મહાભારત · અધ્યાય 8.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.9.1
ते सेनेऽन्योन्यमासाद्य प्रहृष्टाश्वनरद्विपे ।
बृहत्यौ सम्प्रजहाते देवासुरचमूसमे ॥ ८.९.१ ॥
તે બંને સેનાઓ એકબીજાનો સામનો કરીને, હર્ષિત ઘોડા, માણસો અને હાથીઓ સહિત, દેવ-અસુર સેના સમાન વિશાળ બનીને ભયંકર રીતે અથડાઈ.
8.9.2
ततो नानारथाश्वेभाः पत्तयश्चोग्रविक्रमाः ।
सम्प्रहारान्भृशं चक्रुर्देहपाप्मविनाशनान् ॥ ८.९.२ ॥
પછી અનેક પ્રકારના રથ, ઘોડા અને હાથીઓ, તથા ઉગ્ર પરાક્રમી પાયદળ શરીરના પાપોનો નાશ કરે તેવા ભીષણ પ્રહારો કરવા લાગ્યા.
8.9.3
पूर्णचन्द्रार्कपद्मानां कान्तित्विङ्गन्धतः समैः ।
उत्तमाङ्गैर्नृसिंहानां नृसिंहास्तस्तरुर्महीम् ॥ ८.९.३ ॥
પૂનમના ચંદ્ર, સૂર્ય અને કમળ સમાન કાંતિ, તેજ અને સુગંધવાળા નરસિંહ વીરોનાં મસ્તકોથી નરસિંહોએ ભૂમિને ભરી દીધી.
8.9.4
अर्धचन्द्रैस्तथा भल्लैः क्षुरप्रैरसिपट्टसैः ।
परश्वथैश्चापहृतान्युत्तमाङ्गानि युध्यताम् ॥ ८.९.४ ॥
અર્ધચંદ્ર બાણો, ભલ્લ, ક્ષુરપ્ર, તલવારો, પટ્ટસ અને પરશુઓ વડે યુદ્ધ કરતા લોકોનાં મસ્તક બાણોથી કાપી નાખવામાં આવ્યાં.
8.9.5
व्यायतायतबाहूनां व्यायतायतबाहुभिः ।
वाहवः पातिता रेजुर्धरण्यां सायुधाङ्गदैः ॥ ८.९.५ ॥
લાંબા અને વિશાળ બાહુવાળા વીરોના, લાંબા અને વિશાળ બાહુઓ વડે કાપેલા બાહુઓ શસ્ત્રો અને બાજુબંધ સહિત ધરતી પર પડીને ચમકતા હતા.
8.9.6
तैः स्फुरद्भिर्मही भाति रक्ताङ्गुलितलैस्तथा ।
गरुडप्रहितैरुग्रैः पञ्चास्यैरुरगैरिव ॥ ८.९.६ ॥
તે ફરકતા, લાલ આંગળીઓ અને હથેળીઓવાળા હાથોથી ધરતી ગરુડે મોકલેલા ઉગ્ર પાંચમુખી સર્પોથી ભરેલી હોય એવી શોભતી હતી.
8.9.7
द्विरदस्यन्दनाश्वेभ्यः पेतुर्वीरा द्विषद्धताः ।
विमानेभ्यो यथा क्षीणे पुण्ये स्वर्गदस्तथा ॥ ८.९.७ ॥
હાથી, રથ અને ઘોડાઓ પરથી શત્રુહત વીરો પડ્યા; પુણ્ય ક્ષીણ થતાં વિમાનોમાંથી સ્વર્ગચ્યુતો પડે તેમ.
8.9.8
गदाभिरन्ये गुर्वीभिः परिधैर्मुसलैरपि ।
पोथिताः शतशः पेतुर्वीरा वीरतरै रणे ॥ ८.९.८ ॥
બીજા વીરો ભારે ગદા, પરિઘ અને મુસળોથી કચડાઈને સેંકડોની સંખ્યામાં રણમાં પડ્યા; વધુ વીર યોદ્ધાઓ દ્વારા.
8.9.9
रथा रथैर्विमथिता मत्ता मत्तैर्द्विपा द्विपैः ।
सादिनः सादिभिश्चैव तस्मिन्परमसङ्कुले ॥ ८.९.९ ॥
રથ રથોથી કચડાયા, મદમત્ત હાથી મદમત્ત હાથીઓથી, સવારો સવારોથી; તે અત્યંત ગૂંચવણભર્યા યુદ્ધમાં.
8.9.10
रथैर्नरा रथा नागैरश्वारोहाश्च पत्तिभिः ।
अश्वारोहैः पदाताश्च निहता युधि शेरते ॥ ८.९.१० ॥
રથોથી રથીઓ, હાથીઓથી અશ્વારોહીઓ, પાયદળથી અશ્વારોહીઓ અને પાયદળો; યુદ્ધમાં હણાઈને તેઓ પડ્યા છે.
8.9.11
रथाश्वपत्तयो नागै रथाश्वेभाश्च पत्तिभिः ।
रथपत्तिद्विपाश्चाश्चै रथैश्चापि नरद्विपाः ॥ ८.९.११ ॥
રથ, ઘોડા, પાયદળ હાથીઓથી; રથ, ઘોડા, હાથી પાયદળોથી; રથીઓ, પાયદળ, હાથી ઘોડાઓથી; રથોથી પણ નરો અને હાથીઓ (હણાયા).
8.9.12
रथाश्वेभनराणां तु नराश्वेभरथैः कृतम् ।
पाणिपादैश्च शस्त्रैश्च रथैश्च कदनं महत् ॥ ८.९.१२ ॥
રથ, ઘોડા, હાથી અને નરોનો સંહાર; નરો, ઘોડા, હાથી અને રથોથી; હાથ-પગથી, શસ્ત્રોથી અને રથોથી મહા સંહાર થયો.
8.9.13
तथा तस्मिन्बले शूरैर्वध्यमाने हतेऽपि च ।
अस्मानभ्याययुः पार्था वृकोदरपुरोगमाः ॥ ८.९.१३ ॥
એ રીતે તે સેનાના શૂરવીરો વધાતા અને મરાતા હતા, છતાં વૃકોદર (ભીમ) જેમની આગળ હતા તે પાર્થો અમારી સામે આવ્યા.
8.9.14
वृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ।
सात्यकिश्चेकितानश्च द्राविडैः सैनिकैः सह ॥ ८.९.१४ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, દ્રૌપદીના પુત્રો, પ્રભદ્રકો, સાત્યકિ અને એકિતાન દ્રવિડ સૈનિકો સાથે આવ્યા.
8.9.15
वृता व्यूहेन महता पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः ।
व्यूढोरस्का दीर्घभुजाः प्रांशवः पृथुलोचनाः ॥ ८.९.१५ ॥
મહાન વ્યૂહથી ઘેરાયેલા પાંડ્યો, ચોલો અને કેરળવાસીઓ આવ્યા; વિશાળ છાતી, લાંબા હાથ, ઊંચા દેહ અને મોટી આંખોવાળા.
8.9.16
आपीडिनो रक्तदन्ता मत्तमातङ्गविक्रमाः ।
नानाविरागवसाना गन्धचूर्णावचूर्णिताः ॥ ८.९.१६ ॥
માળા પહેરેલા, લાલ દાંતવાળા, મદમસ્ત હાથીઓ જેવા પરાક્રમી; અનેક રંગનાં વસ્ત્રો પહેરેલા અને સુગંધી ચૂર્ણથી લેપાયેલા.
8.9.17
बद्धासयः पाशहस्ता वारणप्रतिवारणाः ।
समानमृत्यवो राजन्नात्यजन्त परस्परम् ॥ ८.९.१७ ॥
અંકુશ બાંધેલા, હાથમાં પાશ ધરેલા, હાથીઓ હાથીઓનો સામનો કરતા; હે રાજન, મૃત્યુ સમાન બનીને તેઓ એકબીજાને છોડતા નહોતા.
8.9.18
कलापिनश्चापहस्ता दीर्घकेशाः प्रियंवदाः ।
पत्तयः सायकैर्विद्धा घोररूपपराक्रमाः ॥ ८.९.१८ ॥
માથે પીંછાં ધરાવતા, હાથમાં ધનુષ્ય ધરાવતા, લાંબા વાળવાળા, મધુર બોલનારા પાયદળ સૈનિકો બાણોથી વીંધાયેલા; ભયંકર રૂપ અને પરાક્રમવાળા.
8.9.19
अथापरे पुनः शूराश्चेदिपाञ्चालकेकयाः ।
कारूशाः कोसलाः काञ्च्या मागधाश्चापि दुद्रुवुः ॥ ८.९.१९ ॥
પછી બીજા શૂરવીરો — ચેદિ, પાંચાલ, કેકય, કારૂષ, કોસલ, કાંચી અને માગધ — પણ આગળ દોડ્યા.
8.9.20
तेषां रथाश्वनागाश्च प्रवराश्चोग्रपत्तयः ।
नानाबाणरवैर्हृष्टा नृत्यन्ति च हसन्ति च ॥ ८.९.२० ॥
તેમના શ્રેષ્ઠ રથ, અશ્વો, હાથીઓ અને ભયંકર પાયદળ અનેક બાણોના અવાજથી હર્ષિત થઈ નાચતા અને હસતા હતા.
8.9.21
तस्य सैन्यस्य महतो महामात्रवरैर्वृतः ।
मध्ये वृकोदरोऽभ्यायात्त्वदीयान्नागधूर्गतः ॥ ८.९.२१ ॥
તે વિશાળ સૈન્યની વચ્ચે, શ્રેષ્ઠ મહાવતોથી ઘેરાયેલો વૃકોદર (ભીમ) હાથીના માથા પર સવાર થઈ તમારા સૈનિકો તરફ આવ્યો.
8.9.22
स नागप्रवरोऽत्युग्रो विधिवत्कल्पितो बभौ ।
उदयाग्राद्रिभवनं यथाऽभ्युदितभास्करम् ॥ ८.९.२२ ॥
તે શ્રેષ્ઠ, અતિ ઉગ્ર હાથી વિધિપૂર્વક શણગારાયેલો હતો અને ઉદયાચલ પર્વત પર ઉગેલા સૂર્યની જેમ ચમક્યો.
8.9.23
तस्यायसं वर्मवरं वररत्नविभूषितम् ।
ताराव्याप्तस्य नभसः शारदस्य समं त्विषा ॥ ८.९.२३ ॥
તેનું લોખંડનું શ્રેષ્ઠ બખ્તર, ઉત્તમ રત્નોથી શણગારેલું, તારાઓથી ભરેલા શરદ ઋતુના આકાશ જેવું તેજસ્વી હતું.
8.9.24
स तोमरव्यग्रकरश्चारुमौलिः स्वलङ्कृतः ।
शरन्मध्यन्दिनार्काभस्तेजया प्रदाहद्रिपून् ॥ ८.९.२४ ॥
ભાલા હાથમાં લીધેલો, સુંદર મુગટ ધારણ કરેલો, સારી રીતે શણગારાયેલો તે શરદ ઋતુના મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવા તેજથી શત્રુઓને બાળતો હતો.
8.9.25
तं दृष्ट्वा द्विरदं दूरात्क्षेमधूर्तिर्द्विपस्थित ।
आह्वयन्नभिदुद्राव प्रहसन्पृतनामुखे ॥ ८.९.२५ ॥
દૂરથી તેને હાથી પર ઊભેલા ક્ષેમધૂર્તિએ જોયો; પડકારતો, હસતો તે સેનાના મોખરે તેના પર ધસી ગયો.
8.9.26
तयोः समभवद्युद्धं द्विपयोरुग्ररूपयोः ।
यदृच्छया द्रुतवतोर्महापर्वतयोरिव ॥ ८.९.२६ ॥
તે બંને વચ્ચે ઉગ્ર રૂપવાળા બે હાથીઓનું યુદ્ધ થયું, જાણે બે મહાપર્વતો સંયોગથી દોડીને અથડાયા હોય.
8.9.27
संसक्तनागौ तौ वीरौ तोमरैरितरेतरम् ।
बलवत्सूर्यरश्म्याभैर्भित्त्वाऽन्योन्यं विनेदतुः ॥ ८.९.२७ ॥
એકબીજામાં ગૂંથાયેલા હાથીઓ પર બેઠેલા તે બે વીરોએ સૂર્યકિરણ જેવા ચમકતા ભાલાઓથી એકબીજાને બળપૂર્વક વીંધીને ગર્જના કરી.
8.9.28
व्यपसृत्य तु नागाभ्यां मण्डलानि विचेरतुः ।
प्रगृह्य चोभौ धनुषी जघ्नतुर्वै परस्परम् ॥ ८.९.२८ ॥
હાથીઓથી દૂર ખસીને બંને વર્તુળાકારે ફર્યા; બંનેએ ધનુષ્ય ઉપાડીને એકબીજા પર પ્રહાર કર્યો.
8.9.29
क्ष्वेडितास्फोटितरवैर्बाणशब्दैस्तु सर्वतः ।
तौ जनं हर्षयन्तौ च सिंहनादं प्रचक्रतुः ॥ ८.९.२९ ॥
ચારેબાજુ ધનુષ્યના ટંકાર, તાળીઓના અવાજ અને બાણોના શબ્દો સાથે તે બંને લોકોને હર્ષિત કરતાં સિંહનાદ કરવા લાગ્યા.
8.9.30
समुद्यतकराभ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनावुभौ ।
वातोद्वूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ ॥ ८.९.३० ॥
ઊંચા હાથ સાથે, હાથીઓ પર બેઠેલા, પવનથી લહેરાતી ધજાઓ સાથે તે બંને કુશળ મહાબલી વીરો યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
8.9.31
तावन्योन्यस्य धनुषी छित्त्वाऽन्योन्यं विनेदतुः ।
शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाविवाम्बुभिः ॥ ८.९.३१ ॥
તે બંનેએ એકબીજાનાં ધનુષ્ય કાપીને, વર્ષાઋતુના વાદળો પાણી વરસાવે તેમ શક્તિ અને તોમરોનો વરસાદ વરસાવીને એકબીજા પર ગર્જના કરી.
8.9.32
क्षेमधूर्तिस्तदा भीमं तोमरेण स्तनान्तरे ।
निर्बिभेदातिवेगेन षड्भिश्चाप्यपरैर्नदन् ॥ ८.९.३२ ॥
ત્યારે ક્ષેમધૂર્તિએ ગર્જના કરતાં ભીમની છાતીના મધ્યભાગમાં તોમરથી અતિ વેગે પ્રહાર કર્યો, અને બીજા છ બાણોથી પણ તેને વીંધી નાખ્યો.
8.9.33
स भीमसेनः शुशुभे तोमरैरङ्गमाश्रितैः ।
क्रोधदीप्तवपुर्मेधैः सप्तसप्तिरिवांशमान् ॥ ८.९.३३ ॥
તે ભીમસેન પોતાના અંગોમાં ખૂંપેલા તોમરો સાથે શોભી ઊઠ્યો; ક્રોધથી દીપ્ત શરીરવાળો, સાત ઘોડાવાળા સૂર્યની જેમ કિરણોથી ચમકતો.
8.9.34
ततो भास्करवर्णाभमञ्चोगतिमयस्मायम् ।
ससर्ज तोमरं भीमः प्रत्यमित्राय यत्नवान् ॥ ८.९.३४ ॥
પછી ભીમે સૂર્યના તેજ જેવો, વાંકી ગતિએ જતો તોમર શત્રુ પર પ્રયત્નપૂર્વક ફેંક્યો.
8.9.35
ततः करूशाधिपतिश्चापमानम्य सायकैः ।
दशभिस्तोमरं भित्त्वा षष्ट्या विव्याध पाण्डवम् ॥ ८.९.३५ ॥
ત્યારે કરૂષાધિપતિએ ધનુષ્ય વાળીને દસ બાણોથી તોમર કાપ્યો અને સાઠ બાણોથી પાંડવને વીંધ્યો.
8.9.36
अथ कार्मुकमादाय भीमो जलदनिः स्वनम् ।
रिपोरभ्यर्दयन्नागमुन्नदन्पाण्डवाः शरैः ॥ ८.९.३६ ॥
પછી ભીમે મેઘ જેવો અવાજ કરતું ધનુષ્ય ઉપાડ્યું અને ગર્જના કરતાં બાણોથી શત્રુના હાથીને પીડિત કર્યો.
8.9.37
स शरौघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे ।
गृह्यमाणोऽपि नातिष्ठद्वातोद्धूत इवाम्बुदः ॥ ८.९.३७ ॥
બાણોની વર્ષાથી પીડિત એ હાથી, યુદ્ધમાં ભીમસેને પકડ્યો છતાં સ્થિર ન રહ્યો; પવનથી ઉડાવાયેલા મેઘની જેમ.
8.9.38
तमभ्यधावद्द्विरदं भीमो भीमस्य नागराट् ।
महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुदः ॥ ८.९.३८ ॥
ભીમના તે ગજરાજે ભીમના હાથી પર ધસારો કર્યો; મહાવાયુથી ચલાવાયેલા મેઘની જેમ, પવનથી ઉડાવાયેલા મેઘની જેમ.
8.9.39
सन्निवार्यात्मनो नागं क्षेमधूर्तिः प्रतापवान् ।
विव्याधाभिद्रुतं बाणैर्भीमसेनस्य कुञ्जरम् ॥ ८.९.३९ ॥
પોતાના હાથીને રોકીને, પ્રતાપી ક્ષેમધૂર્તિએ ધસી આવતા ભીમસેનના હાથીને બાણોથી વીંધ્યો.
8.9.40
ततः साधुविसृष्टेन क्षुरेणानतपर्वणा ।
छित्त्वा शरासनं शत्रोर्नागं चापि प्रमार्दयत् ॥ ८.९.४० ॥
પછી સારી રીતે છોડેલા, વાંકા ગાંઠવાળા ક્ષુર બાણથી શત્રુનું ધનુષ્ય કાપીને તેના હાથીને પણ કચડી નાખ્યો.
8.9.41
ततः क्रुद्धो रणे भीमं क्षेमधूर्तिः पराभिनत् ।
जघान चास्य द्विरदं नाराचैः सर्वमर्मसु ॥ ८.९.४१ ॥
પછી યુદ્ધમાં ક્રોધિત ક્ષેમધૂર્તિએ ભીમ પર પ્રતિહુમલો કર્યો અને લોખંડના બાણોથી તેના હાથીના બધા મર્મસ્થાનોમાં ઘા કર્યો.
8.9.42
स पपात महानागो भीमसेनस्य भारत ।
पुरा नागस्य पतनादवप्लुत्य स्थितो महीम् ॥ ८.९.४२ ॥
હે ભારત, ભીમસેનનો તે મહાન હાથી પડી ગયો; હાથી પડે તે પહેલાં ભીમસેન કૂદીને ધરતી પર ઊભો રહ્યો.
8.9.43
भीमसेनोऽपि तन्नागं गदया समपोथयत् ।
तस्मात्प्रमथितान्नागात्क्षेमधूर्तिरवप्लुतः ॥ ८.९.४३ ॥
ભીમસેને પણ તે હાથીને ગદાથી સંપૂર્ણ રીતે પછાડીને પાડી દીધો. કચડાયેલા એ હાથી પરથી ક્ષેમધૂર્તિ કૂદીને ઊતર્યો.
8.9.44
उद्धृत्य स्वङ्गं निशितमभ्यधावत्स पाण्डवम् ।
उद्यतायुधमायान्तं सदयाऽहन्वृकोदरः ॥ ८.९.४४ ॥
તેણે પોતાની તીક્ષ્ણ તલવાર ઉપાડીને તે પાંડવ તરફ દોડ કરી. શસ્ત્ર ઉગામીને આવતા તેને વૃકોદરે દયાપૂર્વક પ્રહાર કર્યો.
8.9.45
स पपात हतः सासिर्व्यसुस्तमभितो द्विपम् ।
वज्रप्रभग्नमचलं सिंहो वज्रहतो यथा ॥ ८.९.४५ ॥
તે માર્યો જઈને તલવાર સાથે નિષ્પ્રાણ થઈને તે હાથીની પાસે પડ્યો; વજ્રથી તૂટેલા પર્વતની જેમ, વજ્રથી પ્રહાર પામેલા સિંહની જેમ.
8.9.46
तं हतं नृपतिं दृष्ट्वा करूशानां यशस्करम् ।
प्राद्रावद्व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ ॥ ८.९.४६ ॥
કુરુઓને યશ આપનાર તે રાજાને મરાયેલો જોઈને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તારી સેના વ્યથિત થઈને ભાગી ગઈ.