महाभारत · अध्याय 8.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.9.1
ते सेनेऽन्योन्यमासाद्य प्रहृष्टाश्वनरद्विपे ।
बृहत्यौ सम्प्रजहाते देवासुरचमूसमे ॥ ८.९.१ ॥
ते दोन्ही सैन्य एकमेकांस भिडून, हर्षित घोडे, माणसे आणि हत्ती यांच्यासह, देवासुरांच्या सैन्यासारखे विशाल होऊन भयंकरपणे आदळले.
8.9.2
ततो नानारथाश्वेभाः पत्तयश्चोग्रविक्रमाः ।
सम्प्रहारान्भृशं चक्रुर्देहपाप्मविनाशनान् ॥ ८.९.२ ॥
मग नाना प्रकारचे रथ, घोडे व हत्ती, आणि उग्र पराक्रमी पायदळ देहाची पापे नष्ट करणारे भीषण प्रहार करू लागले.
8.9.3
पूर्णचन्द्रार्कपद्मानां कान्तित्विङ्गन्धतः समैः ।
उत्तमाङ्गैर्नृसिंहानां नृसिंहास्तस्तरुर्महीम् ॥ ८.९.३ ॥
पौर्णिमेचा चंद्र, सूर्य व कमळ यांसारखी कांती, तेज व सुगंध असलेल्या नरसिंह वीरांच्या मस्तकांनी नरसिंहांनी भूमी व्यापली.
8.9.4
अर्धचन्द्रैस्तथा भल्लैः क्षुरप्रैरसिपट्टसैः ।
परश्वथैश्चापहृतान्युत्तमाङ्गानि युध्यताम् ॥ ८.९.४ ॥
अर्धचंद्र बाण, भल्ल, क्षुरप्र, तलवारी, पट्टस आणि परशू यांनी युद्ध करणाऱ्यांची मस्तके बाणांनी छाटली गेली.
8.9.5
व्यायतायतबाहूनां व्यायतायतबाहुभिः ।
वाहवः पातिता रेजुर्धरण्यां सायुधाङ्गदैः ॥ ८.९.५ ॥
लांब व विशाल बाहू असलेल्या वीरांचे, लांब व विशाल बाहूंनी छाटलेले बाहू शस्त्रे व बाजूबंदांसह जमिनीवर पडून चमकत होते.
8.9.6
तैः स्फुरद्भिर्मही भाति रक्ताङ्गुलितलैस्तथा ।
गरुडप्रहितैरुग्रैः पञ्चास्यैरुरगैरिव ॥ ८.९.६ ॥
त्या थरथरणाऱ्या, लाल बोटांच्या व तळव्यांच्या हातांनी भूमी गरुडाने पाठवलेल्या उग्र पंचमुखी नागांनी भरलेली भासत होती.
8.9.7
द्विरदस्यन्दनाश्वेभ्यः पेतुर्वीरा द्विषद्धताः ।
विमानेभ्यो यथा क्षीणे पुण्ये स्वर्गदस्तथा ॥ ८.९.७ ॥
हत्ती, रथ व घोडे यांवरून शत्रुंकडून मारले गेलेले वीर पडले; पुण्य क्षीण झाल्यावर विमानांतून स्वर्गातून पडणाऱ्यांप्रमाणे.
8.9.8
गदाभिरन्ये गुर्वीभिः परिधैर्मुसलैरपि ।
पोथिताः शतशः पेतुर्वीरा वीरतरै रणे ॥ ८.९.८ ॥
इतर वीर जड गदा, परिघ व मुसळांनी चिरडले जाऊन शेकडो संख्येने रणात पडले; अधिक शूर योद्ध्यांकडून.
8.9.9
रथा रथैर्विमथिता मत्ता मत्तैर्द्विपा द्विपैः ।
सादिनः सादिभिश्चैव तस्मिन्परमसङ्कुले ॥ ८.९.९ ॥
रथ रथांनी चिरडले, मत्त हत्ती मत्त हत्तींनी, स्वार स्वारांनी; त्या अत्यंत गोंधळाच्या रणात.
8.9.10
रथैर्नरा रथा नागैरश्वारोहाश्च पत्तिभिः ।
अश्वारोहैः पदाताश्च निहता युधि शेरते ॥ ८.९.१० ॥
रथांनी रथी, हत्तींनी घोडेस्वार, पायदळांनी घोडेस्वार व पायदळ; रणात मारले गेलेले ते पडून आहेत.
8.9.11
रथाश्वपत्तयो नागै रथाश्वेभाश्च पत्तिभिः ।
रथपत्तिद्विपाश्चाश्चै रथैश्चापि नरद्विपाः ॥ ८.९.११ ॥
रथ, घोडे, पायदळ हत्तींनी; रथ, घोडे, हत्ती पायदळांनी; रथी, पायदळ, हत्ती घोड्यांनी; रथांनीही नर व हत्ती (मारले गेले).
8.9.12
रथाश्वेभनराणां तु नराश्वेभरथैः कृतम् ।
पाणिपादैश्च शस्त्रैश्च रथैश्च कदनं महत् ॥ ८.९.१२ ॥
रथ, घोडे, हत्ती व नर यांचा संहार; नर, घोडे, हत्ती व रथ यांनी; हात-पायांनी, शस्त्रांनी व रथांनी मोठा संहार झाला.
8.9.13
तथा तस्मिन्बले शूरैर्वध्यमाने हतेऽपि च ।
अस्मानभ्याययुः पार्था वृकोदरपुरोगमाः ॥ ८.९.१३ ॥
अशा प्रकारे त्या सैन्यातील शूरांचा वध होत असताना आणि मेलेले असतानाही, वृकोदर (भीम) पुढे असलेले पार्थ आमच्यावर चालून आले.
8.9.14
वृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ।
सात्यकिश्चेकितानश्च द्राविडैः सैनिकैः सह ॥ ८.९.१४ ॥
धृष्टद्युम्न, शिखंडी, द्रौपदीचे पुत्र, प्रभद्रक, सात्यकी आणि एकितान द्रविड सैनिकांसह आले.
8.9.15
वृता व्यूहेन महता पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः ।
व्यूढोरस्का दीर्घभुजाः प्रांशवः पृथुलोचनाः ॥ ८.९.१५ ॥
प्रचंड व्यूहाने वेढलेले पांड्य, चोल आणि केरळवासी आले; विशाल छाती, लांब बाहू, उंच देह व मोठे डोळे असलेले.
8.9.16
आपीडिनो रक्तदन्ता मत्तमातङ्गविक्रमाः ।
नानाविरागवसाना गन्धचूर्णावचूर्णिताः ॥ ८.९.१६ ॥
माळा धारण केलेले, लाल दात असलेले, मदोन्मत्त हत्तींसारखे पराक्रमी; अनेक रंगांची वस्त्रे परिधान केलेले आणि सुगंधी चूर्णाने माखलेले.
8.9.17
बद्धासयः पाशहस्ता वारणप्रतिवारणाः ।
समानमृत्यवो राजन्नात्यजन्त परस्परम् ॥ ८.९.१७ ॥
अंकुश बांधलेले, हातात पाश घेतलेले, हत्ती हत्तींना प्रतिकार करणारे; हे राजा, मृत्यूसमान होऊन ते एकमेकांना सोडत नव्हते.
8.9.18
कलापिनश्चापहस्ता दीर्घकेशाः प्रियंवदाः ।
पत्तयः सायकैर्विद्धा घोररूपपराक्रमाः ॥ ८.९.१८ ॥
डोक्यावर पिसे खोवलेले, हातात धनुष्य घेतलेले, लांब केस असलेले, गोड बोलणारे; बाणांनी विद्ध झालेले पायदळ, भयंकर रूप व पराक्रम असलेले.
8.9.19
अथापरे पुनः शूराश्चेदिपाञ्चालकेकयाः ।
कारूशाः कोसलाः काञ्च्या मागधाश्चापि दुद्रुवुः ॥ ८.९.१९ ॥
नंतर इतर शूर — चेदी, पांचाल, केकय, कारूष, कोसल, कांची आणि मगध — हे सुद्धा पुढे धावले.
8.9.20
तेषां रथाश्वनागाश्च प्रवराश्चोग्रपत्तयः ।
नानाबाणरवैर्हृष्टा नृत्यन्ति च हसन्ति च ॥ ८.९.२० ॥
त्यांचे श्रेष्ठ रथ, अश्व, हत्ती आणि भयंकर पायदळ विविध बाणांच्या आवाजाने हर्षित होऊन नाचत व हसत होते.
8.9.21
तस्य सैन्यस्य महतो महामात्रवरैर्वृतः ।
मध्ये वृकोदरोऽभ्यायात्त्वदीयान्नागधूर्गतः ॥ ८.९.२१ ॥
त्या मोठ्या सैन्याच्या मध्यभागी, श्रेष्ठ माहुतांनी वेढलेला वृकोदर (भीम) हत्तीच्या मस्तकावर बसून तुमच्या सैनिकांकडे आला.
8.9.22
स नागप्रवरोऽत्युग्रो विधिवत्कल्पितो बभौ ।
उदयाग्राद्रिभवनं यथाऽभ्युदितभास्करम् ॥ ८.९.२२ ॥
तो श्रेष्ठ, अत्यंत उग्र हत्ती विधिपूर्वक सजवलेला होता आणि उदयाचल पर्वतावर उगवलेल्या सूर्यासारखा शोभला.
8.9.23
तस्यायसं वर्मवरं वररत्नविभूषितम् ।
ताराव्याप्तस्य नभसः शारदस्य समं त्विषा ॥ ८.९.२३ ॥
त्याचे लोखंडी श्रेष्ठ कवच, उत्तम रत्नांनी अलंकृत, ताऱ्यांनी भरलेल्या शरद ऋतूतील आकाशासारखे तेजस्वी होते.
8.9.24
स तोमरव्यग्रकरश्चारुमौलिः स्वलङ्कृतः ।
शरन्मध्यन्दिनार्काभस्तेजया प्रदाहद्रिपून् ॥ ८.९.२४ ॥
भाले हातात धरलेला, सुंदर मुकुट धारण केलेला, सुशोभित तो शरद ऋतूच्या मध्यान्हीच्या सूर्यासारख्या तेजाने शत्रूंना जाळत होता.
8.9.25
तं दृष्ट्वा द्विरदं दूरात्क्षेमधूर्तिर्द्विपस्थित ।
आह्वयन्नभिदुद्राव प्रहसन्पृतनामुखे ॥ ८.९.२५ ॥
दुरून त्याला हत्तीवर उभा असलेला क्षेमधूर्ती पाहून आव्हान देत, हसत सेनेच्या अग्रभागी त्याच्यावर धावून गेला.
8.9.26
तयोः समभवद्युद्धं द्विपयोरुग्ररूपयोः ।
यदृच्छया द्रुतवतोर्महापर्वतयोरिव ॥ ८.९.२६ ॥
त्या दोघांमध्ये उग्र रूपाच्या दोन हत्तींचे युद्ध झाले, जणू दोन महापर्वत योगायोगाने धावत येऊन आदळले.
8.9.27
संसक्तनागौ तौ वीरौ तोमरैरितरेतरम् ।
बलवत्सूर्यरश्म्याभैर्भित्त्वाऽन्योन्यं विनेदतुः ॥ ८.९.२७ ॥
एकमेकांत अडकलेल्या हत्तींवरील ते दोन वीर सूर्यकिरणांसारख्या चमकणाऱ्या तोमरांनी एकमेकांना जोराने भोसकून गर्जले.
8.9.28
व्यपसृत्य तु नागाभ्यां मण्डलानि विचेरतुः ।
प्रगृह्य चोभौ धनुषी जघ्नतुर्वै परस्परम् ॥ ८.९.२८ ॥
हत्तींवरून उतरून दोघे वर्तुळाकार फिरले; दोघांनी धनुष्ये उचलून एकमेकांवर प्रहार केला.
8.9.29
क्ष्वेडितास्फोटितरवैर्बाणशब्दैस्तु सर्वतः ।
तौ जनं हर्षयन्तौ च सिंहनादं प्रचक्रतुः ॥ ८.९.२९ ॥
सर्वत्र धनुष्यांच्या टणत्कारांनी, टाळ्यांच्या आवाजांनी व बाणांच्या शब्दांनी ते दोघे लोकांना आनंदित करत सिंहनाद करू लागले.
8.9.30
समुद्यतकराभ्यां तौ द्विपाभ्यां कृतिनावुभौ ।
वातोद्वूतपताकाभ्यां युयुधाते महाबलौ ॥ ८.९.३० ॥
उंचावलेल्या हातांनी, हत्तींवर बसलेले, वाऱ्याने फडकणाऱ्या पताकांसह ते दोन कुशल महाबली वीर लढले.
8.9.31
तावन्योन्यस्य धनुषी छित्त्वाऽन्योन्यं विनेदतुः ।
शक्तितोमरवर्षेण प्रावृण्मेघाविवाम्बुभिः ॥ ८.९.३१ ॥
त्या दोघांनी एकमेकांची धनुष्ये तोडून, पावसाळ्यातील मेघ पाणी ओततात त्याप्रमाणे शक्ती व तोमरांचा वर्षाव करत एकमेकांवर गर्जना केली.
8.9.32
क्षेमधूर्तिस्तदा भीमं तोमरेण स्तनान्तरे ।
निर्बिभेदातिवेगेन षड्भिश्चाप्यपरैर्नदन् ॥ ८.९.३२ ॥
तेव्हा क्षेमधूर्ती गर्जना करत भीमाच्या छातीच्या मध्यभागी तोमराने अतिवेगाने भेदला, आणि इतर सहा बाणांनीही त्याला भेदले.
8.9.33
स भीमसेनः शुशुभे तोमरैरङ्गमाश्रितैः ।
क्रोधदीप्तवपुर्मेधैः सप्तसप्तिरिवांशमान् ॥ ८.९.३३ ॥
तो भीमसेन आपल्या अंगांत रुतलेल्या तोमरांमुळे शोभला; क्रोधाने तेजस्वी झालेल्या शरीराने, सात घोड्यांच्या सूर्याप्रमाणे किरणांनी चमकणारा.
8.9.34
ततो भास्करवर्णाभमञ्चोगतिमयस्मायम् ।
ससर्ज तोमरं भीमः प्रत्यमित्राय यत्नवान् ॥ ८.९.३४ ॥
मग भीमाने सूर्यासारख्या तेजाचा, वाकड्या गतीने जाणारा तोमर शत्रूवर यत्नपूर्वक फेकला.
8.9.35
ततः करूशाधिपतिश्चापमानम्य सायकैः ।
दशभिस्तोमरं भित्त्वा षष्ट्या विव्याध पाण्डवम् ॥ ८.९.३५ ॥
मग करूषाधिपतीने धनुष्य वाकवून दहा बाणांनी तोमर तोडला आणि साठ बाणांनी पांडवाला भेदले.
8.9.36
अथ कार्मुकमादाय भीमो जलदनिः स्वनम् ।
रिपोरभ्यर्दयन्नागमुन्नदन्पाण्डवाः शरैः ॥ ८.९.३६ ॥
मग भीमाने मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारे धनुष्य घेतले आणि गर्जना करत बाणांनी शत्रूच्या हत्तीला पीडा दिली.
8.9.37
स शरौघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे ।
गृह्यमाणोऽपि नातिष्ठद्वातोद्धूत इवाम्बुदः ॥ ८.९.३७ ॥
बाणांच्या वर्षावाने पीडित झालेला तो हत्ती, युद्धात भीमसेनाने पकडला असतानाही स्थिर राहिला नाही; वाऱ्याने उडवलेल्या मेघाप्रमाणे.
8.9.38
तमभ्यधावद्द्विरदं भीमो भीमस्य नागराट् ।
महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुदः ॥ ८.९.३८ ॥
भीमाच्या त्या गजराजाने भीमाच्या हत्तीवर धाव घेतली; महावाऱ्याने ढकललेल्या मेघाप्रमाणे, वाऱ्याने उडवलेल्या मेघाप्रमाणे.
8.9.39
सन्निवार्यात्मनो नागं क्षेमधूर्तिः प्रतापवान् ।
विव्याधाभिद्रुतं बाणैर्भीमसेनस्य कुञ्जरम् ॥ ८.९.३९ ॥
आपल्या हत्तीला थोपवून प्रतापी क्षेमधूर्तीने धावत येणाऱ्या भीमसेनाच्या हत्तीला बाणांनी विंधले.
8.9.40
ततः साधुविसृष्टेन क्षुरेणानतपर्वणा ।
छित्त्वा शरासनं शत्रोर्नागं चापि प्रमार्दयत् ॥ ८.९.४० ॥
मग चांगल्या प्रकारे सोडलेल्या, वाकलेल्या पेराच्या क्षुर बाणाने शत्रूचे धनुष्य तोडून त्याच्या हत्तीलाही चिरडले.
8.9.41
ततः क्रुद्धो रणे भीमं क्षेमधूर्तिः पराभिनत् ।
जघान चास्य द्विरदं नाराचैः सर्वमर्मसु ॥ ८.९.४१ ॥
मग रणांगणात संतप्त झालेल्या क्षेमधूर्तीने भीमावर प्रतिहल्ला केला आणि लोखंडी बाणांनी त्याच्या हत्तीच्या सर्व मर्मस्थानी प्रहार केला.
8.9.42
स पपात महानागो भीमसेनस्य भारत ।
पुरा नागस्य पतनादवप्लुत्य स्थितो महीम् ॥ ८.९.४२ ॥
हे भारता, भीमसेनाचा तो महान हत्ती पडला; हत्ती पडण्यापूर्वीच भीमसेन उडी मारून जमिनीवर उभा राहिला.
8.9.43
भीमसेनोऽपि तन्नागं गदया समपोथयत् ।
तस्मात्प्रमथितान्नागात्क्षेमधूर्तिरवप्लुतः ॥ ८.९.४३ ॥
भीमसेनानेही त्या हत्तीला गदेने पूर्णपणे आपटून पाडले. चिरडल्या गेलेल्या त्या हत्तीवरून क्षेमधूर्ती उडी मारून खाली उतरला.
8.9.44
उद्धृत्य स्वङ्गं निशितमभ्यधावत्स पाण्डवम् ।
उद्यतायुधमायान्तं सदयाऽहन्वृकोदरः ॥ ८.९.४४ ॥
त्याने आपली धारदार तलवार उचलून त्या पांडवाच्या दिशेने धाव घेतली. शस्त्र उगारून येणाऱ्या त्याला वृकोदराने दयेने प्रहार केला.
8.9.45
स पपात हतः सासिर्व्यसुस्तमभितो द्विपम् ।
वज्रप्रभग्नमचलं सिंहो वज्रहतो यथा ॥ ८.९.४५ ॥
तो मारला जाऊन तलवारीसह निष्प्राण होऊन त्या हत्तीच्या शेजारी कोसळला; वज्राने भंगलेल्या पर्वतासारखा, वज्राने घायाळ झालेल्या सिंहासारखा.
8.9.46
तं हतं नृपतिं दृष्ट्वा करूशानां यशस्करम् ।
प्राद्रावद्व्यथिता सेना त्वदीया भरतर्षभ ॥ ८.९.४६ ॥
कुरूंना यश देणाऱ्या त्या राजाला मारला गेलेला पाहून, हे भरतश्रेष्ठा, तुझी सेना व्यथित होऊन पळाली.