ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਸੂਤਪੁੱਤਰ (ਕਰਣ) ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਅਤੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤੇ।

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

ਹਾਏ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ਕਿ, ਹੇ ਸੂਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਾਨੀ ਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਰਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਯਕੀਨਨ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੈ ਆ ਪਿਆ ਸੀ।

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਫਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਿਸੇ ਯੋਧੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਜਾਂ ਪਰਾਕਰਮ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾ ਰਹੀ।

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਕਾਰਨ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਮੋਹ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਟੁੱਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਪਾਰ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਟਾਪੂ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਰੀਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮਾਰੇ ਗਏ।

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤਦ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹ, ਰੱਖਿਅਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਾਏ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਰੱਖਿਅਕ ਨੂੰ ਲੋਚਦੇ ਸਨ।

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

ਅੱਜ ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗਾ। ਸਿੰਗ ਟੁੱਟੇ ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਪਰਤੇ।

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

ਆ, ਆ, ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਅਨਾਥ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ? ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤਦ ਭੱਜ ਗਏ।

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਮ ਨੀਚ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਕਵਚ ਟੁੱਟੇ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ, ਬੁੱਧੀ ਗੁਆਈ, ਡਰ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ।

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ? 'ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਭਾਰਤ।

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

ਉਹ ਕਿਰਪਾ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਪਿਆਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਉਹ ਮਾਣ — ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਰਿਹਾ ਤੂੰ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਰੱਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉੱਠਾਂਗਾ ਤਾਂ 'ਤਾਤ, ਤਾਤ' ਕਹਿ ਕੇ, 'ਮਹਾਰਾਜ' ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ 'ਲੋਕਨਾਥ' ਕਹਿ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਬੁਲਾਏਗਾ? ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਥ ਟੁੱਟੇ, ਸਵਾਰ ਟੁੱਟੇ; ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਭੱਜਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਮਾਰੇ ਗਏ।

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲ਼ੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ — ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ: ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਰਹਿ ਗਏ।

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ — ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਤਾਤ, ਪਾਰਥ ਦੀ ਨਹੀਂ; ਸਵਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਥੀ, ਸੁੰਡਾਂ ਵੱਢੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰਥਮਈ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

ਭਗਦੱਤ, ਕ੍ਰਿਪ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਅਵੰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਯਦ੍ਰਥ, ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਸੋਮਦੱਤ, ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ — ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ 'ਹਾਹਾਕਾਰ!' ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

ਅਸ਼ਵਤਥਾਮਾ, ਭੋਜ, ਮਹਾਬਲੀ ਮਾਗਧ, ਬ੍ਰਿਹਦਬਲ, ਕ੍ਰਾਥ ਅਤੇ ਸੌਬਲ ਸ਼ਕੁਨੀ ਵੀ — ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਰਥ ਪਿੱਛੋਂ ਲੜਦੇ ਮੈਨੂੰ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਛੇਤੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕੋ।

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

ਮਲੇਛ, ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਕ, ਯਵਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ, ਕੰਬੋਜ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ — ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕੌਂਤੇਯ ਧਨੰਜਯ ਲੰਘਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਕਿਨਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਦ੍ਰੋਣ, ਗੌਤਮ ਕ੍ਰਿਪ, ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੂ, ਅਸ਼੍ਰੁਤਾਯੂ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਤਾਯੂ — ਅੱਜ ਗੋਵਿੰਦ ਸਮੇਤ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਕਰਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂ।

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

ਜਲਸੰਧ, ਆਰਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਲਾਯੁਧ, ਅਲੰਬੁਸ, ਵੀਰਬਾਹੂ, ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ — ਕੁਰੂਰਾਜ ਦੇ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੱਕਿਆ।

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨਗੇ। ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੈਦਲ ਪੰਝੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੌੜ ਪਏ।

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਲੜਾਂਗਾ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨੇ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚੇਦੀਆਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਾਤਿਅਕੀ, ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਘਟੋਤਕਚ ਨਾਲ ਲੜੇ; ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਤ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜੇ। ਉੱਥੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪਾਰਥ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ।

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭੀਮ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰੱਥ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਲੜਿਆ।

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

ਤਾਂ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਤਦ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ; ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਗੇ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਗੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਕਰਨ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਡੰਡਾ ਫੜੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਉਸਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

ਉਹ ਵੀਰ ਰਾਜੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨਗੇ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ, ਜਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਵੱਲ ਅੱਗ ਵੱਲ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪਏ।

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਆਗੂ ਹੈ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਕਵਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ—ਇਹ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਭੀਮਸੇਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਮਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਗਰਜ ਪਏ, ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚੀਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ।

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

ਸੂਤ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ: ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਭੀਮ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੂਝਦੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ? ਉਸ ਪੁਰਖ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

ਲੋਕਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭੀਸ਼ਮ ਜਿੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਦੜ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵੀਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਰਥ-ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਰੋਣ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ? ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਤਯਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕੁਨੀ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਮਹਾਬਲੀ ਕਰਨ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜ, ਬਾਹਲੀਕ ਵੀ—ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ? ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੇ; ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

ਹਾਥੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਭਗਦੱਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਯਦਰਥ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ? ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਨੰਜਯ ਰੱਥ-ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

ਜਿੱਥੇ ਸੁਦਕਸ਼ਿਣ, ਪੌਰਵ ਜਲਸੰਧ, ਸ਼ਰੁਤਾਯੁ ਅਤੇ ਅਸ਼ਰੁਤਾਯੁ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਰਥੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੈਨਿਕ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

ਸਭ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਬਲੀ ਪਾਂਡਿਆ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ? ਸਾਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਪਾਰਥ ਵੱਲ ਵਧੇ।

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

ਬ੍ਰਹਦਬਲ, ਮਗਧ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵੀਰ ਉਗ੍ਰਾਯੁਧ ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਦੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫਿਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

ਉੱਥੇ ਅਵੰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਨਾਧਿਪ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸੰਸ਼ਪਤਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ? ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਵੈਰੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ।

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਅਲੰਬੁਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਲਾਯੁਧ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਯਸ਼ਰੰਗੀ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ? ਕਬੂਤਰ-ਰੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੋਵਿਦਾਰ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਦਮਸਤ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਲੇਛ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਾਰਨ? ਗੰਧਾਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਤੇਜ਼ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਮਾਦ੍ਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਸਾਤਿਅਕੀ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੜ ਦਿਸੇ।

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

ਸ਼ਕੁਨੀ, ਸੁਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਪਟੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ — ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ। ਚੇਕਿਤਾਨ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ।

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ — ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦਿਖਾ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟੇ।