મહાભારત · અધ્યાય 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

સ્ત્રીઓને વિદાય આપ્યા પછી અંબિકાના પુત્ર ધૃતરાષ્ટ્ર દુઃખમાંથી વધુ ગહન દુઃખમાં પડીને વિલાપ કરવા લાગ્યા. હે મહારાજ, ધ્યાનથી સાંભળો; કૌરવો અને પાંડવો એકબીજાની સામે આવ્યા ત્યારે જે મહાવિનાશ થયો તે આ છે.

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

ધુમાડા જેવો નિસાસો નાખી, હાથ વારંવાર હલાવતાં, ઘણું વિચારીને ધૃતરાષ્ટ્રે સંજયને આ વાત કહી: સૂતપુત્ર (કર્ણ) મહાત્મા પાંડવ દ્વારા માર્યો ગયો ત્યારે, અને સેનાઓ ભાગી ગઈ તથા વારંવાર એકઠી કરાઈ ત્યારે.

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

અરેરે! આ તો મોટું દુઃખ છે કે, હે સૂત, યુદ્ધમાં પાંડવો સલામત અને અક્ષત રહ્યા છે એમ હું તારી પાસેથી સાંભળું છું. મનુષ્ય દેહોના ભયંકર યુદ્ધમાં, શ્રેષ્ઠ નરોના વિનાશમાં, કર્ણ હણાયો ત્યારે પાર્થે સિંહગર્જના કરી.

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

મારું હૃદય ખરેખર વજ્રના સારથી બનેલું અને અતિ દૃઢ છે; હણાયેલા પુત્રોની વાત સાંભળીને પણ તે હજાર ટુકડા થઈને ફાટી જતું નથી. હે રાજન્, ત્યારે તારા પુત્રો પર ખૂબ મોટો ભય આવી પડ્યો હતો.

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

તેમના શબ્દો અને બાળક્રીડાનું સ્મરણ કરીને, હે સંજય, આજે તેઓ હણાયા છે એવું સાંભળીને મારું મન અત્યંત વિદીર્ણ થાય છે. કર્ણ હણાયો ત્યારે તારા કોઈ યોદ્ધાને સેનાઓને ફરી જોડવાની કે પરાક્રમ બતાવવાની બુદ્ધિ રહી નહીં.

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

અંધત્વને કારણે જો હું મારા પુત્રોનું રૂપ જોઈ ન શક્યો, તો પુત્રસ્નેહથી ઉત્પન્ન થયેલો પ્રેમ સદા આમના પર જ ટક્યો. તૂટેલા વહાણમાં અગાધ સમુદ્રમાં વેપારીઓ જેમ સામે કિનારો ઇચ્છે, તેમ દ્વીપ નાશ પામતાં કિરીટી દ્વારા તેઓ હણાયા.

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

બાળપણ વટાવીને યૌવનમાં સ્થિત તેમને અને સંપત્તિ પામેલા તેમને સાંભળીને, હે અનઘ, ત્યારે હું પ્રસન્ન થયો હતો. હે રાજન, સૂતપુત્ર હણાયો ત્યારે બાણોથી ઘાયલ, ભયભીત તેઓ, રક્ષક વિના, સિંહોથી પીડિત મૃગોની જેમ રક્ષકને ઇચ્છતા હતા.

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

આજે તેઓ હણાયા છે, તેમનું ઐશ્વર્ય અને તેજ નષ્ટ થયાં છે એમ સાંભળીને, પુત્રોના શોકથી ઘેરાયેલો હું ક્યારેય શાંતિ નહીં પામું. શિંગડાં ભાંગેલા બળદો અને દાઢો ભાંગેલા સર્પો જેવા, સાંજે સવ્યસાચી (અર્જુન)થી પરાજિત થઈને તેઓ પાછા ફર્યા.

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

આવ, આવ, વત્સ, હે રાજેન્દ્ર, અનાથ એવા મારા પુત્ર! તારા વિના, હે મહાબાહુ, હું કઈ ગતિએ જઈશ? સૂતપુત્ર હણાયો ત્યારે, હે રાજન, વીરો હણાયા અને તીક્ષ્ણ બાણોથી કપાયેલા તારા પુત્રો ત્યારે ભાગ્યા.

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

હે તાત, એકઠા થયેલા પૃથ્વીપાલકોને છોડીને તું કેવી રીતે હણાઈને સામાન્ય નીચ રાજાની જેમ ભૂમિ પર પડ્યો છે? કવચ ભાંગેલા તેઓ સર્વ, દિશાહીન, બુદ્ધિ ગુમાવેલા, ભયથી દિશાઓ તરફ જોતા, એકબીજાને પ્રહાર કરતા.

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

હે મહારાજ, તમે સ્વજનો અને મિત્રોનો આશ્રય હતા. હે વીર, આંધળા અને વૃદ્ધ એવા મને છોડીને તમે ક્યાં જશો? 'બીભત્સુ (અર્જુન) અને વૃકોદર (ભીમ) મારા પર જ હુમલો કરી રહ્યા છે' એમ માનીને તેઓ પડ્યા અને કચડાયા, હે ભારત.

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

તે કૃપા, તારો તે સ્નેહ, રાજાઓમાં તને મળેલું તે માન — યુદ્ધોમાં અપરાજિત એવો તું પૃથાના પુત્રો દ્વારા કેવી રીતે માર્યો ગયો? કેટલાક ઘોડા પર, કેટલાક હાથી પર, કેટલાક રથ પર ચઢીને વેગથી ભયથી પાયદળને છોડી ભાગ્યા.

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

હવે હું ઊઠીશ ત્યારે 'તાત, તાત' કહીને, 'મહારાજ' કહીને અને 'લોકનાથ' કહીને સતત વારંવાર મને કોણ બોલાવશે? હાથીઓથી રથો ભાંગ્યા, સવારો ભાંગ્યા; મહારથીઓથી પાયદળના સમૂહો અને ઘોડાઓના ટોળાં ભાગતાં ઘણાં માર્યાં ગયાં.

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

સ્નેહથી તેને આલિંગન આપીને, આંસુભીની આંખો સાથે — હે કૌરવ્ય, હું તને ઉપદેશ આપનાર છું; તેથી મારી વાત સારી રીતે સાંભળ: સર્પો અને ચોરોથી ભરેલા વનમાં નાયક વિનાના વેપારી કાફલાની જેમ, સૂતપુત્ર માર્યો ગયો ત્યારે તારા માણસો પગપાળા થઈ ગયા.

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

ખરેખર મેં તારી વાત સાંભળી હતી, પુત્ર — આ પૃથ્વી મારી છે; પણ હે તાત, પાર્થની નહીં; સવારો માર્યા ગયેલા હાથીઓ, સૂંઢ કપાયેલા હાથીઓ અને બીજાઓ ભયથી પીડિત થઈને આખું જગત પાર્થમય જોતા થયા.

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

ભગદત્ત, કૃપ, શલ્ય, અવંતિનો રાજા, જયદ્રથ, ભૂરિશ્રવા, સોમદત્ત, મહારાજ અને બાહ્લીક — ભીમસેનના ભયથી પીડિત થઈને ભાગતા તે સર્વને જોઈને દુર્યોધને 'હાહાકાર!' કરીને પોતાના સારથિને આમ કહ્યું.

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

અશ્વત્થામા, ભોજ, મહાબળવાન માગધ, બૃહદ્બળ, ક્રાથ અને સૌબળ શકુનિ પણ — ધનુષ્ય હાથમાં લઈને ઊભેલો પાર્થ પાછળથી યુદ્ધ કરતા મને ઓળંગી નહીં શકે. ઝડપથી ઘોડાઓને હાંકો.

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

મ્લેચ્છો, લાખો શકો, યવનો સાથે, સુદક્ષિણ, કાંબોજ અને ત્રિગર્તોનો અધિપતિ — યુદ્ધમાં લડતા મને કૌંતેય ધનંજય ઓળંગવાનું સાહસ નહીં કરે, જેમ મહાસાગર કિનારો ઓળંગતો નથી.

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

પિતામહ ભીષ્મ, ભારદ્વાજ દ્રોણ, ગૌતમ કૃપ, શ્રુતાયુ, અશ્રુતાયુ અને પરાક્રમી શતાયુ — આજે ગોવિંદ સાથેના અર્જુનને અને અભિમાની વૃકોદરને મારીને, બાકીના શત્રુઓને પણ મારીને હું કર્ણના ઋણમાંથી મુક્ત થાઉં.

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

જલસંધ, આર્ષ્યશૃંગી, રાક્ષસ અલાયુધ, અલંબુસ, વીરબાહુ, સુબાહુ અને મહારથી — કુરુરાજના શૂરો અને આર્યોને યોગ્ય એ વચન સાંભળીને સારથિએ સોનાથી મઢેલા અશ્વોને ધીરે ધીરે હાંક્યા.

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

આ અને અન્ય ઘણા રાજાઓ, હે રાજશ્રેષ્ઠ, મારે માટે પ્રાણ અને ધનનો ત્યાગ કરીને પ્રહાર કરશે. હે માન્ય, હાથી, ઘોડા અને રથ વિનાના પાયદળ પચીસ હજાર સૈનિકો ધીરે ધીરે દોડ્યા.

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

તેમની વચ્ચે ઊભો રહીને, ભાઈઓથી ઘેરાયેલો હું યુદ્ધમાં પાર્થો અને પાંચાલો સાથે સર્વ બાજુએથી લડીશ. ક્રોધિત ભીમસેન અને પૃષતનો પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન ચતુરંગિણી સેનાથી તેમને ઘેરીને બાણોથી પ્રહાર કરવા લાગ્યા.

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

હે નૃપશાર્દૂલ, યુદ્ધમાં તેઓ સર્વે ચેદિઓ, દ્રૌપદીના પુત્રો, સાત્યકિ, કુન્તિભોજ અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ સામે લડ્યા; ભીમસેન અને પાર્ષત સામે પણ લડ્યા. ત્યાં અન્યોએ પાર્થ અને પાર્ષતના નામ લીધાં.

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

હે મહારાજ, તેમનામાંથી એક પણ પાંડવોને રોકવા સમર્થ છે. યુદ્ધમાં હુમલો કરતા પાંડવો પર ભીમ ક્રોધે ભરાયો; રણભૂમિમાં તેમની સામે ઊભા રહીને તે ત્વરાથી રથમાંથી ઊતરી હાથમાં ગદા લઈ લડ્યો.

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

તો પછી, જ્યારે વીરો એકત્ર થઈને પાંડવો સાથે વેર રાખતા હતા, અથવા આ સર્વે પાંડુપુત્રના અનુયાયીઓ સાથે હતા, ત્યારે ધર્મનો વિચાર કરનાર વૃકોદરે રથ પર ઊભા રહીને ભૂમિ પર ઊભેલાઓ સાથે યુદ્ધ ન કર્યું; કુન્તીપુત્રે પોતાના ભુજબળનો આધાર લઈ તેમની સાથે યુદ્ધ કર્યું.

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

હે રાજેન્દ્ર, તેઓ યુદ્ધમાં તેમની સાથે લડશે અને રણભૂમિમાં તેમને મારશે. એકલો કર્ણ મારી સાથે પાંડવોનો સંહાર કરશે. સોનાથી મઢેલી મોટી ગદા ઉપાડીને, દંડધારી યમની જેમ તેણે તમારા બધા માણસોને હણ્યા.

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

તે વીર રાજાઓ મારી આજ્ઞામાં ઊભા રહેશે. ક્રોધે ભરાયેલા પાયદળો, જીવન અને સગાંઓને ત્યજીને, યુદ્ધમાં ભીમ તરફ અગ્નિ તરફ પતંગિયાં દોડે તેમ દોડ્યા.

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

તેમનો જે નેતા છે, મહાબલી વાસુદેવ, હે રાજન, તે કવચ પહેરતો નથી—એમ તેણે મને કહ્યું હતું. ભીમસેન પાસે પહોંચીને, ક્રોધ અને યુદ્ધમદથી ભરાયેલા તેઓ અચાનક ગર્જી ઊઠ્યા, યમને જોઈને પ્રાણીસમૂહ ચીસ પાડે તેમ.

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

સૂત, આ રીતે મારી સમક્ષ તું વારંવાર કહે છે ત્યારે તર્કથી હું જોઉં છું: યુદ્ધમાં પાંડવો માર્યા ગયા. બાજની જેમ ભીમ તલવાર અને ગદાથી ફર્યો અને તારા પચીસ હજાર સૈનિકોને કચડી નાખ્યા.

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

તેઓની વચ્ચે ઊભા રહીને, યુદ્ધમાં પ્રયત્ન કરતા મારા પુત્રો માર્યા જાય છે; ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ? તે પુરુષ-સેનાને હણીને સત્યપરાક્રમી મહાબળવાન ભીમ ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગળ રાખીને ફરી ઊભો રહ્યો.

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

લોકનાથ પ્રતાપી ભીષ્મ જ્યાં માર્યા ગયા, ત્યાં શિખંડી પાસે પહોંચીને, સિંહ શિયાળ પર ત્રાટકે તેમ, વીર ધનંજયે રથસેના પર આક્રમણ કર્યું.

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

સર્વ શસ્ત્રાસ્ત્રોમાં પારંગત બ્રાહ્મણ દ્રોણ યુદ્ધમાં પાંડવો દ્વારા માર્યા ગયા—ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? માદ્રીના બે પુત્રો અને મહાબલ સાત્યકિ હર્ષપૂર્વક વેગથી શકુનિ પર ધસી ગયા અને દુર્યોધનની સેનાનો સંહાર કરવા લાગ્યા.

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

યુદ્ધમાં દિવ્યાસ્ત્રોના જ્ઞાતા મહાબલ કર્ણ માર્યા ગયા; ભૂરિશ્રવા અને સોમદત્ત પણ યુદ્ધમાં હણાયા. મહારાજ, બાહ્લીક પણ—ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? તેના ઘણા અશ્વારોહીઓને તીક્ષ્ણ બાણોથી મારીને તેઓ ઉતાવળે તેની પાછળ દોડ્યા; ત્યાં યુદ્ધ થયું.

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

ગજયુદ્ધમાં નિપુણ ભગદત્ત માર્યા ગયા, જયદ્રથ પણ માર્યા ગયા—ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? પછી, હે રાજન, ધનંજય રથસેનામાં ઘૂસ્યા, ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત ગાંડીવ ધનુષ્ય ઝીંકતા.

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

જ્યાં સુદક્ષિણ, પૌરવ જલસંધ, શ્રુતાયુ અને અશ્રુતાયુ માર્યા ગયા; ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? કૃષ્ણ સારથિ હતા તે શ્વેત અશ્વોવાળો રથ આવતો જોઈને અને યોદ્ધા અર્જુનને જોઈને તમારા સૈનિકો ભયથી ભાગી ગયા.

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ મહાબલ પાંડ્યરાજ પણ યુદ્ધમાં પાંડવો દ્વારા માર્યો ગયો; ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? સારથિ વિનાના રથો અને અશ્વો સાથે, બાણોથી ઘેરાયેલા પચીસ હજાર પાયદળ પાર્થ તરફ ધસ્યા.

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

બૃહદ્બલ, મગધનો મહાબલ રાજા અને ધનુર્ધરોમાં અજોડ વીર ઉગ્રાયુધ ત્યાં માર્યા ગયા; પાંચાલોના તે પુરુષ-સૈન્યનો સંહાર કરીને, ભીમસેનને આગળ રાખીને, એ મહારથી થોડા જ સમયમાં ફરી દેખાયો.

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

ત્યાં અવંતીનો રાજા માર્યો ગયો, ત્રિગર્તોનો રાજા જનાધિપ માર્યો ગયો, સંશપ્તકો માર્યા ગયા. ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ? મહાધનુર્ધર, શ્રીમાન, શત્રુસમૂહોનો મર્દન કરનાર, પાંચાલરાજનો પુત્ર મહાયશસ્વી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન.

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

હે રાજન્, અલંબુષ, રાક્ષસ અલાયુધ અને આર્ષ્યશૃંગી પણ માર્યા ગયા — ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ? કબૂતર રંગના ઘોડાવાળા, ઉત્તમ કોવિદાર ધ્વજવાળા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને રણમાં જોઈને તમારા લોકો ભયથી ભાગ્યા.

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

ત્યાં નારાયણો, યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત ગોપાલો અને હજારો મ્લેચ્છો માર્યા ગયા — ભાગ્ય સિવાય બીજું શું કારણ? ગાંધારરાજનો પીછો કરતા, શીઘ્રાસ્ત્ર, યશસ્વી માદ્રીપુત્રો સાત્યકિ સાથે તરત જ ફરી દેખાયા.

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

શકુનિ, સુબલપુત્ર, કપટી અને મહાબળવાન વીર પોતાની સેના સાથે માર્યો ગયો — આ ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? ચેકિતાન, શિખંડી અને દ્રૌપદીના પુત્રોએ તમારી વિશાળ સેનાનો સંહાર કરીને, હે મારિષ, શંખ ફૂંક્યા.

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

આ અને બીજા ઘણા — શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, યુદ્ધના મદમાં ચૂર, પરિઘ જેવી ભુજાવાળા શૂર રાજાઓ અને રાજપુત્રો — જ્યાં ઘણા માર્યા ગયા; આ ભાગ્ય સિવાય બીજું શું? તેઓ બધા તમારા માણસોને પીઠ ફેરવીને ભાગતા જોઈને, બળદોની જેમ બીજા બળદોને ઓળખીને, પ્રહાર કરતા તેમના પર ધસ્યા.