुधारं ।
कण्ठे पदाक्रम्य च वेपमानम्।
उवाच तद्गौरिति यद्ब्रुवाणो ।
हृष्टोऽवदः कर्णसुयोधनाभ्याम् ॥ ८.८७.२१ ॥
चमचमणारी, धारदार तलवार उगारून, थरथरणाऱ्या त्याच्या गळ्यावर पाय ठेवून तो म्हणाला — "ती गाय..." असे बोलत आनंदाने कर्ण आणि सुयोधन यांना म्हणाला.
8.87.22
ये राजसूयावभृथे पवित्रा ।
जाताः कछा याज्ञसेन्या दुरात्मन्।
ते पाणिना कतरेणावकृष्टा… ।
स्तद्ब्रूहि त्वां पृच्छति भीमसेनः ॥ ८.८७.२२ ॥
राजसूयाच्या अवभृथ-स्नानात पवित्र झालेले याज्ञसेनी (द्रौपदी) यांचे केस कोणत्या हाताने ओढले गेले, हे दुरात्म्या? ते सांग, भीमसेन तुला विचारत आहे.
8.87.23
जगाद भीमं परिवृत्तनेत्रः ॥ ८.८७.२३ ॥
रागाने डोळे फिरवत तो भीमाला म्हणाला.
8.87.24
अयं करिकराकारः पीनस्तनविमर्दनः ।
गोसहस्रप्रदाता च क्षत्रियान्तकरः करः ॥ ८.८७.२४ ॥
हत्तीच्या सोंडेसारखा हा हात, ज्याने भरदार स्तन चुरडले, हजार गायी दान दिल्या आणि क्षत्रियांचा संहार केला.
8.87.25
अनेन याज्ञसेन्या मे भीम केशा विकर्षिताः ।
पश्यतां कुरुमुख्यानां युष्माकं च सभासदाम् ॥ ८.८७.२५ ॥
हे भीमा, याच हाताने माझ्या याज्ञसेनीचे केस ओढले गेले, कुरुश्रेष्ठ, तुम्ही आणि सभासद पाहत असताना.
8.87.26
एवं त्वसौ राजसुतं निशम्य ।
ब्रुवन्तमाजौ विनिपीड्य वक्षः।
भीमो बलात्तं प्रतिगृह्य दोर्भ्या… ।
मुच्चैर्ननादाथ समस्तयोधान् ॥ ८.८७.२६ ॥
राजपुत्राचे बोलणे ऐकून, युद्धात त्याची छाती दाबून, बळाने दोन्ही हातांनी त्याला धरून, सर्व योद्ध्यांना ऐकू जावे म्हणून भीमाने मोठ्याने गर्जना केली.
8.87.27
उवाच यस्यास्ति बलं स रक्ष… ।
त्वसौ भवेदद्य निरस्तबाहुः।
दुःशानं जीवितं प्रोत्सृजन्त… ।
माक्षिप्य योधांस्तरसा महाबलः ॥ ८.८७.२७ ॥
तो म्हणाला, 'ज्याच्यात बळ आहे त्याने रक्षण करावे; आज हा बाहुहीन होवो.' दुःशासन प्राण सोडत असताना महाबलाने वेगाने योद्ध्यांना फेकून दिले.
8.87.28
एवं क्रुद्धो भीमसेनः करेण ।
उत्पाटयामास भुजं महात्मा।
दुःशासनं तेन स वीरमध्ये ।
जघान वज्राशनिसन्निभेन ॥ ८.८७.२८ ॥
अशा प्रकारे क्रोधित झालेल्या भीमसेनाने आपल्या हातांनी महात्मा दुःशासनाचा बाहू उपटून काढला; आणि त्याच बाहूने वीरांच्या मध्ये वज्र-अशनीसारख्या प्रहाराने त्याला ठार केले.
8.87.29
कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानं ।
कृत्वाऽनु रूपं परमं सुघोरम्।
कालान्तकाभ्यां सदृशं तदानीं ।
विदार्य वक्षश्च महारथस्य ॥ ८.८७.२९ ॥
थरथरणाऱ्या त्याच्या गळ्याला दाबून, परम आणि अत्यंत भयंकर रूप धारण करून, त्या वेळी काळ आणि अंतकासारखा होऊन महारथाची छाती त्याने फाडली.
8.87.30
दुःशासनस्य निपुशासनस्य ।
उद्धृत्य वक्षः पतितस्य भूमौ।
ततोऽपिबच्छोणितमस्य कोष्ण… ।
मास्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः ॥ ८.८७.३० ॥
जमिनीवर पडलेल्या दुःशासनाची छाती उचलून, मग त्याचे उष्ण रक्त प्याला; चव घेत, पुन्हा पुन्हा चव घेत पाहत राहिला.
8.87.31
क्रुद्धः प्रहृष्टो निजगाद वाक्यं ।
स्तन्यस्य मातुः पयसोऽमृतस्य।
माध्वीकजस्येव रसस्य तस्य ।
मधोश्च पानाद्यवकस्य पानात् ॥ ८.८७.३१ ॥
क्रोधित आणि हर्षित होऊन त्याने हे वचन म्हटले: आईच्या स्तनदुधासारखा, अमृतासारखा, मधुजन्य मद्यरसासारखा, मध आणि यवकाच्या पानासारखा तो रस.
8.87.32
पयोदधिभ्यां मथिताच्च मुख्या… ।
त्तथेक्षुसारस्य मनोहरस्य।
सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसोऽस्य ।
मतो ममाद्याहितलोहितस्य ॥ ८.८७.३२ ॥
दूध आणि दह्याने मंथिलेल्या, प्रमुख… उसाच्या साराच्या मनोहर रसापेक्षाही, सर्वांपेक्षा याचा रस अधिक श्रेष्ठ आहे; आज रक्त सांडलेल्या याचा रस माझ्यासाठी उत्तम मानला गेला आहे.
8.87.33
एवं ब्रुवाणं पुनरुत्थितं त… ।
मास्फोट्य वल्गन्तमतिप्रहृष्टम्।
ये भीमसेनं ददृशुस्तदानीं ।
प्रायेण तेऽपि व्यथिता निपेतुः ॥ ८.८७.३३ ॥
असे बोलत पुन्हा उठून, दंड थोपटत, अत्यंत आनंदाने उड्या मारणाऱ्या भीमसेनाला त्या वेळी जे पाहत होते, तेही बहुतेक व्यथित होऊन खाली कोसळले.
8.87.34
ये चापि नासन्पतिता मनुष्या… ।
स्तेषां करेभ्यः पतितं तु शस्त्रम्।
भयाच्च सञ्चुक्रुशुरस्वरैस्तदा ।
निमीलिताक्षा मुमुहुश्च तत्र ॥ ८.८७.३४ ॥
जे माणसे पडले नव्हते, त्यांच्या हातातूनही शस्त्रे गळून पडली; भीतीने ते तेव्हा मोठ्याने ओरडले, डोळे मिटून तिथेच मूर्च्छित झाले.
8.87.35
ये तत्र भीमं रुधिरं पिबन्तं ।
दुःशासनस्य ददृशुः प्रपन्नाः।
नायं मनुष्यस्त्विति भाषमाणाः ।
सर्वेऽपलायन्त भयाभिपन्नाः ॥ ८.८७.३५ ॥
तिथे जवळ येऊन दुःशासनाचे रक्त पिणाऱ्या भीमाला ज्यांनी पाहिले, ते 'हा मनुष्य नाही' असे म्हणत भीतीने व्याप्त होऊन सर्व पळून गेले.