มหาภารตะ · อัธยายะ 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
นมัสการนารายณ์และนระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ และพระเทวีสรัสวตีด้วยเช่นกัน แล้วจึงควรประกาศชัยชนะ
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
เมื่อกรรณะถูกสวยสาจินหรืออรชุนสังหารในการรบเช่นนี้แล้ว ชาวกุรุที่เหลืออยู่น้อยนั้นได้ทำอะไร โอ้ผู้เกิดสองครั้ง
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
เมื่อเห็นกองทัพของตนถูกพวกปาณฑพฟาดฟันจนแตกกระจาย พระราชาสุยোধนะหรือทุรโยธน์ เมื่อถึงคราวของตนแล้ว ได้รับสิ่งใด โอ้เการพ
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ ขอท่านเล่าให้ฟังเถิด โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง เพราะข้าพเจ้ายังไม่อิ่มใจ ขณะฟังกิจการอันยิ่งใหญ่ของบรรพบุรุษ
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
ครั้นเมื่อกรรณะถูกสังหารแล้ว โอ้พระราชา สุยোধนะบุตรของธฤตราษฎร์ก็จมลึกในมหาสมุทรแห่งความโศก และหมดหวังไปทุกด้าน
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
ทรงคร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "ฮา กรรณะ ฮา กรรณะ" ทรงเสด็จกลับไปยังค่ายของพระองค์ด้วยความยากลำบาก พร้อมกับพระราชาที่เหลืออยู่
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
แม้จะได้รับการปลอบโยนด้วยเหตุผลที่คัมภีร์กำหนดไว้แน่นอนแล้ว โอ้พระราชา พระองค์ผู้ปรารถนาความรุ่งเรืองก็ยังคงระลึกถึงบุตรของสารถีกรรณะอยู่เสมอ
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
ทรงเห็นว่าโชคชะตามีอำนาจยิ่ง ครั้นรุ่งอรุณอันใสสว่างมาถึง ทรงตั้งพระทัยมั่นในการสงคราม แล้วเสด็จออกไปรบอีกครั้ง
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
ทรงแต่งตั้งศัลยะให้เป็นแม่ทัพตามพิธีอันถูกต้อง พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดจึงเสด็จออกไปรบพร้อมกับพระราชาที่เหลือรอดอยู่
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
ครั้นแล้ว โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ภรตะ การรบอันดุเดือดยิ่งได้เกิดขึ้นระหว่างกองทัพของชาวกุรุกับกองทัพของปาณฑพ เหมือนการรบระหว่างเทพกับอสูร
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
ครั้นแล้ว โอ้มหาราช ศัลยะได้ก่อการสังหารหมู่ในการรบ แต่ในเวลาเที่ยงวัน ศัลยะถูกพระธรรมราชาหรือยุธิษฐิระฟาดล้มลงในกองทัพปาณฑพ
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
ครั้นแล้ว พระราชาทุรโยธน์ทรงถอยออกจากสนามรบพร้อมกับญาติที่ถูกฆ่าตาย แล้วทรงเข้าไปในทะเลสาบอันน่าสะพรึงกลัวนั้น เพราะทรงกลัวศัตรู
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
ครั้นถึงบ่ายของวันนั้น นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ล้อมพระองค์ไว้ และเรียกพระองค์ขึ้นมาจากทะเลสาบเพื่อสู้รบ พระองค์จึงถูกภีมเสนฟาดล้ม
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
เมื่อวีรบุรุษผู้นั้นถูกสังหารแล้ว นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ทั้งสาม คือกฤตวรมัน กฤปะ และโทรณบุตรอัศวัตถามา ได้ฟาดฟันทหารของปาณฑพในการรบ
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
ครั้นถึงเวลาก่อนเที่ยง สัญชัยเดินทางจากค่ายมาถึงแล้วเข้าไปในพระนคร ด้วยความหดหู่ เต็มไปด้วยความทุกข์และความโศก
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
สัญชัยสารถีเข้าไปในพระนครแล้ว ด้วยความเศร้าโศกจึงยกแขนทั้งสองขึ้น และสั่นเทาเข้าไปในที่พำนักของพระราชา
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
เมื่อวิ่งไปถึงที่นั่น ได้เห็นบุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้น จิตใจว้าวุ่นเหมือนคนบ้า ทุกข์ระทมด้วยความโศกอย่างยิ่ง
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
เมื่อเห็นบุรุษเหล่านั้น ผู้ทุกข์ยิ่ง ก็รีบกล่าวขึ้นว่า "อ้า น่าสงสาร ข้าพเจ้าพินาศแล้ว เพราะการสิ้นชีวิตของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
อ้า กาลเวลาช่างมีอำนาจยิ่งนัก และทางของมันก็สูงสุดเช่นกัน เพราะบรรดากษัตริย์ทั้งปวงที่มีกำลังเทียบเท่าศุกระ ต่างถูกฆ่าตายที่นั่น
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
โอ้พระราชา เมื่อเห็นสัญชัยเช่นนั้น ประชาชนทั้งปวงในพระนครซึ่งหวาดกลัวและกระวนกระวาย ต่างร่ำไห้เสียงดังว่า "ฮา โอ้พระราชา"
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
ข้าแต่ปุรุษพยัคฆ์ เมื่อได้ยินว่าพระราชาถูกสังหาร เสียงร้องโหยหวนอันดังใหญ่ก็ดังขึ้นทั่วทุกทิศภายในนครนั้น แม้แต่เด็กๆ ก็ร้องไห้ด้วย
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
ฝ่ายสารถีผู้ปั่นป่วนใจนั้นเข้าไปยังที่ประทับของพระราชา แล้วได้เห็นพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ พระผู้เป็นใหญ่ผู้ตาบอด แต่มีดวงตาแห่งปัญญา
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตวงศ์ เขาได้เห็นพระราชาผู้ไร้มลทินประทับนั่งอยู่ ล้อมรอบด้วยสะใภ้ทั้งหลาย ด้วยคานธารี วิทุระ และผู้อื่นทั้งปวง ทั้งมิตรสหายและญาติพี่น้องผู้ปรารถนาความเจริญของพระองค์
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
ข้าแต่ชนเมชัย ขณะที่พระองค์ทรงครุ่นคิดถึงเรื่องการสิ้นพระชนม์ของกรรณะนั้นเอง พระองค์ทรงร้องไห้และตรัสถ้อยคำนี้แก่พระราชา
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
สารถีผู้มีใจมิได้ยินดีนัก ด้วยน้ำเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตา กล่าวว่า "ข้าพระองค์คือสัญชัย ข้าแต่ปุรุษพยัคฆ์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ขอนอบน้อมต่อพระองค์"
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
ศัลยะ เจ้าเมืองมัทระ ถูกสังหารแล้ว ศกุนีบุตรของสุพละก็เช่นกัน และอุลูกะบุตรของไกตัพยะ ผู้มีวีรภาพมั่นคง ข้าแต่ปุรุษพยัคฆ์
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
สังศปตกะทั้งหมดถูกสังหารแล้ว พวกกัมโพชะพร้อมด้วยพวกศกะ และพวกมิลักขะ พวกชนเทือกเขา และพวกยวนะก็ถูกล้มลงแล้ว
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
ข้าแต่มหาราช ชาวทิศตะวันออกถูกสังหาร และชาวทิศใต้ทั้งหมดก็เช่นกัน ชาวทิศเหนือถูกสังหารทั้งสิ้น และชาวทิศตะวันตกด้วย ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์ ข้าแต่พระราชา บรรดาพระราชาและราชบุตรทั้งหมดถูกสังหารจนสิ้น
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
บุตรของกรรณะ วีรบุรุษผู้กล้าหาญ สัตยเสนะผู้มีกำลังมหาศาล ถูกสังหารแล้ว
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
พระเจ้าทุรโยธน์ถูกสังหารแล้ว ดังที่บุตรของปาณฑุประกาศไว้ ... ข้าแต่มหาราช พระองค์นอนเปรอะเปื้อนอยู่บนฝุ่นดิน
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
... ถูกสังหาร ... ศิขัณฑินและผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ อุตตมเอาชะ ยุธามันยุ และพวกประภัทรกะทั้งปวงเช่นกัน
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
ชาวปัญจาละและชาวเจทิก็ถูกทำลายเช่นกัน ข้าแต่ปุรุษพยัคฆ์ บรรดาโอรสของพระองค์ทั้งหมด และบรงโอรสของเทราปที ก็ถูกสังหารแล้ว ข้าแต่ภารตะ
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
บรรดานักรบทั้งหมดถูกสังหารจนสิ้น ช้างทั้งหลายถูกล้มลง ทั้งนักรบรถรบด้วย ข้าแต่ปุรุษพยัคฆ์ และม้าทั้งหลายก็ถูกสังหารในการรบ
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
... ค่ายของชาวราวัญชาวาวกะถูกทำลาย ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ เมื่อพวกปาณฑพและบรรดาวีรบุรุษได้มาประจัญหน้ากัน
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
... เหลือเพียงสตรี โลกถูกกาลเวลาทำให้หลงใหล จากปาณฑพเหลือเพียงเจ็ดคน และจากบุตรของธฤตราษฎร์เหลือเพียงสามนักรบรถรบ
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
ทั้งห้าพี่น้องนั้น วาสุเทพ สาตยกิ กฤปะ กฤตวรมัน และโทรณบุตร ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะ
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
ข้าแต่มหาราช ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกษัตริย์ เหล่านี้คือนักรบรถรบที่เหลืออยู่ ไม่มีข้อสงสัยเลยว่า จากกองทัพอักโษหินีแปดกองและสิบกองนั้น
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
ข้าแต่มหาราช เหล่านี้ที่เหลืออยู่ และผู้อื่นทั้งหมดได้ไปสู่ความตายแล้ว ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ โลกทั้งสิ้นถูกกาลเวลาโค่นล้มลงแล้ว โดยมีพระเจ้าทุรโยธน์เป็นผู้นำ มนุษย์ทั้งหมดก็ถูกสังหาร
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำอันโหดร้ายนี้ พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ผู้เป็นราชาแห่งกษัตริย์ ทรงล้มลงกับพื้นดิน ไร้ลมหายใจ
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
เมื่อวีรบุรุษนั้นล้มลงแล้ว วิทุระผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ก็ล้มลงเช่นกัน ข้าแต่มหาราช ถูกความโศกและความทุกข์ทับถมจนอ่อนแรง
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
คานธารีผู้มีโชคยิ่ง และสตรีทั้งหมดของเหล่ากุรุ เมื่อได้ยินถ้อยคำอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งนั้น ก็ล้มลงกับพื้นทันที
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
ครั้งนั้น ที่ประชุมของเหล่ากษัตริย์ก็ล้มลงกับพื้นไร้สติ ถูกพิษทุกข์โถมทับ ร่ำไห้คร่ำครวญ นอนเรียงรายเหมือนภาพวาดที่ถูกวางไว้บนผืนผ้า
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
ครั้นแล้ว พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ค่อย ๆ ได้ลมหายใจกลับคืนมาด้วยความยากลำบาก เพราะถูกความทุกข์จากการสูญเสียบุตรชายบั่นทอน
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
เมื่อได้ลมหายใจกลับคืนมาแล้ว พระราชาผู้สั่นเทาและเศร้าโศกอย่างยิ่ง มองไปทุกทิศ แล้วตรัสถ้อยคำนี้กับกษัตตฤ
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
ดูก่อนกษัตตฤผู้มีปัญญายิ่ง ผู้เลิศแห่งภรตะ ขอท่านจงรู้ไว้ว่าท่านคือที่พึ่งของข้าพเจ้า ผู้ที่หมดสิ้นบุตรและปราศจากผู้คุ้มครองโดยสิ้นเชิง เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระองค์ก็ล้มลงอีกครั้งโดยไร้สติ
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
เมื่อเห็นพระองค์ล้มลงเช่นนั้น ญาติพี่น้องบางคนของพระองค์ก็พรมน้ำเย็นให้ และใช้พัดโบกให้ลม
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
ครั้นผ่านไปนาน จอมคนจึงฟื้นคืนสติ พระผู้คุ้มครองแผ่นดินผู้ถูกความทุกข์จากการสูญเสียบุตรชายบั่นทอน จึงนิ่งเงียบอยู่
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
พระราชาถอนพระทัยยาวดั่งงูที่ถูกโยนลงในหม้อ
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
สัญชัยก็ร่ำไห้อยู่ที่นั้นเช่นกัน เมื่อเห็นพระราชาทรงทุกข์ระทม สตรีทั้งหมดก็เช่นกัน และคานธารีผู้มีเกียรติยศก็เช่นกัน
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
ครั้นผ่านไปนาน พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้ยังคงหลงลืมสับสนซ้ำแล้วซ้ำเล่า ตรัสถ้อยคำนี้กับวิทุระ ผู้เลิศแห่งมนุษย์
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
ขอให้สตรีทั้งหมดและคานธารีผู้มีเกียรติยศกลับไปเถิด และขอให้มิตรสหายทั้งหมดเหล่านี้กลับไปด้วย ใจของข้าพเจ้าหลงสับสนอย่างยิ่ง
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
เมื่อได้รับคำตรัสเช่นนั้น กษัตตฤผู้เป็นดั่งวัวผู้เลิศแห่งภรตะ ค่อย ๆ ส่งสตรีเหล่านั้นให้กลับไป ขณะที่ตนเองก็หลงสับสนซ้ำแล้วซ้ำเล่า
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ ครั้นนั้นสตรีทั้งหมดและมิตรสหายทั้งหมดก็ออกไป เมื่อได้เห็นพระราชาทรงทุกข์ระทม
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
ครั้นนั้น ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ผู้ทำลายศัตรู ได้สติกลับคืนมาที่นั้น ใจกระวนกระวายด้วยความคิดกังวล จึงตรัสถามสัญชัยผู้กำลังร่ำไห้ทุกข์ระทมอย่างยิ่งที่นั้นว่า ‘บัดนี้ใครจะเป็นที่พึ่งของเราเล่า'
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
เมื่อเห็นสัญชัยประนมมือร่ำไห้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า วิทุระจึงให้ญาติและสตรีออกไป แล้วก็เข้ามาอีกครั้ง
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
กษัตตฤวิทุระปลอบโยนพระราชาผู้โศกเศร้า ผู้ยังคงโศกเศร้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า ด้วยถ้อยคำอันอ่อนหวานนุ่มนวล