મહાભારત · અધ્યાય 8.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.98.1
अथाब्रवीद्वासुदेवो महात्मा ।
राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम्।
धर्मे हि बद्धा सततं हि पार्था… ।
स्तेभ्यस्ततो वृद्धिसौ ददाति ॥ ८.९८.१ ॥
ત્યારે મહાત્મા વાસુદેવે કહ્યું — હે રાધેય, સદ્ભાગ્યે તું અહીં ધર્મને સ્મરે છે. પાર્થો સતત ધર્મથી બંધાયેલા છે… પછી તે તેમને વૃદ્ધિ આપે છે.
8.98.2
धर्मादपेताः परिपन्थिनस्ते ।
तस्माद्गता वै कुरवो विनाशम्।
प्रायेण नीचा व्यसनेषु मग्ना ।
निन्दन्ति दैवं न तु दुष्कृतं स्वम् ॥ ८.९८.२ ॥
ધર્મથી દૂર ગયેલા તેઓ શત્રુઓ છે. તેથી કૌરવો વિનાશ પામ્યા. મોટે ભાગે નીચ લોકો આપત્તિઓમાં ડૂબીને દૈવની નિંદા કરે છે, પોતાના દુષ્કર્મની નહીં.
8.98.3
कृष्णां सभां कर्ण यदेकवस्त्रा… ।
मानीतवांस्त्वं च सुयोधनश्च।
दुःशासनः शकुनिः सौबलश्च ।
धर्मस्तदा ते रुचितो न कस्मात् ॥ ८.९८.३ ॥
હે કર્ણ, એકવસ્ત્રા કૃષ્ણાને સભામાં… તું, સુયોધન, દુઃશાસન, શકુનિ અને સૌબલ લાવ્યા ત્યારે તને ધર્મ કેમ ન ગમ્યો?
8.98.4
यदा सभायां राजानमनक्षज्ञं युधिष्ठिरम् ।
आनीय जितवन्तो वै क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.४ ॥
સભામાં પાસા રમતાં ન આવડતા રાજા યુધિષ્ઠિરને લાવીને જ્યારે તેઓએ જીત્યા, ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.5
वनवासे व्यतीते च कर्ण वर्षे त्रयोदशे ।
न प्रयच्छसि यद्राज्यं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.५ ॥
હે કર્ણ, વનવાસનું તેરમું વર્ષ વીત્યા પછી પણ તું રાજ્ય પાછું આપતો નથી, ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.6
यद्भीमसेनं सर्पैश्च विषयुक्तैश्च भोजनैः ।
आचरत्त्वन्मते राजा क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.६ ॥
તારી સલાહ પ્રમાણે રાજાએ ભીમસેન સાથે સર્પો અને ઝેરી ભોજન વડે વર્તન કર્યું ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.7
यद्वारणावते पार्थान्सुप्ताञ्जतुगृहे तदा ।
हन्तुकामास्तदा यूयं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.७ ॥
વારણાવતમાં લાખના ઘરમાં સૂતેલા પાર્થોને મારવાની ઇચ્છા હતી ત્યારે તમારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.8
यदा रजस्वलां कृष्णां दुःशासनवशे स्थिताम् ।
सभायां प्राहसः कर्ण क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.८ ॥
રજસ્વલા કૃષ્ણા દુઃશાસનના વશમાં સભામાં ઊભી હતી ત્યારે તું હસ્યો હતો, કર્ણ; ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.9
यदनार्यैः पुरा कृष्णां क्लिश्यमानामनागसम् ।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.९ ॥
પૂર્વે અનાર્યો નિર્દોષ કૃષ્ણાને પીડતા હતા ત્યારે તું જોતો રહ્યો, રાધેય; ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.10
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः ।
पतिमन्यं वृणीष्वेति वदंस्त्वं गजगामिनीम्।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.१० ॥
'પાંડવો નાશ પામ્યા, શાશ્વત નરકમાં ગયા; ગજગામિની, બીજો પતિ પસંદ કર' એમ કહેતો તું જોતો રહ્યો, રાધેય; ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.11
राज्यलुब्धः पुनः कर्ण समाह्वयसि पाण्डवान् ।
यदा शकुनिमाश्रित्य क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.११ ॥
રાજ્યના લોભી કર્ણ, તું ફરી પાંડવોને પડકારે છે; શકુનિનો આશરો લઈને પડકાર્યા ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.12
यदाऽभिमन्युं बहवो युद्धे जघ्नुर्महारथाः ।
परिवार्य रणे बालं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.१२ ॥
ઘણા મહારથીઓએ યુદ્ધમાં બાળક અભિમન્યુને ઘેરીને મારી નાખ્યો ત્યારે તારો ધર્મ ક્યાં ગયો હતો?
8.98.13
यद्येष धर्मस्तत्र न विद्यते हि ।
किं सर्वथा तालुविशोषणेन।
अद्येह धर्म्याणि विधत्स्व सूत ।
तथापि जीवन्न विमोक्ष्यसे हि ॥ ८.९८.१३ ॥
ત્યાં ધર્મ ન હોય તો તાળવું સર્વથા સુકવવાથી શું લાભ? હે સૂત, હવે અહીં ધર્મ્ય કર્મો કર; તોપણ તું જીવતો છૂટી નહીં શકે.
8.98.14
नलो ह्यक्षैर्निर्जितः पुष्करेण ।
पुनर्यशो राज्यमवाप वीर्यात्।
प्राप्तास्तथा पाण्डवा बाहुवीर्या… ।
त्सर्वैः समेताः परिवृत्तलोभाः ॥ ८.९८.१४ ॥
નળ પણ પાસાથી પુષ્કર દ્વારા હારી ગયો હતો; પછી પરાક્રમથી તેણે યશ અને રાજ્ય ફરી મેળવ્યાં. તે જ રીતે બાહુવીર્ય પાંડવો પણ… તમારા સર્વ સાથે મળી, લોભ ત્યજીને (રાજ્ય) પ્રાપ્ત કરશે.
8.98.15
निहत्य शत्रून्समरे प्रवृद्धा… ।
न्ससोमका राज्यमवाप्नुयुस्ते।
तथा गता धार्तराष्ट्रा विनाशं ।
धर्माभिगुप्तैः सततं नृसिंहैः ॥ ८.९८.१५ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરીને વૃદ્ધિ પામેલા… સોમકો સહિત તેઓ રાજ્ય પ્રાપ્ત કરશે; અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો એ જ રીતે વિનાશ પામ્યા, જેઓ સદા ધર્મથી રક્ષિત નૃસિંહો વડે (પરાજિત થયા).
8.98.16
एवमुक्तस्तदा कर्णो वासुदेवेन भारत ।
लज्जयावनतो भूत्वा नोत्तरं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ८.९८.१६ ॥
હે ભારત, ત્યારે વાસુદેવ વડે આમ કહેવાયેલો કર્ણ લજ્જાથી નમી ગયો અને કંઈ પણ ઉત્તર બોલ્યો નહીં.
8.98.17
क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठो धनुरुद्यम्य भारत ।
योधयामास वै पार्थं महावेगपराक्रमः ॥ ८.९८.१७ ॥
હે ભારત, ક્રોધથી હોઠ ફફડતા હતા, ધનુષ્ય ઉપાડીને, મહાવેગ અને પરાક્રમવાળા તેણે પાર્થ (અર્જુન) સાથે યુદ્ધ કર્યું.
8.98.18
ततोऽब्रवीद्वासुदेवः फल्गुनं पुरुषर्षभम् ।
दिव्यास्त्रेणैव निर्भिद्य पातयस्व महाबल ॥ ८.९८.१८ ॥
ત્યારે વાસુદેવે પુરુષોમાં વૃષભ સમાન ફાલ્ગુનને કહ્યું— હે મહાબલ, દિવ્ય અસ્ત્રથી તેને વીંધીને પાડી દે.
8.98.19
एवमुक्तस्तु देवेन क्रोधमागात्तदाऽर्जुनः ।
मन्युमभ्याविशद्धोरं स्मृत्वा तत्तु धनञ्जयः ॥ ८.९८.१९ ॥
દેવે એમ કહેતાં ત્યારે અર્જુનને ક્રોધ ચઢ્યો. તે વાત યાદ કરીને ધનંજય ભયંકર રોષમાં ડૂબી ગયો.
8.98.20
तस्य क्रुद्धस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
प्रादुरासंस्तदा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.९८.२० ॥
હે રાજા, ક્રોધિત એવા તેના તમામ છિદ્રોમાંથી ત્યારે તેજની જ્વાળાઓ પ્રગટી; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
8.98.21
तत्समीक्ष्य ततः कर्णो ब्रह्मास्त्रेण धनञ्जयम् ।
अभ्यवर्षत्पुनर्यत्नमकरोद्रथसर्जने ॥ ८.९८.२१ ॥
તે જોઈને કર્ણે બ્રહ્માસ્ત્ર વડે ધનંજય પર ફરી વર્ષા કરી; રથ-સંગ્રામમાં ફરી પ્રયત્ન કર્યો.
8.98.22
ब्रह्मास्त्रेणव तं पार्थो कवर्ष शरवृष्टिभिः ।
तदस्त्रमस्त्रेणावार्य प्रजहार च पाण्डवः ॥ ८.९८.२२ ॥
પાર્થે પણ બ્રહ્માસ્ત્રથી જ તેના પર બાણોની વર્ષા કરી; પાંડવે તે અસ્ત્રને અસ્ત્રથી રોકીને નષ્ટ કર્યું.
8.98.23
ततोऽन्यदस्त्रं कौन्तेयो दयितं जातवेदसः ।
मुमोच कर्णमुद्दिश्य तत्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ८.९८.२३ ॥
પછી કુંતીપુત્રે જાતવેદસ (અગ્નિ)ને પ્રિય એવું બીજું અસ્ત્ર કર્ણ તરફ લક્ષ્ય કરીને છોડ્યું; તે પોતાના તેજથી પ્રજ્વલિત થયું.
8.98.24
वारुणेन ततः कर्णः शमयामास पावक्रम् ।
जीमूतैश्च दिशः सर्वाश्चक्रे तिमिरदुर्दिनाः ॥ ८.९८.२४ ॥
પછી કર્ણે વરુણાસ્ત્ર વડે અગ્નિને શાંત કર્યો; મેઘોથી બધી દિશાઓને અંધકારમય, વાવાઝોડાભર્યા દિવસો જેવી બનાવી દીધી.
8.98.25
पाण्डवेयस्त्वसम्भ्रान्तो वायव्यास्त्रेण वीर्यवान् ।
अपोवाह तदाऽभ्राणि राधेयस्य प्रपश्यतः ॥ ८.९८.२५ ॥
પરંતુ અવિચલિત પાંડુપુત્ર પરાક્રમી અર્જુને વાયવ્ય અસ્ત્રથી, રાધેય કર્ણ જોતો રહ્યો ત્યારે, તે મેઘોને ઉડાવી દીધા.
8.98.26
ततः शरं महाघोरं ज्वलन्तिमिव पावकम् ।
आददे पाण्डुपुत्रस्य सूतपुत्रो जिघांसया ॥ ८.९८.२६ ॥
ત્યારે સૂતપુત્ર કર્ણે પાંડુપુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી સળગતી અગ્નિ સમાન અતિ ભયંકર બાણ ઉપાડ્યું.
8.98.27
योज्यमाने ततस्तस्मिन्बाणे धनुषि पूजिते ।
चचाल पृथिवी राजन्सशैलवनकानना ॥ ८.९८.२७ ॥
હે રાજન્! તે બાણ પૂજિત ધનુષ પર ચડાવાતાં પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી.
8.98.28
ववौ सशर्करो वायुर्दिशश्च रजसा वृताः ।
हाहाकारश्च संवज्ञे सुराणां दिवि भारत ॥ ८.९८.२८ ॥
રેતીસહિત પવન વાયો; દિશાઓ ધૂળથી ઢંકાઈ ગઈ. હે ભારત! આકાશમાં દેવોનો 'હાહાકાર' ગુંજી ઊઠ્યો.
8.98.29
तमिगुं सन्धितं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
विषादं परमं जग्मुः पाण्डवा दीनचेतसः ॥ ८.९८.२९ ॥
હે માન્ય! સૂતપુત્રે તે બાણ ધનુષ પર ચડાવેલું જોઈને પાંડવો અતિ વિષાદમાં ડૂબી ગયા અને દીનચિત્ત થયા.
8.98.30
स सायकः कर्णभुजप्रमुक्तः ।
शक्राशनिग्रख्यरुचिः शिताग्रः।
मुलान्तरं प्राप्य धनञ्जयस्य ।
विवेश वल्मीकमिवोरमोत्तमः ॥ ८.९८.३० ॥
કર્ણના બાહુમાંથી છૂટેલું તે બાણ ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન તેજવાળું, તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળું હતું; ધનંજયના (અર્જુનના) કવચની સંધિમાં પહોંચીને, શ્રેષ્ઠ સર્પ રાફડામાં પેસે તેમ તે પેસી ગયું.
8.98.31
स राढविद्धः समरे महात्मा ।
विधूर्णमानः श्लथहस्तगाण्डिवः।
चचाल वीभत्सुरमित्रमर्दनः ।
क्षितेः प्रकम्पे च यथाऽचलोत्तमः ॥ ८.९८.३१ ॥
યુદ્ધમાં ઘાયલ થયેલો એ મહાત્મા ડગમગ્યો; હાથ ઢીલા પડતાં ગાંડીવ સરી પડ્યું, શત્રુમર્દન વીભત્સુ (અર્જુન) કંપ્યો; ધરતી ધ્રુજતાં શ્રેષ્ઠ પર્વત હલે તેમ.
8.98.32
तदन्तरं प्राप्य वृषो महारथो ।
रथाङ्गसुर्वीगतमुज्जिहीर्षुः।
रथादवप्लुत्य निगृह्य दोर्भ्यां ।
शशाक दैवान्न महाबलोऽपि ॥ ८.९८.३२ ॥
એ અવસર મેળવી મહારથી વૃષ (કર્ણ) રથ પરથી કૂદી પડ્યો, અને ધરતીમાં ખૂંપી ગયેલું રથનું પૈડું બન્ને ભુજાઓથી પકડી ઉપાડવા ઇચ્છ્યું; પણ દૈવને કારણે તે મહાબળવાન પણ તે ઉપાડી શક્યો નહીં.
8.98.33
ततः किरीटि प्रतिलभ्य संज्ञां ।
जग्राह बाणं यमदण्डकल्पम्।
ततोऽर्जुनः प्राञ्जलिकं महात्मा ।
ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽपि पार्थम् ॥ ८.९८.३३ ॥
પછી કિરીટી (અર્જુન) ભાનમાં આવ્યો અને યમદંડ સમાન બાણ ઉઠાવ્યું. પછી મહાત્મા અર્જુને હાથ જોડ્યા; ત્યારે વાસુદેવે પણ પાર્થને કહ્યું.
8.98.34
महारथे रथचक्रे विमग्ने ॥ ८.९८.३४ ॥
મહારથી (કર્ણ)નું રથચક્ર ખૂંપી ગયું હતું.
8.98.35
तं हस्तिकक्षाप्रवरं सुकेतुं ।
सुवर्णमुक्तामणिवज्रजुष्टम्।
कलाप्रकृष्टोत्तमशिल्पियत्नैः ।
कृतं सुरूपं तपनीयचित्रम् ॥ ८.९८.३५ ॥
હાથીની અંબાડીની શ્રેષ્ઠ એ સુંદર ધ્વજા, સોના, મોતી, મણિ અને હીરાથી શણગારેલી, કલાનિપુણ ઉત્તમ કારીગરોના પ્રયત્નથી બનેલી અને સોનેરી ચિત્રોવાળી હતી.
8.98.36
जयास्पदं तव सैन्यस्य नित्य… ।
ममित्रवित्रासनमीड्यरूपम्।
विख्यातमादित्यसुतस्य लोके ।
त्विषा समं पावकभानुचन्द्रैः ॥ ८.९८.३६ ॥
તમારી સેનાના વિજયનું સદા સ્થાન, શત્રુઓને ભયભીત કરનારી, પ્રશંસનીય રૂપવાળી, સૂર્યપુત્રની પ્રસિદ્ધ એ ધ્વજા, પોતાના તેજથી અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્ર સમાન હતી.
8.98.37
ततः क्षुरप्रेण सुसंशितेन ।
सुवर्णपुङ्खेन हुताग्निवर्चसा।
श्रिया ज्वलन्तं ध्वजमुन्ममाथ ।
महारथस्याधिरथेः किरीटी ॥ ८.९८.३७ ॥
ત્યારે કિરીટી (અર્જુન)એ સારી રીતે ધાર કાઢેલા, સોનાની પાંખવાળા ક્ષુરપ્ર બાણથી, હોમાગ્નિ સમાન તેજસ્વી, શોભાથી ઝળહળતા મહારથી અધિરથપુત્ર (કર્ણ)ના ધ્વજને કાપી પાડ્યો.
8.98.38
यशश्च दर्पश्च तथा प्रियाणि ।
सर्वाणि कार्याणि च तेन केतुना।
साकं कुरूणां हृदयानि चापतन् ।
बभूव हाहेति च निःस्वनो महान् ॥ ८.९८.३८ ॥
તે ધ્વજ સાથે યશ, અભિમાન, બધી પ્રિય વસ્તુઓ અને બધાં કાર્યો પણ પડી ગયાં; કૌરવોનાં હૃદયો પણ સાથે પડી ગયાં; ત્યારે 'હાય! હાય!' એવો મહાન કોલાહલ થયો.
8.98.39
द्वष्ट्वा ध्वजं पातितमाशुकारिणा ।
कुरुप्रवीरेण निकृत्तमाहवे।
नाशंसिरे सूतपुत्रस्य सर्वे ।
जयं तदा भारत ये त्वदीयाः ॥ ८.९८.३९ ॥
યુદ્ધમાં કુરુવીર (અર્જુન)એ ઝડપથી કાપીને પાડેલો ધ્વજ જોઈને, હે ભારત, તમારા જે હતા તે સૌએ ત્યારે સૂતપુત્ર (કર્ણ)ના વિજયની આશા છોડી દીધી.
8.98.40
अथ त्वरन्कर्णवधाय पार्थो ।
महेद्रवज्रानलदण्डसन्निभम्।
आदत्त चाथाञ्जलिकं निषङ्गा… ।
त्सहस्ररश्मेरिव रश्मिमुत्तमम् ॥ ८.९८.४० ॥
પછી કર્ણના વધ માટે ઉતાવળ કરતા પાર્થ (અર્જુન)એ ઇન્દ્રના વજ્ર અને અગ્નિદંડ સમાન, સહસ્રરશ્મિ સૂર્યના ઉત્તમ કિરણ જેવું અંજલિક બાણ ભાથામાંથી લીધું.
8.98.41
मर्मच्छिदं शोणितमांसदिग्धं ।
वैश्वानरार्कप्रतिमं महार्हम्।
नराश्वनागासुहरं त्र्यरत्निं ।
षड्वाजमञ्जोगतिमुग्रवेगम् ॥ ८.९८.४१ ॥
તે બાણ મર્મસ્થાનો વીંધનારું, લોહી-માંસથી લેપાયેલું, અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન, અતિ મૂલ્યવાન હતું; મનુષ્ય, ઘોડા અને હાથીઓના પ્રાણ હરનારું, ત્રણ હાથ લાંબું, છ પાંખોવાળું, સીધી અને તીવ્ર ગતિવાળું, ઉગ્ર વેગવાળું હતું.
8.98.42
सहस्रनेत्राशनितुल्यवीर्यं ।
कालानलं व्यात्तमिवातिघोरम्।
पिनाकनारायणचक्रसन्निभं ।
भयङ्करं प्राणभृतां विनाशनम् ॥ ८.९८.४२ ॥
હજાર નેત્રવાળા ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન પરાક્રમવાળું; ખુલ્લા મુખવાળા કાલાગ્નિ જેવું અતિ ભયંકર; પિનાક અને નારાયણના ચક્ર સમાન; પ્રાણીઓને ભય આપનાર અને વિનાશ કરનાર.
8.98.43
जग्राह पार्थः स शरं प्रहृष्टो ।
यो देवसङ्घैरपि दुर्निवार्यः।
सम्पूजितो यः सततं महात्मा ।
देवासुरान्यो विजयेन्महेषुः ॥ ८.९८.४३ ॥
પાર્થે હર્ષભેર એ બાણ ઉઠાવ્યું; દેવસમૂહોથી પણ અટકાવી ન શકાય એવું, સદા પૂજાતું મહાત્મા, દેવ-અસુરોમાંથી કોઈને પણ જીતી શકે એવું એ મહાબાણ.
8.98.44
तं वै प्रमृष्टं प्रसमीक्ष्य युद्धे ।
चचाल सर्वं सचराचरं जगत्।
कृत्स्नं जगत्स्वस्त्यृषयोऽभिचक्रु… ।
स्तमुद्यतं प्रेक्ष्य महाहवेषुम् ॥ ८.९८.४४ ॥
યુદ્ધમાં સાફ કરાયેલું ચમકતું એ જોઈને ચરાચર સહિત સમગ્ર જગત ધ્રૂજી ઊઠ્યું; ઋષિઓએ સમગ્ર જગતના કલ્યાણની કામના કરી… ઉપાડેલા એ મહાયુદ્ધ-બાણને જોઈને.
8.98.45
ततस्तु तं वै शरमप्रमेयं ।
गाण्डीवधन्वा धनुषि व्ययोजयत्।
युक्त्वा महास्त्रेण परेण चापं ।
विकृष्य गाण्डीवमुवाच सत्वरम् ॥ ८.९८.४५ ॥
ત્યારે ગાંડીવધારીએ એ અપ્રમેય બાણને ધનુષ્ય પર ચડાવ્યું; પરમ મહાસ્ત્રથી ધનુષ્ય જોડીને, ગાંડીવને ખેંચીને ઝડપથી કહ્યું.
8.98.46
अयं हास्त्रप्रहितो महाशरः ।
शरीरहृच्चासुहरश्च दुर्हृदः।
तपोऽस्ति तप्तं गुरवश्च तोषिता ।
मया यदीष्टं सुहुतं यदि श्रुतम् ॥ ८.९८.४६ ॥
આ મહાબાણ અસ્ત્રથી પ્રેરિત છે; શરીરને વીંધનાર અને દુષ્ટોના પ્રાણ હરનાર. જો મેં તપ કર્યું હોય, ગુરુઓને પ્રસન્ન કર્યા હોય, યજ્ઞ કરીને સારી આહુતિ આપી હોય, જો શાસ્ત્ર સાંભળ્યું હોય (તો આ બાણ સફળ થાઓ).
8.98.47
अनेन सत्येन निहन्त्वयं शरः ।
सुसंहितः कर्णमरिं ममोर्जितम्।
इत्यूचिवांस्तं प्रमुमोच बाणं ।
धनञ्जयः कर्णवधाय घोरम् ॥ ८.९८.४७ ॥
આ સત્યના બળથી આ બાણ મારા બળવાન શત્રુ કર્ણને હણો, સુંદર રીતે તાકેલું. એમ કહીને ધનંજયે કર્ણના વધ માટે તે ભયંકર બાણ છોડ્યું.
8.98.48
कृत्या ह्यथर्वाङ्गिरसी प्रचोदिता ।
यथा तथा त्वं जहि शात्रवं मम।
ब्रुवन्किरीटी तमतिप्रहृष्टो… ।
ऽसृजद्देवानां जयहेतुं महेषुम् ॥ ८.९८.४८ ॥
અથર્વાંગિરસ મંત્રોથી પ્રેરિત કૃત્યા જેવો, તું મારા શત્રુનો નાશ કર એમ કહીને કિરીટી અતિ હર્ષિત થઈને… દેવતાઓના વિજયનું કારણ એવું મહાબાણ છોડ્યું.
8.98.49
जिघांसुरर्केन्दुसमप्रभावः ।
कर्णं वशी पाण्डवः क्षिप्रकारी।
ततो विमुक्तो बलिना महेषुः ।
प्रज्वालयामास नभो दिशश्च ॥ ८.९८.४९ ॥
સૂર્ય-ચંદ્ર સમાન પ્રભાવવાળો, કર્ણને હણવા ઇચ્છતો, સંયમી અને ઝડપી પાંડવ. ત્યારે બળવાન દ્વારા છોડાયેલા તે મહાબાણે આકાશ અને દિશાઓને પ્રજ્વલિત કરી.
8.98.50
सैन्यान्यनेकानि च विप्रमोह्य ।
गाण्डीवमुक्तेन ततो महात्मा।
तेनार्जुनस्तन्महनीयमस्य ।
शिरोऽहरत्सूतपुत्रस्य राजन् ॥ ८.९८.५० ॥
અનેક સૈન્યોને સંપૂર્ણ મૂંઝવી નાખીને, ગાંડીવમાંથી છોડાયેલા તે બાણથી મહાત્મા અર્જુને, હે રાજન, સૂતપુત્ર કર્ણનું તે પૂજનીય મસ્તક કાપી નાખ્યું.
8.98.51
कायश्च पश्चाद्धरणीं जगाम ॥ ८.९८.५१ ॥
અને ધડ પછી પૃથ્વી પર પડ્યું.
8.98.52
तदुद्यतादित्यसमानतेजसं ।
शरन्नभोमध्यगभास्करोपमम्।
वराङ्गमुर्व्यामपतच्चमुमूखे ।
दिवाकरोऽस्तादिव रक्तमण्डलः ॥ ८.९८.५२ ॥
ઊગતા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, શરદ આકાશના મધ્યમાં રહેલા સૂર્ય સમાન તે શ્રેષ્ઠ શરીર સૈન્યની આગળ પૃથ્વી પર પડ્યું, જેમ અસ્ત થતો રક્તમંડળવાળો સૂર્ય પડે.
8.98.53
ततोऽस्य देहं सततं सुखैधितं ।
सुरूपमत्यर्थसुखं सुगन्धि च।
परेण कृच्छ्रेण शिरः समत्यज… ।
द्गृहं महर्धीन्निवसन्निवेश्वरः ॥ ८.९८.५३ ॥
સદા સુખમાં ઉછરેલો તેનો દેહ, સુંદર રૂપવાળો, અત્યંત સુખદ અને સુગંધિત, ખૂબ કષ્ટથી તેણે માથું છોડ્યું; મહાન સમૃદ્ધિમાં વસતા નગરાધિપતિની જેમ.
8.98.54
शरैर्विभिन्नं व्यसु तत्सुवर्चसः ।
पपात कर्णस्य शरीमुच्छ्रितम्।
स्रवद्व्रणं गैरिकतोयविस्रवं ।
गिरेर्यथा वज्रहतं महाशिरः ॥ ८.९८.५४ ॥
બાણોથી વીંધાયેલો એ તેજસ્વી દેહ નિષ્પ્રાણ થઈ કર્ણનો ઊંચો દેહ પડ્યો; વહેતા ઘાઓથી ગૈરિક જળ વહેતું હતું, વજ્રથી હણાયેલા પર્વતના મહાશિખર જેવો.
8.98.55
देहाच्च कर्णस्य निपातितस्य ।
तेजः सूर्यं खं वितत्याविवेश।
तदद्भुतं सर्वमनुष्ययोधाः ।
संदृष्टवन्तो निहते स्म कर्णे ॥ ८.९८.५५ ॥
પડેલા કર્ણના દેહમાંથી તેજ આકાશમાં સૂર્ય તરફ ફેલાઈને પ્રવેશ્યું; કર્ણ હણાયો ત્યારે સર્વ માનવ યોદ્ધાઓએ એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું.
8.98.56
ततः शङ्खान्पाण्डवा दध्मुरुच्चै… ।
र्दृष्ट्वा कर्णं पातितं फल्गुनेन।
तथैव कृष्णश्च धनञ्जयश्च ।
हष्टौ यमौ दध्मतुर्वारिजातौ ॥ ८.९८.५६ ॥
ત્યારે પાંડવોએ ઊંચા સ્વરે શંખ વગાડ્યા, અર્જુન દ્વારા કર્ણને પડેલો જોઈને; એ જ રીતે કૃષ્ણ અને ધનંજય, અને હર્ષિત યમજ બંધુઓએ જલજ શંખ ફૂંક્યા.
8.98.57
तं सोमकाः प्रेक्ष्य हतं शयानं ।
सैन्यैः सार्धं सिंहनादान्प्रचक्रुः।
तूर्याणि सञ्जघ्नुरतीव हृष्टा ।
वासांसि चैवादुधुवुर्भुजांश्च ॥ ८.९८.५७ ॥
મરાયેલો પડેલો તેને જોઈને સોમકોએ પોતાની સેનાઓ સાથે સિંહનાદ કર્યો; અત્યંત હર્ષિત થઈ વાજિંત્રો વગાડ્યાં, વસ્ત્રો અને ભુજાઓ હલાવ્યાં.
8.98.58
संवर्धयन्तश्च नरेन्द्र योधाः ।
पार्थं समाजग्मुरतीव हृष्टाः।
बलान्विताश्चापरे ह्यप्यनृत्य… ।
न्नन्योन्यमाश्लिष्य नदन्त ऊचुः ॥ ८.९८.५८ ॥
હે નરેન્દ્ર, યોદ્ધાઓ અર્જુનની પ્રશંસા કરતા અત્યંત હર્ષ સાથે તેની પાસે આવ્યા. બળવાન અન્ય લોકો પણ નાચ્યા; એકબીજાને આલિંગન આપી ગર્જના કરતા તેઓ બોલ્યા.
8.98.59
दृष्ट्वा तु कर्णं भुवि वा विपन्नं ।
कृत्तं रथात्सायकैरर्जुनस्य।
महानिलेनाद्रिमिवापविद्वं ।
यज्ञावसानेऽग्निमिव प्रशान्तम् ॥ ८.९८.५९ ॥
અર્જુનના બાણોથી રથ પરથી કપાઈને ભૂમિ પર પડેલા કર્ણને જોયો; મહાવાયુથી ઉથલાવેલા પર્વતની જેમ, યજ્ઞના અંતે શાંત થયેલા અગ્નિની જેમ.
8.98.60
तदाननं सूर्यसुतस्य राज… ।
न्विभ्राजते पद्मिवावनालम्।
रराज कर्णस्य शिरो निकृत्त… ।
मस्तंगतं भास्करस्येव बिम्बम् ॥ ८.९८.६० ॥
સૂર્યપુત્ર (કર્ણ)નું તે મુખ…… દાંડી સહિત કાપેલા કમળ જેવું ચમક્યું. કર્ણનું કપાયેલું મસ્તક આથમતા સૂર્યબિંબ જેવું શોભ્યું.
8.98.61
शरैराचितसर्वाङ्गः शोणितौघपरिप्लुतः ।
रराज देहः कर्णस्य स्वरश्मिभिरिवांशुमान् ॥ ८.९८.६१ ॥
બાણોથી સર્વાંગ આચ્છાદિત, રક્તપ્રવાહમાં ડૂબેલો કર્ણનો દેહ પોતાનાં કિરણોથી યુક્ત સૂર્યની જેમ શોભ્યો.
8.98.62
प्रताप्य सेनामामित्रीं दीप्तैः शरगभस्तिभिः ।
बलिनार्जुनकालेन नीतोऽस्तं कर्णभास्करः ॥ ८.९८.६२ ॥
શત્રુસેનાને પોતાનાં તેજસ્વી બાણ-કિરણોથી તપાવનાર કર્ણરૂપી સૂર્ય, બળવાન અર્જુનરૂપ કાળ દ્વારા અસ્ત થવા તરફ લઈ જવાયો.
8.98.63
अस्तं गच्छन्यथाऽदित्यः प्रभामादाय गच्छति ।
तथा जीवितमाहाय कर्णस्येषुर्जगाम सः ॥ ८.९८.६३ ॥
સૂર્ય આથમતાં પોતાનું તેજ લઈને જાય છે, તેમ તે બાણ કર્ણનો પ્રાણ લઈને ચાલ્યું ગયું.
8.98.64
अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतपुत्रस्य मारिष ।
छिन्नमञ्जलिकेनाजौ सोत्सेधमपतच्छिरः ॥ ८.९८.६४ ॥
હે માન્ય, બપોરે સૂતપુત્ર કર્ણનું મસ્તક યુદ્ધમાં અંજલિક બાણથી કપાઈને ઊંચેથી પડ્યું.
8.98.65
उपर्युपरि सैन्यानां विनिघ्नन्नितराञ्जनान् ।
शिरः कर्णस्य सोऽत्सेधमिषुः सोप्यहरद्द्रुतम् ॥ ८.९८.६५ ॥
સેનાઓની ઉપરથી બીજાઓને મારતાં તે બાણે પણ કર્ણનું ઊંચું મસ્તક ઝડપથી ઉપાડી લીધું.
8.98.66
कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां ।
शराचितं शोणितदिग्धगात्रम्।
दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराज… ।
श्छिन्नध्वजेनाथ ययौ रथेन ॥ ८.९८.६६ ॥
શૂરવીર કર્ણને ધરતી પર પડેલો, બાણોથી ઢંકાયેલો અને લોહીથી લથપથ શરીરે સૂતેલો જોઈને મદ્રરાજ… પછી તૂટેલી ધજાવાળા રથમાં ચાલ્યો ગયો.
8.98.67
हते कर्णे कुरवः प्राद्रवन्त ।
भयार्दिता गाढविद्धाश्च सङ्ख्ये।
अवेक्षमाणा मुहुरर्जुनस्य ।
ध्वजं महान्तं वपुषा ज्वलन्तम् ॥ ८.९८.६७ ॥
કર્ણ માર્યો જતાં કૌરવો ભયથી પીડિત થઈ, યુદ્ધમાં ઊંડા ઘાયલ થઈ ભાગવા લાગ્યા; અર્જુનની મોટી, ઝળહળતી ધજા તરફ વારંવાર જોતા.
8.98.68
तच्छिरो भरतश्रेष्ठ शोभयामास मेदिनीम् ।
यदृच्छयेव पतितं मण्डलं चाण्डदीधितेः ॥ ८.९८.६८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે મસ્તક પૃથ્વીને શોભાવતું હતું, જાણે સંયોગવશ પડેલું સૂર્યમંડળ.
8.98.69
तं दृष्ट्वा समरविमर्द लब्धनिद्रं ।
दष्टोष्ठं रुधिरपीरतकातराक्षम्।
राधेयं रथवरपृष्ठसन्निषण्णं ।
हीनांशुर्दिवसकरो मुहूर्तमासीत् ॥ ८.९८.६९ ॥
યુદ્ધમાં કચડાયેલા, નિદ્રા પામેલા, હોઠ કરડેલા, લોહીથી પીળી પડેલી ભયભીત આંખોવાળા રાધેયને શ્રેષ્ઠ રથની પાછળ બેઠેલો જોઈને સૂર્ય ક્ષણભર કિરણહીન થયો.
8.98.70
निःशब्दतूर्यं हतयोधमुख्यं ।
प्रशान्तदर्पं धृतराष्ट्रसैन्यम्।
न शोभते सूर्यसुतेन हीनं ।
वृन्दं ग्रहाणामिव चन्द्रहीनम् ॥ ८.९८.७० ॥
યુદ્ધના ઢોલ અને શંખ મૌન થઈ ગયા; મુખ્ય યોદ્ધાઓ હણાયા; ધૃતરાષ્ટ્રની સેનાનો ગર્વ શાંત થયો. સૂર્યપુત્ર (કર્ણ) વિનાની એ સેના ચંદ્ર વિનાના ગ્રહસમૂહ જેવી શોભાહીન લાગે છે.
8.98.71
सहस्रनेत्रप्रतिमानकर्मणः ।
सहस्रपत्रप्रतिमाननं शुभम्।
सहस्ररश्मिर्दिवसक्षये यथा ।
तथाऽपतत्कर्णशिरो वसुन्धराम् ॥ ८.९८.७१ ॥
હજાર નેત્રવાળા (ઇન્દ્ર) સમાન કર્મ કરનાર, હજાર પાંખડીના કમળ જેવા સુંદર મુખવાળા (કર્ણ)નું મસ્તક, દિવસના અંતે સહસ્ર-કિરણ સૂર્ય પડે તેમ ધરતી પર પડ્યું.
8.98.72
व्यूढोरस्कं कमलवदनं तप्तहेमावभासं ।
कर्णं दृष्ट्वा भुवि निपतितं पार्थबाणाभितप्तम्।
पांसुग्रस्तं मलिनमसकृत्पुत्रमन्वीक्षमाणो ।
मन्दम्मन्दं व्रजति सविता मन्दिरं मन्दरश्मिः ॥ ८.९८.७२ ॥
વિશાળ છાતી, કમળ જેવા મુખ અને તપ્ત સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળા કર્ણને પાર્થના બાણોથી દાઝેલો ભૂમિ પર પડેલો જોઈને, ધૂળથી ઢંકાયેલા અને મલિન થયેલા પોતાના પુત્રને વારંવાર નિહાળતો, મંદ કિરણોવાળો સૂર્ય ધીમે ધીમે પોતાના મંદિર તરફ જઈ રહ્યો છે.