महाभारत · अध्याय 9.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.17.1
शल्येऽथ निहते राजन्मद्रराजपदानुगाः ।
रथाः सप्तशता वीरा दुद्रुवुर्महतो बलात् ॥ ९.१७.१ ॥
हे राजा, शल्य मारला गेल्यावर मद्रराजाच्या पावलांवर चालणारे सातशे वीर रथी मोठ्या सैन्यातून पळून गेले.
9.17.2
दुर्योधनस्तु द्विरदमारुह्याचलसन्निभम् ।
छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः।
न गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत् ॥ ९.१७.२ ॥
पण दुर्योधन पर्वतासारख्या हत्तीवर आरूढ झाला; त्याच्यावर छत्र धरले गेले आणि चामरे वारली जात होती. 'जाऊ नका, जाऊ नका' असे म्हणून त्याने मद्रांना अडवले.
9.17.3
दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणाः पुनः पुनः ।
युधिष्ठिरं जिघांसन्तः पाण्डूनां प्राविशन्बलम् ॥ ९.१७.३ ॥
दुर्योधनाने वारंवार अडवूनही ते वीर युधिष्ठिराला मारण्याच्या इच्छेने पांडवांच्या सैन्यात शिरले.
9.17.4
ते तु शूरा महाराज कृतचित्ताश्च योधने ।
धनुःशब्दं महत्कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवैः ॥ ९.१७.४ ॥
हे महाराजा, ते शूर युद्धात निश्चयी होऊन मोठा धनुष्यटंकार करीत पांडवांशी लढले.
9.17.5
श्रुत्वा च निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम् ।
मद्रराजप्रिये युक्तैर्मद्रकाणां महारथैः ॥ ९.१७.५ ॥
शल्य मारला गेला आणि धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) पीडित झाला हे ऐकून, मद्रराजाच्या प्रिय कार्यात गुंतलेले मद्रकांचे महारथी—
9.17.6
आजगाम ततः पार्थो गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ।
पूरयन्रथघोषेण दिशः सर्वा महारथः ॥ ९.१७.६ ॥
तेव्हा महारथी पार्थ (अर्जुन) गांडीव धनुष्य हलवीत आला; रथाच्या घर्घराटाने सर्व दिशा भरून टाकत.
9.17.7
ततोऽर्जुनश्च भीमश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
सात्यकिश्च नरव्याघ्रो द्रौपदेयाश्च सर्वशः ॥ ९.१७.७ ॥
नंतर अर्जुन, भीम, माद्रीचे दोन पुत्र पांडव, सात्यकी, नरव्याघ्र आणि द्रौपदीचे सर्व पुत्र.
9.17.8
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाः सह सोमकैः ।
युधिष्ठिरं परीप्सन्तः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ९.१७.८ ॥
धृष्टद्युम्न, शिखंडी आणि सोमकांसह पांचाल, युधिष्ठिराचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने त्याला सर्व बाजूंनी वेढून राहिले.
9.17.9
ते समन्तात्परिवृताः पाण्डवैः पुरुषर्षभैः ।
क्षोभयन्ति स्म तां सेनां मकराः सागरं यथा।
वृक्षानिव महावाताः कम्पयन्ति स्म तावकाः ॥ ९.१७.९ ॥
पांडवांनी चारी बाजूंनी वेढलेले ते, मकर जसे सागराला क्षुब्ध करतात तसे त्या सेनेला क्षुब्ध करू लागले; आणि तुमचे लोक, महावात जसा वृक्षांना कंपित करतो तसे तिला कंपित करू लागले.
9.17.10
पुरोवातेन गङ्गेव…क्षोभ्यमाणा महानदी ।
अक्षोभ्यत तदा राजन्पाण्डूनां ध्वजिनी ततः ॥ ९.१७.१० ॥
…पुढून वाहणाऱ्या वाऱ्याने क्षुब्ध होणाऱ्या गंगा या महानदीप्रमाणे, हे राजा, तेव्हा पांडवांची ती सेना क्षुब्ध झाली.
9.17.11
प्रस्कन्द्य सेनां महतीं महात्मानो महारथाः ।
बहवश्चुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिरः।
भ्रातरो वाऽस्य ते शूरा दृश्यन्ते नेह केचन ॥ ९.१७.११ ॥
त्या महासेनेतून धावत आलेले अनेक महात्मे महारथी तेथे ओरडले, 'राजा युधिष्ठिर कुठे आहे? किंवा त्याचे ते शूर बंधू येथे कोणीच का दिसत नाहीत?'
9.17.12
धृष्टद्युम्नोऽथ शैनेयो द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
पाञ्चालाश्च महावीर्याः शिखण्डी च महारथः ॥ ९.१७.१२ ॥
नंतर धृष्टद्युम्न, शैनेय सात्यकी, द्रौपदीचे सर्व पुत्र, महापराक्रमी पांचाल आणि महारथी शिखंडी.
9.17.13
एवं तान्वादिनः शूरान्द्रौपदेया महारथाः ।
अभ्यघ्नन्युयुधानश्च मद्रराजपदानुगान् ॥ ९.१७.१३ ॥
असे बोलणाऱ्या त्या वीरांवर द्रौपदीचे महारथी पुत्र आणि युयुधान यांनी मद्रराजाच्या अनुयायांवर हल्ला केला.
9.17.14
चक्रैर्विमथितैः केचित्केचिच्छिन्नैर्महाध्वजैः ।
सम्प्रदृश्यन्त समरे तावका निहताः परैः ॥ ९.१७.१४ ॥
कोणाची चाके चिरडली होती, कोणाचे महाध्वज तुटले होते; युद्धात तुमचे लोक शत्रूंकडून मारले गेलेले दिसत होते.
9.17.15
आलोक्य पाण्डवान्युद्धे योधा राजन्समन्ततः ।
वार्यमाणा ययुर्वेगात्पुत्रेण तव भारत ॥ ९.१७.१५ ॥
हे राजा, युद्धात सर्वत्र पांडवांना पाहून योद्धे वेगाने पुढे सरसावले; हे भारता, तुझ्या पुत्राने अडवूनही.
9.17.16
दुर्योधनश्च तान्वीरान्वारयामास सान्त्वयन् ।
न चास्य शासनं केचित्तत्र चक्रुर्महारथाः ॥ ९.१७.१६ ॥
दुर्योधनाने त्या वीरांना समजावून अडवण्याचा प्रयत्न केला; परंतु त्या महारथींपैकी कोणीही तेथे त्याच्या आज्ञेचे पालन केले नाही.
9.17.17
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत् ।
दुर्योधनं महाराज वचनं वचनक्षमम् ॥ ९.१७.१७ ॥
मग गांधारराजाचा पुत्र शकुनी दुर्योधनाला, हे महाराजा, योग्य वचने बोलला.
9.17.18
किं नः सम्प्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम् ।
न युक्तमेतत्समरे त्वयि तिष्ठति भारत ॥ ९.१७.१८ ॥
आम्ही पाहत असताना मद्रांचे सैन्य का मारले जात आहे? हे भारता, तू युद्धात उभा असताना हे योग्य नाही.
9.17.19
सहितैर्नाम योद्धव्यमित्येष समयः कृतः ।
अथ कस्मात्स्मरन्नेव घ्नतो मर्षयसे नृप ॥ ९.१७.१९ ॥
सहितैर्नाम योद्धव्यमित्येष समयः कृतः। अथ कस्मात्स्मरन्नेव घ्नतो मर्षयसे नृप॥
9.17.20
वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर्वचो मम ।
एते विनिहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम् ॥ ९.१७.२० ॥
वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर्वचो मम। एते विनिहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम्॥
9.17.21
न भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताः ।
अलं क्रोद्वुमथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम् ॥ ९.१७.२१ ॥
न भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताः। अलं क्रोद्वुमथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम्॥
9.17.22
यामः सर्वेऽत्र सम्भूय सवाजिरथकुञ्जराः ।
परित्रातुं महेष्वासान्मद्रराजपदानुगान् ॥ ९.१७.२२ ॥
यामः सर्वेऽत्र सम्भूय सवाजिरथकुञ्जराः। परित्रातुं महेष्वासान्मद्रराजपदानुगान्॥
9.17.23
अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृप ।
एवं सर्वेऽनुसञ्चिन्त्य प्रययुर्यत्र सैनिकाः ॥ ९.१७.२३ ॥
अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृप। एवं सर्वेऽनुसञ्चिन्त्य प्रययुर्यत्र सैनिकाः॥
9.17.24
एवमुक्तस्तदा राजा बलेन महता वृतः ।
प्रययौ सिंहनादेन कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ९.१७.२४ ॥
एवमुक्तस्तदा राजा बलेन महता वृतः। प्रययौ सिंहनादेन कम्पयन्निव मेदिनीम्॥
9.17.25
हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दस्तव सैन्यस्य भारत ॥ ९.१७.२५ ॥
मारा, भोसका, धरा, प्रहार करा, छाटा — असा, हे भरता, तुमच्या सैन्यात प्रचंड गलबला झाला.
9.17.26
पाण्डवास्तु रणे दृष्ट्वा मद्रराजपदानुगान् ।
सहितानभ्यवर्तन्तं गुल्ममास्थाय मध्यमम् ॥ ९.१७.२६ ॥
युद्धात पांडवांनी मद्रराजाच्या अनुयायांना एकत्र येऊन मध्यव्यूह रचून पुढे सरसावताना पाहिले.
9.17.27
ते मुहूर्ताद्रणे वीरा हस्ताहस्ति विशाम्पते ।
निहताः प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगाः ॥ ९.१७.२७ ॥
हे प्रजापते, ते वीर — मद्रराजाचे अनुयायी — क्षणार्धात युद्धात प्रत्यक्ष हाणामारीत मारले गेलेले दिसू लागले.
9.17.28
ततो नः सम्प्रयातानां हता मद्रास्तरस्विनः ।
हृष्टाः किलकिलाशब्दमकुर्वन्सहिताः परे ॥ ९.१७.२८ ॥
तेव्हा आमच्या पुढे सरसावलेले वेगवान मद्र वीर मारले गेले; आनंदलेल्या शत्रूंनी एकत्र येऊन 'किलकिला' असा आवाज केला.
9.17.29
अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशः ।
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम् ॥ ९.१७.२९ ॥
मग्, सर्वत्र शिरविहीन धड उठताना दिसली; सूर्यमंडलाच्या मध्यातून एक मोठी उल्का कोसळली.
9.17.30
रथैर्भग्नयुगाक्षैश्च निहतैश्च महारथैः ।
अश्वैर्निपातितैश्चैव सञ्छन्नाऽभूद्वसुन्धरा ॥ ९.१७.३० ॥
तुटलेली जोखडे आणि आसे असलेल्या रथांनी, मारल्या गेलेल्या महारथींनी आणि पडलेल्या घोड्यांनी पृथ्वी झाकली गेली.
9.17.31
वातायमानैस्तुरगैर्युगासक्तैस्ततस्ततः ।
अकृष्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे ॥ ९.१७.३१ ॥
हे महाराज, रणभूमीवर वाऱ्यासारखे धावणाऱ्या घोड्यांनी, जोखडाला अडकलेले योद्धे इकडे तिकडे फरपटत नेले जात होते.
9.17.32
भग्नचक्रान्रथान्केचिदहरंस्तुरगा रणे ।
रथार्धं केचिदादाय दिशो दश विबभ्रमुः।
तत्रतत्र व्यदृश्यन्त योक्त्रैः श्लिष्टाः स्म वाजिनः ॥ ९.१७.३२ ॥
काही घोडे युद्धात तुटलेल्या चाकांचे रथ ओढून नेत होते; काही अर्धा रथ घेऊन दहाही दिशांना भटकत होते. ठिकठिकाणी घोडे लगाम व जोखडात अडकलेले दिसत होते.
9.17.33
रथिनः पतमानाश्च दृश्यन्ते स्म नरोत्तमाः ।
गगनात्प्रच्युताः सिद्धाः पुण्यानामिव सङ्क्षये ॥ ९.१७.३३ ॥
रथी उत्तम पुरुष पडताना दिसत होते; पुण्य संपले की आकाशातून कोसळणाऱ्या सिद्धांसारखे ते वाटत होते.
9.17.34
निहतेषु च शूरेषु मद्रराजानुगेषु वै ।
अस्मानापततश्चापि दृष्ट्वा पार्था महारथाः ॥ ९.१७.३४ ॥
मद्रराजाचे अनुयायी शूर मारले गेले असताना, आम्ही चालून येताना पाहून, महारथी पार्थ…
9.17.35
अभ्यवर्तन्त वेगेन जयगृद्धाः प्रहारिणः ।
बाणशब्दरवान्कृत्वा विमिश्राञ्शङ्खनिःस्वनैः ॥ ९.१७.३५ ॥
विजयाची इच्छा धरणारे प्रहारक वेगाने पुढे धावले; बाणांचे शब्द व शंखनाद मिसळून.
9.17.36
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षाः प्रहारिणः ।
शरासनानि धुन्वानाः सिंहनादान्प्रचुक्रुशुः ॥ ९.१७.३६ ॥
पण आमच्यावर पुन्हा हल्ला करून, लक्ष्य साधलेल्या प्रहारकांनी धनुष्ये हलवत सिंहनाद केला.
9.17.37
ततो हतमभिप्रेक्ष्य मद्रराजबलं महत् ।
मद्रराजं च समरे दृष्ट्वा शूरं निपातितम्।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.१७.३७ ॥
तेव्हा मद्रराजाचे मोठे सैन्य मारले गेलेले आणि युद्धात शूर मद्रराज पाडलेला पाहून दुर्योधनाचे सर्व सैन्य पुन्हा पाठ फिरवून पळाले.
9.17.38
वध्यमानं महाराज पाण्डवैर्जितकाशिभिः ।
दिशो भेजेऽथ सम्भ्रान्तं त्रासितं दृढधन्विभिः ॥ ९.१७.३८ ॥
हे महाराजा, पांडवांकडून आणि विजयी काशींकडून मारले जाणारे ते सैन्य दृढधनुर्धरांनी त्रस्त होऊन घाबरून दिशा धरून पळाले.