മഹാഭാരതം · അധ്യായം 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
നാരായണനെയും നരരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നരനെയും നമസ്കരിച്ച്, ദേവി സരസ്വതിയെയും നമസ്കരിച്ച ശേഷം, പിന്നെ 'ജയ' (ഗ്രന്ഥം) ഉച്ചരിക്കണം.
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ സവ്യസാചി (അർജുനൻ) കർണ്ണനെ വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, ചുരുക്കം മാത്രം ശേഷിച്ച കൗരവർ എന്തു ചെയ്തു, ഓ ദ്വിജാ?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
പാണ്ഡവരാൽ സൈന്യം ചിതറിപ്പോകുന്നത് കണ്ട സുയോധനൻ (ദുര്യോധനൻ) രാജാവ്, കാലം വന്നപ്പോൾ എന്തിനെയാണ് പ്രാപിച്ചത്, കൗരവാ?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
ഇത് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഓ ദ്വിജോത്തമാ, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ. പൂർവ്വികരുടെ മഹത്തായ ചരിത്രം കേട്ടിട്ടും ഞാൻ തൃപ്തനാകുന്നില്ല.
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
പിന്നെ, ഓ രാജാവേ, കർണ്ണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ സുയോധനൻ ആഴമേറിയ ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങി, എല്ലാ വിധത്തിലും നിരാശനായി.
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
'ഹാ കർണ്ണാ! ഹാ കർണ്ണാ!' എന്നു പലതവണ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ശേഷിച്ച രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം കഷ്ടിച്ച് തന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് പോയി.
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
ശാസ്ത്രനിശ്ചിതമായ ന്യായങ്ങളാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ഹേ രാജാവേ, ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച അവൻ സൂതപുത്രനെ (കർണ്ണനെ) ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
ദൈവത്തെ ബലവാനായി കരുതി, വിമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ നിശ്ചയം ചെയ്ത് അവൻ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
ശല്യനെ വിധിപ്രകാരം സേനാപതിയാക്കി, ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ശേഷിച്ച രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
പിന്നെ, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, കൗരവ-പാണ്ഡവ സേനകൾ തമ്മിൽ ദേവാസുരയുദ്ധത്തിനു സമാനമായ അതിഭീകരയുദ്ധം ഉണ്ടായി.
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
പിന്നെ, ഹേ മഹാരാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ സംഹാരം നടത്തിയ ശല്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ പാണ്ഡവസൈന്യത്തിൽ ധർമ്മരാജാവിനാൽ (യുധിഷ്ഠിരനാൽ) വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
പിന്നെ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ, കൊല്ലപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം രണഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി, ശത്രുക്കളാൽ ഉണ്ടായ ഭയത്താൽ ആ ഭയങ്കരമായ തടാകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
പിന്നീട് ആ ദിവസത്തെ അപരാഹ്ണത്തിൽ മഹാരഥന്മാർ അവനെ വളഞ്ഞു; തടാകത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധത്തിനായി വിളിക്കപ്പെട്ട് ഭീമസേനനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
ആ വീരൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാധനുർധരരായ മൂവരും — കൃതവർമ്മാവും കൃപനും ദ്രോണപുത്രനും — യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവ സൈനികരെ കൊന്നു.
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
പിന്നീട് പൂർവാഹ്ണവേളയിൽ പാളയത്തിൽ നിന്ന് വന്ന സഞ്ജയൻ ദീനനായി, ദുഃഖശോകങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനായി നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച സൂതൻ സഞ്ജയൻ ദുഃഖിതനായി, ഇരു കൈകളും ഉയർത്തി, വിറച്ചുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ മന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
അവിടെ ഓടുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അവൻ കണ്ടു — മനസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ, ഭ്രാന്തരെപ്പോലെ, ശോകത്താൽ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായവരെ.
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
ആ മനുഷ്യരെ കണ്ടയുടനെ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി അവൻ ഉടൻ പറഞ്ഞു — "അയ്യോ! മഹാത്മാവിന്റെ നിധനത്താൽ ഞാൻ നശിച്ചുപോയി!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
അയ്യോ! കാലം അതിശക്തമാണ്, അതിന്റെ ഗതിയും പരമമാണ്; ശുക്രതുല്യബലരായ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു.
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
ഹേ രാജാവേ! നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളെല്ലാം സഞ്ജയനെ കണ്ട് ഭയത്താൽ വിറച്ച് "ഹാ രാജാവേ!" എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! കൊല്ലപ്പെട്ട രാജാവിനെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ കുട്ടികൾ മുതൽ ആ നഗരമാകെ നാലുപാടും മഹത്തായ ആർത്തനാദം ഉയർന്നു.
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
അതുപോലെ വിഹ്വലനായ ആ സൂതൻ രാജഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്സായ, രാജശ്രേഷ്ഠനായ ഈശ്വരനെ കണ്ടു.
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! കളങ്കമില്ലാത്ത ആ രാജാവ് ഇരിക്കുന്നത് കണ്ടു; ചുറ്റും മരുമക്കളും ഗാന്ധാരിയും വിദുരനും മറ്റു ഹിതൈഷികളായ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും അദ്ദേഹത്തെ വലയം ചെയ്തിരുന്നു.
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
കർണന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുതന്നെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, കരഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം ആ രാജാവിനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — ഹേ ജനമേജയാ!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
അത്രയും സന്തോഷമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ സൂതനായ സഞ്ജയൻ കണ്ണീരിനാൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു: "നരവ്യാഘ്രാ, ഭരതർഷഭാ, ഞാൻ സഞ്ജയനാണ്; അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം."
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
മദ്രദേശാധിപതി ശല്യൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, സുബലപുത്രനായ ശകുനിയും; പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ദൃഢവിക്രമനായ കൈതവ്യന്റെ പുത്രൻ ഉലൂകനും.
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
സംശപ്തകർ എല്ലാവരും വധിക്കപ്പെട്ടു; കാംബോജരും ശകരോടൊപ്പം; മ്ലേച്ഛരും പർവതവാസികളും യവനരും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
മഹാരാജാവേ, കിഴക്കുള്ളവർ വധിക്കപ്പെട്ടു; തെക്കുള്ളവരും പൂർണമായി; വടക്കുള്ളവരെല്ലാം വധിക്കപ്പെട്ടു; നരോത്തമരേ, പടിഞ്ഞാറുള്ളവരും. രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും എല്ലാവരും പൂർണമായി വധിക്കപ്പെട്ടു, നൃപാ.
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
കർണ്ണപുത്രനായ ശൂരനും മഹാബലനുമായ സത്യസേനൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
പാണ്ഡവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. … മഹാരാജാവേ, അവൻ പൊടിയിൽ പുരണ്ട് കിടക്കുന്നു.
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…കൊല്ലപ്പെട്ടു… ശിഖണ്ഡിയും അപരാജിതനും. ഉത്തമൗജസ്സും യുധാമന്യുവും അതുപോലെ എല്ലാ പ്രഭദ്രകരും.
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
നരവ്യാഘ്രാ, പാഞ്ചാലരും ചേദികളും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭാരതാ, നിന്റെ പുത്രന്മാരെല്ലാം ദ്രൗപദേയന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
മനുഷ്യരെല്ലാം പൂർണ്ണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടു, ആനകൾ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു. നരവ്യാഘ്രാ, രഥികളും കുതിരകളും യുദ്ധത്തിൽ നശിച്ചു.
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
നി… പ്രഭോ, പാണ്ഡവരും ശൂരന്മാരും പരസ്പരം എതിരിട്ടു; രാവഞ്ജാവകരുടെ പാളയം തകർക്കപ്പെട്ടു.
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…സ്ത്രീകൾ മാത്രം ശേഷിച്ചു; കാലത്താൽ ലോകം മോഹിതമായി. പാണ്ഡവരിൽ ഏഴുപേർ ശേഷിച്ചു; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരിൽ മൂന്ന് രഥികൾ.
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
ആ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ, വാസുദേവൻ, സാത്യകി, കൃപൻ, കൃതവർമ്മാവ്, ജേതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രൗണി.
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
മഹാരാജാവേ, നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇവരാണ് ശേഷിച്ച രഥികൾ. എട്ടും പത്തും അക്ഷൗഹിണി സേനകളിൽ നിന്ന് ശേഷിച്ചവർ ഇവരത്രേ; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
മഹാരാജാവേ, ശേഷിച്ചവരും മറ്റെല്ലാവരും മരണം പ്രാപിച്ചു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, കാലത്താൽ ലോകം മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ദുര്യോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തിയ എല്ലാ മനുഷ്യരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
ഈ ക്രൂരവചനം കേട്ട് ജനേശ്വരനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, രാജേന്ദ്രൻ, ജീവനറ്റവനെപ്പോലെ നിലത്ത് വീണു.
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
ആ വീരൻ വീണപ്പോൾ മഹായശസ്വിയായ വിദുരനും, മഹാരാജാവേ, ശോകവും ദുരിതവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച് വീണു.
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഗാന്ധാരിയും കുരുസ്ത്രീകളെല്ലാവരും ഈ അതിഘോരവചനം കേട്ട് പെട്ടെന്ന് നിലത്ത് വീണു.
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
അപ്പോൾ രാജസഭ ബോധമറ്റ് നിലത്ത് വീണു; വിലാപത്താൽ തകർന്ന്, തുണിയിൽ വരച്ച ചിത്രം പോലെ അത് കാണപ്പെട്ടു.
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
അപ്പോൾ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, മഹീപതി, വളരെ പ്രയാസത്തോടെ പതുക്കെ പ്രാണൻ വീണ്ടെടുത്തു; പുത്രരുടെ നാശത്താൽ അവൻ ക്ഷീണിതനായിരുന്നു.
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
ജീവൻ വീണ്ടെടുത്ത ആ രാജാവ് വിറയ്ക്കുന്നവനായി, അതിദുഃഖിതനായി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി ക്ഷത്താവിനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
മഹാപ്രജ്ഞനായ ക്ഷത്താവേ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നീയാണ് എന്റെ ആശ്രയം എന്നറിയുക; പുത്രന്മാരാൽ പൂർണമായി വിട്ടുപോയ, അതിദുർബലനായ എനിക്ക്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ വീണ്ടും ബോധരഹിതനായി വീണു.
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് അവന്റെ ബന്ധുക്കളിൽ ചിലർ തണുത്ത വെള്ളം തളിച്ചു; വിശറികൾകൊണ്ട് വീശുകയും ചെയ്തു.
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
എന്നാൽ ദീർഘനേരത്തിനുശേഷം ആ നരാധിപൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; പുത്രന്മാരുടെ നാശത്താൽ ക്ഷീണിച്ച ആ മഹീപാലൻ മൗനമായിരുന്നു.
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
പാമ്പിനെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ട്, കുടത്തിലിട്ടവനെപ്പോലെ ആ രാജാവായി.
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
അവിടെ സഞ്ജയനും വേദനിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ട് കരഞ്ഞു. അതുപോലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും യശസ്വിനിയായ ഗാന്ധാരിയും കരഞ്ഞു.
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
പിന്നീട് ദീർഘനേരത്തിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ വിദുരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — നരശ്രേഷ്ഠാ, വീണ്ടുംവീണ്ടും മോഹിതനായി.
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
എല്ലാ സ്ത്രീകളും യശസ്വിനിയായ ഗാന്ധാരിയും പോകട്ടെ; ഈ സുഹൃത്തുക്കളെല്ലാവരും പോകട്ടെ. എന്റെ മനസ്സ് വളരെയധികം മോഹിതമാകുന്നു.
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ വിദുരൻ, ഭരതർഷഭാ, ആ സ്ത്രീകളെ പതുക്കെ അയച്ചു; അവൻ വീണ്ടുംവീണ്ടും മോഹിതനായിരുന്നു.
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
അപ്പോൾ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, വേദനിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ട് എല്ലാ സ്ത്രീകളും എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും പുറത്തേക്കു പോയി.
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
പിന്നീട്, ശത്രുക്കളെ ചുട്ടുകളയുന്ന നരപതി അവിടെ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, 'ഇനി എനിക്ക് എന്ത് ആശ്രയമുണ്ടാകും?' എന്ന ചിന്തയാൽ നിറഞ്ഞവനായി, അവിടെ കരയുന്ന അത്യന്തം വേദനിക്കുന്ന സഞ്ജയനോട് ചോദിച്ചു.
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
കൈകൂപ്പി വീണ്ടും വീണ്ടും കരയുന്ന സഞ്ജയനെ കണ്ട്, ബന്ധുക്കളെയും സ്ത്രീകളെയും പുറത്തേക്ക് അയച്ച ശേഷം വിദുരൻ വീണ്ടും അകത്തു പ്രവേശിച്ചു.
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
ദുഃഖിക്കുന്ന രാജാവിനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖിക്കുന്ന അവനെയും ക്ഷത്താവ് (വിദുരൻ) മധുരവാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.