Mahābhārata · Adhyāya 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
Tras inclinarse ante Nārāyaṇa, y ante Nara, el mejor de los hombres, y asimismo ante la diosa Sarasvatī, entonces se debe proclamar la victoria (de la obra).
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
Cuando Karṇa fue así derribado en la batalla por Savyasācin (Arjuna), ¿qué hicieron los pocos kurus que quedaban, oh dvija?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
Al ver su ejército siendo desgarrado por los Pāṇḍavas, ¿qué sufrió el rey Suyodhana (Duryodhana), llegado su momento, oh kaurava?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
Deseo oír esto; cuéntamelo, oh el mejor de los dvijas. Pues no me saciO escuchando las grandes hazañas de mis antepasados.
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
Entonces, oh rey, muerto Karṇa, Suyodhana, hijo de Dhṛtarāṣṭra, se hundió profundamente en un océano de dolor y quedó completamente desesperado.
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
Lamentándose una y otra vez, '¡Ay Karṇa! ¡Ay Karṇa!', se dirigió con dificultad a su campamento junto con los reyes que quedaban.
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
Aunque era consolado con razones fijadas por las escrituras, oh rey, él, deseando la gloria, seguía recordando al hijo del auriga (Karṇa).
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
Considerando al destino poderoso, y decidido para la batalla cuando llegó la clara aurora, partió de nuevo hacia el combate.
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
Habiendo designado debidamente a Śalya como comandante del ejército, el mejor de los reyes partió a la batalla con los reyes supervivientes.
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
Entonces, oh mejor de los Bharatas, surgió una batalla feroz entre los ejércitos de los Kurus y los Pāṇḍavas, semejante a la batalla de dioses y demonios.
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
Entonces, oh gran rey, Śalya, tras causar matanza en la batalla, fue derribado al mediodía en el ejército pāṇḍava por el rey del dharma (Yudhiṣṭhira).
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
Entonces el rey Duryodhana, retirándose del campo de batalla con sus parientes muertos, entró en aquel terrible lago por miedo a sus enemigos.
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
Entonces, a la hora de la tarde de aquel día, los grandes guerreros en carro lo rodearon; llamado desde el lago para la batalla, fue derribado por Bhīmasena.
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
Cuando aquel héroe fue muerto, los tres grandes arqueros — Kṛtavarman, Kṛpa y Drauṇi, el hijo de Droṇa — abatieron en batalla a los soldados de los Pāṇḍavas.
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
Entonces, al mediodía, Sañjaya llegó desde el campamento y entró en la ciudad, abatido y lleno de dolor y pesar.
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
Habiendo entrado en la ciudad, el auriga Sañjaya, afligido, alzó ambos brazos y, temblando, entró en la morada del rey.
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
Corriendo allí, vio a aquellos toros entre los hombres, con la mente perdida, como enloquecidos, muy afligidos por el dolor.
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
Al ver a aquellos hombres, muy afligido, habló de inmediato: "¡Ay! ¡Estoy arruinado por la muerte del magnánimo!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
¡Ay! El tiempo es muy poderoso y su curso es supremo, pues allí fueron muertos todos los reyes, iguales en fuerza a Śukra.
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
¡Oh rey! Al ver a Sañjaya, todo el pueblo de la ciudad, agitado por el temor, lloró en voz alta gritando: "¡Ay, rey!"
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
¡Oh tigre entre los hombres! Al oír que el rey había sido muerto, un gran clamor de angustia se alzó por todas partes en aquella ciudad, hasta entre los niños.
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
Así, el auriga turbado entró en la residencia real y vio al mejor de los reyes, el señor ciego de la visión de sabiduría.
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
¡Oh mejor de los Bharatas! Vio al rey sin culpa sentado, rodeado por todas partes por sus nueras, por Gāndhārī, por Vidura y también por otros, amigos y parientes que deseaban su bienestar.
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
Meditando precisamente en la muerte de Karṇa, llorando, pronunció estas palabras al rey, ¡oh Janamejaya!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
Con el ánimo poco alegre, el auriga, con la voz ahogada en lágrimas, habló: "Soy Sañjaya, tigre entre los hombres, toro de los Bharatas; reverencia a ti."
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
Śalya, señor de los Madra, ha sido muerto, y Śakuni, hijo de Subala; y Ulūka, hijo de Kaitavya, de firme valor, tigre entre los hombres.
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
Todos los Saṃśaptaka han sido muertos; los Kāmboja, junto con los Śaka, y los bárbaros, los pueblos de las montañas y los Yavana han sido derribados.
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
Gran rey, los del este han sido muertos, y los del sur por completo; todos los del norte han sido muertos, y también los del oeste, oh mejores de los hombres. Reyes y príncipes, todos completamente muertos, oh rey.
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
El hijo de Karṇa, el héroe Satyasena, de gran fuerza, ha sido muerto.
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
El rey Duryodhana ha sido muerto, tal como declaró el Pāṇḍava. … Gran rey, yace cubierto de polvo.
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…muertos… Śikhaṇḍin y el invicto; Uttamaujas, Yudhāmanyu, y asimismo todos los Prabhadrakas.
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
También los Pāñcālas y los Cedis fueron aniquilados, oh tigre entre los hombres; todos tus hijos y los hijos de Draupadī fueron muertos, oh Bhārata.
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
Todos los hombres fueron completamente muertos y los elefantes derribados; también los aurigas, oh tigre entre los hombres, y los caballos fueron muertos en la batalla.
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
…el campamento de los Rāvaṃjāvakas quedó reducido, oh señor, cuando los Pāṇḍavas y los héroes se encontraron unos con otros.
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…solo quedaron mujeres; el mundo quedó desconcertado por el tiempo. De los Pāṇḍavas quedaron siete, y de los hijos de Dhṛtarāṣṭra tres guerreros en carro.
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
Aquellos cinco hermanos, Vāsudeva, Sātyaki, Kṛpa, Kṛtavarman, y Drauṇi, el mejor de los vencedores.
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
Estos, oh gran rey, mejor de los reyes, son los guerreros de carro que quedan; de las ocho y diez akṣauhiṇīs, no hay duda.
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
Estos que quedaban, oh gran rey, y todos los demás han ido a la muerte. Oh toro de los Bharatas, el mundo entero ha sido abatido por el tiempo; con Duryodhana al frente, todos los hombres fueron muertos.
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
Al oír esta cruel palabra, Dhṛtarāṣṭra, señor de los hombres, rey de reyes, cayó al suelo sin aliento.
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
Cuando aquel héroe cayó, también Vidura, de gran fama, oh gran rey, cayó, agotado por el dolor y la calamidad.
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
Gāndhārī, la muy afortunada, y todas las mujeres de los Kurus, al oír esta palabra terrible, cayeron de repente al suelo.
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
Entonces la asamblea de reyes yacía sin sentido en el suelo, abatida, lamentándose, como una pintura colocada sobre tela.
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
Entonces el rey Dhṛtarāṣṭra, señor de la tierra, con dificultad recobró poco a poco el aliento, consumido por la desgracia de sus hijos.
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
Recobrado el aliento, el rey, tembloroso y profundamente afligido, miró en todas direcciones y dijo estas palabras a Kṣattṛ.
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
Oh Kṣattṛ, de gran sabiduría, toro de los Bharatas, sabe que tú eres mi refugio, yo que estoy totalmente privado de hijos y sin protector. Habiendo dicho esto, volvió a caer, inconsciente.
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
Al verlo caído de ese modo, algunos de sus parientes lo rociaron con agua fría y lo abanicaron con abanicos.
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
Pero tras mucho tiempo el señor de los hombres se recuperó; el protector de la tierra, consumido por la desgracia de sus hijos, permaneció en silencio.
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
Suspirando como una serpiente, el rey quedó como alguien arrojado a una vasija.
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
También Sañjaya lloró allí, al ver al rey afligido; y asimismo todas las mujeres y la gloriosa Gāndhārī.
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
Entonces, tras largo tiempo, Dhṛtarāṣṭra dijo estas palabras a Vidura, mejor de los hombres, desvanecido una y otra vez:
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
Que se vayan todas las mujeres y la gloriosa Gāndhārī; y que se vayan también todos estos amigos. Mi mente se desvanece en gran manera.
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
Así interpelado, Vidura, toro de los bharatas, despidió gentilmente a aquellas mujeres, estando él mismo desvanecido una y otra vez.
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
Entonces, mejor de los bharatas, todas las mujeres y todos los amigos salieron, habiendo visto al rey afligido.
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
Entonces el señor de los hombres, abrasador de enemigos, recobrando allí el sentido, agitado por la angustia —«¿Qué refugio me quedará ahora?»— preguntó a Sañjaya, que lloraba allí, profundamente afligido.
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
Al ver a Sañjaya con las manos juntas, llorando una y otra vez, Vidura hizo salir a los parientes y a las mujeres y volvió a entrar.
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
El mayordomo Vidura consoló al rey, que se afligía una y otra vez, con palabras dulces.