महाभारत · अध्याय 9.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.13.1
अर्जुनो द्रौणिना विद्धो युद्धे बहुभिरायसैः ।
तस्य चानुचरैः शूरैस्त्रिगर्तानां महारथैः ॥ ९.१३.१ ॥
युद्धात द्रोणपुत्राने अर्जुनाला अनेक लोखंडी बाणांनी घायाळ केले; त्याच्या त्रिगर्त शूर अनुचरांनी आणि महारथींनीही तसेच केले.
9.13.2
द्रौणिं विव्याध समरे त्रिभिरेव शिलीमुखैः ।
तथेतरान्महेष्वासान्द्वाभ्यां द्वाभ्यां धनञ्जयः।
भूयश्चैव महाराज शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ९.१३.२ ॥
युद्धात अर्जुनाने द्रोणपुत्राला तीनच बाणांनी विद्ध केले, आणि इतर महाधनुर्धरांना प्रत्येकी दोन-दोन बाणांनी. हे महाराजा, पुन्हा त्याने बाणांच्या वर्षावाने त्यांना झाकून टाकले.
9.13.3
शरकण्टकितास्ते तु तावका भरतर्षभ ।
न जहुः पार्थमासाद्य ताड्यमानाः शितैः शरैः ॥ ९.१३.३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तुझे ते योद्धे बाणांनी काट्यांसारखे भरलेले असतानाही पार्थाजवळ जाऊन तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ होत असतानाही त्यांनी त्याला सोडले नाही.
9.13.4
अर्जुनं रथवंशेन द्रोणपुत्रपुरोगमाः ।
परिवार्य मुदा युक्ता योधयन्तश्चकाशिरे ॥ ९.१३.४ ॥
द्रोणपुत्राला पुढे करून रथव्यूहाने अर्जुनाला वेढा घालून, आनंदाने युद्ध करत ते शोभून दिसले.
9.13.5
तैस्तु क्षिप्ताः शरा राजन्कार्तस्वरविभूषिताः ।
अर्जुनस्य रथोपस्थं पूरयामासुरञ्जसा ॥ ९.१३.५ ॥
हे राजा, त्यांनी सोडलेल्या सोन्याने अलंकृत बाणांनी अर्जुनाच्या रथाचा मंच लगेच भरून टाकला.
9.13.6
तथा कृष्णौ महेष्वासौ वृषभौ सर्वधन्विनाम् ।
विव्यधुश्च शरैर्घोरैः प्रहृष्टा युद्धदुर्मदाः ॥ ९.१३.६ ॥
तसेच, सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या दोन महाधनुर्धर कृष्णांना, युद्धमदाने आनंदित झालेल्यांनी भयंकर बाणांनी विद्ध केले.
9.13.7
कूबरं रथचक्राणि ईषा योक्त्राणि वा विभो ।
युगं चैवानुकर्षं च शरभूतमभूत्तदा ॥ ९.१३.७ ॥
हे प्रभो, तेव्हा रथाचे कूबर, चाके, ईषा, योक्त्रे, युग आणि अनुकर्ष सर्व बाणमय झाले.
9.13.8
नैतादृशं दृष्टपूर्वं राजन्नेव च नः श्रुतम् ।
यादृशं तत्र पार्थस्य तावकाः सम्प्रचक्रिरे ॥ ९.१३.८ ॥
हे राजा, तिथे पार्थाविरुद्ध आपल्या लोकांनी जे केले तसे आम्ही पूर्वी पाहिले नव्हते किंवा ऐकलेही नव्हते.
9.13.9
स रथः सर्वतो भाति चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः ।
उल्काशतैः सम्प्रदीप्तं विमानमिव भूतले ॥ ९.१३.९ ॥
तो रथ चित्रविचित्र पंखांच्या तीक्ष्ण बाणांनी चहूकडे चमकत होता; शेकडो उल्कांनी प्रज्वलित भूतलावरील विमानासारखा.
9.13.10
ततोऽर्जुनो महाराज शरैः सन्नतपर्वभिः ।
अवाकिरत्तां पृतनां मेघो धृष्ट्येव पर्वतम् ॥ ९.१३.१० ॥
तेव्हा हे महाराज, अर्जुनाने वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी त्या सेनेला झाकून टाकले; ढग जसा धैर्याने पर्वताला झाकतो तसा.
9.13.11
ते वध्यमानाः समरे पार्थनामाङ्कितैः शरैः ।
पार्थभूतममन्यन्त प्रेक्षमाणास्तथाविधम् ॥ ९.१३.११ ॥
युद्धात पार्थाच्या नावाने अंकित बाणांनी मारले जाणारे ते, सर्व काही पार्थमय झाले आहे असे मानू लागले.
9.13.12
कोपोद्धूतशरज्वालो धनुःशब्दानिलो महान् ।
सैन्येन्धनं ददाहाशु तावकं पार्थपावकः ॥ ९.१३.१२ ॥
रागाने उठलेल्या बाणज्वाला आणि धनुष्यटंकाराचा मोठा वारा असलेल्या पार्थ-अग्नीने तुमच्या सैन्यरूपी इंधनाला लगेच जाळले.
9.13.13
चक्राणां पततां चापि युगानां च धरातले ।
तूणीराणां पताकानां ध्वजानां च रथैः सह ॥ ९.१३.१३ ॥
जमिनीवर पडलेली चाके, जोख, भाते, पताका आणि ध्वज रथांसह ढिगाने पडली होती.
9.13.14
ईषाणामनुकर्षाणां त्रिवेणूनां च भारत ।
अक्षाणामथ योक्त्राणां प्रतोदानां च राशयः ॥ ९.१३.१४ ॥
हे भारता, ईषा, अनुकर्ष, त्रिवेणू, आस, योक्त्रे आणि प्रतोद यांचे ढीग पडले होते.
9.13.15
शिरसां पततां चापि कुण्डलोष्णीषधारिणाम् ।
भुजानां च महाभाग स्कन्धानां च समन्ततः ॥ ९.१३.१५ ॥
हे महाभाग, कुंडले व फेटे घातलेली पडलेली शिरे, बाहू आणि खांदे यांचे ढीग चहूकडे पडले होते.
9.13.16
छत्राणां व्यजनैः सार्धं मकुटानां च राशयः ।
समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत ॥ ९.१३.१६ ॥
हे भारता, पार्थाच्या रथमार्गांवर छत्रे व व्यजने यांसह मुकुटांचे ढीग दिसत होते.
9.13.17
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ।
भीरूणां त्रासजननी शूराणां हर्षवर्धिनी।
बभूव भरतश्रेष्ठ रुद्रस्याक्रीडनं यथा ॥ ९.१३.१७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मांस व रक्ताच्या चिखलाने भरलेली ती धरणी ओळखू न येणारे रूप धारण करती झाली; भ्याड्यांना भय देणारी व शूरांचा हर्ष वाढवणारी बनली; जणू रुद्राचे क्रीडास्थळ.
9.13.18
हत्वा तु समरे पार्थः सहस्रे द्वे परन्तपः ।
रथानां सवरूथानं विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ९.१३.१८ ॥
शत्रुतापन पार्थाने युद्धात कवचांसह दोन हजार रथ मारले आणि धूररहित अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झाला.
9.13.19
यथा हि भगवानग्निर्जगद्दग्ध्वा चराचरम् ।
विधूमो दृश्यते राजंस्तथा पार्थो धऩञ्जयः ॥ ९.१३.१९ ॥
हे राजा, जगतातील चराचर जाळल्यानंतर धूररहित दिसणाऱ्या भगवान अग्नीप्रमाणे, पार्थ धनंजय दिसत होता.
9.13.20
द्रौणिस्तु समरे दृष्ट्वा पाण्डवस्य पराक्रमम् ।
रथेनातिपताकेन पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ ९.१३.२० ॥
परंतु युद्धात पांडवाचा पराक्रम पाहून द्रोणपुत्राने उंच पताका असलेल्या रथाने पांडवाला अडवले.
9.13.21
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ श्वेताश्वौ धन्विनां वरौ ।
समीयतुस्तदाऽन्योन्यं परस्परवधैषिणौ ॥ ९.१३.२१ ॥
ते दोघे पुरुषव्याघ्र, पांढऱ्या घोड्यांचे, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, एकमेकांच्या वधाची इच्छा धरून तेव्हा भिडले.
9.13.22
तयोरासीन्महाराज बाणवर्षं सुदारुणम् ।
जीमूतयोर्यथा वृष्टिस्तपान्ते भरतर्षभ ॥ ९.१३.२२ ॥
हे महाराजा, त्या दोघांमध्ये अतिभयंकर बाणांचा वर्षाव झाला; उन्हाळ्याच्या शेवटी मेघांतून वृष्टी होते तसा, हे भरतर्षभा.
9.13.23
अन्योन्यस्पर्धिनौ तौ तु शरैः सन्नतपर्वभिः ।
ततक्षतुस्तदाऽन्योन्यं शृङ्गाभ्यां वृषभाविव ॥ ९.१३.२३ ॥
एकमेकांशी स्पर्धा करणाऱ्या त्या दोघांनी तेव्हा वाकलेल्या पेऱ्यांच्या बाणांनी एकमेकांना घायाळ केले, जसे दोन वृषभ शिंगांनी घुसतात.
9.13.24
तयोर्युद्धं महाराज चिरं सममिवाभवत् ।
शस्त्राणां सङ्गमश्चैव घोरस्तत्राभवत्पुनः ॥ ९.१३.२४ ॥
हे महाराजा, त्या दोघांचे युद्ध दीर्घकाळ बरोबरीचे झाले; तेथे शस्त्रांची टक्कर पुन्हा भयंकर झाली.
9.13.25
ततोऽर्जुनं द्वादशभी रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः ।
वासुदेवं च दशभिर्द्रौणिर्विव्याध भारत ॥ ९.१३.२५ ॥
मग द्रोणपुत्राने सोन्याची पिसे असलेल्या बारा तीक्ष्ण बाणांनी अर्जुनाला आणि दहा बाणांनी वासुदेवाला विद्ध केले, हे भारता.
9.13.26
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपद्गाण्डिवं धनुः ।
मानयित्वा मुहूर्तं तु गुरुपुत्रं महाहवे ॥ ९.१३.२६ ॥
मग अर्जुनाने हसून गांडीव धनुष्य ओढले; त्या महायुद्धात गुरुपुत्राचा क्षणभर सन्मान करून.
9.13.27
व्यश्वसूतरथं चक्रे सव्यसाची परन्तपः ।
मृदुपूर्वं ततश्चैनं पुनःपुनरताडयत् ॥ ९.१३.२७ ॥
शत्रुतापन सव्यसाची अर्जुनाने त्याचे घोडे, सारथी आणि रथ निकामी केले; प्रथम सौम्यपणे, मग त्याला वारंवार प्रहार केला.
9.13.28
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्द्रोणपुत्रस्त्वयस्मयम् ।
मुसलं पाण्डुपुत्राय चिक्षेप परिघोपमम् ॥ ९.१३.२८ ॥
घोडे मारले गेलेल्या रथावर उभ्या असलेल्या द्रोणपुत्राने पांडुपुत्रावर परिघासारखे लोखंडी मुसळ फेकले.
9.13.29
तमापतन्तं सहसा हेमपट्टविभूषितम् ।
चिच्छेद सप्तधा वीरः पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥ ९.१३.२९ ॥
अचानक आपल्याकडे झेपावणाऱ्या सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजलेल्या त्या मुसळाला शत्रुसंहारक वीर पार्थाने सात तुकडे करून तोडले.
9.13.30
स च्छिन्नं मुसलं दृष्ट्वा द्रौणिः परमकोपनः ।
आददे परिघं घोरं नगेन्द्रशिखरोपमम्।
चिक्षेप चैव पार्थाय द्रौणिर्युद्धविशारदः ॥ ९.१३.३० ॥
ते मुसळ तुटलेले पाहून द्रोणपुत्र अत्यंत संतापला. पर्वतशिखरासारखा भयंकर परिघ उचलून युद्धनिपुण द्रोणपुत्राने तो पार्थावर फेकला.
9.13.31
तमन्तकमिव क्रुद्दं परिघं प्रेक्ष्य पाण्डवः ।
अर्जुनस्त्वरितो जघ्ने पञ्चभिः सायकोत्तमैः ॥ ९.१३.३१ ॥
यमासारखा क्रुद्ध झालेला तो परिघ पाहून पाण्डुपुत्र अर्जुनाने त्वरेने पाच उत्तम बाणांनी त्याच्यावर प्रहार केला.
9.13.32
स च्छिन्नः पतितो भूमौ पार्थबाणैर्महाहवे ।
दारयन्पृथिवीन्द्राणां मनः सब्देन भारत ॥ ९.१३.३२ ॥
पार्थाच्या बाणांनी तुटून ते महायुद्धात भूमीवर कोसळले; हे भारता, त्याच्या आवाजाने राजांची हृदये विदीर्ण करीत.
9.13.33
ततोऽपरैस्त्रिभिर्भल्लैर्द्रौणिं विव्याध पाण्डवः ॥ ९.१३.३३ ॥
नंतर पाण्डुपुत्राने आणखी तीन भल्लांनी द्रौणीला विद्ध केले.
9.13.34
सोऽतिविद्धो बलवता पार्थेन सुमहात्मना ।
नाकम्पत तदा द्रौणिः पौरुषेषु व्यवस्थितः ॥ ९.१३.३४ ॥
बलवान आणि महात्मा पार्थाने अत्यंत विद्ध केल्यावरही द्रौणी कंपित झाला नाही; पौरुषात तो अचल उभा राहिला.
9.13.35
सुरथं च ततो राजन्भारद्वाजो महारथम् ।
अवाकिरच्छरव्रातैः सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ॥ ९.१३.३५ ॥
नंतर, हे राजा, भारद्वाजाने (द्रौणीने) महारथी सुरथावर बाणांचा वर्षाव केला; सर्व क्षत्रिय पाहत असताना.
9.13.36
ततस्तु सुरथोऽप्याजौ पाञ्चालानां महारथः ।
रथेन मेघघोषेण द्रौणिमेवाभ्यधावत ॥ ९.१३.३६ ॥
नंतर पांचालांचा महारथी सुरथही युद्धात मेघगर्जनेसारख्या रथातून द्रौणीवरच धावून गेला.
9.13.37
विकर्षन्वै धनुःश्रेष्ठं सर्वभारसहं दृढम् ।
ज्वलनाशीविषनिभैः शरैश्चैनमवाकिरत् ॥ ९.१३.३७ ॥
सर्व भार सहन करणारे, दृढ असे श्रेष्ठ धनुष्य ओढून, प्रज्वलित विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी त्याने त्याला झाकून टाकले.
9.13.38
सुरथं तं ततः क्रुद्धमापतन्तं महारथम् ।
चुकोप समरे द्रौणिर्दण्डाहत इवोरगः ॥ ९.१३.३८ ॥
तेव्हा क्रोधाने धावून येणाऱ्या त्या महारथी सुरथाला पाहून, युद्धात द्रोणपुत्र दंडाने आघात झालेल्या सापासारखा कोपला.
9.13.39
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा सृक्विणी परिसंलिहन् ।
उद्वीक्ष्य सुरथं रोषाद्धनुर्ज्यामवमृज्य च।
मुमोच तीक्ष्णं नाराचं यमदण्डोपमद्युतिम् ॥ ९.१३.३९ ॥
तीन शिखरांसारखी भुवई उंचावून, ओठांचे कोपरे चाटत, रागाने सुरथाकडे पाहून, धनुष्याची दोरी पुसून, यमदंडासारखा तेजस्वी तीक्ष्ण नाराच सोडला.
9.13.40
स तस्य हृदयं भित्त्वा प्रविवेशातिवेगितः ।
शक्ताशनिरिवोत्सृष्टो विदार्य धरणीतलम् ॥ ९.१३.४० ॥
तो त्याचे हृदय भेदून अत्यंत वेगाने आत शिरला; फेकलेल्या शक्ती व वज्राप्रमाणे, जे धरणीतल फोडते.
9.13.41
ततः स पतितो भूमौ नाराचेन समाहतः ।
वज्रेण च यथा शृङ्गं पर्वतस्येव दीर्यतः ॥ ९.१३.४१ ॥
नाराचाने आघात होऊन तो भूमीवर कोसळला; वज्राने फुटलेल्या पर्वतशिखराप्रमाणे.
9.13.42
तस्मिन्विनिहते वीरे द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
आरुरोह रथं तूर्णं तमेव रथिनां वरः ॥ ९.१३.४२ ॥
तो वीर मारला गेल्यावर, पराक्रमी द्रोणपुत्र, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, त्वरित त्याच रथावर चढला.
9.13.43
ततः सज्जो महाराज द्रौणिराहवदुर्मदः ।
अर्जुनं योधयामास संशप्तकवृतो रणे ॥ ९.१३.४३ ॥
नंतर हे महाराजा, युद्धमदाने धुंद झालेला द्रोणपुत्र सज्ज होऊन संशप्तकांनी वेढलेला रणांगणात अर्जुनाशी लढू लागला.
9.13.44
तत्र युद्धं महच्चासीदर्जुनस्य परैः सह ।
मध्यन्दिनगते सूर्ये यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ९.१३.४४ ॥
तेथे अर्जुनाचे शत्रूंशी महायुद्ध झाले; सूर्य माध्यान्हावर आला असता ते यमराज्य वाढवणारे होते.
9.13.45
तत्राश्चर्यमपश्याम दृष्ट्वा तेषां पराक्रमम् ।
यदेको युगपद्वीरान्समयोधयदर्जुनः ॥ ९.१३.४५ ॥
तेथे आम्ही एक आश्चर्य पाहिले; त्यांचा पराक्रम पाहून, अर्जुन एकटाच एकाच वेळी अनेक वीरांशी लढत होता.
9.13.46
विमर्दः सुमहानासीदर्जुनस्य परैः सह ।
शतक्रतोर्यथापूर्वं महत्या दैत्यसेनया ॥ ९.१३.४६ ॥
अर्जुनाचे शत्रूंशी अत्यंत भीषण संहारयुद्ध झाले; पूर्वी इंद्राचे महान दैत्यसेनेशी जसे झाले होते तसे.