ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 9.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ ९.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ତା'ପରେ 'ଜୟ' (ଗ୍ରନ୍ଥ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
9.1.2
एवं निपातिते कर्णे समरे सव्यसाचिना ।
अल्पावशिष्टाः कुरवः किमकुर्वत वै द्विज ॥ ९.१.२ ॥
ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା କର୍ଣ୍ଣ ନିପାତିତ ହେଲା ପରେ, ଅଳ୍ପ କେତେକ ଅବଶିଷ୍ଟ କୌରବମାନେ କ'ଣ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ?
9.1.3
विदीर्यमाणं च बलं दृष्ट्वा राजा सुयोधनः ।
पाण्डवैः प्राप्तकालं च किं प्रापद्यत कौरवः ॥ ९.१.३ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେନା ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି ରାଜା ସୁଯୋଧନ (ଦୁର୍ଯୋଧନ) ଯଥା ସମୟରେ କ'ଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ହେ କୌରବ?
9.1.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तदाचक्ष्व द्विजोत्तम ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ ९.१.४ ॥
ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ମହାନ ଚରିତ ଶୁଣି ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
9.1.5
ततः कर्णे हते राजन्धार्तराष्ट्रः सुयोधनः ।
भृशं शोकार्णवे मग्नो निराशः सर्वतोऽभवत् ॥ ९.१.५ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଯୋଧନ ଗଭୀର ଶୋକସାଗରରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ନିରାଶ ହେଲେ।
9.1.6
हाकर्ण हाकर्ण इति शोचमानो मुहुर्मुहुः ।
कृच्छ्रात्स्वशिबिरं प्रायाद्वतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.६ ॥
'ହାୟ କର୍ଣ୍ଣ! ହାୟ କର୍ଣ୍ଣ!' ଏପରି ବାରମ୍ବାର ଶୋକ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ କଷ୍ଟରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଗଲେ।
9.1.7
स समाश्वास्यमानोऽपि हेतुभिः शास्त्रनिश्चितैः ।
राजन्विभूतिमिच्छद्भिः सूतपुत्रमनुस्मरन् ॥ ९.१.७ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚିତ ହେତୁଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଆଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ବିଭୂତି ଇଚ୍ଛାକରୁଥିବା ସେ ସୂତପୁତ୍ର (କର୍ଣ୍ଣ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା।
9.1.8
स दैवं बलवन्मत्वा प्रभाते विमले सति ।
सङ्ग्रामे निश्चयं कृत्वा पुनर्युद्वाय निर्ययौ ॥ ९.१.८ ॥
ଦୈବକୁ ବଳବାନ ମନେକରି, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲା।
9.1.9
शल्यं सेनापतिं कृत्वा विधिवद्राजसत्तमम् ।
रणाय निर्ययौ राजा हतशिष्टैर्नृपैः सह ॥ ९.१.९ ॥
ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ସେନାପତି କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
9.1.10
ततः सुतुमुलं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
बभूव भरतश्रेष्ठ देवासुररणोपमम् ॥ ९.१.१० ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ସଦୃଶ ଅତି ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
9.1.11
ततः शल्यो महाराज कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डुसैन्येऽथ मध्याह्ने धर्मराजेन पातितः ॥ ९.१.११ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସଂହାର କରିଥିବା ଶଲ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ଧର୍ମରାଜ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହେଲେ।
9.1.12
ततो दुर्योधनो राजा हतबन्धू रणाजिरात् ।
अपसृत्य हदं घोरं विवेश रिपुजाद्भुयात् ॥ ९.१.१२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ନିହତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ରଣାଙ୍ଗନରୁ ସରି ଶତ୍ରୁଭୟରେ ସେହି ଭୀଷଣ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.1.13
अथापराह्णे तस्याह्नः परिवार्य महारथैः ।
हदादाहूय युद्वाय भीमसेनेन पातितः ॥ ९.१.१३ ॥
ଏହାପରେ ସେଦିନର ଅପରାହ୍ନରେ ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଗଲେ; ହ୍ରଦରୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡକାଯାଇ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.14
तस्मिंस्तु निहते वीरे महेष्वासास्त्रयो रणे ।
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर्जघ्नुः पाण्डवसैनिकान् ॥ ९.१.१४ ॥
ସେହି ବୀର ନିହତ ହେବା ପରେ ମହାଧନୁର୍ଧର ତିନି ଜଣ — କୃତବର୍ମା, କୃପ ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର — ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କଲେ।
9.1.15
ततः पूर्वाह्णसमये शिबिरादेत्य सञ्जयः ।
प्रविवेश पुरीं दीनो दुःखशोकसमन्वितः ॥ ९.१.१५ ॥
ଏହାପରେ ପୂର୍ବାହ୍ନ ସମୟରେ ଶିବିରରୁ ଆସି ସଞ୍ଜୟ ଦୀନ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.1.16
स प्रविश्य पुरीं सूतो भूजावुच्छ्रित्य दुःखितः ।
वेपमानस्ततो राज्ञः प्रविप्रेश निवेशनम् ॥ ९.१.१६ ॥
ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୁଃଖିତ ସାରଥି ସଞ୍ଜୟ ଦୁଇ ବାହୁ ଉଠାଇ, କମ୍ପମାନ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.1.17
धावतश्चाप्यपश्य… तत्रत्यान्पुरुषर्षभान् ।
नष्टचित्तानिवोन्मत्ताञ्शोकेन भृशदुःखितान् ॥ ९.१.१७ ॥
ସେଠାରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ — ଯେପରି ମନ ହଜାଇଥିବା, ଉନ୍ମତ୍ତ, ଶୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ।
9.1.18
दृष्ट्वैव च नराञ्शीघ्रं व्याजहारातिदुःखितः ।
अहो बत विपन्नोऽस्मि निधनेन महात्मनः ॥ ९.१.१८ ॥
ସେହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ — "ଅହୋ! ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନିଧନରେ ମୁଁ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଛି!"
9.1.19
अहो सुबलवान्कालो गतिश्च परमा तथा ।
शुक्रतुल्यबलाः सर्वे यत्राहन्यन्त पार्थिवाः ॥ ९.१.१९ ॥
ଆହା! କାଳ ଅତି ବଳବାନ ଏବଂ ତାର ଗତି ପରମ; ଶୁକ୍ରତୁଲ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ସମସ୍ତ ରାଜା ସେଠାରେ ନିହତ ହେଲେ।
9.1.20
तं दृष्ट्वैव पुरे राजञ्जनः सर्वः स्म सञ्जयम् ।
प्ररुरोद भयोद्विग्नो हा राजन्निति सुस्वरम् ॥ ९.१.२० ॥
ହେ ରାଜନ୍! ନଗରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ "ହା ରାଜନ୍!" କହି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
9.1.21
आकुमारं नरव्याघ्र तत्पुरं वै समन्ततः ।
आर्तनादं महच्चक्रे श्रुत्वा विनिहतं नृपम् ॥ ९.१.२१ ॥
ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ନିହତ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ପିଲାଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେହି ନଗରରେ ଚାରିଦିଗରେ ମହା ଆର୍ତ୍ତନାଦ ହେଲା।
9.1.22
तथा स विह्वलः सूतः प्रविश्य नृपतिक्षयम् ।
ददर्श नृपतिश्रेष्ठं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ॥ ९.१.२२ ॥
ସେହିପରି ବ୍ୟାକୁଳ ସେ ସାରଥି ରାଜଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ, ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଈଶ୍ୱର ସଦୃଶ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
9.1.23
दृष्ट्वा चासीनमनघं समन्तात्परिवारितम् ।
स्नुषामिर्भरतश्रेष्ठ गान्धार्या विदुरेण च।
तथाऽन्यैश्च सुहृद्भिश्च ज्ञातिमिश्च हितैषिभिः ॥ ९.१.२३ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ନିଷ୍ପାପ ରାଜାଙ୍କୁ ବସିଥିବାର ଦେଖିଲା; ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ପୁତ୍ରବଧୂ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟ ହିତୈଷୀ ବନ୍ଧୁ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
9.1.24
तमेव चार्थं ध्यायन्तं कर्णस्य निधनं प्रति ।
रुदन्नेवाब्रवीद्वाक्यं राजानं जनमेजय ॥ ९.१.२४ ॥
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ହିଁ ଧ୍ୟାନ କରି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା — ହେ ଜନମେଜୟ!
9.1.25
नातिहृष्टमनाः सूतो बाष्पसन्दिग्धया गिरा ।
सञ्जयोऽहं नरव्याघ्र नमस्ते भरतर्षभ ॥ ९.१.२५ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ମନ ନ ଥିବା ସୂତ ସଞ୍ଜୟ ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: "ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଞ୍ଜୟ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।"
9.1.26
मद्राधिपो हतः शल्यः शकुनिः सौबलस्तथा ।
उलूकः पुरुषव्याघ्र कैतव्यो दृढविक्रमः ॥ ९.१.२६ ॥
ମଦ୍ରଦେଶର ଅଧିପତି ଶଲ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ, ସୁବଳର ପୁତ୍ର ଶକୁନି ମଧ୍ୟ; ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଦୃଢ଼ବିକ୍ରମୀ କୈତବ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଲୂକ ମଧ୍ୟ।
9.1.27
संशप्तका हताः सर्वे काम्भोजाश्च शकैः सह ।
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च यवनाश्च निपातिताः ॥ ९.१.२७ ॥
ସଂଶପ୍ତକମାନେ ସମସ୍ତେ ହତ ହେଲେ; କାମ୍ବୋଜମାନେ ଶକମାନଙ୍କ ସହିତ ହତ ହେଲେ; ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ପର୍ବତବାସୀ ଏବଂ ଯବନମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.28
प्राच्या हता महाराज दाक्षिणात्याश्च सर्वशः ।
उदीच्याश्च हताः सर्वे प्रतीच्याश्च नरोत्तमाः।
राजानो राजपुत्राश्च सर्वे विनिहता नृप ॥ ९.१.२८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ପୂର୍ବ ଦେଶୀୟମାନେ ହତ ହେଲେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରେ; ଉତ୍ତର ଦେଶୀୟ ସମସ୍ତେ ହତ ହେଲେ; ହେ ନରୋତ୍ତମଗଣ, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ। ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେଲେ, ହେ ନୃପ।
9.1.29
कर्णपुत्रो हतः शूरः सत्यसेनो महाबलः ॥ ९.१.२९ ॥
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୂର, ମହାବଳ ସତ୍ୟସେନ ନିହତ ହେଲେ।
9.1.30
दुर्योधनो हतो राजा ययोक्तं पाण्डवेन ह ।
… महाराज शेते पांसुषु रूषितः ॥ ९.१.३० ॥
ପାଣ୍ଡବ କହିଥିବା ପରି ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିହତ ହେଲେ। … ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଧୂଳିରେ ମାଖି ଶୋଇଛନ୍ତି।
9.1.31
… हतो … जञ्शिखण्डी चापराजितः ।
उत्तमौज युधामन्युस्तथा सर्वे प्रभद्रकाः ॥ ९.१.३१ ॥
…ହତ ହେଲେ… ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ଅପରାଜିତ। ଉତ୍ତମୌଜା, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭଦ୍ରକ।
9.1.32
पाञ्चालश्च नरव्याघ्र चेदयश्च निषूदिताः ।
तव पुत्रा हताः सर्वे द्रौपदेयाश्च भारत ॥ ९.१.३२ ॥
ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ଚେଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। ହେ ଭାରତ, ତୁମ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଓ ଦ୍ରୌପଦୀର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲେ।
9.1.33
नरा विनिहताः सर्वे गजाश्च विनिपातिताः ।
रथिनत्र नरव्याघ्र हयाश्च निहता युधि ॥ ९.१.३३ ॥
ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେଲେ, ହାତୀମାନେ ପତିତ ହେଲେ। ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ରଥୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ।
9.1.34
नि… शिबिरं रावंजावकानां कृतं प्रभो ।
पाण्डवानां च शूराणां समासाद्य परस्परम् ॥ ९.१.३४ ॥
ନି… ହେ ପ୍ରଭୋ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଶୂରମାନେ ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ରାବଞ୍ଜାବକଙ୍କ ଶିବିର ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ।
9.1.35
… स्रीशेषमभवज्जगत्कालेन मोहितम् ।
सप्त पाण्डवतः शिष्टा धार्तराष्ट्रास्त्रयोरथाः ॥ ९.१.३५ ॥
…କେବଳ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ମୋହିତ ହେଲା। ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷରୁ ସାତଜଣ ବଞ୍ଚିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ରଥୀ।
9.1.36
ते चैव भ्रातरः पञ्च वासुदेवोऽथ सात्यकिः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्च जयतां वरः ॥ ९.१.३६ ॥
ସେହି ପାଞ୍ଚ ଭାଇ, ବାସୁଦେବ, ସାତ୍ୟକି, କୃପ, କୃତବର୍ମା ଏବଂ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୌଣି।
9.1.37
एते शेषा महाराज रथिनो नृपसत्तम ।
अक्षौहिणीनामष्टानां दशानां च न संशयः ॥ ९.१.३७ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଥୀ; ଆଠ ଓ ଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ମଧ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ଏମାନେ ହିଁ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
9.1.38
एते शेषा महाराज सर्वेऽन्ये निधनं गताः ।
कालेन निहतं सर्वं जगद्वै भरतर्षभ।
दुर्योधनं वै पुरतः कृत्वा सर्वे नरा हताः ॥ ९.१.३८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ। ହେ ଭରତର୍ଷଭ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ହତ ହେଲା; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
9.1.39
एतच्छ्रुत्वा वचः क्रूरं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
निपपात स राजेन्द्रो गतसत्वो महीतले ॥ ९.१.३९ ॥
ଏହି କ୍ରୂର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଜନେଶ୍ୱର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.40
तस्मिन्निपतिते वीरे विदुरोऽपि महायशाः ।
निपपात महाराज शोकव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४० ॥
ସେହି ବୀର ପଡ଼ିଗଲେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ବିଦୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ଶୋକ ଓ ବ୍ୟସନରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.41
गान्धारी च महाभागा सर्वाश्च कुरुयोषितः ।
पतिताः सहसा भूमौ श्रुत्वा घोरतरं वचः ॥ ९.१.४१ ॥
ମହାଭାଗା ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ସମସ୍ତ କୁରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଘୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.42
निःसंज्ञं पतितं भूमौ तदाऽऽसीद्राजमण्डलम् ।
विलापमुक्तोपहतं चित्रं न्यस्तं पटे यथा ॥ ९.१.४२ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜମଣ୍ଡଳୀ ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ବିଳାପରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତାହା ବସ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ପରି ଦେଖାଗଲା।
9.1.43
कृच्छ्रेण तु ततो राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
शनैरलभत प्राणान्पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४३ ॥
ଏପରେ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ମହୀପତି, ଅତି କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରାଣ ଫେରି ପାଇଲେ; ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ ସେ କୃଶ ହୋଇଥିଲେ।
9.1.44
लब्ध्वा तु स नृपः प्राणान्वेपमानः सुदुःखितः ।
निरीक्ष्य च दिशः सर्वाः क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.१.४४ ॥
ପ୍ରାଣ ଫେରି ପାଇ ସେହି ରାଜା, କମ୍ପିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
9.1.45
विद्धि क्षत्तर्महाप्राज्ञ त्वं गतिर्भरतर्षभ ।
ममानाथस्य सुभृशं पुत्रैर्हीनस्य सर्वशः।
एवमुक्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निपपात ह ॥ ९.१.४५ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ତା, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ହିଁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣ; ପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଞ୍ଚିତ, ଅତି ଅନାଥ ମୋ ପାଇଁ। ଏହା କହି ସେ ପୁଣି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
9.1.46
तं तथा पतितं दृष्ट्वा बान्धवा येऽस्य केचन ।
शीतैस्ते सिषिचुस्तोयैर्विव्यजुर्व्यजनैरपि ॥ ९.१.४६ ॥
ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ତାଙ୍କ ଯେଉଁ ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୀତଳ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କଲେ ଏବଂ ପଙ୍ଖାରେ ପବନ କଲେ।
9.1.47
स तु दीर्घेण कालेन प्रत्याश्वस्तो नराधिपः ।
तूष्णीमासीन्महीपालः पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ९.१.४७ ॥
କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେହି ନରାଧିପ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ; ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ କୃଶ ସେହି ମହୀପାଳ ନୀରବରେ ବସି ରହିଲେ।
9.1.48
निःश्वसञ्जिह्मग इव कुम्भक्षिप्तोऽभवन्नृपः ॥ ९.१.४८ ॥
ସାପ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଘଡ଼ାରେ ପକାଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପରି ସେହି ରାଜା ହୋଇଗଲେ।
9.1.49
सञ्जयोऽप्यरुदत्तत्र दृष्ट्वा राजानमातुरम् ।
तथा सर्वाः स्त्रियश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ॥ ९.१.४९ ॥
ସେଠାରେ ସଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଆତୁର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ। ସେହିପରି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ।
9.1.50
ततो दीर्घेण कालेन विदुरं वाक्यमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठ मुह्यमानो मुहुर्मुहुः ॥ ९.१.५० ॥
ତା'ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାରମ୍ବାର ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବା।
9.1.51
गच्छन्तु योषितः सर्वा गान्धारी च यशस्विनी ।
तथेमे सुहृदः सर्वे मुह्यते मे मनो भृशम् ॥ ९.१.५१ ॥
ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ଯାଆନ୍ତୁ; ଏହି ସମସ୍ତ ସୁହୃଦ୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତୁ। ମୋ ମନ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛି।
9.1.52
एवमुक्तस्ततः क्षत्ता ताः स्त्रियो भरतर्षभ ।
विसर्जयामास शनैर्मुह्यमानः पुनःपुनः ॥ ९.१.५२ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ ବିଦୁର, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ; ସେ ବାରମ୍ବାର ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିଲେ।
9.1.53
निश्चक्रमुस्ततः सर्वाः स्त्रियो भरतसत्तम ।
सुहृदश्च तथा सर्वे दृष्ट्वा राजानमातुरम् ॥ ९.१.५३ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଭରତସତ୍ତମ, ଆତୁର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁହୃଦ୍ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
9.1.54
ततो नरपतिस्तत्र लब्ध्वा संज्ञां परन्तपः ।
गतिर्मे को भवेदद्य इति चिन्तासमाकुलः।
अपृच्छत्सञ्जयं तत्र रोदमानं भृशातुरम् ॥ ९.१.५४ ॥
ତା'ପରେ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ନରପତି ଚେତନା ଫେରି ପାଇ, 'ଏବେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ କଣ ହେବ?' ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେଠାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
9.1.55
प्राञ्जलिं सञ्जयं दृष्ट्वा रोदमानं मुहुर्मुहुः ।
ज्ञातीन्स्त्रियोऽथ निर्याप्य प्रविश्य विदुरःपुनः ॥ ९.१.५५ ॥
ହାତଯୋଡ଼ି ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିବା ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ପଠାଇ ବିଦୁର ପୁନର୍ବାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.1.56
राजानं शोचमानस्तु तं शोचन्तं मुहुर्मुहुः ।
समाश्वासयत क्षत्ता वचसा मधुरेण च ॥ ९.१.५६ ॥
ଶୋକାକୁଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଶୋକ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।