महाभारत · अध्याय 9.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.12.1
पीडिते धर्मराजे तु मद्रराजेन मारिष ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ।
परिवार्य रथैः शल्यं पीडयामासुराहवे ॥ ९.१२.१ ॥
हे मारिष, मद्रराजाने धर्मराजाला पीडा दिल्यावर सात्यकी, भीमसेन आणि माद्रीचे दोन पुत्र पांडव यांनी रथांनी शल्याला वेढून युद्धात त्याला पीडा दिली.
9.12.2
तमेकं बहुभिर्दृष्ट्वा पीड्यमानं महारथैः ।
साधुवादो महाञ्जज्ञे सिद्धाश्चासन्प्रहर्षिताः ॥ ९.१२.२ ॥
एकट्या त्याला अनेक महारथी पीडत आहेत हे पाहून मोठा साधुवाद उठला आणि सिद्ध आनंदित झाले.
9.12.3
आश्चर्यमित्यभाषन्त मुनयश्चापि सङ्गताः ॥ ९.१२.३ ॥
"आश्चर्य आहे" असे एकत्र जमलेले मुनीही म्हणाले.
9.12.4
भीमसेनो रणे शल्यं शल्यभूतं पराक्रमे ।
एकेन विद्ध्वा बाणेन पुनर्विव्याध सप्तभिः ॥ ९.१२.४ ॥
युद्धात पराक्रमात काट्यासारख्या शल्याला भीमसेनाने एका बाणाने विद्ध करून पुन्हा सात बाणांनी विद्ध केले.
9.12.5
सात्यकिश्च शतेनैनं धर्मपुत्रपरीप्सया ।
मद्रेश्वरमवाकीर्य सिंहनादमथानदत् ॥ ९.१२.५ ॥
धर्मपुत्राचे रक्षण करू इच्छिणाऱ्या सात्यकीने शंभर बाणांनी मद्रेश्वराला झाकून सिंहनाद केला.
9.12.6
नकुलः पञ्चभिश्चैनं सहदेवश्च प़ञ्चभिः ।
विद्ध्वा तं तु पुनस्तूर्णं ततो विव्याध सप्तभिः ॥ ९.१२.६ ॥
नकुलाने पाच बाणांनी आणि सहदेवाने पाच बाणांनी त्याला विद्ध केले; मग तत्काळ पुन्हा विद्ध करून सात बाणांनी विद्ध केले.
9.12.7
स तु शूरो रणे यत्तः पीडितस्तैर्महारथैः ।
विकृष्य कार्मुकं घोरं भारघ्नं वेगवत्तरम् ॥ ९.१२.७ ॥
तो शूर रणांगणात सावध राहून, त्या महारथींनी पीडित होऊन, भयंकर, भार सहन करणारे आणि अति वेगवान धनुष्य ओढून...
9.12.8
सात्यकिं पञ्चविंशत्या शल्यो विव्याध मारिष ।
भीमसेनं तु सप्तत्या नकुलं सप्तभिस्तथा ॥ ९.१२.८ ॥
हे मान्यवरा, शल्याने सात्यकीला पंचवीस बाणांनी, भीमसेनाला सत्तर बाणांनी आणि नकुलाला सात बाणांनी तसेच प्रहार केला.
9.12.9
ततः स विशिखं चापं सहदेवस्य धन्विनः ।
छित्त्वा भल्लेन समरे विव्याधैनं त्रिसप्तभिः ॥ ९.१२.९ ॥
मग त्याने युद्धात भल्ल बाणाने सहदेवाचे धनुष्य आणि बाण तोडून त्याला एकवीस बाणांनी विद्ध केले.
9.12.10
सहदेवस्तु समरे मातुलं भूरिवर्चसम् ।
सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा पञ्चभिः समताडयत्।
शरैराशीविषाकारैर्ज्वलज्ज्वलनसन्निभैः ॥ ९.१२.१० ॥
परंतु सहदेवाने युद्धात आपल्या महातेजस्वी मामाला, दुसरे धनुष्य सज्ज करून, सर्पासारख्या आणि पेटत्या अग्नीसारख्या पाच बाणांनी चांगलाच प्रहार केला.
9.12.11
सारथिं चास्य समरे शरेणानतपर्वणा ।
विव्याध भृशसङ्क्रुद्धस्तं वै भूयस्त्रिभिः शरैः ॥ ९.१२.११ ॥
युद्धात अत्यंत क्रोधित होऊन त्याने त्याच्या सारथ्यालाही वाकलेल्या पेरांच्या एका बाणाने विद्ध केले; पुन्हा त्याला तीन बाणांनी विद्ध केले.
9.12.12
भीमसेनस्तु सप्तत्या सात्यकिर्नवभिः शरैः ।
धर्मराजस्तथा षष्ट्या गात्रे शल्यं समार्पयत् ॥ ९.१२.१२ ॥
भीमसेनाने सत्तर, सात्यकीने नऊ आणि धर्मराजाने तसेच साठ बाणांनी शल्याच्या शरीरावर प्रहार केला.
9.12.13
ततः शल्यो महाराज निर्विद्धस्तैर्महारथैः ।
सुस्राव रुधिरं गात्रैर्गैरिकं पर्वतो यथा ॥ ९.१२.१३ ॥
तेव्हा हे महाराज, त्या महारथींनी विद्ध झालेल्या शल्याच्या अंगांमधून पर्वतातून गेरू वाहावा तसे रक्त वाहिले.
9.12.14
तांश्च सर्वान्महेष्वासान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ।
विव्याध तरसा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ९.१२.१४ ॥
हे राजा, त्या सर्व महान धनुर्धरांना त्याने प्रत्येकाला पाच-पाच बाणांनी वेगाने विद्ध केले; ते अद्भुत वाटले.
9.12.15
ततोऽपरेण भल्लेन धर्मपुत्रस्य मारिष ।
धनुश्चिच्छेद समरे सज्जयं स सुमहारथः ॥ ९.१२.१५ ॥
मग हे मान्यवरा, त्या महारथीने समरात धर्मपुत्राचे प्रत्यंचा लावलेले धनुष्य दुसऱ्या भल्ल बाणाने तोडले.
9.12.16
अथान्यद्धनुरादाय धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
साश्वसूतध्वजरथं शल्यं प्राच्छादयच्छरैः ॥ ९.१२.१६ ॥
मग धर्मपुत्र युधिष्ठिराने दुसरे धनुष्य घेऊन घोडे, सारथी व ध्वजेसह रथात असलेल्या शल्याला बाणांनी झाकून टाकले.
9.12.17
स च्छाद्यमानः समरे धर्मपुत्रस्य सायकैः ।
युधिष्ठिरमथाविध्यद्दशभिर्निशितैः शरैः ॥ ९.१२.१७ ॥
युद्धात धर्मपुत्राच्या बाणांनी झाकला गेलेल्या त्याने युधिष्ठिराला दहा तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले.
9.12.18
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धर्मपुत्रे शरार्दिते ।
मद्राणामधिपं शूरं शरैर्विव्याध पञ्चभिः ॥ ९.१२.१८ ॥
मग धर्मपुत्र बाणांनी पीडित झाल्यावर सात्यकी क्रुद्ध होऊन मद्रांचा अधिपती शूर शल्य याला पाच बाणांनी विद्ध केले.
9.12.19
स सात्यकेः प्रचिच्छेद क्षुरप्रेण महद्धनुः ।
भीमसेनमुखांस्तांश्च त्रिभिस्त्रिभिरताडयत् ॥ ९.१२.१९ ॥
त्याने सात्यकीचे महान धनुष्य क्षुरप्राने तोडले आणि भीमसेनासह त्या सर्वांना प्रत्येकी तीन तीन बाणांनी प्रहार केला.
9.12.20
तस्य क्रुद्धो महाराज सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
तोमरं प्रेषयामास स्वर्णदण्डं महारणे ॥ ९.१२.२० ॥
महाराजा! त्याच्यावर क्रुद्ध झालेल्या सत्यपराक्रमी सात्यकीने त्या महायुद्धात सुवर्णदंडाचा एक तोमर सोडला.
9.12.21
भीमसेनोऽथ नाराचं ज्वलन्तमिव पन्नगम् ।
नकुलः समरे शक्तिं सहदेवो गदां शुभाम्।
धर्मराजः शतघ्नीं च जिघांसुः शल्यमाहवे ॥ ९.१२.२१ ॥
मग भीमसेनाने जळत्या सर्पासारखा नाराच, नकुलाने रणात शक्ती, सहदेवाने सुंदर गदा आणि धर्मराजाने रणात शल्याला मारण्याच्या इच्छेने शतघ्नी सोडली.
9.12.22
तानापतत एवाशु पञ्चानां वै भुजच्युतान् ।
वारयामास समरे शस्त्रसङ्घैः स मद्रराट् ॥ ९.१२.२२ ॥
पाच जणांच्या हातातून सुटलेल्या त्या वेगाने येणाऱ्या अस्त्रांना त्या मद्रराजाने रणात शस्त्रसमूहांनी अडवले.
9.12.23
सात्यकिप्रहितं शल्यो भल्लैश्चिच्छेद तोमरम् ।
प्रहितं भीमसेनेन शरं कनकभूषणम् ॥ ९.१२.२३ ॥
सात्यकीने सोडलेला तोमर शल्याने भल्लांनी तोडला; आणि भीमसेनाने सोडलेला सुवर्णभूषित बाणही तोडला.
9.12.24
द्विधा चिच्छेद समरे कृतहस्तः प्रतापवान् ।
नकुलप्रेषितां शक्तिं हेमदण्डां भयावहाम् ॥ ९.१२.२४ ॥
कुशल हात असलेल्या, पराक्रमी त्याने युद्धात नकुलाने सोडलेली सुवर्णदंडाची भयानक शक्ती दोन तुकड्यांत तोडली.
9.12.25
गदां च सहदेवेन शरौघैः समवारयत् ।
शराभ्यां च शतघ्नीं तां राज्ञश्चिच्छेद भारत ॥ ९.१२.२५ ॥
सहदेवाने बाणांच्या वर्षावाने त्याची गदा पूर्णपणे अडवली; हे भारता, दोन बाणांनी राजाची ती शतघ्नी तोडली.
9.12.26
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां सिंहनादं ननाद च ।
नामृष्यत्तत्र शैनेयः शत्रोर्विजयमाहवे ॥ ९.१२.२६ ॥
पांडुपुत्र पाहत असताना त्याने सिंहनाद केला; तेथे शैनेय (सात्यकी) युद्धात शत्रूचा विजय सहन करू शकला नाही.
9.12.27
अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः क्रोधमूर्च्छितः ।
द्वाभ्यां मद्रेश्वरं विद्वा सारथिं च त्रिभिः शरैः ॥ ९.१२.२७ ॥
मग सात्यकीने दुसरे धनुष्य घेतले आणि क्रोधाने मूर्च्छित होऊन दोन बाणांनी मद्रराज (शल्य)ला आणि तीन बाणांनी त्याच्या सारथ्याला विद्ध केले.
9.12.28
ततः शल्यो रणे राजन्सर्वांस्तान्दशभिः शरैः ।
विव्याध भृशसङ्क्रुद्धस्तोत्रैरिव महाद्विपान् ॥ ९.१२.२८ ॥
मग हे राजा, रणांगणात अत्यंत संतापलेल्या शल्याने त्या सर्वांना दहा-दहा बाणांनी विद्ध केले—जसा महावत महागजांना अंकुशाने टोचतो.
9.12.29
ते वार्यमाणाः समरे मद्रराज्ञा महारथाः ।
न शेकुः सम्मुखे स्थातुं तस्य शत्रुनिषूदनाः ॥ ९.१२.२९ ॥
मद्रराजाने अडवूनही, शत्रूंचे निर्दालन करणारे ते महारथी रणांगणात त्याच्यासमोर उभे राहू शकले नाहीत.
9.12.30
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा शल्यस्य विक्रमम् ।
निहतान्पाण्डवान्मेने पाञ्चालानथ सृञ्जयान्। ॥ ९.१२.३० ॥
मग राजा दुर्योधनाने शल्याचा पराक्रम पाहून मानले की पांडव, पांचाल आणि सृंजय मारले गेले आहेत.
9.12.31
तथाविधं महाराज मद्रराजस्य विक्रमम् ।
असह्यं मानवैर्युद्धे तद्बभूव नरर्षभ ॥ ९.१२.३१ ॥
हे महाराज, मद्रराज शल्याचा तसा पराक्रम युद्धात मानवांना असह्य झाला, हे नरश्रेष्ठा.
9.12.32
ततो राजन्महाबाहुर्भीमसेनः प्रतापवान् ।
सन्त्यज्य मनसा प्राणान्मद्राधिपमयोधयत् ॥ ९.१२.३२ ॥
नंतर, हे राजा, महाबाहू आणि प्रतापी भीमसेनाने प्राणांची आशा मनातून सोडून मद्रराजाशी युद्ध केले.
9.12.33
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः ।
परिवार्य तदा शल्यं समन्ताद्व्यकिरञ्शरैः ॥ ९.१२.३३ ॥
नकुल, सहदेव आणि महारथी सात्यकी यांनी तेव्हा शल्याला चहूबाजूंनी वेढून बाणांचा वर्षाव केला.
9.12.34
स चतुर्भिर्महेष्वासैः पाण्डवानां महारथः ।
वृतस्तान्योधयामास मद्रराजः प्रतापवान् ॥ ९.१२.३४ ॥
तो महारथी, प्रतापी मद्रराज पांडवांच्या चार महाधनुर्धरांनी वेढलेला होऊन त्यांच्याशी लढत राहिला.
9.12.35
तस्य धर्मसुतो राजन्क्षुरप्रेण महाहवे ।
चक्ररक्षं जघानाशु मद्रराजस्य पार्थिवः ॥ ९.१२.३५ ॥
हे राजा, धर्मपुत्र राजाने महायुद्धात क्षुरप्र बाणाने मद्रराजाच्या चक्ररक्षकाला तात्काळ ठार मारले.
9.12.36
तस्मिंस्तु निहते शूरे चक्ररक्षे महारथे ।
मद्रराजोऽपि बलवान्सैनिकानावृणोच्छरैः ॥ ९.१२.३६ ॥
त्या शूर महारथी चक्ररक्षकाचा वध झाल्यावर बलवान मद्रराजानेही सैनिकांना बाणांनी झाकून टाकले.
9.12.37
समावृतांस्ततस्तांस्तु राजन्वीक्ष्य स्वसैनिकान् ।
चिन्तयामास समरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ९.१२.३७ ॥
हे राजा, आपल्या सैनिकांना वेढलेले पाहून धर्मपुत्र युधिष्ठिर युद्धात विचार करू लागला.
9.12.38
कथं नु न भवेत्सत्यं तन्माधववचो महत् ।
अपि क्रुद्धो रणे राजन्क्षपयेत बलं मम ॥ ९.१२.३८ ॥
माधवाचे ते महान वचन खरे ठरणार नाही का? हे राजा, क्रोधित होऊन तो युद्धात माझे सैन्य नष्ट करू शकेल.
9.12.39
अहं मद्धातरश्चैव सात्यकिश्च महारथः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव न शक्तास्म हि मद्रपम् ॥ ९.१२.३९ ॥
मी, माझे बंधू, महारथी सात्यकी, पांचाल आणि सृंजय — आम्ही मद्रराजाला रोखण्यास समर्थ नाही.
9.12.40
निहनिष्यति चैवाद्य मातुलोऽस्मान्महाबलः ।
गोविन्दवचनं सत्यं कथं भवति किन्त्विदम् ॥ ९.१२.४० ॥
आजच मद्रराज, आमचे मामा, महाबली, आम्हाला मारतील. गोविंदाचे वचन कसे खरे ठरेल? हे कसे घडेल?
9.12.41
ततः सरथनागाश्वा पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
मद्रराजं समासेदुः पीडयन्तः समन्ततः ॥ ९.१२.४१ ॥
तेव्हा हे पांडूच्या ज्येष्ठ पुत्रा, रथ, हत्ती, घोड्यांसह पांडवांनी मद्रराजाला सर्व बाजूंनी पीडत त्याच्याजवळ धाव घेतली.
9.12.42
नानाशस्त्रौघबहुलां शस्त्रवृष्टिं समुद्यताम् ।
व्यधमत्समरे राजा महाभ्राणीव मारुतः ॥ ९.१२.४२ ॥
युद्धात राजाने, अनेक शस्त्रप्रवाहांनी भरलेल्या उसळलेल्या शस्त्रवर्षावाला, वारा मोठ्या मेघांना जसा विखरतो तसा विखरून टाकले.
9.12.43
ततः कनकपुङ्खां तां शल्यक्षिप्तां वियद्गताम् ।
शरवृष्टिमपश्याम शलभानामिवायतिम् ॥ ९.१२.४३ ॥
तेव्हा शल्याने सोडलेली, सोन्याच्या पंखांची, आकाशात पसरलेली ती बाणवृष्टी टोळधाडीप्रमाणे आम्ही पाहिली.
9.12.44
ते शरा मद्रराजेन प्रेषिता रणमूर्धनि ।
सम्पतन्तः स्म दृश्यन्ते शलभानां व्रजा इव ॥ ९.१२.४४ ॥
मद्रराजाने रणभूमीच्या अग्रभागी सोडलेले ते बाण खाली येताना टोळधाडीच्या थव्यांप्रमाणे दिसत होते.
9.12.45
मद्रराजधनुर्मुक्तैः शरैः कनकभूषणैः ।
निरन्तरमिवाकाशं सम्बभूव जनाधिप ॥ ९.१२.४५ ॥
हे जनाधिपा! मद्रराजाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या सोन्याच्या अलंकारांच्या बाणांनी आकाश जणू अखंड भरून गेले.
9.12.46
न पाण्डवानां नास्माकं तत्र किञ्चिद्व्यदृश्यत ।
बाणान्धकारे महति कृते तत्र महाहवे ॥ ९.१२.४६ ॥
त्या महायुद्धात बाणांच्या महान अंधारामुळे तेथे पांडवांचे किंवा आमचे काहीही दिसत नव्हते.
9.12.47
मद्रराजेन बलिना लाघवाच्छरवृष्टिभिः ।
चाल्यमानं तु तं दृष्ट्वा पाण्डवानां बलार्णवम्।
विस्मयं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः ॥ ९.१२.४७ ॥
बलवान मद्रराजाने आपल्या चपळाईने केलेल्या बाणवृष्टीने पांडवांच्या सैन्यसागराला हलताना पाहून देव, गंधर्व आणि दानव अत्यंत विस्मित झाले.
9.12.48
स तु तान्सर्वतो यत्ताञ्शरैः सञ्छाद्य मारिष ।
धर्मराजमवच्छाद्य सिंहवद्व्यनदन्मुहुः ॥ ९.१२.४८ ॥
हे मारिषा! त्याने सर्वत्र सज्ज असलेल्या त्यांना बाणांनी झाकून, धर्मराजालाही आच्छादून सिंहासारखे वारंवार गर्जना केली.
9.12.49
ते च्छन्नाः समरे तेन पाण्डवानां महारथाः ।
नाशक्नुवंस्तदा युद्धे प्रत्युद्यातुं महारथम् ॥ ९.१२.४९ ॥
युद्धात त्याने आच्छादलेले पाण्डवांचे महारथी तेव्हा त्या महारथाला सामोरे जाऊ शकले नाहीत.
9.12.50
धर्मराजपुरोगास्तु भीमसेनमुखा रथाः ।
निजघ्नुः समरे शूरंशल्यमाहवशोभिनम् ॥ ९.१२.५० ॥
परंतु धर्मराजाला पुढे ठेवून आणि भीमसेनाला प्रमुख करून रथिकांनी युद्धात शोभणाऱ्या शूर शल्यावर प्रहार केला.