మహాభారతం · అధ్యాయం 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
నారాయణునికి, నరులలో శ్రేష్ఠుడైన నరునికి నమస్కరించి, దేవి సరస్వతికీ నమస్కరించి, తరువాత 'జయ' (గ్రంథాన్ని) ఉచ్చరించాలి.
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
ఈ విధంగా యుద్ధంలో సవ్యసాచి (అర్జునుడు) చేత కర్ణుడు కూలగా, కొద్దిమంది మాత్రమే మిగిలిన కౌరవులు ఏమి చేశారు, ఓ ద్విజా?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
పాండవులచే సైన్యం ఛిన్నభిన్నమవుతుండటం చూసిన రాజు సుయోధనుడు (దుర్యోధనుడు), నిర్ణీత కాలం రాగా, ఏమి పొందాడు, కౌరవా?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
దీనిని నేను వినాలనుకుంటున్నాను, ఓ ద్విజోత్తమా, అది నాకు చెప్పండి. పూర్వీకుల గొప్ప చరితలను వింటూ నేను తృప్తి చెందను.
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
తరువాత, ఓ రాజా, కర్ణుడు హతమవగా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు సుయోధనుడు తీవ్ర శోకసముద్రంలో మునిగి, అన్ని విధాలా నిరాశచెందాడు.
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
'అయ్యో కర్ణా! అయ్యో కర్ణా!' అంటూ పదే పదే విలపిస్తూ, మిగిలిన రాజులతో కష్టంగా తన శిబిరానికి వెళ్ళాడు.
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
శాస్త్రసమ్మతమైన హేతువులతో ఓదార్చబడినప్పటికీ, ఓ రాజా, వైభవాన్ని కోరుకున్న అతడు సూతపుత్రుడిని (కర్ణుడిని) స్మరిస్తూనే ఉన్నాడు.
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
అతడు దైవాన్ని బలవంతమైనదిగా భావించి, నిర్మలమైన ప్రభాతంలో, యుద్ధంలో నిశ్చయించుకుని, మళ్లీ యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
శల్యుడిని విధ్యుక్తంగా సేనాపతిగా నియమించి, ఉత్తమ రాజు మిగిలిన రాజులతో కలసి యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
అప్పుడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, కౌరవ పాండవ సేనల మధ్య దేవాసుర యుద్ధంతో సమానమైన అతి భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
అప్పుడు, ఓ మహారాజా, యుద్ధంలో మారణహోమం సృష్టించిన శల్యుడు మధ్యాహ్నం పాండవ సైన్యంలో ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) చేత నేలకూలాడు.
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
అప్పుడు రాజు దుర్యోధనుడు, చంపబడిన బంధువులతో యుద్ధభూమి నుండి తప్పుకొని, శత్రువుల భయంతో ఆ భయంకరమైన సరస్సులో ప్రవేశించాడు.
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
అనంతరం ఆ దినపు అపరాహ్ణంలో మహారథులు అతనిని చుట్టుముట్టారు; సరస్సు నుండి యుద్ధానికి పిలువబడి భీమసేనుని చేత పడగొట్టబడ్డాడు.
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
ఆ వీరుడు హతుడవగా, మహాధనుర్ధరులైన ముగ్గురు — కృతవర్మ, కృపుడు, ద్రోణపుత్రుడు — యుద్ధంలో పాండవ సైనికులను సంహరించారు.
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
అనంతరం పూర్వాహ్ణ సమయంలో శిబిరం నుండి వచ్చిన సంజయుడు దీనుడై, దుఃఖశోకాలతో నిండి నగరంలో ప్రవేశించాడు.
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
నగరంలో ప్రవేశించిన సారథి సంజయుడు, దుఃఖించి రెండు బాహువులను ఎత్తి, వణుకుతూ రాజభవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
అక్కడ పరుగెత్తుతున్న నరశ్రేష్ఠులను అతడు చూశాడు — మనసు కోల్పోయినవారిలా, ఉన్మత్తులలా, శోకంతో అత్యంత దుఃఖితులై ఉన్నవారిని.
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
ఆ నరులను చూడగానే అతడు అత్యంత దుఃఖితుడై వెంటనే పలికాడు — "అయ్యో! మహాత్ముని మరణంతో నేను నాశనమయ్యాను!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
అయ్యో! కాలం అత్యంత బలవంతమైనది, దాని గతి కూడా పరమమైనది; శుక్రునితో సమానమైన బలం కలిగిన రాజులందరూ అక్కడ హతమయ్యారు.
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
ఓ రాజా! నగరంలోని ప్రజలంతా సంజయుడిని చూసి భయంతో కలవరపడి "హా రాజా!" అంటూ బిగ్గరగా ఏడ్చారు.
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా! హతమైన రాజు గురించి విని, పిల్లల వరకు ఆ నగరమంతటా నలువైపులా గొప్ప ఆర్తనాదం మ్రోగింది.
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
అలాగే కలవరపడిన ఆ సారథి రాజభవనంలో ప్రవేశించి, ప్రజ్ఞాచక్షువైన రాజశ్రేష్ఠుడు, ప్రభువును చూశాడు.
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! నిర్దోషుడైన ఆ రాజు కూర్చుని ఉండగా, చుట్టూ కోడళ్ళు, గాంధారి, విదురుడు, ఇతర హితైషులైన మిత్రులు, బంధువులు ఆవరించి ఉండడం చూశాడు.
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
కర్ణుని మరణం గురించే ధ్యానిస్తూ, ఏడుస్తూనే ఆ రాజుతో ఈ మాటలు పలికాడు — ఓ జనమేజయా!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
అంతగా సంతోషం లేని మనసుతో సూతుడు సంజయుడు కన్నీటితో మూసుకుపోయిన గొంతుతో ఇలా అన్నాడు: "నరవ్యాఘ్రా, భరతశ్రేష్ఠా, నేను సంజయుడను; మీకు నమస్కారం."
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
మద్ర దేశాధిపతి శల్యుడు చంపబడ్డాడు, సుబలుని కుమారుడు శకుని కూడా; పురుషవ్యాఘ్రా, దృఢపరాక్రముడైన కితవుని కుమారుడు ఉలూకుడు కూడా.
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
సంశప్తకులందరూ చంపబడ్డారు; కాంబోజులు శకులతో కలిసి చంపబడ్డారు; మ్లేచ్ఛులు, పర్వతవాసులు, యవనులు కూడా కూలిపోయారు.
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
మహారాజా, తూర్పు వారు చంపబడ్డారు; దక్షిణ వారు కూడా పూర్తిగా; ఉత్తరవాసులందరూ చంపబడ్డారు; నరోత్తములారా, పశ్చిమ వారు కూడా. రాజులు, రాజకుమారులు అందరూ పూర్తిగా చంపబడ్డారు, ఓ రాజా.
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
కర్ణుని కుమారుడు, శూరుడు, మహాబలుడు అయిన సత్యసేనుడు చంపబడ్డాడు.
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
పాండవుడు చెప్పినట్లుగానే రాజు దుర్యోధనుడు చంపబడ్డాడు. … మహారాజా, అతడు ధూళిలో మలినమై పడి ఉన్నాడు.
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…హతులయ్యారు… శిఖండి, అపరాజితుడు. ఉత్తమౌజసుడు, యుధామన్యుడు, అలాగే ప్రభద్రకులందరూ.
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
నరవ్యాఘ్రుడా, పాంచాలులు, చేదులు కూడా సంహరించబడ్డారు. భారతా, నీ కుమారులందరూ, ద్రౌపదేయులందరూ హతులయ్యారు.
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
మనుషులందరూ పూర్తిగా హతమయ్యారు, ఏనుగులు కూలదోయబడ్డాయి. నరవ్యాఘ్రుడా, రథికులు కూడా, గుర్రాలు కూడా యుద్ధంలో హతమయ్యాయి.
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
ని… ప్రభూ, పాండవులు మరియు శూరులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, రావంజావకుల శిబిరం నాశనమైంది.
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…స్త్రీలే మిగిలారు; కాలంచేత లోకం మోహితమైంది. పాండవులలో ఏడుగురు మిగిలారు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులలో ముగ్గురు రథికులు.
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
ఆ ఐదుగురు సోదరులు, వాసుదేవుడు, సాత్యకి, కృపుడు, కృతవర్మ, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రౌణి.
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
మహారాజా, నృపశ్రేష్ఠా, వీరే శేష రథికులు. ఎనిమిది, పది అక్షౌహిణి సేనలలో మిగిలినవారు వీరే; ఇందులో సందేహం లేదు.
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
మహారాజా, శేషులు, ఇతరులు అందరూ మరణించారు. భరతశ్రేష్ఠా, కాలంచేత ప్రపంచమంతా హతమైంది; దుర్యోధనుని ముందుంచుకుని మనుషులందరూ చంపబడ్డారు.
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
ఈ క్రూర వచనాన్ని విని, జనేశ్వరుడు ధృతరాష్ట్రుడు, రాజేంద్రుడు, ప్రాణం లేనివాడిలా నేలపై పడిపోయాడు.
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
ఆ వీరుడు పడిపోగా, మహాయశస్వి విదురుడు కూడా, మహారాజా, శోకవ్యసనాలతో క్షీణించి పడిపోయాడు.
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
మహాభాగ్యవతి గాంధారి, కురు స్త్రీలందరూ, ఈ అతి భయంకర వచనాన్ని విని, అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయారు.
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
అప్పుడు రాజమండలి స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోయింది; విలాపంతో దెబ్బతిన్నదై, వస్త్రంపై చిత్రించిన బొమ్మలా కనిపించింది.
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
అప్పుడు రాజు ధృతరాష్ట్రుడు, మహీపతి, కష్టంతో క్రమంగా ప్రాణాలు తిరిగి పొందాడు; కుమారుల వినాశంతో అతడు క్షీణించి ఉన్నాడు.
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
ప్రాణాలు తిరిగి పొందిన ఆ రాజు, వణుకుతూ, తీవ్రంగా దుఃఖిస్తూ, అన్ని దిక్కులను చూసి క్షత్తతో ఇలా పలికాడు.
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడవైన క్షత్తా, భరతశ్రేష్ఠా, నీవే నా ఆశ్రయం అని తెలుసుకో; కుమారులను పూర్తిగా కోల్పోయి, అత్యంత అనాథనైన నాకు. ఇలా పలికి అతడు మళ్లీ స్పృహ తప్పి పడిపోయాడు.
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
అతడు ఇలా పడి ఉండటం చూసి అతని బంధువులు కొందరు చల్లని నీటిని చల్లారు, విసన కర్రలతో కూడా విసిరారు.
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
అయితే చాలా సేపటి తర్వాత ఆ నరాధిపుడు తేరుకున్నాడు; కుమారుల వినాశంతో క్షీణించిన ఆ మహీపాలుడు మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
పాములా నిట్టూరుస్తూ, కుండలో వేయబడిన వానిలా ఆ రాజు ఉండిపోయాడు.
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
అక్కడ సంజయుడు కూడా దుఃఖితుడైన రాజును చూసి ఏడ్చాడు. అలాగే స్త్రీలందరూ, యశస్వినియైన గాంధారియు ఏడ్చారు.
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
అప్పుడు చాలాసేపటి తర్వాత ధృతరాష్ట్రుడు విదురునితో ఇలా అన్నాడు — ఓ నరశ్రేష్ఠా, పదే పదే మూర్ఛితుడవుతూ.
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
స్త్రీలందరూ, యశస్వినియైన గాంధారియు వెళ్లిపోవాలి; ఈ మిత్రులందరూ కూడా వెళ్లాలి. నా మనస్సు ఎంతో మూర్ఛపోతోంది.
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
ఇలా చెప్పబడినప్పుడు, విదురుడు, భరతర్షభా, ఆ స్త్రీలను మెల్లగా పంపివేశాడు; అతడు పదే పదే మూర్ఛితుడవుతూ ఉన్నాడు.
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
అప్పుడు, భరతసత్తమా, రాజు దుఃఖంలో ఉండటం చూసి స్త్రీలందరూ, మిత్రులందరూ బయటకు వెళ్లారు.
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
అప్పుడు, శత్రువులను దహించే ఆ నరపతి అక్కడ స్పృహ తెచ్చుకొని, 'ఇప్పుడు నాకు ఆశ్రయం ఏమిటి?' అనే చింతతో నిండి, అక్కడ ఏడుస్తూ ఎంతో దుఃఖితుడైన సంజయుని అడిగాడు.
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
చేతులు జోడించి మళ్ళీ మళ్ళీ ఏడుస్తున్న సంజయుడిని చూసి, బంధువులను, స్త్రీలను బయటకు పంపి విదురుడు మళ్ళీ లోపలికి ప్రవేశించాడు.
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
శోకిస్తున్న రాజును, మళ్ళీ మళ్ళీ దుఃఖిస్తున్న అతనిని, క్షత్తుడు (విదురుడు) మధురమైన మాటలతో ఓదార్చాడు.