ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ 'ਜਯ' (ਗ੍ਰੰਥ) ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਦੁਆਰਾ ਕਰਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬਚੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ (ਦੁਰਯੋਧਨ) ਨੇ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਕੌਰਵ?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
'ਹਾਏ ਕਰਨ! ਹਾਏ ਕਰਨ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਗਿਆ।
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਭੂਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ਸੂਤਪੁੱਤਰ (ਕਰਨ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
ਦੈਵ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਮੰਨ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ।
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਰਗਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਲ੍ਯ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮਰਾਜ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ।
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਤਿੰਨੇ — ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ — ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
ਫਿਰ ਪੂਰਬਾਹਣ ਸਮੇਂ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੰਜੈ ਦੁਖੀ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਸੂਤ ਸੰਜੈ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਦੌੜਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ — ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ।
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ — "ਅਹੋ! ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਨਿਧਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
ਹਾਏ! ਕਾਲ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਪਰਮ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰਾਜੇ ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ "ਹਾ ਰਾਜਨ!" ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ।
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ! ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਡਾ ਵਿਰਲਾਪ ਹੋਇਆ।
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਾਰਥੀ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਿਆਚਕਸ਼ੂ, ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਈਸ਼ਵਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰਹਾਂ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
ਕਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧਰਦਿਆਂ, ਰੋਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ — ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੂਤ ਸੰਜਯ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਸੰਜਯ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।"
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
ਮਦਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਲਯ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸੁਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਵੀ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਤਵਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਲੂਕ ਵੀ।
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
ਸੰਸ਼ਪਤਕ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਕੰਬੋਜ ਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਮਲੇਛ, ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਯਵਨ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਹੇ ਨਰੋਤਮੋ, ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੀ। ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ।
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਮਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਸਤਯਸੇਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। … ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੜਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…ਮਾਰੇ ਗਏ… ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ। ਉੱਤਮੌਜਾ, ਯੁਧਾਮਨਿਊ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭਦ੍ਰਕ।
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਚੇਦੀ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਹਾਥੀ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਰਥੀ ਵੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
ਨਿ… ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜ ਕੇ ਰਾਵੰਜਾਵਕਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਬਚੀਆਂ; ਕਾਲ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਬਚੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਰਥੀ।
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
ਉਹ ਪੰਜ ਭਰਾ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਾਤਿਅਕੀ, ਕ੍ਰਿਪ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੌਣਿ।
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹੀ ਬਾਕੀ ਰਥੀ ਹਨ; ਅੱਠ ਅਤੇ ਦਸ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੇ ਇਹੀ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਬਾਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
ਇਹ ਕਰੂਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਵਿਦੁਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਵਿਪਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
ਮਹਾਭਾਗਾ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਰੂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜਮੰਡਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਹੀਪਤੀ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਵਾਪਸ ਪਾਏ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
ਸਾਹ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਸ਼ੱਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਜਾਣ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੜੇ, ਬਹੁਤ ਬੇਸਹਾਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਕੀਤੀ।
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਹੀਪਾਲ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ।
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ, ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵਾਂਗ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
ਉੱਥੇ ਸੰਜਯ ਵੀ ਆਤੁਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਵੀ ਰੋਈਆਂ।
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ — ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ।
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਸੱਤਮ, ਆਤੁਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ।
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਰਪਤੀ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, 'ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?' ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਂਦੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਗਏ।
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।