มหาภารตะ · อัธยายะ 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

เมื่อส่งสตรีเหล่านั้นไปแล้ว ธฤตราษฎร์ บุตรของอัมพิกา ก็ตกอยู่ในความทุกข์ยิ่งกว่าความทุกข์ คร่ำครวญ ข้าแต่มหาราช จงฟังด้วยความตั้งใจว่าความพินาศอันยิ่งใหญ่เกิดขึ้นอย่างไรเมื่อเการพและปาณฑพได้พบกันและประมือกัน

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

ธฤตราษฎร์ถอนใจยาวดุจควันพ่น เอามือสั่นไปมาซ้ำแล้วซ้ำอีก ครุ่นคิดอยู่นาน แล้วจึงกล่าวถ้อยคำนี้แก่สัญชัยว่า เมื่อบุตรของสารถีถูกปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่สังหารแล้ว และกองทัพก็แตกพ่ายและถูกรวบรวมกลับมาซ้ำแล้วซ้ำอีก...

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

อา ช่างเป็นทุกข์อันใหญ่หลวงจริงหนอ ที่ข้าได้ยินจากท่าน ข้าแต่สารถี ว่าปาณฑพปลอดภัยและไม่บุบสลายในการรบ ในการสังหารหมู่ผู้คนอันน่าสะพรึง ในความพินาศของบุรุษผู้ประเสริฐที่สุด เมื่อกรรณะถูกสังหาร ปารถะได้คำรามดุจราชสีห์

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

หัวใจของข้าคงทำด้วยสารวัชระเป็นแน่ จึงแข็งแกร่งยิ่งนัก เพราะเมื่อได้ยินว่าบุตรทั้งหลายถูกสังหาร มันก็ยังไม่แตกเป็นพันเสี่ยง ข้าแต่พระราชา ครั้งนั้นความกลัวอันยิ่งใหญ่ได้เข้าครอบงำบุตรทั้งหลายของท่าน

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

ข้าแต่สัญชัย เมื่อคิดถึงถ้อยคำของพวกเขาและการเล่นสมัยเด็ก และเมื่อได้ยินวันนี้ว่าพวกเขาถูกสังหารแล้ว ใจของข้าก็แตกร้าวอย่างยิ่ง เมื่อกรรณะถูกสังหาร ไม่มีนักรบคนใดของท่านมีความตั้งใจจะรวมกองทัพกลับมาหรือจะแสดงความกล้าหาญเลย

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

แม้เพราะข้าตาบอด จึงไม่อาจเห็นรูปร่างของบุตรทั้งหลาย แต่ความรักใคร่อันเกิดจากความรักต่อบุตรก็ยังคงผูกพันอยู่กับพวกเขาเสมอมา เหมือนพ่อค้าในเรือที่แตกกลางทะเลลึกไม่มีที่สุด ปรารถนาฝั่งที่ไกลออกไป เมื่อเกาะนั้นสูญสิ้นไป พวกเขาก็ถูกผู้สวมมงกุฎสังหาร

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

เมื่อพ้นวัยเด็กเข้าสู่วัยหนุ่ม และได้ยินว่าพวกเขาได้รับความเจริญรุ่งเรือง ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าก็ชื่นบานในเวลานั้น แต่เมื่อบุตรของสารถีถูกสังหาร ข้าแต่พระราชา พวกเขาต้องถูกลูกศรบาดเจ็บ หวาดกลัว ไร้ที่พึ่ง แสวงหาผู้คุ้มครองดุจกวางที่ถูกสิงโตไล่ล่า

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

วันนี้เมื่อได้ยินว่าพวกเขาถูกสังหาร อำนาจและกำลังของพวกเขาถูกทำลาย ข้าซึ่งถูกความโศกเศร้าเพราะบุตรครอบงำ จะไม่ได้รับความสงบอีกเลย เหมือนวัวที่หักเขาแล้ว เหมือนงูที่หักเขี้ยวแล้ว พวกเขากลับมาในยามเย็น พ่ายแพ้ต่อสวยสาจิน (อรชุน)

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

มาเถิด มาเถิด ลูกรัก ข้าแต่จอมกษัตริย์ บุตรเอ๋ย ข้าไร้ที่พึ่ง ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อขาดเจ้าไปแล้ว ข้าจะไปสู่หนทางใดเล่า เมื่อบุตรของสารถีถูกสังหาร ข้าแต่พระราชา บรรดาบุตรของท่านที่วีรบุรุษถูกสังหารและถูกทำลาย ถูกลูกศรคมตัดฟัน ก็หนีไปแล้ว

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

ลูกรักเอ๋ย เหตุใดเจ้าจึงมานอนตายบนพื้นดิน ทิ้งเหล่าผู้ปกป้องแผ่นดินที่มาชุมนุมกัน เหมือนกษัตริย์ต่ำต้อยธรรมดาคนหนึ่ง ทั้งหมดนั้น เกราะถูกทำลาย หนีกระจัดกระจายไปทุกทิศ สับสน มองไปรอบด้วยความหวาดกลัว และฟาดฟันกันเอง

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

ข้าแต่มหาราช ท่านเป็นที่พึ่งของญาติและมิตรทั้งหลาย ข้าแต่วีรบุรุษ ท่านจะไปที่ไหนโดยทิ้งข้าผู้ตาบอดและชราไว้ ทั้งที่คิดว่า 'พีภัตสุและวฤโกทระกำลังมาโจมตีข้าเพียงผู้เดียว' พวกเขาจึงล้มลงและถูกบดขยี้ ข้าแต่ภารตะ

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

ความเมตตานั้นอยู่ที่ไหน ความรักใคร่ของท่านนั้นอยู่ที่ไหน และเกียรติที่ท่านเคยได้รับจากเหล่ากษัตริย์นั้นอยู่ที่ไหน ท่านผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบ ถูกบุตรของปฤถาสังหารได้อย่างไร นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่คนอื่นๆ ขึ้นขี่ม้า ช้าง และรถศึกผู้มีความเร็ว แล้วก็หนีด้วยความหวาดกลัว ทิ้งทหารราบไว้เบื้องหลัง

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

บัดนี้เมื่อข้าลุกขึ้นแล้ว ใครจะเรียกข้าว่า 'พ่อ พ่อ' อีกเล่า และเรียกข้าซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า 'มหาราช' และ 'เจ้าแห่งโลก' อย่างต่อเนื่อง รถศึกทั้งหลายถูกช้างพังลง ผู้ขี่ม้าถูกทำลาย และกองทหารราบกับฝูงม้าจำนวนมากถูกนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่สังหารอย่างมากมายขณะที่หนีไป

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

ท่านกอดคอเขาด้วยความรัก ดวงตานองด้วยน้ำตา พลางกล่าวว่า "ข้าแต่ทายาทแห่งกุรุ ข้าเป็นผู้แนะนำเจ้า ขอเจ้าจงฟังถ้อยคำของข้าโดยถูกต้องเถิด เหมือนหมู่พ่อค้าที่ไร้ผู้นำในป่าอันเต็มไปด้วยงูและโจร ฉันใด พวกของเจ้าก็กลายเป็นทหารเดินเท้าเมื่อบุตรของสารถีถูกสังหารฉันนั้น"

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

แท้จริงข้าได้ยินถ้อยคำของเจ้าแล้ว บุตรเอ๋ย ที่ว่า "แผ่นดินนี้เป็นของข้า ลูกรัก มิใช่ของปารถะ" เมื่อผู้ขี่ถูกสังหาร ช้างที่งวงขาดและอื่นๆ ก็ถูกความกลัวทรมาน พวกเขาเห็นโลกทั้งสิ้นเต็มไปด้วยปารถะ

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

ภคทัตต์ กฤป ศัลยะ เจ้าชายแห่งอวันตี ชยัทรถ ภูริศรวัส โสมทัตต์ มหาราช และพาหลีกะ ข้าเห็นทุกคนเหล่านั้นหนีไป ถูกความหวาดกลัวต่อภีมเสนครอบงำ ทุรโยธน์จึงร้องว่า "ฮา" และกล่าวเช่นนี้แก่สารถีของตน

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

อัศวัตถามา โภชะ มาคธะผู้มีกำลังมหาศาล พฤหัทพละ กราถะ และศกุนีบุตรของสุพละ ปารถะผู้ถือธนูในมือยืนอยู่ จะไม่ก้าวล่วงผ่านข้าไปได้ ขณะที่ข้าต่อสู้อยู่ด้านหลัง จงเร่งม้าให้เร็วขึ้นเถิด

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

พวกมเลจฉะนับแสน และพวกศกะพร้อมกับพวกยวนะ สุทักษิณะ กษัตริย์แห่งกัมโพชะ และผู้เป็นใหญ่แห่งตริคารตะเช่นกัน กุนตีบุตรธนัญชัยจะไม่กล้าก้าวล่วงข้าได้ ขณะที่ข้าต่อสู้ในสมรภูมิ เหมือนมหาสมุทรไม่ล้นเกินฝั่งของตน

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

ภีษมะผู้เป็นปู่ โทรณะบุตรภรทวาช และเคาตมะ ศรุตายุส อศรุตายุส และศตายุสผู้มีพลัง วันนี้ขอให้ข้าพเจ้าได้สังหารอรชุนพร้อมด้วยโควินทะ และวฤโกทระผู้ทระนง กับศัตรูที่เหลือ เพื่อจะได้ปลดเปลื้องหนี้บุญคุณต่อกรรณะ

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

ชลสนธะ อารษยศฤงคี รากษสอลายุธ อลัมพุสะ วีรพาหุ สุพาหุ และสารถีผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระราชาแห่งกุรุที่สมกับวีรบุรุษและผู้สูงศักดิ์ สารถีจึงค่อย ๆ เร่งม้าที่คลุมด้วยทองคำให้วิ่งไป

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

ทั้งกษัตริย์เหล่านี้และอีกมากมาย ผู้เป็นเลิศในหมู่กษัตริย์ จะต่อสู้เพื่อข้าพเจ้า สละทั้งชีวิตและทรัพย์สมบัติ ข้าแต่ท่าน ส่วนทหารราบที่ไร้ช้าง ม้า และรถศึก จำนวนสองหมื่นห้าพันคน วิ่งเข้าไปอย่างช้า ๆ ราวกับว่าเป็นเช่นนั้น

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

ข้าพเจ้าจะยืนอยู่ท่ามกลางพวกเขา ล้อมรอบด้วยพี่น้องของข้าพเจ้า และจะรบกับบุตรของปฤถาและปัญจาลทั้งหมดจากทุกด้านในสงคราม ภีมเสนะผู้โกรธเกรี้ยวและธฤษฏทยุมน์บุตรของปฤษตะ ล้อมพวกเขาไว้ด้วยกองทัพสี่เหล่า และยิงธนูใส่พวกเขา

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ในการรบพวกเขาทั้งหมดต่อสู้กับเจทิทั้งหลาย บุตรของเทราปที สาตยากิ กุนตีโภชะ และรากษสฆโฏตกจะ และต่อสู้กับภีมเสนะพร้อมด้วยปารษตะ ที่นั่นผู้อื่นก็ได้รับนามของปารถะและปารษตะไป

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

ข้าแต่มหาราช แม้เพียงผู้เดียวในพวกเขาก็สามารถต้านทานบรรดาปาณฑพได้ ภีมะโกรธแค้นต่อปาณฑพผู้กำลังโจมตีอยู่ในสงคราม และยืนต่อต้านพวกเขาในการรบ จึงรีบลงมาจากรถศึกและต่อสู้ด้วยคทาในมือ

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

แล้วจะกล่าวไปไยถึงเมื่อวีรบุรุษเหล่านั้นรวมกันและเป็นศัตรูกับปาณฑพ หรือเมื่อพวกเขาล้วนเป็นผู้ติดตามของบุตรของปาณฑุ วฤโกทระผู้ระลึกถึงธรรม ไม่ต่อสู้กับผู้ที่ยืนอยู่บนพื้นดิน ในขณะที่ตนยืนอยู่บนรถศึก บุตรของกุนตีต่อสู้กับพวกเขาโดยอาศัยกำลังแขนของตน

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

ข้าแต่จอมกษัตริย์ พวกเขาจะรบและจะสังหารพวกเขาในการศึก กรรณะผู้เดียวพร้อมกับข้าพเจ้า จะทำลายปาณฑพ เขาหยิบคทาใหญ่ที่คลุมด้วยทองคำ และฟาดฟันทหารของท่านทั้งหมด ดุจยมที่ถือคทาในมือ

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

วีรกษัตริย์เหล่านั้นจะอยู่ใต้คำสั่งของข้าพเจ้า เพราะทหารราบที่โกรธเกรี้ยว สละชีวิตและญาติมิตรแล้ว พุ่งเข้าใส่ภีมะในสนามรบ ดุจแมลงเม่าที่พุ่งเข้าใส่กองไฟ

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

ส่วนผู้นำของพวกเขา วาสุเทพผู้มีกำลังมหาศาล ไม่สวมเกราะ ข้าแต่กษัตริย์ เขาได้กล่าวถ้อยคำนี้แก่ข้าพเจ้า พวกเขาเมื่อเข้าประชิดภีมเสนะ ก็โกรธเกรี้ยวและเมามันในการรบ เมื่อเห็นภีมะ ก็ร้องคำรามขึ้นพร้อมกันดุจหมู่สรรพสัตว์ที่ร้องโหยหวนเมื่อเห็นยม

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

สารถีเอ๋ย เมื่อท่านกล่าวเช่นนี้แก่ข้าพเจ้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าเห็นด้วยการใช้เหตุผลว่าปาณฑพถูกสังหารในการรบแล้ว ภีมะเคลื่อนไหวดุจเหยี่ยว ด้วยดาบและคทา และบดขยี้ทหารของท่านจำนวนสองหมื่นห้าพันคน

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

ยืนอยู่ท่ามกลางพวกเขา ที่ซึ่งบุตรของข้าพเจ้ากำลังถูกสังหารขณะต่อสู้กันในสงคราม นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า ภีมะผู้มีวีรภาพอันแท้จริงและมีกำลังมหาศาล หลังจากสังหารกองทัพบุรุษเหล่านั้นแล้ว ก็ยืนขึ้นอีกครั้งโดยมีธฤษฏทยุมน์อยู่เบื้องหน้า

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

ที่ซึ่งภีษมะ เจ้าแห่งโลกผู้มีบารมีเปล่งรัศมี ถูกสังหาร ธนัญชัยผู้กล้าหาญเข้าประชิดศิขัณฑินดุจราชสีห์ที่โถมใส่หมาจิ้งจอก แล้วโจมตีกองทัพรถศึก

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

ที่ซึ่งพราหมณ์โทรณะผู้เชี่ยวชาญอาวุธและศาสตราทั้งปวง ถูกปาณฑพสังหารในการรบ นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า บุตรทั้งสองของมาทรีและสาตยากิผู้มีกำลังมหาศาล ด้วยความยินดีได้รีบเข้าโจมตีศกุนี และฟาดฟันกองทัพของทุรโยธน์

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

กรรณะผู้มีกำลังมหาศาล ผู้รู้ทิพยาวุธ ถูกสังหารในการรบ ภูริศรวัสและโสมทัตตะก็ถูกสังหารในการรบเช่นกัน ข้าแต่มหาราช พาหลีกะด้วย นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า ทหารม้าของเขาจำนวนมากถูกสังหารด้วยลูกศรคม พวกเขารีบไล่ตามเขา และที่นั่นการรบก็เกิดขึ้น

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

ที่ซึ่งภคทัตตะผู้ชำนาญการรบด้วยช้างถูกสังหาร และชยัทรถก็ถูกสังหารเช่นกัน นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า จากนั้น ข้าแต่พระราชา ธนัญชัยก็บุกเข้าไปในกองทัพรถศึก พลางง้างคันธนูคาณฑีวะ ซึ่งเลื่องชื่อไปทั่วสามโลก

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

ที่ซึ่งสุทักษิณะถูกสังหาร และชลสนธะแห่งเผ่าเปารวะก็ถูกสังหาร ศรุตายุสและอศรุตายุสก็ถูกสังหาร นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า เมื่อเห็นรถศึกม้าขาวกำลังมาพร้อมกฤษณะเป็นสารถี และอรชุนผู้นักรบ ทหารของท่านก็หนีไปด้วยความหวาดกลัว

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

ปาณฑยะผู้มีกำลังมหาศาล ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถืออาวุธทั้งปวง ก็ถูกปาณฑพสังหารในการรบเช่นกัน นอกจากโชคชะตาจะมีเหตุอื่นใดอีกเล่า ทหารราบสองหมื่นห้าพันคน รถศึกและม้าที่ขาดสารถี ถูกลูกศรล้อมรอบ วิ่งเข้าหาปารถะ

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

ณ ที่ใดที่พฤหัทพลถูกฆ่า และมคธราชผู้มีกำลังมหาศาลถูกฆ่า อุครายุธผู้กล้าหาญซึ่งเป็นคู่ต่อสู้ของนักธนูทั้งปวง ก็ถูกฆ่าที่นั่น มหารถผู้นั้นทำลายกองทัพของปาญจาละทั้งหมด โดยมีภีมเสนอยู่เบื้องหน้า ไม่นานก็ปรากฏขึ้นอีกครั้ง

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

ณ ที่นั้นเจ้าชายแห่งอวันตีถูกฆ่า ราชาแห่งตรีคารตะผู้เป็นเจ้าแผ่นดินก็ถูกฆ่า และพวกสังศปตกะก็ถูกฆ่า นอกจากชะตากรรมแล้วจะมีสาเหตุอื่นใดอีกเล่า ธฤษฏทยุมนะ บุตรของราชาแห่งปาญจาละ ผู้ทรงธนูยิ่งใหญ่ ผู้มีศรีงาม ผู้ทำลายกองทัพของศัตรูทั้งหลาย ผู้มีเกียรติยศอันรุ่งโรจน์

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

ข้าแต่พระราชา อลัมพุสและรากษสอลายุธก็ถูกสังหาร และอาร์ษยศฤงคิก็ถูกสังหารเช่นกัน นอกจากโชคชะตาแล้วจะมีเหตุใดอีกเล่า เมื่อเห็นธฤษฏทยุมนาในสนามรบ มีม้าสีเดียวกับนกพิราบและธงกนิษฐการอันงดงาม พวกของพระองค์ก็หนีไปด้วยความกลัว

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

ณ ที่นั้นพวกนารายณะ พวกคนเลี้ยงวัวผู้ดุร้ายและหยิ่งผยองในการรบ และชาวมิลเฉ็ชนาหลายพันคนถูกฆ่า นอกจากชะตากรรมแล้วจะมีสาเหตุอื่นใดอีกเล่า บุตรทั้งสองของมาทรี ผู้เก่งกล้าด้วยอาวุธ ผู้รุ่งเรืองด้วยเกียรติ ไล่ตามราชาแห่งคานธาระ ไม่นานก็ปรากฏตัวขึ้นอีกพร้อมกับสาตยกิ

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

ณ ที่ใดศกุนีบุตรของสุพละ ผู้หลอกลวงและทรงพลังมากผู้กล้าหาญ พร้อมกับกองทัพของตน ถูกฆ่า นอกจากชะตากรรมแล้วจะกล่าวอย่างไรได้อีก เจกิตานะ ศิขัณฑินและบุตรทั้งหลายของเทราปที ทำลายกองทัพอันยิ่งใหญ่ของท่าน โอ้ผู้สูงส่ง แล้วก็เป่าสังข์

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

ทั้งเหล่านี้และอื่น ๆ อีกมากมาย ผู้ชำนาญอาวุธ ผู้เมามันในการรบ บรรดาราชาและราชบุตรผู้กล้าหาญมีแขนดุจกระบองเหล็ก ถูกฆ่าที่นั่นเป็นจำนวนมาก นอกจากชะตากรรมแล้วจะกล่าวอย่างไรได้อีก เมื่อเห็นพวกของท่านทั้งหมดหนีไปพร้อมหันหลังให้ พวกเขาก็พุ่งเข้าใส่ โจมตีอย่างรุนแรง เหมือนวัวกระทิงที่ขวิดวัวกระทิงอื่น