महाभारत · अध्याय 8.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.98.1
अथाब्रवीद्वासुदेवो महात्मा ।
राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम्।
धर्मे हि बद्धा सततं हि पार्था… ।
स्तेभ्यस्ततो वृद्धिसौ ददाति ॥ ८.९८.१ ॥
तेव्हा महात्मा वासुदेव म्हणाले — हे राधेया, सुदैवाने तू येथे धर्माचे स्मरण करीत आहेस. पार्थ सतत धर्मात बद्ध आहेत… मग तो त्यांना वृद्धी देतो.
8.98.2
धर्मादपेताः परिपन्थिनस्ते ।
तस्माद्गता वै कुरवो विनाशम्।
प्रायेण नीचा व्यसनेषु मग्ना ।
निन्दन्ति दैवं न तु दुष्कृतं स्वम् ॥ ८.९८.२ ॥
धर्मापासून दूर गेलेले ते शत्रू आहेत. म्हणून कौरव विनाशाला गेले. बहुधा नीच लोक संकटात बुडून दैवाची निंदा करतात, स्वतःच्या दुष्कृत्याची नव्हे.
8.98.3
कृष्णां सभां कर्ण यदेकवस्त्रा… ।
मानीतवांस्त्वं च सुयोधनश्च।
दुःशासनः शकुनिः सौबलश्च ।
धर्मस्तदा ते रुचितो न कस्मात् ॥ ८.९८.३ ॥
हे कर्णा, एकवस्त्र असलेल्या कृष्णेला सभेत… तू, सुयोधन, दुःशासन, शकुनी आणि सौबल आणले तेव्हा तुला धर्म का रुचला नाही?
8.98.4
यदा सभायां राजानमनक्षज्ञं युधिष्ठिरम् ।
आनीय जितवन्तो वै क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.४ ॥
सभेत फासे खेळण्यात अनभिज्ञ राजा युधिष्ठिराला आणून जेव्हा त्यांनी त्याला जिंकले, तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.5
वनवासे व्यतीते च कर्ण वर्षे त्रयोदशे ।
न प्रयच्छसि यद्राज्यं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.५ ॥
हे कर्णा, वनवासाचे तेरावे वर्ष संपले तरी तू राज्य परत देत नाहीस, तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.6
यद्भीमसेनं सर्पैश्च विषयुक्तैश्च भोजनैः ।
आचरत्त्वन्मते राजा क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.६ ॥
तुझ्या सल्ल्याने राजाने भीमसेनाशी सर्प आणि विषमिश्रित भोजनांनी वर्तन केले तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.7
यद्वारणावते पार्थान्सुप्ताञ्जतुगृहे तदा ।
हन्तुकामास्तदा यूयं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.७ ॥
वारणावतात जतुगृहात झोपलेल्या पार्थांना मारण्याची इच्छा तुम्ही केली तेव्हा तुमचा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.8
यदा रजस्वलां कृष्णां दुःशासनवशे स्थिताम् ।
सभायां प्राहसः कर्ण क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.८ ॥
रजस्वला कृष्णा दुःशासनाच्या वशात सभेत उभी असताना तू हसलास, कर्णा; तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.9
यदनार्यैः पुरा कृष्णां क्लिश्यमानामनागसम् ।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.९ ॥
पूर्वी अनार्यांनी निरपराध कृष्णेला छळत असताना तू पाहत राहिलास, राधेया; तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.10
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः ।
पतिमन्यं वृणीष्वेति वदंस्त्वं गजगामिनीम्।
उपप्रेक्षसि राधेय क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.१० ॥
'पांडव नष्ट झाले, शाश्वत नरकात गेले; गजगामिनी, दुसरा पती निवड' असे म्हणत तू पाहत राहिलास, राधेया; तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.11
राज्यलुब्धः पुनः कर्ण समाह्वयसि पाण्डवान् ।
यदा शकुनिमाश्रित्य क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.११ ॥
राज्याच्या लोभी कर्णा, तू पुन्हा पांडवांना आव्हान देतोस; शकुनीचा आधार घेऊन आव्हान दिलेस तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.12
यदाऽभिमन्युं बहवो युद्धे जघ्नुर्महारथाः ।
परिवार्य रणे बालं क्व ते धर्मस्तदा गतः ॥ ८.९८.१२ ॥
अनेक महारथींनी युद्धात बालक अभिमन्यूला वेढून ठार मारले तेव्हा तुझा धर्म कुठे गेला होता?
8.98.13
यद्येष धर्मस्तत्र न विद्यते हि ।
किं सर्वथा तालुविशोषणेन।
अद्येह धर्म्याणि विधत्स्व सूत ।
तथापि जीवन्न विमोक्ष्यसे हि ॥ ८.९८.१३ ॥
तेथे धर्म नसेल तर पूर्णपणे टाळू कोरडे करून काय उपयोग? हे सूता, आता येथे धर्म्य कर्मे कर; तरीही तू जिवंत सुटणार नाहीस.
8.98.14
नलो ह्यक्षैर्निर्जितः पुष्करेण ।
पुनर्यशो राज्यमवाप वीर्यात्।
प्राप्तास्तथा पाण्डवा बाहुवीर्या… ।
त्सर्वैः समेताः परिवृत्तलोभाः ॥ ८.९८.१४ ॥
नलही फाशांनी पुष्कराकडून हरला होता; नंतर पराक्रमाने त्याने कीर्ती आणि राज्य पुन्हा मिळवले. त्याचप्रमाणे बाहुबळी पाण्डवही… तुम्हा सर्वांसह एकत्र येऊन, लोभ सोडून (राज्य) मिळवतील.
8.98.15
निहत्य शत्रून्समरे प्रवृद्धा… ।
न्ससोमका राज्यमवाप्नुयुस्ते।
तथा गता धार्तराष्ट्रा विनाशं ।
धर्माभिगुप्तैः सततं नृसिंहैः ॥ ८.९८.१५ ॥
युद्धात शत्रूंचा वध करून समृद्ध झालेले… सोमकांसह ते राज्य मिळवतील; आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र तसेच विनाशाला गेले, सदैव धर्माने रक्षिलेल्या नरसिंहांकडून (पराभूत झाले).
8.98.16
एवमुक्तस्तदा कर्णो वासुदेवेन भारत ।
लज्जयावनतो भूत्वा नोत्तरं किञ्चिदुक्तवान् ॥ ८.९८.१६ ॥
हे भारता, तेव्हा वासुदेवाने असे सांगितल्यावर कर्ण लाजेने मान खाली घालून काहीही उत्तर बोलला नाही.
8.98.17
क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठो धनुरुद्यम्य भारत ।
योधयामास वै पार्थं महावेगपराक्रमः ॥ ८.९८.१७ ॥
हे भारता, रागाने ओठ थरथरत असताना, धनुष्य उचलून, महावेग आणि पराक्रम असलेला तो पार्थाशी (अर्जुनाशी) युद्ध करू लागला.
8.98.18
ततोऽब्रवीद्वासुदेवः फल्गुनं पुरुषर्षभम् ।
दिव्यास्त्रेणैव निर्भिद्य पातयस्व महाबल ॥ ८.९८.१८ ॥
तेव्हा वासुदेव पुरुषश्रेष्ठ फाल्गुनाला म्हणाला— हे महाबला, दिव्य अस्त्राने त्याला भेदून पाडा.
8.98.19
एवमुक्तस्तु देवेन क्रोधमागात्तदाऽर्जुनः ।
मन्युमभ्याविशद्धोरं स्मृत्वा तत्तु धनञ्जयः ॥ ८.९८.१९ ॥
देवाने असे सांगितल्यावर तेव्हा अर्जुनाला राग आला. ते वचन आठवून धनंजय भयंकर संतापात बुडाला.
8.98.20
तस्य क्रुद्धस्य सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यस्तेजसोऽर्चिषः ।
प्रादुरासंस्तदा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.९८.२० ॥
हे राजा, रागावलेल्या त्याच्या सर्व छिद्रांतून तेव्हा तेजाच्या ज्वाळा प्रकट झाल्या; ते अद्भुतासारखे झाले.
8.98.21
तत्समीक्ष्य ततः कर्णो ब्रह्मास्त्रेण धनञ्जयम् ।
अभ्यवर्षत्पुनर्यत्नमकरोद्रथसर्जने ॥ ८.९८.२१ ॥
ते पाहून कर्णाने ब्रह्मास्त्राने धनंजयावर पुन्हा वर्षाव केला; रथयुद्धात पुन्हा प्रयत्न केला.
8.98.22
ब्रह्मास्त्रेणव तं पार्थो कवर्ष शरवृष्टिभिः ।
तदस्त्रमस्त्रेणावार्य प्रजहार च पाण्डवः ॥ ८.९८.२२ ॥
पार्थानेही ब्रह्मास्त्रानेच त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव केला; पांडवाने त्या अस्त्राला अस्त्राने अडवून नष्ट केले.
8.98.23
ततोऽन्यदस्त्रं कौन्तेयो दयितं जातवेदसः ।
मुमोच कर्णमुद्दिश्य तत्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ८.९८.२३ ॥
मग कुंतीपुत्राने जातवेदसाला (अग्नीला) प्रिय असे दुसरे अस्त्र कर्णाला लक्ष्य करून सोडले; ते आपल्या तेजाने प्रज्वलित झाले.
8.98.24
वारुणेन ततः कर्णः शमयामास पावक्रम् ।
जीमूतैश्च दिशः सर्वाश्चक्रे तिमिरदुर्दिनाः ॥ ८.९८.२४ ॥
मग कर्णाने वरुणास्त्राने अग्नी शांत केला; मेघांनी सर्व दिशांना अंधारलेल्या वादळी दिवसांसारखे केले.
8.98.25
पाण्डवेयस्त्वसम्भ्रान्तो वायव्यास्त्रेण वीर्यवान् ।
अपोवाह तदाऽभ्राणि राधेयस्य प्रपश्यतः ॥ ८.९८.२५ ॥
परंतु निर्भय पांडुपुत्र अर्जुनाने वायव्य अस्त्राने, राधेय कर्ण पाहत असताना, ते मेघ दूर उडवून टाकले.
8.98.26
ततः शरं महाघोरं ज्वलन्तिमिव पावकम् ।
आददे पाण्डुपुत्रस्य सूतपुत्रो जिघांसया ॥ ८.९८.२६ ॥
मग सूतपुत्र कर्णाने पांडुपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने प्रज्वलित अग्नीसारखा अतिभयंकर बाण उचलला.
8.98.27
योज्यमाने ततस्तस्मिन्बाणे धनुषि पूजिते ।
चचाल पृथिवी राजन्सशैलवनकानना ॥ ८.९८.२७ ॥
हे राजन्! त्या बाणाला पूजित धनुष्यावर जोडले जाताच पर्वत, वने व उपवनांसह पृथ्वी हादरली.
8.98.28
ववौ सशर्करो वायुर्दिशश्च रजसा वृताः ।
हाहाकारश्च संवज्ञे सुराणां दिवि भारत ॥ ८.९८.२८ ॥
वाळूमिश्रित वारा वाहू लागला; दिशा धुळीने भरून गेल्या. हे भारता! आकाशात देवांचा 'हाहाकार' उठला.
8.98.29
तमिगुं सन्धितं दृष्ट्वा सूतपुत्रेण मारिष ।
विषादं परमं जग्मुः पाण्डवा दीनचेतसः ॥ ८.९८.२९ ॥
हे पूज्य! सूतपुत्राने तो बाण धनुष्यावर जोडलेला पाहून पांडव अत्यंत विषादात बुडाले आणि दीनमनाचे झाले.
8.98.30
स सायकः कर्णभुजप्रमुक्तः ।
शक्राशनिग्रख्यरुचिः शिताग्रः।
मुलान्तरं प्राप्य धनञ्जयस्य ।
विवेश वल्मीकमिवोरमोत्तमः ॥ ८.९८.३० ॥
कर्णाच्या बाहूतून सुटलेला तो बाण इंद्राच्या वज्रासारख्या तेजाचा, तीक्ष्ण अग्रभागाचा होता; धनंजयाच्या (अर्जुनाच्या) कवचसंधीत पोहोचून तो श्रेष्ठ सर्प वारुळात शिरावा तसा शिरला.
8.98.31
स राढविद्धः समरे महात्मा ।
विधूर्णमानः श्लथहस्तगाण्डिवः।
चचाल वीभत्सुरमित्रमर्दनः ।
क्षितेः प्रकम्पे च यथाऽचलोत्तमः ॥ ८.९८.३१ ॥
युद्धात आघात बसलेला तो महात्मा डगमगला; हात सैल होऊन गांडीव सुटले, शत्रुमर्दन वीभत्सु (अर्जुन) थरथरला; भूकंपात श्रेष्ठ पर्वत हलावा तसे.
8.98.32
तदन्तरं प्राप्य वृषो महारथो ।
रथाङ्गसुर्वीगतमुज्जिहीर्षुः।
रथादवप्लुत्य निगृह्य दोर्भ्यां ।
शशाक दैवान्न महाबलोऽपि ॥ ८.९८.३२ ॥
त्या संधीचा फायदा घेऊन महारथी वृष (कर्ण) रथातून उडी मारून, जमिनीत रुतलेले रथचक्र दोन्ही हातांनी धरून वर उचलण्याचा प्रयत्न करू लागला; पण दैवामुळे त्या महाबलीलाही ते उचलता आले नाही.
8.98.33
ततः किरीटि प्रतिलभ्य संज्ञां ।
जग्राह बाणं यमदण्डकल्पम्।
ततोऽर्जुनः प्राञ्जलिकं महात्मा ।
ततोऽब्रवीद्वासुदेवोऽपि पार्थम् ॥ ८.९८.३३ ॥
नंतर किरीटी (अर्जुन) शुद्धीवर येऊन यमदंडासारखा बाण हाती घेतला. मग महात्मा अर्जुनाने हात जोडले; तेव्हा वासुदेवांनीही पार्थाशी बोलले.
8.98.34
महारथे रथचक्रे विमग्ने ॥ ८.९८.३४ ॥
महारथी (कर्णाचे) रथचक्र रुतले होते.
8.98.35
तं हस्तिकक्षाप्रवरं सुकेतुं ।
सुवर्णमुक्तामणिवज्रजुष्टम्।
कलाप्रकृष्टोत्तमशिल्पियत्नैः ।
कृतं सुरूपं तपनीयचित्रम् ॥ ८.९८.३५ ॥
हत्तीच्या अंबारीवरील श्रेष्ठ, सुंदर ती ध्वजा, सोने, मोती, मणी व हिरे यांनी अलंकृत, कलानिपुण उत्तम कारागिरांच्या परिश्रमाने घडवलेली आणि सोनेरी चित्रांनी सजलेली होती.
8.98.36
जयास्पदं तव सैन्यस्य नित्य… ।
ममित्रवित्रासनमीड्यरूपम्।
विख्यातमादित्यसुतस्य लोके ।
त्विषा समं पावकभानुचन्द्रैः ॥ ८.९८.३६ ॥
तुमच्या सैन्याच्या विजयाचे सदैव स्थान, शत्रूंना भयभीत करणारी, प्रशंसनीय रूप असलेली, सूर्यपुत्राची जगप्रसिद्ध ती ध्वजा, आपल्या तेजाने अग्नी, सूर्य व चंद्राच्या बरोबरीची होती.
8.98.37
ततः क्षुरप्रेण सुसंशितेन ।
सुवर्णपुङ्खेन हुताग्निवर्चसा।
श्रिया ज्वलन्तं ध्वजमुन्ममाथ ।
महारथस्याधिरथेः किरीटी ॥ ८.९८.३७ ॥
तेव्हा किरीटी (अर्जुन) याने सुसज्ज केलेल्या, सोनेरी पंखांच्या क्षुरप्र बाणाने, हवनाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, शोभेने झळाळणाऱ्या महारथी अधिरथपुत्राच्या (कर्णाच्या) ध्वजाला तोडून पाडले.
8.98.38
यशश्च दर्पश्च तथा प्रियाणि ।
सर्वाणि कार्याणि च तेन केतुना।
साकं कुरूणां हृदयानि चापतन् ।
बभूव हाहेति च निःस्वनो महान् ॥ ८.९८.३८ ॥
त्या ध्वजासह यश, अभिमान, सर्व प्रिय वस्तू आणि सर्व कार्येही कोसळली; कौरवांची हृदयेही सोबत कोसळली; तेव्हा 'हाय! हाय!' असा मोठा आक्रोश उठला.
8.98.39
द्वष्ट्वा ध्वजं पातितमाशुकारिणा ।
कुरुप्रवीरेण निकृत्तमाहवे।
नाशंसिरे सूतपुत्रस्य सर्वे ।
जयं तदा भारत ये त्वदीयाः ॥ ८.९८.३९ ॥
युद्धात कुरुवीर (अर्जुन) याने वेगाने तोडून पाडलेला ध्वज पाहून, हे भारता, तुमचे जे होते ते सर्व तेव्हा सूतपुत्राच्या (कर्णाच्या) विजयाची आशा सोडून देते झाले.
8.98.40
अथ त्वरन्कर्णवधाय पार्थो ।
महेद्रवज्रानलदण्डसन्निभम्।
आदत्त चाथाञ्जलिकं निषङ्गा… ।
त्सहस्ररश्मेरिव रश्मिमुत्तमम् ॥ ८.९८.४० ॥
मग कर्णाच्या वधासाठी घाई करणाऱ्या पार्थाने (अर्जुनाने) इंद्राच्या वज्रासारख्या आणि अग्निदंडासारख्या, सहस्ररश्मी सूर्याच्या उत्तम किरणासारखा अंजलिक बाण भात्यातून काढला.
8.98.41
मर्मच्छिदं शोणितमांसदिग्धं ।
वैश्वानरार्कप्रतिमं महार्हम्।
नराश्वनागासुहरं त्र्यरत्निं ।
षड्वाजमञ्जोगतिमुग्रवेगम् ॥ ८.९८.४१ ॥
तो बाण मर्मस्थळे भेदणारा, रक्त-मांसाने माखलेला, अग्नी आणि सूर्यासारखा, अतिमौल्यवान होता; मनुष्य, घोडे आणि हत्ती यांचे प्राण हरणारा, तीन हात लांब, सहा पंखांचा, सरळ आणि वेगवान गती असलेला, भयंकर वेग असलेला होता.
8.98.42
सहस्रनेत्राशनितुल्यवीर्यं ।
कालानलं व्यात्तमिवातिघोरम्।
पिनाकनारायणचक्रसन्निभं ।
भयङ्करं प्राणभृतां विनाशनम् ॥ ८.९८.४२ ॥
सहस्रनेत्र इंद्राच्या वज्राइतके पराक्रमी; पसरलेल्या मुखाच्या कालाग्नीसारखे अत्यंत भयंकर; पिनाक आणि नारायणाच्या चक्रासारखे; प्राणिमात्रांना भय देणारे व त्यांचा नाश करणारे.
8.98.43
जग्राह पार्थः स शरं प्रहृष्टो ।
यो देवसङ्घैरपि दुर्निवार्यः।
सम्पूजितो यः सततं महात्मा ।
देवासुरान्यो विजयेन्महेषुः ॥ ८.९८.४३ ॥
पार्थाने आनंदाने तो बाण उचलला; जो देवसमूहांनाही रोखता येत नाही, जो सदैव पूजिला जाणारा महात्मा आहे, देव-असुरांपैकी कोणालाही जिंकू शकणारा तो महाबाण.
8.98.44
तं वै प्रमृष्टं प्रसमीक्ष्य युद्धे ।
चचाल सर्वं सचराचरं जगत्।
कृत्स्नं जगत्स्वस्त्यृषयोऽभिचक्रु… ।
स्तमुद्यतं प्रेक्ष्य महाहवेषुम् ॥ ८.९८.४४ ॥
युद्धात पुसून चमकणाऱ्या त्या बाणाला पाहून चराचरासह सर्व जग कंपित झाले; ऋषींनी संपूर्ण जगताच्या कल्याणाची प्रार्थना केली… उभारलेल्या त्या महायुद्ध-बाणाला पाहून.
8.98.45
ततस्तु तं वै शरमप्रमेयं ।
गाण्डीवधन्वा धनुषि व्ययोजयत्।
युक्त्वा महास्त्रेण परेण चापं ।
विकृष्य गाण्डीवमुवाच सत्वरम् ॥ ८.९८.४५ ॥
तेव्हा गांडीवधारी त्या अप्रमेय बाणाला धनुष्यावर जोडले; परम महास्त्राने धनुष्य योजून, गांडीव ओढून त्वरेने म्हणाला.
8.98.46
अयं हास्त्रप्रहितो महाशरः ।
शरीरहृच्चासुहरश्च दुर्हृदः।
तपोऽस्ति तप्तं गुरवश्च तोषिता ।
मया यदीष्टं सुहुतं यदि श्रुतम् ॥ ८.९८.४६ ॥
हा महाबाण अस्त्राने प्रेरित आहे; देह भेदणारा आणि दुष्टांचे प्राण हरण करणारा. मी तप केले असेल, गुरूंना संतुष्ट केले असेल, यज्ञात उत्तम आहुती दिली असेल, शास्त्र ऐकले असेल, तर (हा बाण सफल होवो).
8.98.47
अनेन सत्येन निहन्त्वयं शरः ।
सुसंहितः कर्णमरिं ममोर्जितम्।
इत्यूचिवांस्तं प्रमुमोच बाणं ।
धनञ्जयः कर्णवधाय घोरम् ॥ ८.९८.४७ ॥
या सत्याच्या बळाने हा बाण माझा बलवान शत्रू कर्णाचा वध करो, उत्तम प्रकारे लक्ष्यबद्ध. असे बोलून धनंजयाने कर्णवधासाठी ते भयंकर बाण सोडले.
8.98.48
कृत्या ह्यथर्वाङ्गिरसी प्रचोदिता ।
यथा तथा त्वं जहि शात्रवं मम।
ब्रुवन्किरीटी तमतिप्रहृष्टो… ।
ऽसृजद्देवानां जयहेतुं महेषुम् ॥ ८.९८.४८ ॥
अथर्वाङ्गिरस मंत्रांनी प्रेरित कृत्येसारखे तू माझ्या शत्रूला ठार कर, असे म्हणून किरीटी अत्यंत आनंदित होऊन… देवांच्या विजयाचे कारण असलेले ते महान बाण सोडले.
8.98.49
जिघांसुरर्केन्दुसमप्रभावः ।
कर्णं वशी पाण्डवः क्षिप्रकारी।
ततो विमुक्तो बलिना महेषुः ।
प्रज्वालयामास नभो दिशश्च ॥ ८.९८.४९ ॥
सूर्य-चंद्रांसमान प्रभावाचा, कर्णाला मारू इच्छिणारा, संयमी व शीघ्रकारी पाण्डव. तेव्हा बलवानाने सोडलेल्या त्या महान बाणाने आकाश व दिशा प्रज्वलित केल्या.
8.98.50
सैन्यान्यनेकानि च विप्रमोह्य ।
गाण्डीवमुक्तेन ततो महात्मा।
तेनार्जुनस्तन्महनीयमस्य ।
शिरोऽहरत्सूतपुत्रस्य राजन् ॥ ८.९८.५० ॥
अनेक सैन्यांना पूर्णपणे गोंधळात टाकून, गाण्डीवातून सोडलेल्या त्या बाणाने महात्मा अर्जुनाने, हे राजा, सूतपुत्र कर्णाचे ते पूजनीय मस्तक छाटले.
8.98.51
कायश्च पश्चाद्धरणीं जगाम ॥ ८.९८.५१ ॥
आणि धड नंतर पृथ्वीवर पडले.
8.98.52
तदुद्यतादित्यसमानतेजसं ।
शरन्नभोमध्यगभास्करोपमम्।
वराङ्गमुर्व्यामपतच्चमुमूखे ।
दिवाकरोऽस्तादिव रक्तमण्डलः ॥ ८.९८.५२ ॥
उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी, शरद् आकाशाच्या मध्यभागी असलेल्या सूर्यासारखे ते श्रेष्ठ शरीर सैन्यासमोर भूमीवर पडले, जसा अस्ताला जाणारा तांबड्या मंडलाचा सूर्य पडतो.
8.98.53
ततोऽस्य देहं सततं सुखैधितं ।
सुरूपमत्यर्थसुखं सुगन्धि च।
परेण कृच्छ्रेण शिरः समत्यज… ।
द्गृहं महर्धीन्निवसन्निवेश्वरः ॥ ८.९८.५३ ॥
सदैव सुखात वाढलेला त्याचा देह, सुंदर रूपाचा, अत्यंत सुखद आणि सुगंधी, मोठ्या कष्टाने त्याने मस्तक सोडले; महान समृद्धीत राहणाऱ्या नगराधिपतीप्रमाणे.
8.98.54
शरैर्विभिन्नं व्यसु तत्सुवर्चसः ।
पपात कर्णस्य शरीमुच्छ्रितम्।
स्रवद्व्रणं गैरिकतोयविस्रवं ।
गिरेर्यथा वज्रहतं महाशिरः ॥ ८.९८.५४ ॥
बाणांनी विद्ध झालेला तो तेजस्वी देह निष्प्राण होऊन कर्णाचा उंच देह पडला; वाहत्या जखमांतून गैरिक पाणी वाहत असता, वज्राने आहत झालेल्या पर्वताच्या महान शिखराप्रमाणे।
8.98.55
देहाच्च कर्णस्य निपातितस्य ।
तेजः सूर्यं खं वितत्याविवेश।
तदद्भुतं सर्वमनुष्ययोधाः ।
संदृष्टवन्तो निहते स्म कर्णे ॥ ८.९८.५५ ॥
पडलेल्या कर्णाच्या देहातून तेज आकाशात सूर्याकडे पसरून प्रविष्ट झाले; कर्ण मारला गेला तेव्हा सर्व मानव योद्ध्यांनी तो अद्भुत प्रकार पाहिला.
8.98.56
ततः शङ्खान्पाण्डवा दध्मुरुच्चै… ।
र्दृष्ट्वा कर्णं पातितं फल्गुनेन।
तथैव कृष्णश्च धनञ्जयश्च ।
हष्टौ यमौ दध्मतुर्वारिजातौ ॥ ८.९८.५६ ॥
तेव्हा पांडवांनी मोठ्याने शंख वाजवले, अर्जुनाने कर्णाला पाडलेले पाहून; तसेच कृष्ण आणि धनंजय, आणि आनंदित झालेल्या यमजांनीही जलजात शंख फुंकले.
8.98.57
तं सोमकाः प्रेक्ष्य हतं शयानं ।
सैन्यैः सार्धं सिंहनादान्प्रचक्रुः।
तूर्याणि सञ्जघ्नुरतीव हृष्टा ।
वासांसि चैवादुधुवुर्भुजांश्च ॥ ८.९८.५७ ॥
मारला गेलेला पडलेला तो पाहून सोमक सैन्यांसह सिंहनाद करू लागले; अत्यंत हर्षित होऊन वाद्ये वाजवली, वस्त्रे आणि बाहू हलवले.
8.98.58
संवर्धयन्तश्च नरेन्द्र योधाः ।
पार्थं समाजग्मुरतीव हृष्टाः।
बलान्विताश्चापरे ह्यप्यनृत्य… ।
न्नन्योन्यमाश्लिष्य नदन्त ऊचुः ॥ ८.९८.५८ ॥
हे नरेंद्रा, योद्धे अर्जुनाची स्तुती करीत अत्यंत आनंदाने त्याच्याकडे आले. बलवान इतरही नाचले; एकमेकांना आलिंगन देऊन गर्जना करीत ते बोलले.
8.98.59
दृष्ट्वा तु कर्णं भुवि वा विपन्नं ।
कृत्तं रथात्सायकैरर्जुनस्य।
महानिलेनाद्रिमिवापविद्वं ।
यज्ञावसानेऽग्निमिव प्रशान्तम् ॥ ८.९८.५९ ॥
अर्जुनाच्या बाणांनी रथावरून कापला जाऊन जमिनीवर पडलेला कर्ण पाहिला; महावायूने पाडलेल्या पर्वताप्रमाणे, यज्ञाच्या समाप्तीनंतर शांत झालेल्या अग्नीप्रमाणे.
8.98.60
तदाननं सूर्यसुतस्य राज… ।
न्विभ्राजते पद्मिवावनालम्।
रराज कर्णस्य शिरो निकृत्त… ।
मस्तंगतं भास्करस्येव बिम्बम् ॥ ८.९८.६० ॥
सूर्यपुत्र (कर्ण)चे ते मुख…… देठासह तोडलेल्या कमळासारखे चमकले. कर्णाचे छाटलेले मस्तक मावळत्या सूर्यबिंबासारखे शोभले.
8.98.61
शरैराचितसर्वाङ्गः शोणितौघपरिप्लुतः ।
रराज देहः कर्णस्य स्वरश्मिभिरिवांशुमान् ॥ ८.९८.६१ ॥
बाणांनी सर्वांग व्यापलेला, रक्ताच्या प्रवाहात न्हालेला कर्णाचा देह स्वतःच्या किरणांनी तेजस्वी सूर्यासारखा शोभला.
8.98.62
प्रताप्य सेनामामित्रीं दीप्तैः शरगभस्तिभिः ।
बलिनार्जुनकालेन नीतोऽस्तं कर्णभास्करः ॥ ८.९८.६२ ॥
शत्रुसेनेला आपल्या तेजस्वी बाणकिरणांनी तापवणारा कर्णरूपी सूर्य, बलवान अर्जुनरूप कालाने अस्ताला नेला गेला.
8.98.63
अस्तं गच्छन्यथाऽदित्यः प्रभामादाय गच्छति ।
तथा जीवितमाहाय कर्णस्येषुर्जगाम सः ॥ ८.९८.६३ ॥
सूर्य मावळताना आपले तेज घेऊन जातो, त्याप्रमाणे तो बाण कर्णाचा प्राण घेऊन गेला.
8.98.64
अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतपुत्रस्य मारिष ।
छिन्नमञ्जलिकेनाजौ सोत्सेधमपतच्छिरः ॥ ८.९८.६४ ॥
हे मान्यवर, अपराह्नी सूतपुत्र कर्णाचे मस्तक युद्धात अंजलिक बाणाने छाटले जाऊन उंचावरून पडले.
8.98.65
उपर्युपरि सैन्यानां विनिघ्नन्नितराञ्जनान् ।
शिरः कर्णस्य सोऽत्सेधमिषुः सोप्यहरद्द्रुतम् ॥ ८.९८.६५ ॥
सैन्यांच्या वरून इतरांना मारत तो बाणही कर्णाचे उंच मस्तक वेगाने घेऊन गेला.
8.98.66
कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां ।
शराचितं शोणितदिग्धगात्रम्।
दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराज… ।
श्छिन्नध्वजेनाथ ययौ रथेन ॥ ८.९८.६६ ॥
शूर कर्ण पृथ्वीवर पडलेला, बाणांनी व्यापलेला आणि रक्ताने माखलेल्या शरीराने निजलेला पाहून मद्रराज… मग तुटक्या ध्वजाच्या रथाने निघून गेला.
8.98.67
हते कर्णे कुरवः प्राद्रवन्त ।
भयार्दिता गाढविद्धाश्च सङ्ख्ये।
अवेक्षमाणा मुहुरर्जुनस्य ।
ध्वजं महान्तं वपुषा ज्वलन्तम् ॥ ८.९८.६७ ॥
कर्ण मारला गेल्यावर कौरव भयाने पीडित होऊन आणि युद्धात खोलवर जखमी होऊन पळू लागले; अर्जुनाच्या मोठ्या, तेजस्वी ध्वजाकडे वारंवार पाहत.
8.98.68
तच्छिरो भरतश्रेष्ठ शोभयामास मेदिनीम् ।
यदृच्छयेव पतितं मण्डलं चाण्डदीधितेः ॥ ८.९८.६८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ते मस्तक पृथ्वीला शोभवत होते, जणू योगायोगाने पडलेले सूर्यमंडल.
8.98.69
तं दृष्ट्वा समरविमर्द लब्धनिद्रं ।
दष्टोष्ठं रुधिरपीरतकातराक्षम्।
राधेयं रथवरपृष्ठसन्निषण्णं ।
हीनांशुर्दिवसकरो मुहूर्तमासीत् ॥ ८.९८.६९ ॥
युद्धात चिरडलेल्या, झोप लागलेल्या, ओठ चावलेल्या, रक्ताने पिवळ्या झालेल्या भयभीत डोळ्यांच्या राधेयाला उत्तम रथाच्या मागच्या भागावर बसलेले पाहून सूर्य क्षणभर किरणहीन झाला.
8.98.70
निःशब्दतूर्यं हतयोधमुख्यं ।
प्रशान्तदर्पं धृतराष्ट्रसैन्यम्।
न शोभते सूर्यसुतेन हीनं ।
वृन्दं ग्रहाणामिव चन्द्रहीनम् ॥ ८.९८.७० ॥
युद्धातील नगारे व शंख मुके झाले; प्रमुख योद्धे मारले गेले; धृतराष्ट्राच्या सैन्याचा अभिमान शांत झाला. सूर्यपुत्र (कर्ण) नसलेले ते सैन्य चंद्राविना ग्रहांच्या समूहासारखे शोभाहीन दिसते.
8.98.71
सहस्रनेत्रप्रतिमानकर्मणः ।
सहस्रपत्रप्रतिमाननं शुभम्।
सहस्ररश्मिर्दिवसक्षये यथा ।
तथाऽपतत्कर्णशिरो वसुन्धराम् ॥ ८.९८.७१ ॥
हजार नेत्रांच्या (इंद्रा)सारखी कर्मे करणाऱ्या, हजार पाकळ्यांच्या कमळासारखे सुंदर मुख असलेल्या (कर्णाचे) मस्तक, दिवसाच्या शेवटी सहस्ररश्मी सूर्य पडावा तसे पृथ्वीवर पडले.
8.98.72
व्यूढोरस्कं कमलवदनं तप्तहेमावभासं ।
कर्णं दृष्ट्वा भुवि निपतितं पार्थबाणाभितप्तम्।
पांसुग्रस्तं मलिनमसकृत्पुत्रमन्वीक्षमाणो ।
मन्दम्मन्दं व्रजति सविता मन्दिरं मन्दरश्मिः ॥ ८.९८.७२ ॥
विशाल छाती, कमलमुख आणि तापवलेल्या सोन्यासारखी कांती असलेला कर्ण पार्थाच्या बाणांनी होरपळून भूमीवर पडलेला पाहून, धुळीने माखलेल्या आपल्या पुत्राकडे वारंवार पाहत, मंद किरणांचा सूर्य हळूहळू आपल्या मंदिराकडे, म्हणजे आपल्या निवासाकडे जात आहे.