മഹാഭാരതം · അധ്യായം 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

പദാർഥങ്ങളോടെ വായിക്കുക

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

സ്ത്രീകളെ അയച്ചതിനുശേഷം അംബികയുടെ പുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദുഃഖത്തിൽനിന്ന് കൂടുതൽ വലിയ ദുഃഖത്തിലേക്ക് വീണ് വിലപിച്ചു. മഹാരാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; കൗരവരും പാണ്ഡവരും പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ നടന്ന മഹാനാശം ഇതാണ്.

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

പുകയുന്നതുപോലെ നെടുവീർപ്പിട്ട്, കൈകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കുടഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഏറെ ചിന്തിച്ചശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ സഞ്ജയനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: സൂതപുത്രൻ (കർണൻ) മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സേനകൾ ഓടിപ്പോയി വീണ്ടും വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ.

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

അയ്യോ! ഇത് വലിയ ദുഃഖം തന്നെ; സൂതാ, യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവർ സുരക്ഷിതരും ക്ഷതമേൽക്കാതെയും ഉള്ളതായി നിന്നിൽനിന്ന് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു. മനുഷ്യശരീരങ്ങളുടെ ഭയങ്കരമായ നാശത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠരായ മനുഷ്യരുടെ നാശത്തിൽ, കർണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പാർത്ഥൻ സിംഹഗർജ്ജനം ചെയ്തു.

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

എന്റെ ഹൃദയം തീർച്ചയായും വജ്രസാരം കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതും അതിദൃഢവുമാണ്; കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടും അത് ആയിരം കഷണങ്ങളായി പൊട്ടിപ്പോയില്ല. രാജാവേ, അന്ന് നിന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വലിയ ഭയം വന്നുചേർന്നു.

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

അവരുടെ വാക്കുകളും ബാല്യക്രീഡകളും ഓർത്ത്, സഞ്ജയാ, ഇന്ന് അവർ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട് എന്റെ മനസ്സ് ഏറെ പിളരുന്നു. കർണ്ണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ യോദ്ധാക്കളിൽ ആർക്കും സേനകളെ വീണ്ടും ചേർക്കാനോ പരാക്രമം കാണിക്കാനോ ബുദ്ധി തോന്നിയില്ല.

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

അന്ധത കാരണം എന്റെ പുത്രന്മാരുടെ രൂപം കാണാനാകാതിരുന്നാലും, പുത്രസ്നേഹത്താൽ ജനിച്ച പ്രീതി എപ്പോഴും ഇവരിൽത്തന്നെ നിലനിന്നു. പൊട്ടിയ കപ്പലിൽ അഗാധസമുദ്രത്തിൽ വ്യാപാരികൾ അക്കരെ തീരം ആഗ്രഹിക്കുംപോലെ, ദ്വീപ് നശിച്ചപ്പോൾ കിരീടിയാൽ (അർജ്ജുനനാൽ) അവർ വധിക്കപ്പെട്ടു.

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

ബാല്യം കടന്ന് യൗവനത്തിലെത്തിയവരെയും ഐശ്വര്യം നേടിയവരെയും കേട്ട് ഹേ അനഘാ, അന്ന് ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, സൂതപുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അമ്പുകളേറ്റ് മുറിവേറ്റ്, ഭയന്ന്, രക്ഷകനില്ലാതെ, സിംഹങ്ങളാൽ പീഡിതരായ മാനുകളെപ്പോലെ അവർ ഒരു രക്ഷകനെ ആഗ്രഹിച്ചു.

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

ഇന്ന് അവർ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നും ഐശ്വര്യവും ഓജസ്സും നശിച്ചുവെന്നും കേട്ട്, പുത്രദുഃഖത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഞാൻ ഒരിക്കലും ശാന്തി നേടുകയില്ല. കൊമ്പൊടിഞ്ഞ കാളകളെപ്പോലെയും ദംഷ്ട്ര ഒടിഞ്ഞ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെയും, സായാഹ്നത്തിൽ സവ്യസാചിയാൽ (അർജുനനാൽ) തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട് അവർ മടങ്ങി.

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

വരൂ, വരൂ, പ്രിയ പുത്രാ, രാജേന്ദ്രാ, അനാഥനായ എന്റെ മകനേ! നിന്നില്ലാതെ, ഓ മഹാബാഹോ, ഞാൻ ഏത് ഗതി പ്രാപിക്കും? സൂതപുത്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഓ രാജാവേ, വീരന്മാർ വീണു, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ചിതറിയ നിന്റെ പുത്രന്മാർ അപ്പോൾ ഓടിപ്പോയി.

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

പ്രിയ പുത്രാ, ഒത്തുചേർന്ന ഭൂപാലന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ട് സാധാരണ നീചനായ രാജാവിനെപ്പോലെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നു? കവചങ്ങൾ തകർന്നവരായി, ദിക്കറിയാതെ, ബുദ്ധിഭ്രമിച്ച്, ഭയത്തോടെ ദിക്കുകളിലേക്ക് നോക്കി, പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ട് അവരെല്ലാവരും.

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

മഹാരാജാവേ, നീ ബന്ധുക്കൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ആശ്രയമായിരുന്നു. വീരാ, അന്ധനും വൃദ്ധനുമായ എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടേക്ക് പോകും? 'ബീഭത്സുവും (അർജുനൻ) വൃകോദരനും (ഭീമൻ) എന്നെത്തന്നെ ആക്രമിക്കുന്നു' എന്ന് കരുതി അവർ വീണു ചതഞ്ഞരഞ്ഞു, ഹേ ഭാരത.

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

ആ കരുണയും, നിന്റെ സ്നേഹവും, രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ നിനക്കുണ്ടായിരുന്ന ആ ആദരവും — യുദ്ധങ്ങളിൽ തോൽക്കാത്തവനായ നീ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരാൽ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു? ചിലർ കുതിരകളിലും മറ്റു ചിലർ ആനകളിലും വേറെ ചിലർ രഥങ്ങളിലും കയറി വേഗത്തിൽ ഭയന്ന് കാലാൾപ്പടയെ ഉപേക്ഷിച്ചോടി.

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

ഇനി ഞാൻ ഉണരുമ്പോൾ 'താതാ, താതാ' എന്നും 'മഹാരാജാവേ' എന്നും 'ലോകനാഥാ' എന്നും നിരന്തരം ആവർത്തിച്ച് എന്നെ ആര് വിളിക്കും? ആനകളാൽ രഥങ്ങൾ തകർന്നു, സവാരിക്കാർ തകർന്നു; മഹാരഥന്മാരാൽ കാലാൾസംഘങ്ങളും കുതിരക്കൂട്ടങ്ങളും ഓടുമ്പോൾ വളരെയധികം വധിക്കപ്പെട്ടു.

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

സ്നേഹത്തോടെ അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ — കൗരവ്യാ, ഞാൻ നിനക്ക് ഉപദേശം നൽകുന്നവനാണ്; അതുകൊണ്ട് എന്റെ വാക്ക് നന്നായി കേൾക്കൂ: പാമ്പുകളും കള്ളന്മാരും നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ നായകനില്ലാത്ത കച്ചവടസംഘങ്ങളെപ്പോലെ, സൂതപുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ ആളുകൾ കാൽനടക്കാരായി.

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

തീർച്ചയായും ഞാൻ നിന്റെ വാക്ക് കേട്ടിരുന്നു, മകനേ — ഈ ഭൂമി എന്റേതാണ്; പക്ഷേ അച്ഛാ, പാർത്ഥന്റേതല്ല; സവാരിക്കാർ വധിക്കപ്പെട്ട ആനകളും, തുമ്പിക്കൈ മുറിഞ്ഞ ആനകളും, മറ്റുള്ളവരും ഭയത്താൽ പീഡിതരായി ലോകമൊക്കെയും പാർത്ഥമയമായി കണ്ടു.

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

ഭഗദത്തൻ, കൃപൻ, ശല്യൻ, അവന്തിരാജാവ്, ജയദ്രഥൻ, ഭൂരിശ്രവസ്, സോമദത്തൻ, മഹാരാജാവ്, ബാഹ്ലികൻ — ഭീമസേനന്റെ ഭയത്താൽ പീഡിതരായി ഓടുന്ന അവരെയെല്ലാം കണ്ട് ദുര്യോധനൻ 'ഹാ!' എന്ന് വിലപിച്ച് തന്റെ സാരഥിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

അശ്വത്ഥാമാവും ഭോജനും മഹാബലനായ മാഗധനും ബൃഹദ്ബലനും ക്രാഥനും സൗബലനായ ശകുനിയും — വില്ലേന്തി നിൽക്കുന്ന പാർത്ഥൻ പിന്നിൽനിന്ന് പൊരുതുന്ന എന്നെ മറികടക്കില്ല. വേഗം കുതിരകളെ തെളിക്കുക.

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

മ്ലേച്ഛരും ലക്ഷക്കണക്കിന് ശകരും യവനരോടൊപ്പം, സുദക്ഷിണനും കാംബോജനും ത്രിഗർത്താധിപനും — യുദ്ധത്തിൽ പൊരുതുന്ന എന്നെ കൗന്തേയൻ ധനഞ്ജയൻ മറികടക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടില്ല, മഹാസമുദ്രം തീരത്തെ കടക്കാത്തതുപോലെ.

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

പിതാമഹൻ ഭീഷ്മരും ഭാരദ്വാജനും ഗൗതമനും ശ്രുതായുസ്സും അശ്രുതായുസ്സും വീര്യവാനായ ശതായുസ്സും — ഇന്ന് ഗോവിന്ദനോടൊപ്പമുള്ള അർജുനനെയും അഹങ്കാരിയായ വൃകോദരനെയും കൊന്ന്, ശേഷിക്കുന്ന ശത്രുക്കളെയും കൊന്ന് കർണന്റെ ഋണത്തിൽനിന്ന് ഞാൻ മുക്തനാകട്ടെ.

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

ജലസന്ധനും ആർഷ്യശൃംഗിയും രാക്ഷസനായ അലായുധനും അലംബുസനും വീരബാഹുവും സുബാഹുവും മഹാരഥനും — കുരുരാജാവിന്റെ ശൂരർക്കും ആര്യർക്കും യോജിച്ച ആ വാക്കു കേട്ട് സാരഥി സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ കുതിരകളെ പതുക്കെ തെളിച്ചു.

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

ഇവരും മറ്റു പല രാജാക്കന്മാരും, രാജശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്കുവേണ്ടി പ്രാണനും ധനവും ത്യജിച്ച് പ്രഹരിക്കും. മാന്യനേ, ആനയും കുതിരയും രഥവുമില്ലാത്ത ഇരുപത്തയ്യായിരം കാലാളുകൾ പതുക്കെ ഓടി മുന്നേറി.

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

അവരുടെ മധ്യത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥന്മാരോടും പാഞ്ചാലന്മാരോടും എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ഞാൻ പൊരുതും. കോപിച്ച ഭീമസേനനും പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ചതുരംഗസേനയാൽ അവരെ വളഞ്ഞ് അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു.

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

ഹേ നൃപശാർദ്ദൂല, യുദ്ധത്തിൽ അവരെല്ലാവരും ചേദികളെയും ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരെയും സാത്യകിയെയും കുന്തിഭോജനെയും രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചനെയും എതിർത്ത് പോരാടി; ഭീമസേനനെയും പാർഷതനോടൊപ്പമുള്ളവനെയും എതിർത്തു. അവിടെ മറ്റുള്ളവർ പാർത്ഥന്റെയും പാർഷതന്റെയും പേരുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

മഹാരാജാവേ, അവരിൽ ഒരാൾ പോലും പാണ്ഡവരെ തടയാൻ പര്യാപ്തനാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ആക്രമിച്ച പാണ്ഡവരോട് ഭീമൻ കോപിച്ചു; രണഭൂമിയിൽ അവർക്കെതിരെ നിന്നപ്പോൾ അവൻ വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി കൈയിൽ ഗദയുമായി പോരാടി.

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

അങ്ങനെയെങ്കിൽ, വീരന്മാർ ഒന്നിച്ച് പാണ്ഡവരോട് വൈരം വെച്ചിരുന്നപ്പോഴോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവരെല്ലാവരും പാണ്ഡുപുത്രന്റെ അനുയായികളോടൊപ്പമിരുന്നപ്പോഴോ, ധർമ്മം കാക്കുന്ന വൃകോദരൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് നിലത്തു നിന്നവരോട് യുദ്ധം ചെയ്തില്ല; കുന്തീപുത്രൻ തന്റെ ഭുജബലത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവരോട് പോരാടി.

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

രാജേന്ദ്രാ, അവർ യുദ്ധത്തിൽ അവരോടു പോരാടും; രണഭൂമിയിൽ അവരെ കൊല്ലും. എന്നോടൊപ്പം കർണ്ണൻ ഒരുവൻ മാത്രം പാണ്ഡവരെ സംഹരിക്കും. സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ വലിയ ഗദ കൈയിലെടുത്ത്, ദണ്ഡം ഏന്തിയ യമനെപ്പോലെ അവൻ നിങ്ങളുടെ എല്ലാവരെയും വധിച്ചു.

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

ആ വീരരായ രാജാക്കന്മാർ എന്റെ കല്പനയിൽ നിൽക്കും. കോപം നിറഞ്ഞ കാലാൾപ്പട, ജീവനും ബന്ധുക്കളും ത്യജിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ ഭീമനെ നേരിടാൻ തീയിലേക്ക് പറക്കുന്ന ഈയലുകളെപ്പോലെ പാഞ്ഞടുത്തു.

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

അവരുടെ നേതാവായ മഹാബലൻ വാസുദേവൻ കവചം ധരിക്കുന്നില്ല, രാജാവേ എന്ന് അവൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു. ഭീമസേനനെ സമീപിച്ച്, കോപവും യുദ്ധമദവും നിറഞ്ഞ അവർ പെട്ടെന്ന് ആർത്തുവിളിച്ചു, യമനെ കണ്ട ജീവികൾ നിലവിളിക്കുന്നതുപോലെ.

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

സൂതാ, ഇങ്ങനെ എന്റെ മുന്നിൽ നീ പലവട്ടം പറയുമ്പോൾ, യുക്തികൊണ്ട് ഞാൻ കാണുന്നു: യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവർ നിഹതരായി. പരുന്തിനെപ്പോലെ ഭീമൻ വാളും ഗദയുമായി സഞ്ചരിച്ച് നിന്റെ ഇരുപത്തയ്യായിരം സൈനികരെ ചതച്ചരച്ചു.

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

അവരുടെ നടുവിൽ നിന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ പൊരുതിക്കൊണ്ടിരുന്ന എന്റെ പുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെടുന്നു; വിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്താണ് കാരണം? ആ പുരുഷസേനയെ വധിച്ച്, സത്യപരാക്രമനായ മഹാബലൻ ഭീമൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മുന്നിൽ നിർത്തി വീണ്ടും നിന്നു.

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

ലോകനാഥനും പ്രതാപവാനുമായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത്, ശിഖണ്ഡിയെ സമീപിച്ച്, സിംഹം കുറുനരിയിൽ എന്നപോലെ, വീര്യവാനായ ധനഞ്ജയൻ രഥസേനയെ ആക്രമിച്ചു.

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

സകല ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിലും പാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണൻ ദ്രോണൻ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു—ദൈവനിശ്ചയമല്ലാതെ മറ്റെന്ത്? മാദ്രിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും മഹാബലനായ സാത്യകിയും സന്തോഷത്തോടെ വേഗത്തിൽ ശകുനിയെ ആക്രമിച്ച് ദുര്യോധനന്റെ സേനയെ സംഹരിച്ചു.

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ദിവ്യാസ്ത്രജ്ഞനായ മഹാബലൻ കർണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; ഭൂരിശ്രവസ്സും സോമദത്തനും യുദ്ധത്തിൽ വീണു. മഹാരാജാവേ, ബാഹ്ലീകനും—ദൈവനിശ്ചയമല്ലാതെ മറ്റെന്ത്? അവന്റെ അശ്വാരോഹികളെ വളരെപ്പേരെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ കൊന്ന് അവർ വേഗത്തിൽ അവനെ പിന്തുടർന്നു; അവിടെ യുദ്ധം നടന്നു.

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

ഗജയുദ്ധത്തിൽ വിദഗ്ധനായ ഭഗദത്തൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, ജയദ്രഥനും വധിക്കപ്പെട്ടു—ദൈവനിശ്ചയമല്ലാതെ മറ്റെന്ത്? പിന്നെ, രാജാവേ, ധനഞ്ജയൻ രഥസേനയിലേക്ക് കടന്നു, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ ഗാണ്ഡീവ വില്ല് വീശിക്കൊണ്ട്.

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

സുദക്ഷിണനും പൗരവനായ ജലസന്ധനും ശ്രുതായുവും അശ്രുതായുവും അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു; വിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്ത്? കൃഷ്ണൻ സാരഥിയായ വെള്ളക്കുതിരകളുള്ള രഥം വരുന്നതും യോദ്ധാവായ അർജുനനെയും കണ്ട് നിങ്ങളുടെ സൈനികർ ഭയന്ന് ഓടി.

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

സർവ ശസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാബലനായ പാണ്ഡ്യനും യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; വിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്ത്? സാരഥികളില്ലാത്ത രഥങ്ങളും കുതിരകളുമായി, അമ്പുകളാൽ വളയപ്പെട്ട ഇരുപത്തയ്യായിരം കാലാൾപ്പടയാളികൾ പാർത്ഥനെ നേരിട്ടു.

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

ബൃഹദ്ബലനും മഗധരാജാവായ മഹാബലനും ധനുർധാരികളിൽ ഉപമയില്ലാത്ത വീരൻ ഉഗ്രായുധനും അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു; പാഞ്ചാലരുടെ ആ മനുഷ്യസൈന്യത്തെ നശിപ്പിച്ച്, ഭീമസേനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ആ മഹാരഥൻ ഉടൻ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷനായി.

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

അവിടെ അവന്തിരാജാവ് വധിക്കപ്പെട്ടു, ത്രിഗർത്തരാജാവായ ജനാധിപൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, സംശപ്തകർ വധിക്കപ്പെട്ടു. ദൈവവിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്തു കാരണം? മഹാധനുർധരനും ശ്രീമാനും ശത്രുസംഘങ്ങളെ മർദിക്കുന്നവനും പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ പുത്രനും മഹായശസ്വിയുമായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ.

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

രാജാവേ, അലംബുഷനും രാക്ഷസനായ അലായുധനും ആർഷ്യശൃംഗിയും വധിക്കപ്പെട്ടു. ദൈവവിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്തു കാരണം? പ്രാവിൻ നിറമുള്ള കുതിരകളും ശ്രേഷ്ഠമായ കോവിദാരധ്വജവുമുള്ള ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ യുദ്ധത്തിൽ കണ്ട് നിന്റെ സൈനികർ ഭയന്നോടി.

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

അവിടെ നാരായണന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ മദോന്മത്തരായ ഗോപാലന്മാരും ആയിരക്കണക്കിന് മ്ലേച്ഛരും വധിക്കപ്പെട്ടു. ദൈവവിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്തു കാരണം? ഗാന്ധാരരാജാവിനെ പിന്തുടർന്ന, ശീഘ്രാസ്ത്രരായ യശസ്വികളായ മാദ്രീപുത്രന്മാർ സാത്യകിയോടൊപ്പം ഉടനെ വീണ്ടും കാണപ്പെട്ടു.

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

ശകുനിയും, സുബലപുത്രനും, കൈതവനും, മഹാബലനുമായ വീരൻ സൈന്യസഹിതം വധിക്കപ്പെട്ടു — ഇത് വിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്ത്. ചേകിതാനനും ശിഖണ്ഡിയും ദ്രൗപദീപുത്രന്മാരും നിങ്ങളുടെ മഹാസൈന്യത്തെ സംഹരിച്ച് ശംഖുകൾ മുഴക്കി, ഓ മാരിഷ.

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

ഇവരും മറ്റനേകം പേരും — ആയുധവിദ്യയിൽ നിപുണരും, യുദ്ധമദം ബാധിച്ചവരും, പരിഘം പോലുള്ള ബാഹുക്കളുള്ള ശൂരരായ രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും — പലരും വധിക്കപ്പെട്ടു; ഇത് വിധിയല്ലാതെ മറ്റെന്ത്. നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ പുറം തിരിഞ്ഞ് ഓടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, കാളകളെപ്പോലെ എതിർ കാളകളെ അടയാളപ്പെടുത്തി അവരെ വധിച്ചുകൊണ്ട് അവർ അവർക്കുനേരെ പാഞ്ഞു.

9.2.43

यत्र शूरा महेष्वासाः कृतास्त्रा युद्वदुर्मदाः ।
बहवो निहताः सूत महेन्द्रसमविक्रमाः
सेनावशेषं तं दृष्ट्वा तव पुत्रस्य पाण्डवः ।
अवस्थितं सव्यसाची चुक्रोध बलवन्नृप ॥ ९.२.४३ ॥

മഹാധനുർധരന്മാരും, ആയുധവിദ്യാനിപുണരും, യുദ്ധമദം ബാധിച്ചവരും, മഹേന്ദ്രസമവിക്രമികളുമായ പലരും വധിക്കപ്പെട്ടു, ഓ സൂത — നിങ്ങളുടെ പുത്രന്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യം ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഓ നൃപാ, പാണ്ഡവൻ സവ്യസാചി ശക്തമായി കോപിച്ചു.

9.2.44

नानादेशसमावृत्ताः क्षत्रिया यत्र सञ्जय ।
निहताः समरे सर्वे किमन्यद्भागधेयतः
तत एनं शरै राजन्सहसा समवाकिरत् ।
रजसा चोद्गतेनाथ न स्म किञ्चन दृश्यते ॥ ९.२.४४ ॥

സഞ്ജയാ, നാനാദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്ന എല്ലാ ക്ഷത്രിയരും യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടമല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്? അപ്പോൾ, രാജാവേ, അവർ പെട്ടെന്ന് അമ്പുകളാൽ അവനെ മൂടി; ഉയർന്ന പൊടിപടലത്തിൽ ഒന്നും കാണാനായില്ല.

9.2.45

पुत्राश्च मे विनिहताः पौत्राश्चैव महाबलाः ।
वयस्या भ्रातरश्चैव किमन्यद्भागधेयतः
अन्धकारीकृते लोके शरीभूते महीतले ।
दिशः सर्वा महाराज तावकाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.४५ ॥

എന്റെ പുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു, മഹാബലരായ പൗത്രന്മാരും; സഖാക്കളും സഹോദരന്മാരും—ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടമല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്? മഹാരാജാവേ, ലോകം ഇരുണ്ടും ഭൂമിയിൽ ശവങ്ങൾ കുന്നുകൂടിയപ്പോൾ, നിന്റെ സൈന്യമെല്ലാം ഭയത്താൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി.

9.2.46

भागधेयसमायुक्तो ध्रुवमुत्पद्यते नरः ।
यस्तु भाग्यसमायुक्तः स शुभं प्राप्नुयान्नरः
भज्यमानेषु सर्वेषु कुरुराजो विशाम्पते ।
परेषामात्मनश्चैव सैन्ये ते समुपाद्रवत् ॥ ९.२.४६ ॥

ദൈവത്തോടൊപ്പം ജനിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ തീർച്ചയായും ജനിക്കുന്നു; ഭാഗ്യമുള്ള മനുഷ്യൻ ശുഭം നേടുന്നു. പ്രജാപതേ, എല്ലാം തകരുമ്പോൾ, കുരുരാജാവ് നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ, ശത്രുക്കളുടെ സൈന്യത്തിലും സ്വന്തം സൈന്യത്തിലും ഓടി.

9.2.47

अहं वियुक्तस्तैर्भाग्यैः पुत्रैश्चैवेह सञ्जय ।
कथमद्य भविष्यामि वृद्धः शत्रुवशं गतः
ततो दुर्योधनः सर्वानाजुहावाथ पाण्डवान् ।
युद्धाय भरतश्रेष्ठ देवानिव पुरा बलिः ॥ ९.२.४७ ॥

സഞ്ജയാ, ഞാൻ എന്റെ പുത്രന്മാരിൽനിന്നും ഭാഗ്യത്തിൽനിന്നും വേർപിരിഞ്ഞ് വൃദ്ധനായി ശത്രുവശത്ത് ആയിരിക്കുന്നു; ഇനി ഞാൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കും? അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ പാണ്ഡവരെ എല്ലാവരെയും യുദ്ധത്തിനായി വിളിച്ചു, പണ്ടു ബലി ദേവന്മാരെ വിളിച്ചതുപോലെ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.

9.2.48

नान्यदत्र परं मन्ये वनवासादृते प्रभो ।
सोऽहं वनं गमिष्यामि निर्बन्धुर्ज्ञातिसंक्षये
त एनमभिगर्जन्तं सहिताः समुपाद्रवन् ।
नानाशस्त्रसृजः क्रुद्धा भर्त्सयन्तो मुहुर्मुहुः ॥ ९.२.४८ ॥

പ്രഭോ, വനവാസമല്ലാതെ ഇവിടെ മറ്റൊന്നും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല. ബന്ധുക്കൾ നശിച്ചശേഷം ബന്ധുവില്ലാത്തവനായി ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോകും. അപ്പോൾ അവരെല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ഗർജിക്കുന്ന അവന്റെ മേൽ കോപത്തോടെ പാഞ്ഞടുത്തു, പലതരം ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞ്, പലവട്ടം അവനെ ശകാരിച്ചുകൊണ്ട്.

9.2.49

न हि मेऽन्यद्भवेच्छ्रेयो वनाभ्युपगमादृते ।
इमामवस्थां प्राप्तस्य लूनपक्षस्य सञ्जय
दुर्योधनोऽप्यसम्भ्रान्तस्तानरीन्व्यधमच्छरैः ॥ ९.२.४९ ॥

സഞ്ജയാ, ഈ അവസ്ഥയിലെത്തി ചിറകറ്റ എനിക്ക് വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ശ്രേയസ്കരമാവില്ല. അപ്പോൾ ദുര്യോധനനും ഭയമില്ലാതെ ആ ശത്രുക്കളെ അമ്പുകളാൽ അടിച്ചുവീഴ്ത്തി.

9.2.50

दुर्योधनो हतो यत्र शल्यश्च निहतो युधि ।
दुःशासनो विविंशश्च विकर्णश्च महाबलः
तत्राद्भुतमपरश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम् ।
यदेनं पाण्डवाः सर्वे न शेकुरतिवर्तितुम् ॥ ९.२.५० ॥

ദുര്യോധനൻ വധിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ശല്യനും വധിക്കപ്പെട്ടു; ദുഃശാസനനും വിവിംശതിയും മഹാബലനായ വികർണനും. അവിടെ നിന്റെ പുത്രന്റെ അദ്ഭുതകരമായ പൗരുഷം ഞങ്ങൾ കണ്ടു; അതിനെ എല്ലാ പാണ്ഡവർക്കും മറികടക്കാനായില്ല.

9.2.51

कथं हि भीमसेनस्य श्रोष्येऽहं शब्दमुत्तमम् ।
एकेन समरे येन हतं पुत्रशतं मम
नातिदूरापयातं च कृतबुद्धि पलायने ।
दुर्योधनः स्वकं सैन्यमपश्यकद्भृशविक्षतम् ॥ ९.२.५१ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് എന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരെയും വധിച്ച ഭീമസേനന്റെ ആ ഉത്തമ വാർത്ത ഞാൻ എങ്ങനെ കേൾക്കും? ഓടിപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ച്, അധികം ദൂരെ പോകാത്ത ദുര്യോധനൻ തന്റെ സൈന്യം അതിതീവ്രമായി മുറിവേറ്റതായി കണ്ടു.

9.2.52

असकृद्वदतस्तस्य दुर्योधनवधेन च ।
दुःखशोकाभिसन्तप्तो न श्रोष्ये परुषा गिरः
ततोऽवस्थाप्य राजेन्द्र कृतबुद्धिस्तवात्मजः ।
हर्षयन्निव तान्योधांस्ततो वचनमब्रवीत् ॥ ९.२.५२ ॥

അവൻ ദുര്യോധനന്റെ വധത്തെക്കുറിച്ച് ആവർത്തിച്ച് പറയുന്നതിനാൽ, ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ തപിച്ച ഞാൻ കഠിനവാക്കുകൾ കേൾക്കില്ല. അപ്പോൾ, രാജേന്ദ്രാ, ദൃഢനിശ്ചയിയായ നിന്റെ പുത്രൻ (ഓട്ടം) നിർത്തി, ആ യോദ്ധാക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

9.2.53

एवं स शोकसन्तप्तः पार्थिवो हतबान्धवः ।
मुहुर्मुहुर्मुह्यमानः पुत्राधिभिरभिप्लुतः
न तं देशं प्रपश्यामि पृथिव्यां पर्वतेषु च ।
यत्र यातान्न वो हन्युः पाण्डवाः किं सृतेन वः ॥ ९.२.५३ ॥

ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്താൽ തപിച്ച, ബന്ധുക്കൾ വധിക്കപ്പെട്ട ആ രാജാവ്, വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹിതനായി, പുത്രചിന്തയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പറഞ്ഞു: ഭൂമിയിലും പർവതങ്ങളിലും നിങ്ങൾ പോയാലും പാണ്ഡവർ നിങ്ങളെ കൊല്ലാത്ത ഒരിടവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. ഓടിപ്പോകുന്നതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

9.2.54

विलप्य सुचिरं कालं धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दीर्घमुष्णं स निःश्वस्य चिन्तयित्वा पराभवम्
स्वल्पं चैव बलं तेषां कृष्णौ च भृशविक्षतौ ।
यदि सर्वेऽपि तिष्ठामो ध्रुवं नो विजयो भवेत् ॥ ९.२.५४ ॥

ദീർഘനേരം വിലപിച്ച ശേഷം, അംബികയുടെ പുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചൂടുള്ള ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് പരാജയത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു: അവരുടെ സൈന്യം ചെറുതാണ്, രണ്ടു കൃഷ്ണന്മാരും കഠിനമായി മുറിവേറ്റവരാണ്. നാമെല്ലാവരും ഉറച്ചുനിന്നാൽ നമുക്ക് തീർച്ചയായും വിജയം ഉണ്ടാകും.

9.2.55

दुःखेन महता राजन्सन्तप्तो भरतर्षभः ।
पुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छद्यथातथम्
विप्लयातांस्तु वो भिन्नान्पाण्डवाः कृतकिल्पिषान् ।
अनुसृत्य हनिष्यन्ति श्रेयोः न समरे वधः ॥ ९.२.५५ ॥

ഓ രാജാവേ, മഹാദുഃഖത്താൽ തപിച്ച ഭരതശ്രേഷ്ഠൻ വീണ്ടും ഗാവൽഗണി എന്ന സാരഥിയോട് യഥാർത്ഥമായി ചോദിച്ചു: ചിതറി ഓടിപ്പോയ നിങ്ങളെ തെറ്റ് ചെയ്ത പാണ്ഡവർ പിന്തുടർന്ന് കൊല്ലുമോ? യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതിനേക്കാൾ മെച്ചമായി ഒന്നുമില്ല.

9.2.56

भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा सूतपुत्रं च पातितम् ।
सेनापतिं प्रणेतारं कमकुर्वत मामकाः
सुखः साङ्ग्रामिको मृत्युः क्षत्रधर्मेण युध्यताम् ।
मृतो दुःखं न जानीते प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ॥ ९.२.५६ ॥

ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും സൂതപുത്രനും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടുവെന്നും കേട്ട് എന്റെ ജനങ്ങൾ ആരെ സേനാപതിയും നേതാവുമായി നിയമിച്ചു? യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ക്ഷത്രിയർക്ക് ക്ഷത്രധർമ്മപ്രകാരം യുദ്ധത്തിലെ മരണം സുഖകരമാണ്. മരിച്ചവൻ ദുഃഖം അറിയുന്നില്ല; മരണശേഷം അവൻ അനന്തത പ്രാപിക്കുന്നു.

9.2.57

यं यं सेनाप्रणेतारं युधि कुर्वन्ति मामकाः ।
अचिरेणैव कालेन तं तं निघ्नन्ति पाण्डवाः
शृण्वन्तु क्षत्रियाः सर्वे यावन्तोऽत्र समागताः ।
द्विषतो भीमसेनस्य वशमेष्यथ विद्रुताः ॥ ९.२.५७ ॥

എന്റെ ജനങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ ആരെ സേനാപതിയാക്കുന്നുവോ, അവരെയെല്ലാം അല്പകാലത്തിനകം പാണ്ഡവർ വധിക്കുന്നു. ഇവിടെ സമ്മേളിച്ചിരിക്കുന്ന സർവ ക്ഷത്രിയരും കേൾക്കട്ടെ: ഓടിപ്പോകുന്നവരായി നിങ്ങൾ ശത്രുവായ ഭീമസേനന്റെ വശത്തിൽ എത്തും.

9.2.58

रणमूर्ध्नि हतो भीष्मः पश्यतां वः किरीटिना ।
एवमेव हतो द्रोणः सर्वेषामेव पश्यताम्
पितामहैराचरितं न धर्मं हातुमर्हथ ।
नान्यत्कर्मास्ति पापीयः क्षत्रियस्य पलायनात् ॥ ९.२.५८ ॥

യുദ്ധമുഖത്ത് നിങ്ങൾ കാൺകെ, കിരീടി (അർജുനൻ) ഭീഷ്മനെ വധിച്ചു. അതുപോലെതന്നെ എല്ലാവരും കാൺകെ ദ്രോണനും വധിക്കപ്പെട്ടു. പിതാമഹന്മാർ ആചരിച്ച ധർമ്മം നിങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. ക്ഷത്രിയന് ഓടിപ്പോകുന്നതിനേക്കാൾ പാപകരമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല.

9.2.59

एवमेव हतः कर्णः सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
सराजकानां सर्वेषां पश्यतां वः किरीटिना
न युद्वधर्माच्छ्रेयान्हि पन्थाः स्वर्गस्य कौरवाः ।
सुचिरेणार्जिताँलोकान्सद्यो युद्धात्समश्नुते ॥ ९.२.५९ ॥

അതുപോലെ പ്രതാപശാലിയായ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; രാജാക്കന്മാരെല്ലാം നിങ്ങളെല്ലാവരും കാൺകെ കിരീടിയാൽ അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഓ കൗരവരേ, യുദ്ധധർമ്മത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ സ്വർഗ്ഗമാർഗ്ഗമില്ല; യുദ്ധത്താൽ ദീർഘകാലം കൊണ്ട് നേടിയ ലോകങ്ങളെ മനുഷ്യൻ ഉടൻ പ്രാപിക്കുന്നു.