महाभारत · अध्याय 8.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.88.1
स पीत्वा रुधिरं तस्य चरणौ गृह्य भारत ।
इत्युच्चैर्वचनं प्राह प्रतिनृत्यन्वृकोदरः ॥ ८.८८.१ ॥
हे भारता, त्याचे रक्त पिऊन आणि त्याचे चरण धरून, नाचत नाचत वृकोदर मोठ्याने असे बोलला.
8.88.2
एष ते रुधिरं तीव्रं पिबामि पुरुषादवत् ।
वदेदानीं सुसंरब्धः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ ८.८८.२ ॥
पाहा, तुझे तप्त रक्त मी नरभक्षक राक्षसाप्रमाणे पीत आहे. आता अत्यंत संतापून पुन्हा 'गौः, गौः' म्हण.
8.88.3
ये चास्मान्प्रतिनृत्यन्ति तदा गौरिति गौरिति ।
तान्वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ ८.८८.३ ॥
जे आम्हांवर तेव्हा 'गौः, गौः' म्हणत नाचले, त्यांच्यावर आम्ही प्रत्युत्तरादाखल नाचतो—पुन्हा 'गौः, गौः'.
8.88.4
प्रमाणकोट्यां शयने कालकूटकभोजनम् ।
दंशनं चाहिभिस्तीक्ष्णैर्दाहं जतुगृहे च यत् ॥ ८.८८.४ ॥
प्रमाणकोटीत शय्येवर कालकूट विषमिश्रित भोजन, तीक्ष्ण सर्पांनी दंश, आणि लाक्षागृहात दाह—हेही.
8.88.5
द्यूते च दोषभूयस्त्वमरण्ये वसतिश्च या ।
इष्वस्त्राणि च सङ्ग्रामे अनिलानिलवेश्मसु ॥ ८.८८.५ ॥
द्यूतातील अफाट दोष, अरण्यातील वास, युद्धातील बाण व अस्त्रे, आणि वाऱ्याच्या घरांप्रमाणे राहणे—हेही.
8.88.6
दुःखान्येवाभिजानीमो न सुखानि कदाचन ।
धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्यात्सपुत्रस्य वयं सदा ॥ ८.८८.६ ॥
धृतराष्ट्र आणि त्याच्या पुत्रांच्या दुष्टपणामुळे आम्ही सदा दुःखच अनुभवले, कधीही सुख नाही.
8.88.7
इत्युच्चैर्वचनं प्रोच्य जयं प्राप्य वृकोदरः ।
पुनरेव महाराज तव सैन्यमभिद्रवत् ॥ ८.८८.७ ॥
अशा प्रकारे मोठ्याने बोलून, विजय मिळवलेला वृकोदर (भीम), हे महाराज, पुन्हा आपल्या सैन्यावर धावून गेला.
8.88.8
रक्तार्द्रपाणिस्तु ततो महात्मा ।
गदापाणिः काल इवान्तकाले।
विभीषयंस्तव पुत्रस्य सैन्य… ।
मितस्ततो धावति वाहिनीं ते ॥ ८.८८.८ ॥
रक्ताने भिजलेल्या हातांचा तो महात्मा, हाती गदा घेऊन, अंतकाळीच्या कालासारखा, आपल्या पुत्राच्या सैन्याला भीती घालत, इकडे-तिकडे आपल्या सेनेकडे धावत आहे…
8.88.9
ततः क्षणाद्भारत शून्यमासी… ।
दायोधनं घोरतरं कुरूणाम्।
यत्राजिमध्ये प्रापिबद्भीमसेनो ।
दुःशासनस्य रुधिरं क्रोधदीप्तः ॥ ८.८८.९ ॥
तेव्हा क्षणार्धात, हे भारता, … कौरवांचे अत्यंत भयंकर रणभूमी रिकामी झाली; जिथे क्रोधाने तेजस्वी झालेल्या भीमसेनाने युद्धाच्या मध्यभागी दुःशासनाचे रक्त प्राशन केले.
8.88.10
स हत्वा समरे राजन्राजपुत्रं महाबलम् ।
पूर्णकामो मदोदग्रः सिंहो रुरुमिवोत्कटः ॥ ८.८८.१० ॥
त्याने, हे राजा, युद्धात त्या महाबली राजपुत्राला ठार मारून, पूर्ण मनोरथ आणि मदाने उन्मत्त होऊन, रुरु हरणावर झेपावणाऱ्या सिंहासारखा उग्र झाला.
8.88.11
रुधिरार्द्रो महाराज व्यशोभत परन्तपः ।
सपुष्पः किंशुक इव रक्तरक्ततरो बभौ ॥ ८.८८.११ ॥
हे महाराज, रक्ताने भिजलेला तो शत्रुतापन शोभला; फुलांनी भरलेल्या किंशुक वृक्षासारखा, लालीपेक्षाही अधिक लाल होऊन तो चमकला.
8.88.12
रुधिराक्तो घोरवेषः क्रुद्धो राजन्वचोऽब्रवीत् ।
ब्रूहीदानीं पापमते नृशंस पतितो ह्यसि ॥ ८.८८.१२ ॥
रक्ताने माखलेला, भयंकर रूपाचा, क्रुद्ध झालेला तो, हे राजा, हे शब्द बोलला — 'हे पापबुद्धी, हे क्रूरा, आता बोल; तू खरोखर पतित झाला आहेस.'
8.88.13
दुःशासने यादृशं संश्रुतं न… ।
स्तदवाप्तं पाण्डवैः सर्वमेव।
अत्रैवमाप्स्याम्यपरं द्वितीयं ।
दुर्योधनं यज्ञपशुं विशस्य ॥ ८.८८.१३ ॥
दुःशासनाविषयी जशी प्रतिज्ञा केली होती तशी… (…) पांडवांनी ते सर्व मिळवले. येथे याचप्रमाणे दुसरे काहीतरी मी मिळवीन, यज्ञपशू दुर्योधनाचा वध करून.
8.88.14
शिरो मृदित्वाऽस्य पुनश्च शान्तिं ।
यास्याम्यहं कौरवाणां समक्षम्।
या साऽपतिः सा सपतिर्हि जाता ।
यास्ताः सपत्योऽपतयस्तु जाताः ॥ ८.८८.१४ ॥
याचे मस्तक चिरडून, पुन्हा शांती मिळवीन, कौरवांसमोर. जी पतिहीन होती ती पतीसह झाली; आणि जाी सवती होत्या त्या पतिहीन झाल्या.
8.88.15
पश्यन्तु चित्रं विविधं हि लोके ।
ये वै तिलाः षण्डतिला बभूवुः।
ते चेत्संसिद्धा निधनं गताः परे ।
किं चित्ररूपं बत जीवलोके ॥ ८.८८.१५ ॥
जगात विविध विचित्र गोष्टी पाहू द्या — जे तीळ षंढतीळ झाले; ते सिद्ध होऊन मरण पावले तर जीवलोकात यापेक्षा विचित्र रूप कोणते?
8.88.16
एतावदुक्त्वा वचनं प्रहृष्टः ।
प्राक्रोशदुच्चै रुधिरार्द्रवक्रः।
ननर्त चैवातिबलो महात्मा ।
वृत्रं निहत्येव सहस्रनेत्रः ॥ ८.८८.१६ ॥
इतके बोलून हर्षित होऊन मोठ्याने ओरडला, त्याचे तोंड रक्ताने भिजले होते. अतिबलवान तो महात्मा नाचला, वृत्राला मारून सहस्रनेत्र (इंद्र) नाचावा तसा.
8.88.17
दृष्ट्वा तु नृत्यन्तमुदग्रवीर्यं ।
कालं यथा त्वन्तकाले प्रजानाम्।
महद्भयं चाधिरथिं विवेश ।
जये निराशाश्च सुतास्त्वदीयाः ॥ ८.८८.१७ ॥
नाचणाऱ्या त्या उग्र पराक्रमी वीराला पाहून, प्रजांच्या अंतकाळी काळासारखा, अधिरथपुत्र (कर्णा)मध्ये महाभय शिरले; आणि तुमचे पुत्र विजयाबाबत निराश झाले.
8.88.18
दुःशासने तु निहते पुत्रास्तव महारथाः ।
महत्क्रोधविषं वीरा धारयन्तो महाबलाः।
ते तु राजन्महावीर्या भीमं प्राच्छादयञ्छरैः ॥ ८.८८.१८ ॥
दुःशासन मारला गेल्यावर आपले महारथी पुत्र, महान क्रोधविष धारण करणारे वीर आणि महाबलवान, हे राजा, ते महापराक्रमी बाणांनी भीमाला झाकू लागले.
8.88.19
निषङ्गी कवची खङ्गी दण्डधारो धनुर्धरः ।
अलम्बुर्जलसन्धश्च वातवेगसुवर्चसौ ॥ ८.८८.१९ ॥
भाता, कवच, तलवार, दंड आणि धनुष्य धारण करणारे अलंबुष आणि जलसंध, वाऱ्यासारखे वेगवान आणि तेजस्वी.
8.88.20
एते समेत्य सहिता भ्रातृव्यसनकर्शिताः ।
भीमसेनं महाबाहुं पीडयामासुरञ्जसा ॥ ८.८८.२० ॥
हे सर्व एकत्र येऊन, भावाच्या संकटाने खचलेले, महाबाहू भीमसेनाला तात्काळ पीडा देऊ लागले.
8.88.21
स वध्यमानो विशिखैः समन्तात्तैर्महारथैः ।
भीमः क्रोधाभिरक्ताक्षः क्रुद्धः काल इवाबभौ ॥ ८.८८.२१ ॥
त्या महारथींकडून चोहोबाजूंनी बाणांनी प्रहार झालेला भीम, क्रोधाने लाल डोळ्यांचा, संतप्त होऊन, कालासारखा झळकला.
8.88.22
ततः परिवृतो राजन्नवभिः शत्रुतापनैः ।
दुःशासनादवरजैः पुत्रैस्तव वृकोदरः ॥ ८.८८.२२ ॥
मग, हे राजा, दुःशासनाचे धाकटे बंधू, शत्रूंना तापवणारे आपले नऊ पुत्र वृकोदराला (भीमाला) वेढू लागले.
8.88.23
तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्नवभिर्नव भारत ।
रुक्माङ्गदान्रुक्मपुङ्खैः पार्थो निन्ये यमक्षयम् ॥ ८.८८.२३ ॥
हे भारता, पार्थाने (अर्जुनाने) त्यांना, प्रत्येकाला नऊ नऊ, सोन्याच्या पंखांच्या वेगवान भल्लांनी यमलोकी पाठवले.
8.88.24
हतेषु तव पुत्रेषु बलं तद्विप्रदुद्रुवे ।
पश्यतः सूतपुत्रस्य पाण्डवस्य भयार्दितम् ॥ ८.८८.२४ ॥
तुमचे पुत्र मारले गेल्यावर ते सैन्य विखुरून पळाले; सूतपुत्र कर्ण पाहत असताना, पाण्डुपुत्राच्या भयाने पीडित होऊन ते पळत सुटले.
8.88.25
ततः कर्णं महाराज प्रविवेश महद्भयम् ।
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तमन्तकस्य प्रजास्विव ॥ ८.८८.२५ ॥
तेव्हा, हे महाराज, कर्णाच्या मनात मोठे भय शिरले; प्रजांमध्ये यमासारख्या भीमाचा पराक्रम पाहून.
8.88.26
तस्य त्वाकारभावज्ञः शल्यः समितिशोभनः। ॥ ८.८८.२६ ॥
परंतु कर्णाची बाह्य आकृती व अंतरीचा भाव जाणणारा, युद्धात शोभणारा शल्य.
8.88.27
उवाच वचनं कर्णं प्राप्तकालं हितं तदा ॥ ८.८८.२७ ॥
तेव्हा त्याने कर्णाला वेळेनुसार आणि हितकारक शब्द सांगितले.
8.88.28
एते द्रवन्ति राजानो भीमसेनभयार्दिताः ।
दुर्योधनश्च सम्मूढो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥ ८.८८.२८ ॥
भीमसेनाच्या भयाने पीडित झालेले हे राजे पळत आहेत; दुर्योधनही मोहित झाला आहे, भावांच्या दुःखाने खचलेला.
8.88.29
दुःशासनस्य रुधिरे पीयमाने महात्मना ।
व्यापन्नचेताः सहसा शोकोपहतचेतनः ॥ ८.८८.२९ ॥
महात्मा (भीमाने) दुःशासनाचे रक्त पीत असता, शोकाने चेतना आहत होऊन, मन विकल होऊन अचानक.
8.88.30
उपासते त्वामेते हि परिवार्य महारथाः ।
कृपप्रभृतयः कर्ण हतशेषाः सहोदराः ॥ ८.८८.३० ॥
हे कर्णा, कृप इत्यादी हे महारथी आणि मारले न गेलेले उरलेले बंधू तुला वेढून तुझी उपासना करत आहेत.
8.88.31
पाण्डवा लब्धलक्षाश्च धनञ्जयपुरोगमाः ।
त्वामेवाभिमुखाः शूरा युद्धाय समुपस्थिताः ॥ ८.८८.३१ ॥
लक्ष्य साधलेले पांडव आणि धनंजयाला पुढे ठेवणारे शूर युद्धासाठी तुझ्याच समोर येऊन उभे राहिले आहेत.
8.88.32
स त्वं पुरुषशार्दूल पौरुषे महति स्थितः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य प्रत्युद्याहि धनञ्जयम् ॥ ८.८८.३२ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, महान पौरुषात स्थिर असलेला तू, क्षत्रधर्म पुढे ठेवून धनंजयाला सामोरा जा.
8.88.33
भारो हि धार्तराष्ट्रेण त्वयि सर्वः समाहितः ।
तमुद्वह महाबाहो यथाशक्ति यथाबलम् ॥ ८.८८.३३ ॥
धृतराष्ट्रपुत्राचा सर्व भार तुझ्यावर ठेवलेला आहे. हे महाबाहो, तुझ्या शक्तीनुसार आणि बलानुसार तो वाहून घे.
8.88.34
जये स्याद्विपुला कीर्तिर्ध्रुवः स्वर्गः पराजये ।
वृषसेनश्च राधेय सङ्क्रुद्धस्तनयस्तव।
त्वयि मोहं समापन्ने पाण्डवानभिधावति ॥ ८.८८.३४ ॥
विजयात मोठी कीर्ती मिळेल, आणि पराजयात निश्चित स्वर्ग. हे राधेया, तू मोहात पडलास तेव्हा तुझा पुत्र वृषसेन क्रोधाने पांडवांवर धावून जात आहे.
8.88.35
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं शल्यस्यामिततोजसः ।
हृदि मानुष्यकं भावं कृत्वा युद्वाय सुस्थिरम् ॥ ८.८८.३५ ॥
अमिततेजस्वी शल्याचे हे वचन ऐकून, हृदयात मानवी भाव ठेवून, युद्धासाठी अत्यंत स्थिर झाला.
8.88.36
ततः क्रुद्धो वृषसेनोऽभ्यधाव… ।
द्भीमं समायान्तममित्रसाहम्।
बाणैः किरन्तं प्रतियाति चोग्रं ।
व्यात्ताननं कालमिवापतन्तम् ॥ ८.८८.३६ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेला वृषसेन (…) शत्रूंना जिंकणारा भीम येत असताना त्याच्या दिशेने धावला; बाणांचा वर्षाव करत, तोंड उघडून झेपावणाऱ्या कालासारख्या उग्र भीमाला त्याने तोंड दिले.
8.88.37
तमभ्यधावन्नकुलः प्रवीर… ।
मारादमित्रं प्रतुदन्पृषत्कैः।
कर्णस्य पुत्रं समरे प्रहृष्टं ।
जिष्णुर्जिघांसुर्मघवेव जम्भम् ॥ ८.८८.३७ ॥
वीर नकुल (…) त्याच्याकडे धावला; शत्रूला मारण्यासाठी व भेदण्यासाठी, बाणांनी प्रहार करीत, युद्धात हर्षित झालेल्या कर्णपुत्राकडे; जंभाला मारू इच्छिणाऱ्या इंद्राप्रमाणे विजयी अर्जुन झेपावल्याप्रमाणे.
8.88.38
ततो ध्वजं स्फाटिकहेमचित्रं ।
चिच्छेद धैर्यान्नकुलः क्षुरेण।
कर्णात्मजस्येष्वसनं च चित्रं ।
भल्लेन जाम्बूनदचित्रनद्धम् ॥ ८.८८.३८ ॥
तेव्हा नकुलाने धैर्याने क्षुर बाणाने कर्णपुत्राचा स्फटिक व सोन्याने चित्रित केलेला ध्वज तोडला; भल्ल बाणाने जांबूनद सोन्याच्या चित्रांनी बांधलेले त्याचे विचित्र धनुष्यही तोडले.
8.88.39
अथान्यदादाय धनुः स शीघ्रं ।
कर्णात्मजः पाण्डवमभ्यविध्यत्।
दिव्यैरस्त्रैरभ्यवर्षत्तदैनं ।
कर्णस्य पुत्रो नकुलं कृतास्त्रम् ॥ ८.८८.३९ ॥
मग त्याने दुसरे धनुष्य घेऊन झटपट पांडवाला, म्हणजे नकुलाला, विद्ध केले; तेव्हा कर्णपुत्राने दिव्य अस्त्रांनी अस्त्रविद्येत निपुण नकुलावर वर्षाव केला.
8.88.40
ततः क्रुद्धो नकुलः कर्णपुत्रं ।
शरैर्महोल्काभिरिवाभ्यपीडयत्।
स कर्णपुत्रो नकुलस्य राज… ।
न्सर्वानस्त्रान्वारयदुत्तमास्त्रैः ॥ ८.८८.४० ॥
तेव्हा क्रुद्ध नकुलाने कर्णपुत्राला मोठ्या उल्कांसारख्या बाणांनी पीडले; तो कर्णपुत्र नकुलाच्या (…) राजाची सर्व अस्त्रे उत्तम अस्त्रांनी रोखू लागला.
8.88.41
आसीत्सुघोरं भरतप्रवीर ।
युद्धं तदा कर्णजपाण्डवाभ्याम् ॥ ८.८८.४१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा कर्णपुत्र आणि पांडव यांच्यात अत्यंत घोर युद्ध झाले.
8.88.42
वनायुजान्सुकुमारान्सुशुभ्रा… ।
नलङ्कृताञ्जातरूपेण चित्रान्।
जघान चाश्वान्नकुलस्य वीरो ।
रणाजिरे सूतपुत्रस्य पुत्रः ॥ ८.८८.४२ ॥
रणांगणावर नकुलाच्या वीराने सूतपुत्राच्या पुत्राचे वनात वाढलेले, सुकुमार, अति शुभ्र, सोन्याने अलंकृत, विचित्र घोडे ठार मारले.
8.88.43
ततो हताश्वादवरुह्य याना… ।
च्चर्माऽऽददे रुचिरं बर्हिचित्रम्।
आकाशसङ्काशमसिं प्रगृह्य ।
प्रकाशमानः खगवच्चचार ॥ ८.८८.४३ ॥
नंतर घोडे मारले गेल्यावर तो रथातून उतरला, मोरपिसासारख्या चित्रविचित्र सुंदर ढालीने घेतली; आकाशासारखी तलवार घेऊन पक्ष्याप्रमाणे चमकत फिरू लागला.
8.88.44
ततोऽस्य पक्षाननयद्यमाय ।
द्विसाहस्रान्नकुलः क्षिप्रकारी।
ते प्रापतन्नसिना वै विशस्ता ।
यथाऽश्वमेधे पशवः शमित्रा ॥ ८.८८.४४ ॥
नंतर वेगवान कर्मे करणाऱ्या नकुलाने त्याचे दोन हजार योद्धे यमाकडे पाठवले; ते तलवारीने छिन्न होऊन अश्वमेधातील बळी दिलेल्या पशूंप्रमाणे पडले.
8.88.45
ततस्ततो विजिता युद्धशौण्डा ।
नानादेश्याः सुहृदः सत्यसन्धाः।
एकेन शीघ्रं नकुलेन नुन्नाः ।
सारेप्सुनेवोत्तमचन्दनस्य ॥ ८.८८.४५ ॥
नंतर युद्धात शौर्याचा अभिमान असलेले, नाना देशांचे, सत्यप्रतिज्ञ मित्र पराभूत झाले; एकट्या नकुलाने उत्तम चंदनाचे सार इच्छिणाऱ्याप्रमाणे त्यांना वेगाने हाकलून दिले.
8.88.46
भूमौ चरन्तं नकुलं रथौघाः ।
समन्ततः सायकैः प्रत्यगृह्णन्।
स तुद्यमानो नकुलो विहङ्गै… ।
श्चचार सङ्ख्ये द्विषतो विनिघ्नन् ॥ ८.८८.४६ ॥
जमिनीवर विचरणाऱ्या नकुलाला रथसमूहांनी सर्व बाजूंनी बाणांनी अडवले. बाणांनी पीडित झालेला नकुल युद्धात शत्रूंना मारत संचार करू लागला…
8.88.47
तं कर्णपुत्रोऽपि चरन्तमाजौ ।
नराश्वमातङ्गरथप्रवीरान्।
निघ्नन्तमष्टादशभिः पृषत्कै… ।
र्विव्याध वीरः स चुकोप विद्धः ॥ ८.८८.४७ ॥
युद्धात संचार करून नर, अश्व, हत्ती, रथ यांतील वीरांना मारणाऱ्या त्याला कर्णपुत्र वीरानेही अठरा बाणांनी विद्ध केले. विद्ध झालेला तो क्रोधित झाला…
8.88.48
ततोऽभ्यधावत्समरे जिघांसुः ।
कर्णात्मजं पाण्डुसुतो नृवीरम्।
तस्येषुभिर्वधमत्सूतपुत्रो ।
महारणे वर्म सहस्रभारम् ॥ ८.८८.४८ ॥
मग्न पाण्डुपुत्र युद्धात वध करण्याच्या इच्छेने कर्णपुत्र त्या नरवीरावर धावून गेला. सूतपुत्राच्या बाणांनी त्या महायुद्धात हजार भार वजनाच्या चिलखताचा नाश झाला…
8.88.49
तस्याथ कांस्यं सुशितं सुपीत… ।
मसिप्रवीरं गुरुभारासाहम्।
द्विषच्छरीरापहरं सुघोर… ।
माधून्वतः सर्पमिवात्तकोशम् ॥ ८.८८.४९ ॥
तेव्हा त्याची धारदार, चांगली पॉलिश केलेली कांस्य (ढाल)… खड्गवीर, प्रचंड भार पेलणारा, शत्रूंची शरीरे हरण करणारा, अत्यंत भयानक… हलवला जात असता, म्यानातून काढलेल्या सापासारखा…
8.88.50
क्षिप्रं शरैः षङ्भिरमित्रसाह… ।
श्चकर्त खङ्गं निशितैः सुधारैः।
पुनश्च पार्थं निशितैः पृषत्कैः ।
स्तनान्तरे क्षिप्रमिवात्यविध्यत् ॥ ८.८८.५० ॥
लवकर सहा बाणांनी शत्रूंना वश करणारा तो… तीक्ष्ण, चांगल्या धारेच्या बाणांनी त्याची तलवार तोडली. पुन्हा तीक्ष्ण बाणांनी पार्थाला छातीच्या मध्यभागी तत्काळ विद्ध केले…
8.88.51
स भीमसेनस्य रथं च गत्वा ।
ववर्ष वै शरवर्षं सुघोरम् ॥ ८.८८.५१ ॥
तो भीमसेनाच्या रथाजवळ जाऊन खरोखरच अतिशय भयंकर बाणवर्षाव करू लागला.
8.88.52
नकुलमथ विदित्वा छिन्नबाणासनासिं ।
विरथमरिभिरार्तं कर्णपुत्रास्त्रमग्नम्।
पवनचलपताका ह्लादिनो वल्गिताश्वाः ।
परपुरुषनियुक्ताः स्वै रथैः शीघ्रमीयुः ॥ ८.८८.५२ ॥
मग नकुलाला धनुष्य-खड्ग तुटलेले, रथरहित, शत्रूंनी पीडित आणि कर्णपुत्रांच्या अस्त्रांत बुडालेले पाहून, वाऱ्याने फडकणाऱ्या पताका व उड्या मारणारे घोडे असलेल्या आपापल्या रथांतून ते लवकर आले.
8.88.53
द्रुपदसुतवरिष्ठाः पञ्च शैनेयषष्ठा ।
द्रुपददुहितृपुत्राः पञ्च चामित्रसाहाः।
द्विरदरथनराश्वान्सूदयन्तस्त्वदीयान् ।
भगवत इव रुद्राः सङ्ख्यया हेतिमन्तः ॥ ८.८८.५३ ॥
द्रुपदाच्या पुत्रांत श्रेष्ठ पाच, शैनेय (सात्यकी) सहावा, आणि द्रुपदकन्येचे पाच पुत्र—शत्रूंना जिंकणारे ते हत्ती, रथ, मनुष्य व घोडे यांचा संहार करत तुमच्या योद्ध्यांवर तुटून पडले; जणू भगवानाचे रुद्रगण शस्त्रे घेऊन संख्येने आले.
8.88.54
अथ तव रथमुख्यास्तान्प्रतीयुस्त्वरन्तः ।
कृपहृदिकसुतौ च द्रौणिदुर्योधनौ च।
शकुनिशुकवृकाश्च क्राथदेवावृधौ च ।
द्विरदजलदघौषैः स्यन्दनैः कार्मुकैश्च ॥ ८.८८.५४ ॥
तेव्हा तुमचे प्रमुख रथी त्यांचा सामना करण्यासाठी त्वरेने पुढे आले—कृप आणि हृदिकाचे पुत्र, द्रौणि (अश्वत्थामा) आणि दुर्योधन, शकुनी, शुक व वृक, तसेच क्राथ आणि देवावृध—हत्तींच्या मेघांसारख्या गर्जनेच्या रथांनी व धनुष्यांनी.
8.88.55
अथ तव रथवर्यास्तान्दशैकप्रवीरा… ।
निषुभिरशनिकल्पैस्ताडयन्तो न्यरुन्धन्।
नवजलदसवर्णैर्हस्तिभिस्तान्स्म वव्रु… ।
र्गिरिशिखरनिकाशैर्भीमवेगैः कुणिन्दाः ॥ ८.८८.५५ ॥
तेव्हा तुझे श्रेष्ठ रथी, अकरा वीर, वज्रासारख्या बाणांनी त्यांना प्रहार करून अडवू लागले; नव्या मेघांसारख्या काळ्या हत्तींनी त्यांना वेढले… पर्वतशिखरांसारखे, भयंकर वेगाचे कुणिंद.