મહાભારત · અધ્યાય 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
નારાયણને અને નરોમાં શ્રેષ્ઠ નરને નમસ્કાર કરીને, તેમજ દેવી સરસ્વતીને નમસ્કાર કરીને, પછી 'જય' (ગ્રંથ) ઉચ્ચારવો જોઈએ.
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
આ રીતે યુદ્ધમાં સવ્યસાચી (અર્જુન)એ કર્ણને પાડી નાખ્યા પછી, થોડા જ બચેલા કૌરવોએ શું કર્યું, હે દ્વિજ?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
પાંડવો દ્વારા સેનાને વિદીર્ણ થતી જોઈને રાજા સુયોધન (દુર્યોધન)એ, યોગ્ય સમયે, શું પ્રાપ્ત કર્યું, હે કૌરવ?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
આ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે દ્વિજોત્તમ, તે મને કહો. પૂર્વજોનું મહાન ચરિત્ર સાંભળીને હું તૃપ્ત થતો નથી.
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
પછી, હે રાજન, કર્ણ હણાયા પછી, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર સુયોધન ઊંડા શોકસાગરમાં ડૂબી ગયો અને સર્વ રીતે નિરાશ થયો.
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
'હા કર્ણ! હા કર્ણ!' એમ વારંવાર શોક કરતાં, બચેલા રાજાઓ સાથે મુશ્કેલીથી તે પોતાના છાવણી તરફ ગયો.
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
શાસ્ત્રનિશ્ચિત હેતુઓથી આશ્વાસન અપાતું હોવા છતાં, હે રાજન, વૈભવની ઇચ્છા રાખનારો તે સૂતપુત્ર (કર્ણ)નું સ્મરણ કરતો રહ્યો.
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
દૈવને બળવાન માનીને, નિર્મળ પ્રભાતે, યુદ્ધમાં નિશ્ચય કરીને તે ફરી યુદ્ધ માટે નીકળ્યો.
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
શલ્યને વિધિપૂર્વક સેનાપતિ બનાવીને, શ્રેષ્ઠ રાજા બચેલા રાજાઓ સાથે યુદ્ધ માટે નીકળ્યો.
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કૌરવ અને પાંડવ સેનાઓ વચ્ચે દેવાસુર યુદ્ધ સમાન અતિ ભયંકર યુદ્ધ થયું.
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
પછી, હે મહારાજ, યુદ્ધમાં સંહાર કરનાર શલ્ય મધ્યાહ્ને પાંડવ સેનામાં ધર્મરાજ (યુધિષ્ઠિર) દ્વારા પાડી દેવાયો.
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
પછી રાજા દુર્યોધન, મરાયેલા બંધુઓ સાથે રણભૂમિમાંથી પાછો ફરીને, શત્રુના ભયથી તે ભયંકર સરોવરમાં પ્રવેશ્યો.
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
પછી તે દિવસના અપરાહ્ન સમયે મહારથીઓએ તેને ઘેરી લીધો; સરોવરમાંથી યુદ્ધ માટે બોલાવાતા ભીમસેને તેને પાડી દીધો.
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
તે વીર માર્યો ગયા પછી મહાધનુર્ધર ત્રણેય — કૃતવર્મા, કૃપ અને દ્રોણપુત્ર — યુદ્ધમાં પાંડવ સૈનિકોનો સંહાર કર્યો.
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
પછી પૂર્વાહ્ન સમયે છાવણીમાંથી આવેલા સંજય દીન, દુઃખ અને શોકથી ભરેલા થઈને નગરમાં પ્રવેશ્યા.
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
નગરમાં પ્રવેશીને દુઃખી સારથિ સંજયે બંને ભુજાઓ ઊંચી કરી, ધ્રૂજતા રાજાના નિવાસમાં પ્રવેશ કર્યો.
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
ત્યાં દોડતા પુરુષશ્રેષ્ઠોને તેણે જોયા — જાણે મન ગુમાવી બેઠેલા, ઉન્મત્ત, શોકથી અત્યંત દુઃખી.
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
તે માણસોને જોતાં જ અત્યંત દુઃખી થઈને તે તરત બોલ્યો — "અરેરે! મહાત્માના નિધનથી હું નાશ પામ્યો છું!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
અરેરે! કાળ અત્યંત બળવાન છે અને તેની ગતિ પણ પરમ છે; શુક્ર સમાન બળવાળા સર્વ રાજાઓ ત્યાં માર્યા ગયા.
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
હે રાજન્, નગરના સર્વ લોકો સંજયને જોઈને ભયથી વ્યાકુળ થઈ "હા રાજન!" એમ કહી મોટેથી રડી પડ્યા.
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર! મરાયેલા રાજાના સમાચાર સાંભળી બાળકોથી લઈને તે આખા નગરમાં ચારેય બાજુ મોટો આર્તનાદ થયો.
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
એ જ રીતે વ્યાકુળ થયેલ તે સારથી રાજભવનમાં પ્રવેશીને પ્રજ્ઞાચક્ષુ, નૃપશ્રેષ્ઠ, ઈશ્વર સમાન રાજાને જોયા.
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! નિર્દોષ રાજાને બેઠેલા જોયા; તેમની ચારે બાજુ પુત્રવધૂઓ, ગાંધારી, વિદુર અને અન્ય હિતૈષી મિત્રો તથા સ્વજનો ઘેરાયેલા હતા.
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
કર્ણના મૃત્યુનું જ ધ્યાન ધરતાં, રડતાં રડતાં જ તેમણે તે રાજાને આ વાત કહી — હે જનમેજય!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન મન વિના સૂત સંજય આંસુથી રૂંધાયેલા અવાજે બોલ્યા: "હે નરવ્યાઘ્ર, ભરતર્ષભ, હું સંજય છું; આપને નમસ્કાર."
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
મદ્રદેશના અધિપતિ શલ્ય હણાયા, સુબલનો પુત્ર શકુનિ પણ; હે પુરુષવ્યાઘ્ર, દૃઢવિક્રમી કૈતવ્યનો પુત્ર ઉલૂક પણ.
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
સંશપ્તકો બધા હણાયા; કંબોજો શકો સાથે હણાયા; મ્લેચ્છો, પર્વતવાસીઓ અને યવનો પણ પાડી દેવાયા.
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
હે મહારાજ, પૂર્વના લોકો હણાયા; દક્ષિણના પણ સંપૂર્ણપણે; ઉત્તરના બધા હણાયા; હે નરોત્તમો, પશ્ચિમના પણ. રાજાઓ અને રાજકુમારો બધા સંપૂર્ણપણે હણાયા, હે નૃપ.
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
કર્ણનો પુત્ર શૂર, મહાબળવાન સત્યસેન હણાયો.
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
પાંડવે કહ્યું હતું તેમ જ રાજા દુર્યોધન હણાયો. … હે મહારાજ, તે ધૂળમાં ખરડાઈને સૂતો છે.
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…હણાયા… શિખંડી અને અપરાજિત. ઉત્તમૌજા, યુધામન્યુ તથા સર્વ પ્રભદ્રકો.
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, પાંચાલ અને ચેદિઓ પણ સંહારાયા. હે ભારત, તારા સર્વ પુત્રો અને દ્રૌપદીના સર્વ પુત્રો પણ હણાયા.
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
સર્વ માણસો સંપૂર્ણપણે હણાયા, હાથીઓ પાડી દેવાયા. હે નરવ્યાઘ્ર, રથીઓ તથા ઘોડાઓ પણ યુદ્ધમાં હણાયા.
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
નિ… હે પ્રભો, પાંડવો અને શૂરો પરસ્પર ભિડાઈને રાવંજાવકોની છાવણી નષ્ટ કરાઈ.
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…ફક્ત સ્ત્રીઓ શેષ રહી; કાળથી જગત મોહિત થયું. પાંડવોમાંથી સાત બચ્યા, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોમાંથી ત્રણ રથી.
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
તે પાંચ ભાઈઓ, વાસુદેવ, સાત્યકિ, કૃપ, કૃતવર્મા અને વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રૌણિ.
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
હે મહારાજ, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આ જ શેષ રથીઓ છે; આઠ અને દસ અક્ષૌહિણી સેનાઓમાંથી બચેલા આ જ છે, તેમાં સંશય નથી.
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
હે મહારાજ, શેષ અને બીજા બધા મૃત્યુ પામ્યા. હે ભરતર્ષભ, કાળ દ્વારા આખું જગત જ હણાયું; દુર્યોધનને આગળ કરીને સૌ મનુષ્યો મરાયા.
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
આ ક્રૂર વચન સાંભળીને જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્ર, રાજેન્દ્ર, પ્રાણહીન થઈને ધરતી પર પડી ગયા.
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
તે વીર પડ્યા પછી મહાયશસ્વી વિદુર પણ, હે મહારાજ, શોક અને વ્યસનથી ક્ષીણ થઈને પડી ગયા.
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
મહાભાગા ગાંધારી અને બધી કુરુ સ્ત્રીઓ આ અતિ ઘોર વચન સાંભળીને અચાનક ધરતી પર પડી ગઈ.
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
ત્યારે રાજમંડળ બેભાન થઈને ધરતી પર પડી ગયું; વિલાપથી આઘાત પામેલું તે વસ્ત્ર પર ચિતરેલા ચિત્ર જેવું લાગતું હતું.
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
ત્યારે રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર, મહીપતિ, મહામુશ્કેલીએ ધીમે ધીમે પ્રાણ પાછા મેળવ્યા; પુત્રોના વિનાશથી તે ક્ષીણ થયેલા હતા.
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
પ્રાણ પાછા મેળવીને તે રાજા ધ્રૂજતો, અત્યંત દુઃખી થઈને, બધી દિશાઓ જોઈને ક્ષત્તાને આ વચન બોલ્યો.
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ ક્ષત્તા, ભરતશ્રેષ્ઠ, તું જ મારો આશ્રય છે એમ જાણ; પુત્રોથી સંપૂર્ણ વંચિત, અત્યંત અનાથ એવા મારા માટે. આમ કહીને તે ફરી બેભાન થઈ પડી ગયો.
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
તેને આ રીતે પડેલો જોઈને તેના જે કોઈ સગાં હતા, તેમણે ઠંડું પાણી છાંટ્યું અને પંખાથી પવન નાખ્યો.
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
પણ લાંબા સમય પછી તે નરાધિપ સ્વસ્થ થયો; પુત્રોના વિનાશથી ક્ષીણ થયેલો તે મહીપાલ મૌન બેસી રહ્યો.
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
સાપની જેમ નિસાસા નાખતો, ઘડામાં નાખેલા પ્રાણીની જેમ તે રાજા થઈ ગયો.
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
ત્યાં સંજય પણ આતુર રાજાને જોઈને રડ્યા. એ જ રીતે બધી સ્ત્રીઓ અને યશસ્વિની ગાંધારી પણ રડ્યાં.
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
પછી લાંબા સમય પછી ધૃતરાષ્ટ્રે વિદુરને આ વચન કહ્યું — હે નરશ્રેષ્ઠ, વારંવાર મોહ પામતા.
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
બધી સ્ત્રીઓ અને યશસ્વિની ગાંધારી જાય; આ બધા મિત્રો પણ જાય. મારું મન અત્યંત મોહ પામે છે.
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
આમ કહેવાતાં વિદુરે, હે ભરતર્ષભ, એ સ્ત્રીઓને ધીમે ધીમે વિદાય આપી; તે વારંવાર મોહ પામતો હતો.
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
પછી, હે ભરતસત્તમ, આતુર રાજાને જોઈને બધી સ્ત્રીઓ અને બધા મિત્રો બહાર નીકળી ગયાં.
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
પછી ત્યાં શત્રુઓને તપાવનાર નરપતિએ ભાન પામીને, 'હવે મારો આશરો શો હશે?' એવી ચિંતાથી ભરાઈને, ત્યાં રડતા અત્યંત આતુર સંજયને પૂછ્યું.
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
હાથ જોડીને વારંવાર રડતા સંજયને જોઈને, સંબંધીઓ અને સ્ત્રીઓને બહાર મોકલીને વિદુર ફરી અંદર પ્રવેશ્યા.
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
શોક કરતા રાજાને અને વારંવાર શોક કરતા તેમને ક્ષત્તા (વિદુર) મધુર વચનોથી આશ્વાસન આપ્યું.