Mahābhārata · Adhyāya 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

Después de que las mujeres fueron enviadas lejos, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, cayó del dolor en un dolor aún mayor y se lamentó. Escucha con atención, oh gran rey, cómo sucedió la gran destrucción cuando los Kurus y los Pāṇḍavas se encontraron entre sí.

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

Suspirando como si humeara, sacudiendo las manos una y otra vez, y después de mucho reflexionar, Dhṛtarāṣṭra dijo a Sañjaya estas palabras: 'Cuando el hijo del cochero fue muerto por el Pāṇḍava magnánimo, y las tropas huyeron y fueron reunidas una y otra vez...'

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

¡Ay! Verdaderamente es un gran dolor que yo oiga de ti, oh auriga, que los Pāṇḍavas están a salvo e ilesos en la batalla. En aquella terrible matanza de cuerpos humanos, en la destrucción de los mejores de los hombres, cuando Karṇa fue muerto, Pārtha rugió como un león.

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

Ciertamente mi corazón está hecho de la esencia del rayo, muy firme, pues al oír que mis hijos han sido muertos no estalla en mil pedazos. Entonces, oh rey, un gran temor entró en tus hijos.

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

Recordando sus palabras y sus juegos infantiles, oh Sañjaya, y oyendo hoy que han sido muertos, mi mente se desgarra en gran medida. Cuando Karṇa fue muerto, ningún guerrero tuyo tuvo el propósito de reunir de nuevo los ejércitos ni de mostrar valor.

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

Aunque por mi ceguera no pude ver la figura de mis hijos, el afecto nacido del amor a los hijos siempre se mantuvo en estos. Como comerciantes en un barco roto en un mar insondable que buscan la orilla lejana, cuando la isla fue perdida, fueron muertos por el portador de la diadema.

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

Habiendo dejado atrás la niñez para ser jóvenes, y oyendo que habían alcanzado la prosperidad, oh sin mácula, entonces me alegré. Pero cuando el hijo del cochero fue muerto, oh rey, ellos, heridos por flechas, aterrorizados y sin protector, buscaban un protector como ciervos acosados por leones.

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

Hoy, al oír que han sido muertos, que su dominio y su vigor han sido destruidos, yo, abrumado por la aflicción de mis hijos, nunca hallaré paz. Como toros de cuernos rotos, como serpientes de colmillos rotos, regresaron al atardecer, derrotados por Savyasācin (Arjuna).

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

¡Ven, ven, hijo querido, señor de reyes, hijo mío, pues yo estoy sin amparo! Privado de ti, oh de brazos poderosos, ¿qué camino tomaré? Cuando el hijo del cochero fue muerto, oh rey, tus hijos, con sus héroes muertos y destrozados por agudas flechas, huyeron entonces.

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

Hijo querido, ¿cómo es que yaces muerto en el suelo, habiendo abandonado a los protectores de la tierra que se habían reunido, como un rey vulgar cualquiera? Todos ellos, con sus armaduras destrozadas, huyendo en todas direcciones, desconcertados, mirando con temor a su alrededor, golpeándose unos a otros.

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

Oh gran rey, eras el refugio de parientes y amigos. Oh héroe, ¿adónde irás dejándome a mí, ciego y viejo? Pensando: «Bībhatsu y Vṛkodara vienen directamente contra mí», cayeron y fueron aplastados, oh Bhārata.

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

¿Dónde está aquella compasión, tu afecto y el honor que tenías entre los reyes? ¿Cómo fuiste tú, invencible en las batallas, muerto por los hijos de Pṛthā? Montados en caballos, otros en elefantes y otros en carros, los grandes guerreros huyeron veloces por el miedo, abandonando a la infantería.

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

Ahora, cuando me levante, ¿quién me llamará una y otra vez, sin cesar, «querido padre, querido padre», «gran rey» y «señor del mundo»? Los carros fueron destrozados por los elefantes, los jinetes quebrados; las multitudes de infantes y las manadas de caballos fueron abatidas en gran número por los grandes guerreros mientras huían.

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

Abrazándolo por el cuello con afecto, con los ojos llenos de lágrimas: «Oh descendiente de Kuru, soy tu consejero; escucha bien mis palabras: como caravanas sin guía en un bosque lleno de serpientes y ladrones, así tus hombres quedaron a pie cuando el hijo del cochero fue abatido».

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

Ciertamente oí tu palabra, hijo mío: «Esta tierra es mía, querido, pero no de Pārtha». Con sus jinetes muertos, elefantes con las trompas cercenadas y otros, atormentados por el miedo, vieron todo el mundo lleno de Pārtha.

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

Al ver a todos ellos —Bhagadatta, Kṛpa, Śalya, el príncipe de Avantī, Jayadratha, Bhūriśravas, Somadatta, el gran rey y Bāhlīka— huyendo, atormentados por el miedo de Bhīmasena, Duryodhana exclamó «¡Ay!» y así habló a su propio cochero.

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

Aśvatthāman, Bhoja, el poderoso Māgadha, Bṛhadbala, Krātha y también Śakuni, hijo de Subala: Pārtha, de pie con el arco en la mano, no me superará mientras yo combato por detrás. Apresura los caballos.

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

Los bárbaros, cientos de miles de Śakas junto con los Yavanas, Sudakṣiṇa, el rey de Kamboja, y asimismo el señor de los Trigarta: Kaunteya Dhanañjaya no se atrevería a superarme mientras combato en la batalla, como el gran océano no rebasa su orilla.

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

El abuelo Bhīṣma, Bhāradvāja y Gautama, Śrutāyus, Aśrutāyus y el poderoso Śatāyus también: habiendo matado hoy a Arjuna junto con Govinda y al orgulloso Vṛkodara, y habiendo matado a los enemigos restantes, que yo obtenga la liberación de mi deuda con Karṇa.

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

Jalasandha, Ārṣyaśṛṅgī, el rākṣasa Alāyudha, Alambusa, Vīrabāhu, Subāhu y el gran auriga — tras oír aquel discurso del rey de los Kurus, digno de héroes y nobles, el auriga arreó lentamente los caballos cubiertos de oro.

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

Estos y muchos otros reyes, oh mejor de los reyes, combatirán por mi causa, entregando sus vidas y riquezas. Y, señor, los soldados de a pie, sin elefantes, caballos ni carros — veinticinco mil — avanzaron corriendo lentamente, por así decir.

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

Estando en medio de ellos, rodeado de mis hermanos, combatiré en la batalla contra los hijos de Pṛthā y los Pāñcālas por todos lados. Enfurecidos, Bhīmasena y Dhṛṣṭadyumna, hijo de Pṛṣata, los rodearon con el ejército cuádruple y los golpearon con flechas.

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

¡Oh, tigre entre los reyes! En la batalla todos ellos lucharon contra los cedis, los hijos de Draupadī, Sātyaki, Kuntibhoja y el rākṣasa Ghaṭotkaca, y contra Bhīmasena junto con Pārṣata. Allí otros pronunciaron los nombres de Pārtha y Pārṣata.

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

Gran rey, incluso uno solo de ellos es capaz de contener a los Pāṇḍavas. Bhīma, enfurecido con los Pāṇḍavas que atacaban en la batalla, se plantó frente a ellos en el combate; bajó velozmente de su carro y luchó con la maza en la mano.

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

Entonces, cuando aquellos héroes estaban juntos y enemistados con los Pāṇḍavas, o cuando todos ellos eran seguidores del hijo de Pāṇḍu, Vṛkodara, atento al dharma, no luchó contra los que estaban en tierra mientras él permanecía en el carro; el hijo de Kuntī luchó contra ellos confiando en el poder de sus brazos.

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

Oh señor de reyes, ellos lucharán contra ellos y los matarán en la batalla. Karṇa solo, junto conmigo, destruirá a los Pāṇḍavas. Tomando una gran maza cubierta de oro, abatió a todos tus hombres como la Muerte con su vara en la mano.

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

Aquellos reyes heroicos permanecerán bajo mi mando. Los soldados de infantería enfurecidos, habiendo abandonado la vida y a sus parientes, se lanzaron contra Bhīma en la batalla como polillas hacia el fuego.

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

Y su líder, el poderoso Vāsudeva, no se pone armadura, oh rey, así me dijo. Al llegar ante Bhīmasena, ellos, enfurecidos y ebrios de guerra, de pronto rugieron, como las multitudes de seres que gritan al ver a la Muerte.

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

Auriga, mientras me lo repites una y otra vez, veo por razonamiento que los Pāṇḍavas han sido muertos en la batalla. Como un halcón, Bhīma se movió con espada y maza y aplastó a veinticinco mil de tus hombres.

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

Estando en medio de ellos, donde mis hijos son muertos mientras luchan en la batalla, ¿qué otra causa puede haber sino el destino? Tras matar a aquella hueste de hombres, el poderoso Bhīma de verdadero valor se detuvo de nuevo, con Dhṛṣṭadyumna puesto al frente.

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

Donde fue muerto Bhīṣma, señor de los mundos y poderoso en esplendor, acercándose a Śikhaṇḍin, como un león se abalanza sobre un chacal, el valiente Dhanañjaya atacó la hueste de carros.

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

Donde el brahmán Droṇa, maestro de todas las armas y proyectiles, fue muerto en batalla por los Pāṇḍavas—¿qué otra causa sino el destino? Los dos hijos de Mādrī y el poderoso Sātyaki, llenos de alegría, atacaron velozmente a Śakuni, golpeando el ejército de Duryodhana.

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

En la batalla fue muerto el poderoso Karṇa, conocedor de las armas divinas; también fueron muertos Bhūriśravas y Somadatta en combate. Oh gran rey, también Bāhlīka—¿qué otra causa sino el destino? Habiendo abatido con flechas afiladas a sus muchos jinetes, lo persiguieron con prisa, y allí tuvo lugar la batalla.

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

Donde fue muerto Bhagadatta, diestro en la guerra de elefantes, y también fue muerto Jayadratha—¿qué otra causa sino el destino? Entonces, oh rey, Dhanañjaya se lanzó contra la hueste de carros, blandiendo el arco Gāṇḍīva, famoso en los tres mundos.

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

Donde murieron Sudakṣiṇa, el paurava Jalasandha, Śrutāyus y Aśrutāyus: ¿qué otra cosa sino el destino? Al ver el carro de caballos blancos que avanzaba con Kṛṣṇa como auriga y al guerrero Arjuna, vuestros hombres huyeron de miedo.

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

También el poderoso Pāṇḍya, el mejor de todos los portadores de armas, fue muerto en batalla por los Pāṇḍavas: ¿qué otra cosa sino el destino? Veinticinco mil soldados de a pie, con carros y caballos sin conductor, rodeados de flechas, cargaron contra Pārtha.

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

Donde murieron Bṛhadbala, el poderoso rey de Magadha, y Ugrāyudha, el valiente sin rival entre los arqueros: tras aniquilar aquella hueste de hombres de los Pāñcāla, con Bhīmasena al frente, el gran guerrero de carro reapareció pronto.

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

Allí fue muerto el príncipe de Avantī, fue muerto el señor de los pueblos, el rey de los Traigartas, y fueron muertos los Saṃśaptakas. ¿Qué otra causa sino el destino? El gran arquero, el glorioso aniquilador de huestes enemigas, el hijo del rey de los Pāñcālas, el ilustre Dhṛṣṭadyumna.

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

Oh rey, también fueron muertos Alambusa y el rākṣasa Alāyudha, y Ṛṣyaśṛṅgi. ¿Qué otra causa sino el destino? Al ver en la batalla a Dhṛṣṭadyumna, con caballos color paloma y un hermoso estandarte de kovidāra, los tuyos huyeron aterrorizados.

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

Allí fueron muertos los Nārāyaṇas, los pastores ardientes en la batalla y muchos miles de bárbaros. ¿Qué otra causa sino el destino? Persiguiendo al rey de los Gāndhāras, los dos ilustres hijos de Mādrī, veloces con sus armas, pronto volvieron a ser vistos junto a Sātyaki.

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

Donde Śakuni, hijo de Subala, el astuto y muy poderoso héroe, fue muerto con su ejército — ¿qué otra cosa decir sino que fue por el destino? Cekitāna, Śikhaṇḍin y los hijos de Draupadī, tras destruir tu gran ejército, oh noble, hicieron sonar sus caracolas.

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

Estos y otros muchos, diestros en las armas, ebrios de batalla, reyes y príncipes heroicos de brazos como mazas, fueron muertos allí — ¿qué otra cosa decir sino que fue por el destino? Viendo a todos tus hombres huir con la espalda vuelta, se lanzaron sobre ellos golpeando, como toros que marcan a otros toros.

9.2.43

यत्र शूरा महेष्वासाः कृतास्त्रा युद्वदुर्मदाः ।
बहवो निहताः सूत महेन्द्रसमविक्रमाः
सेनावशेषं तं दृष्ट्वा तव पुत्रस्य पाण्डवः ।
अवस्थितं सव्यसाची चुक्रोध बलवन्नृप ॥ ९.२.४३ ॥

Donde muchos héroes, grandes arqueros diestros en las armas, ebrios de batalla, de valor igual al del gran Indra, fueron muertos, oh auriga — viendo al resto del ejército de tu hijo mantenerse firme, el Pāṇḍava Savyasācin se encolerizó con fuerza, oh rey.

9.2.44

नानादेशसमावृत्ताः क्षत्रिया यत्र सञ्जय ।
निहताः समरे सर्वे किमन्यद्भागधेयतः
तत एनं शरै राजन्सहसा समवाकिरत् ।
रजसा चोद्गतेनाथ न स्म किञ्चन दृश्यते ॥ ९.२.४४ ॥

Oh Sañjaya, donde todos los guerreros reunidos de muchas tierras han sido muertos en batalla: ¿qué es esto sino el destino? Entonces, oh rey, de repente lo cubrieron con flechas, y con el polvo que se levantó nada podía verse.

9.2.45

पुत्राश्च मे विनिहताः पौत्राश्चैव महाबलाः ।
वयस्या भ्रातरश्चैव किमन्यद्भागधेयतः
अन्धकारीकृते लोके शरीभूते महीतले ।
दिशः सर्वा महाराज तावकाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.४५ ॥

Mis hijos han sido muertos, y también mis poderosos nietos; compañeros y hermanos también — ¿qué es esto sino el destino? Oh gran rey, cuando el mundo se oscureció y la tierra se llenó de cadáveres, todos tus hombres huyeron aterrorizados en todas direcciones.

9.2.46

भागधेयसमायुक्तो ध्रुवमुत्पद्यते नरः ।
यस्तु भाग्यसमायुक्तः स शुभं प्राप्नुयान्नरः
भज्यमानेषु सर्वेषु कुरुराजो विशाम्पते ।
परेषामात्मनश्चैव सैन्ये ते समुपाद्रवत् ॥ ९.२.४६ ॥

El hombre nacido dotado de fortuna ciertamente llega a ser; el hombre afortunado obtiene el bien. Oh señor de los hombres, cuando todo se quebraba, el rey de los kurus huyó en medio de tu ejército, tanto entre las filas enemigas como entre las suyas.

9.2.47

अहं वियुक्तस्तैर्भाग्यैः पुत्रैश्चैवेह सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि वृद्धः शत्रुवशं गतः
ततो दुर्योधनः सर्वानाजुहावाथ पाण्डवान् ।
युद्धाय भरतश्रेष्ठ देवानिव पुरा बलिः ॥ ९.२.४७ ॥

Sañjaya, privado de mis hijos y de la fortuna, soy viejo y he caído en poder de los enemigos; ¿cómo viviré ahora? Entonces Duryodhana llamó a todos los Pāṇḍavas a la batalla, como Bali llamó antaño a los dioses, oh mejor de los Bharatas.

9.2.48

नान्यदत्र परं मन्ये वनवासादृते प्रभो ।
सोऽहं वनं गमिष्यामि निर्बन्धुर्ज्ञातिसंक्षये
त एनमभिगर्जन्तं सहिताः समुपाद्रवन् ।
नानाशस्त्रसृजः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ९.२.४८ ॥

Señor, no veo nada mejor aquí que vivir en el bosque. Sin parientes, tras la destrucción de mis parientes, iré al bosque. Entonces todos juntos, airados, se lanzaron contra él mientras rugía, arrojando armas de muchas clases y reprochándole una y otra vez.

9.2.49

न हि मेऽन्यद्भवेच्छ्रेयो वनाभ्युपगमादृते ।
इमामवस्थां प्राप्तस्य लूनपक्षस्य सञ्जय
दुर्योधनोऽप्यसम्भ्रान्तस्तानरीन्व्यधमच्छरैः ॥ ९.२.४९ ॥

Para mí, reducido a este estado, con las alas cortadas, oh Sañjaya, nada podría ser mejor que ir al bosque. Entonces Duryodhana, sin inquietarse, derribó a aquellos enemigos con flechas.

9.2.50

दुर्योधनो हतो यत्र शल्यश्च निहतो युधि ।
दुःशासनो विविंशश्च विकर्णश्च महाबलः
तत्राद्भुतमपरश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम् ।
यदेनं पाण्डवाः सर्वे न शेकुरतिवर्तितुम् ॥ ९.२.५० ॥

Donde Duryodhana fue abatido, y también Śalya fue muerto en batalla; Duḥśāsana, Vivinśati y el poderoso Vikarṇa también. Allí vimos el asombroso valor de tu hijo, al que todos los Pāṇḍavas no pudieron vencer.

9.2.51

कथं हि भीमसेनस्य श्रोष्येऽहं शब्दमुत्तमम् ।
एकेन समरे येन हतं पुत्रशतं मम
नातिदूरापयातं च कृतबुद्धि पलायने ।
दुर्योधनः स्वकं सैन्यमपश्यकद्भृशविक्षतम् ॥ ९.२.५१ ॥

¿Cómo oiré la excelente noticia de Bhīmasena, que solo en la batalla mató a mis cien hijos? Duryodhana, decidido a huir y no muy lejos, vio a su ejército gravemente herido.

9.2.52

असकृद्वदतस्तस्य दुर्योधनवधेन च ।
दुःखशोकाभिसन्तप्तो न श्रोष्ये परुषा गिरः
ततोऽवस्थाप्य राजेन्द्र कृतबुद्धिस्तवात्मजः ।
हर्षयन्निव तान्योधांस्ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९.२.५२ ॥

Porque él seguía hablando una y otra vez de la muerte de Duryodhana, yo, atormentado por el dolor y la pena, no oiré palabras duras. Entonces, oh señor de reyes, tu hijo resuelto, deteniendo la huida y como si alegrara a aquellos guerreros, pronunció estas palabras.

9.2.53

एवं स शोकसन्तप्तः पार्थिवो हतबान्धवः ।
मुहुर्मुहुर्मुह्यमानः पुत्राधिभिरभिप्लुतः
न तं देशं प्रपश्यामि पृथिव्यां पर्वतेषु च ।
यत्र यातान्न वो हन्युः पाण्डवाः किं सृतेन वः ॥ ९.२.५३ ॥

Así, atormentado por el dolor, el rey cuyos parientes habían sido muertos, confundido una y otra vez y abrumado por la angustia por sus hijos, habló: No veo lugar alguno en la tierra ni entre las montañas donde, si vais, los Pāṇḍavas no os maten. ¿De qué os sirve huir?

9.2.54

विलप्य सुचिरं कालं धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दीर्घमुष्णं स निःश्वस्य चिन्तयित्वा पराभवम्
स्वल्पं चैव बलं तेषां कृष्णौ च भृशविक्षतौ ।
यदि सर्वेऽपि तिष्ठामो ध्रुवं नो विजयो भवेत् ॥ ९.२.५४ ॥

Tras lamentarse durante mucho tiempo, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, exhaló un suspiro largo y ardiente y reflexionó sobre la derrota: su ejército es pequeño y ambos Kṛṣṇas están gravemente heridos. Si todos resistimos firmes, la victoria será sin duda nuestra.

9.2.55

दुःखेन महता राजन्सन्तप्तो भरतर्षभः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छद्यथातथम्
विप्लयातांस्तु वो भिन्नान्पाण्डवाः कृतकिल्पिषान् ।
अनुसृत्य हनिष्यन्ति श्रेयोः न समरे वधः ॥ ९.२.५५ ॥

Oh rey, atormentado por gran dolor, el mejor de los Bharatas volvió a preguntar con exactitud al auriga Gāvalgaṇi: ¿Perseguirán y matarán los Pāṇḍavas, a quienes habéis agraviado, a vosotros que os habéis dispersado y huido? Nada es mejor que morir en batalla.

9.2.56

भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा सूतपुत्रं च पातितम् ।
सेनापतिं प्रणेतारं कमकुर्वत मामकाः
सुखः साङ्ग्रामिको मृत्युः क्षत्रधर्मेण युध्यताम् ।
मृतो दुःखं न जानीते प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ ९.२.५६ ॥

Al oír que Bhīṣma y Droṇa han sido muertos, y que también el hijo del cochero ha caído, ¿a quién han nombrado mis gentes como jefe y comandante del ejército? Para los guerreros que combaten, la muerte en batalla según el deber del kṣatriya es fácil. El muerto no conoce el dolor, y después de la muerte alcanza la infinitud.

9.2.57

यं यं सेनाप्रणेतारं युधि कुर्वन्ति मामकाः ।
अचिरेणैव कालेन तं तं निघ्नन्ति पाण्डवाः
शृण्वन्तु क्षत्रियाः सर्वे यावन्तोऽत्र समागताः ।
द्विषतो भीमसेनस्य वशमेष्यथ विद्रुताः ॥ ९.२.५७ ॥

A quienquiera que mis gentes hagan jefe del ejército en la batalla, los Pāṇḍavas lo derriban en poco tiempo. Oigan todos los kṣatriyas aquí reunidos: huyendo, caeréis bajo el poder del enemigo Bhīmasena.

9.2.58

रणमूर्ध्नि हतो भीष्मः पश्यतां वः किरीटिना ।
एवमेव हतो द्रोणः सर्वेषामेव पश्यताम्
पितामहैराचरितं न धर्मं हातुमर्हथ ।
नान्यत्कर्मास्ति पापीयः क्षत्रियस्य पलायनात् ॥ ९.२.५८ ॥

En el frente de batalla, Bhīṣma fue muerto ante vuestros ojos por el coronado (Arjuna); de la misma manera Droṇa fue muerto mientras todos mirabais. No debéis abandonar el deber practicado por vuestros abuelos. Para un kṣatriya no hay acción más pecaminosa que huir.

9.2.59

एवमेव हतः कर्णः सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
सराजकानां सर्वेषां पश्यतां वः किरीटिना
न युद्वधर्माच्छ्रेयान्हि पन्थाः स्वर्गस्य कौरवाः ।
सुचिरेणार्जिताँलोकान्सद्यो युद्धात्समश्नुते ॥ ९.२.५९ ॥

De la misma manera fue muerto el poderoso Karṇa, hijo del auriga, ante todos los reyes y ante la mirada de todos ustedes, por el portador de la diadema. Oh kauravas, no hay mejor senda hacia el cielo que el deber de la batalla; por la batalla se alcanzan de inmediato mundos ganados durante mucho tiempo.

9.2.60

पूर्वमेवाहमुक्तो वै विदुरेण महात्मना ।
दुर्योधनापराधेन प्रजेयं विनशिष्यति
तस्य तद्वचनं राज्ञः पूजयित्वा महारथाः ।
पुनरेवाभ्यवर्तन्त क्षत्रियाः पाण्डवान्प्रति।
पराजयममृष्यन्त कृतचित्ताश्च विक्रमे ॥ ९.२.६० ॥

Mucho antes el magnánimo Vidura me lo había dicho: que este pueblo perecería por la falta de Duryodhana. Pero, honrando las palabras del rey, los grandes guerreros de carro y los kṣatriyas volvieron de nuevo contra los Pāṇḍavas; incapaces de soportar la derrota, se afirmaron en el valor.