महाभारत · अध्याय 9.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.19.1
सन्निवृत्तेषु सैन्येषु साल्वो म्लेच्छगणाधिपः ।
अभ्यद्रवत्सुसङ्क्रुद्धः पाण्डवानां महद्बलम् ॥ ९.१९.१ ॥
सैन्ये माघारी फिरल्यावर म्लेच्छगणांचा अधिपती साल्व अत्यंत क्रुद्ध होऊन पांडवांच्या प्रचंड सैन्यावर चालून गेला.
9.19.2
आस्थाय सुमहानागं प्रभिन्नं पर्वतोपमम् ।
सप्तमैरावतप्रख्यममित्रगणमर्दनम् ॥ ९.१९.२ ॥
पर्वतासारखा, सातव्या ऐरावतासारखा, शत्रुगणांना चिरडणारा एक प्रचंड मदोन्मत्त हत्ती त्याने आरूढ होऊन चढाई केली.
9.19.3
योऽसौ महान्भद्रकुलप्रसूतः ।
सुपूजितो धार्तराष्ट्रेण नित्यम्।
सुकल्पितः शास्त्रविनिश्चयज्ञैः ।
सदौपवाह्यः समरेषु राजन् ॥ ९.१९.३ ॥
भद्रकुलात जन्मलेला तो महान हत्ती धृतराष्ट्रपुत्राकडून नेहमी सन्मानित होता; शास्त्रनिश्चय जाणणाऱ्यांनी उत्तम सज्ज केला होता; हे राजा, युद्धांत तो नेहमी स्वारीस योग्य होता.
9.19.4
ऐरावतं दैत्यगणान्विमृद्र… ।
ञ्शक्रो यथा सञ्जनयन्भयानि।
तमास्थितो राजवरो बभूव ।
यथोदयस्थः सविता क्षपान्ते ॥ ९.१९.४ ॥
इंद्र ऐरावतावर आरूढ होऊन दैत्यगणांना चिरडून भय निर्माण करतो, तसा तो श्रेष्ठ राजा त्यावर आरूढ झाला; रात्रीच्या अखेरीस उदयाचलावर स्थित सूर्यासारखा.
9.19.5
स तेन नागप्रवरेण राज… ।
न्नभ्युद्ययौ पाण्डुसुतान्समेतान्।
शितैः पृषत्कैर्विददार वेगै… ।
र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैः सुघोरैः ॥ ९.१९.५ ॥
त्या श्रेष्ठ हत्तीसह राजा... एकत्र जमलेल्या पांडुपुत्रांकडे पुढे सरला आणि तीक्ष्ण बाणांनी, वेगाने, इंद्राच्या वज्रासारख्या अतिभयंकर बाणांनी त्यांना भेदले.
9.19.6
ततः शरान्वै सृजतो महारणे ।
योधांश्च राजन्नयतो यमालयम्।
नास्यानत्रं ददृशुः स्वे परे वा ।
यथा पुरा वज्रधरस्य दैत्याः ॥ ९.१९.६ ॥
महायुद्धात बाण सोडत आणि हे राजन, योद्ध्यांना यमलोकी पाठवत असताना त्याच्यात आपल्या किंवा शत्रूच्या कोणालाही अंतर दिसले नाही; पूर्वी वज्रधारी (इंद्रा)समोर दैत्य जसे.
9.19.7
ते पाण्डवाः सोमकाः सृञ्जयाश्च ।
तमेकनागं ददृशुः समन्तात्।
सहस्रशो वै विचरन्तमेकं ।
यथा महेन्द्रस्य गजं समीपे ॥ ९.१९.७ ॥
पांडव, सोमक आणि सृंजय त्या एकाच गजराजाला चहूकडे पाहत होते; हजारो प्रकारे संचार करणाऱ्या त्या एकाला, जसा महेंद्राजवळचा गज.
9.19.8
सन्द्राव्यमाणं तु बलं परेषां ।
परेतकल्पं विबभौ समन्ततः।
नैवावतस्थे समरे भृशं भया… ।
द्विमृद्यमानं तु परस्परं तदा ॥ ९.१९.८ ॥
शत्रूचे सैन्य विखुरून पळत होते, चहूकडे मृतांसारखे दिसले; युद्धात ते टिकले नाही, भयाने अत्यंत…; तेव्हा ते आपापसांतच दोन भागांत चिरडले जात होते.
9.19.9
ततः प्रभग्ना सहसा महाचमूः ।
सा पाण्डवी तेन नराधिपेन।
दिशश्चतस्रः सहसा विधाविता ।
गजेन्द्रवेगं तमपारयन्ती ॥ ९.१९.९ ॥
तेव्हा त्या नराधिपाने ती महान पांडवसेना अचानक छिन्नभिन्न झाली; त्या गजेंद्राचा वेग सहन न होऊन ती अचानक चारी दिशांना पळाली.
9.19.10
दृष्ट्वा च तां वेगवता प्रभग्नां ।
सर्वे त्वदीया युधि योधमुख्याः।
अपूजयंस्ते तु नराधिपं तं ।
दध्मुश्च शङ्खाञ्शशिसन्निकाशान् ॥ ९.१९.१० ॥
त्या वेगवान्याने ती सेना विखुरलेली पाहून तुमच्या सर्व प्रमुख योद्ध्यांनी युद्धात त्या नराधिपाचा गौरव केला; आणि चंद्रासारखे शंख फुंकले.
9.19.11
श्रुत्वा निनादं त्वथ कौरवाणां ।
हर्षाद्विमुक्तं सह शङ्खशब्दैः।
सेनापतिः पाण्डवसृञ्जयानां ।
पाञ्चालपुत्रो ममृषे न कोपात् ॥ ९.१९.११ ॥
कौरवांचा गर्जनाध्वनी आणि हर्षाने उठलेले शंखनाद ऐकूनही, पाण्डव-सृञ्जयांचा सेनापती पांचालपुत्र क्रोधाने ते सहन करू शकला नाही.
9.19.12
ततस्तु तं वै द्विरदं महात्मा ।
प्रत्युद्ययौ त्वरमाणो जयाय।
जम्भो यथा शक्रसमागमे वै ।
नागेन्द्रमैरावणमिन्द्रवाह्यम् ॥ ९.१९.१२ ॥
तेव्हा त्या महात्म्याने विजयासाठी त्वरेने त्या गजाकडे धाव घेतली, जसा इंद्राशी भेटीत जंभ इंद्रवाहन ऐरावताकडे गेला होता.
9.19.13
तमापतन्तं सहसा तु दृष्ट्वा ।
पाञ्चालपुत्रं युधि राजसिंहः।
तं वै द्विपं प्रेषयामास तूर्णं ।
वधाय राजन्द्रुपदात्मजस्य ॥ ९.१९.१३ ॥
हे राजा! युद्धात पांचालपुत्र अचानक आपल्याकडे धावत येत असल्याचे पाहून राजसिंहाने द्रुपदपुत्राच्या वधासाठी त्या गजाला त्वरेने पाठवले.
9.19.14
स तं द्विपेन्द्रं सहसापतन्त… ।
मविध्यदग्निप्रतिमैः पृषत्कैः।
कर्मारधौतैर्निशितैर्ज्वलद्भि… ।
र्नाराचमुख्यैस्त्रिभिरुग्रवेगैः ॥ ९.१९.१४ ॥
त्याने अचानक धावत येणाऱ्या त्या गजेंद्राला अग्नीसारखे तेजस्वी, लोहाराने धुतलेल्या, तीक्ष्ण, प्रज्वलित बाणांनी आणि उग्र वेगाच्या तीन श्रेष्ठ नाराचांनी भेदले.
9.19.15
ततोऽपरान्पञ्चशतान्महात्मा ।
नाराचमुख्यान्विससर्ज कुम्भे।
स तैस्तु विद्धः परमद्विपो रणे ।
तदा परावृत्य भृशं प्रदुद्रुवे ॥ ९.१९.१५ ॥
मग त्या महात्म्याने आणखी पाचशे श्रेष्ठ नाराच त्या गजाच्या कपाळावर सोडले. त्यांनी जखमी झालेला तो महागज रणात मागे फिरून अत्यंत वेगाने पळून गेला.
9.19.16
तं नागराजं सहसा प्रणुन्नं ।
विद्राव्यमाणं विनिवर्त्य साल्वः।
तोत्राङ्कुशैः प्रेषयामास तूर्णं ।
पाञ्चालराजस्य सुतं प्रदिश्य ॥ ९.१९.१६ ॥
अचानक पुढे ढकलल्या गेलेल्या आणि पळायला लावल्या गेलेल्या त्या गजराजाला शाल्वाने परत फिरवून अंकुश व चाबकांनी पांचालराजाच्या पुत्राच्या दिशेने त्वरित हाकले.
9.19.17
दृष्ट्वा पतन्तं सहसा तु नागं ।
धृष्टद्युम्नः स्वरथाच्छीघ्रमेव।
गदां प्रगृह्योग्रजवेन वीरो ।
भूमिं प्रपन्नो भयविह्वलाङ्गः ॥ ९.१९.१७ ॥
हत्ती अचानक आपल्यावर कोसळताना पाहून वीर धृष्टद्युम्नाने आपल्या रथातून तत्काळ उडी मारून गदा उचलली आणि भीतीने थरथरणाऱ्या अंगांसह तो जमिनीवर कोसळला.
9.19.18
स तं रथं हेमविभूषिताङ्गं ।
साश्वं ससूतं सहसा विमृद्य।
उत्क्षिप्य हस्तेन नदन्महाद्विपो ।
विपोथयामास वसुन्धरातले ॥ ९.१९.१८ ॥
त्या महान हत्तीने सोन्याने सजलेला तो रथ, घोडे व सारथ्यासह अचानक तुडवला; नंतर सोंडेने उचलून गर्जना करत जमिनीवर आपटून टाकला.
9.19.19
पाञ्चालराजस्य सुतं च दृष्ट्वा ।
तदार्दितं नागवरेण तेन।
तमभ्यधावत्सहसा जवेन ।
भीमः शिखण्डी च शिनेश्च नप्ता ॥ ९.१९.१९ ॥
पांचालराजाच्या पुत्राला त्या श्रेष्ठ हत्तीने पीडिलेले पाहून भीम, शिखंडी आणि शिनीचा नातू यांनी वेगाने त्याच्यावर धाव घेतली.
9.19.20
शरैश्च वेगं सहसा निगृह्य ।
तस्याभितो व्यापततो गजस्य।
स सङ्गृहीतो रथिभिर्गजो वै ।
चचाल तैर्वार्यमाणश्च सङ्ख्ये ॥ ९.१९.२० ॥
बाणांनी त्या हत्तीचा वेग अचानक रोखून, तो चहूकडे धावत असताना रथिकांनी त्याला वेढले; त्यांनी अडवलेला तो हत्ती युद्धात डळमळू लागला.
9.19.21
ततः पृषत्कान्प्रववर्ष राजा ।
सूर्यो यथा रश्मिजालं समन्तात्।
तैराशुगैर्वध्यमाना रथौघाः ।
प्रदुद्रुवुः सहितास्तत्रतत्र ॥ ९.१९.२१ ॥
तेव्हा राजाने बाणांचा वर्षाव केला, जसा सूर्य सर्वत्र आपल्या किरणजाळ्याचा विस्तार करतो. त्या वेगवान बाणांनी आहत झालेले रथसमूह एकत्र येऊन इकडे-तिकडे पळाले.
9.19.22
तत्कर्म साल्वस्य समीक्ष्य सर्वे ।
पाञ्चालपुत्रा नृप सृञ्जयाश्च।
हाहाकारैर्नादयन्ति स्म युद्धे ।
द्विपं समन्ताद्रुरुधुर्नराग्र्याः ॥ ९.१९.२२ ॥
साल्वाचे ते कृत्य पाहून, हे राजा, पांचालपुत्र आणि सृंजय सर्वजण 'हाय हाय' अशा आक्रोशांनी युद्ध दुमदुमवू लागले; श्रेष्ठ वीरांनी त्या हत्तीला चहूबाजूंनी वेढा घातला.
9.19.23
पाञ्चालपुत्रस्त्वरितस्तु शूरो ।
गदां प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्।
ससम्भ्रमं भारत शत्रुघाती ।
जवेन वीरोऽनुससार नागम् ॥ ९.१९.२३ ॥
पांचालपुत्र तो शूर त्वरेने पर्वतशिखरासारखी गदा उचलून घेता झाला; हे भारता, शत्रुघाती त्या वीराने वेगाने त्या हत्तीचा पाठलाग केला.
9.19.24
ततस्तु नागं धरणीधराभं ।
मदं स्रवन्तं जलदप्रकाशम्।
गदां समातिध्य भृशं जघान ।
पाञ्चालराजस्य सुतस्तरस्वी ॥ ९.१९.२४ ॥
तेव्हा पांचालराजाचा तो वेगवान पुत्र, मद वाहणाऱ्या, पर्वतासारख्या आणि मेघासारख्या तेजस्वी त्या हत्तीवर गदा घट्ट धरून जोरदार प्रहार करता झाला.
9.19.25
स भिन्नकुम्भः सहसा विनद्य ।
मुखात्प्रभूतं क्षतजं विमुञ्चन्।
पपात नागो धरमीधराभः ।
क्षितिप्रकम्पाच्चलितो यथाऽद्रिः ॥ ९.१९.२५ ॥
त्याचे कुंभस्थळ फुटले; तो अचानक चीत्कारला, तोंडातून भरपूर रक्त ओकत, पृथ्वी कंपित करत कोसळणाऱ्या पर्वतासारखा तो पर्वताकार हत्ती कोसळला.
9.19.26
निपात्यमाने तु तदा गजेन्द्रे ।
हाहाकृते तव पुत्रस्य सैन्ये।
स साल्वराजस्य शिनिप्रवीरो ।
जहार भल्लेन शिरः शितेन ॥ ९.१९.२६ ॥
तेव्हा तो गजराज पाडला जात असताना आपल्या पुत्राच्या सैन्यात हाहाकार उडाला. तेव्हा शिनि वंशातील प्रमुख वीराने तीक्ष्ण भल्ल बाणाने साल्वराजाचे मस्तक तोडले.
9.19.27
हृतोत्तमाङ्गो युधि सात्वतेन ।
पपात भूमौ सह नागराज्ञा।
यथाऽद्रिशृङ्गं सुमहत्प्रणुन्नं ।
वज्रेण देवाधिपचोदितेन ॥ ९.१९.२७ ॥
युद्धात सात्वताने (सात्यकीने) मस्तक तोडल्यामुळे तो गजराजासह भूमीवर कोसळला; देवाधिपतीने फेकलेल्या वज्राने आदळलेल्या मोठ्या पर्वतशिखरासारखा.