ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 9.2

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ଶବ୍ଦାର୍ଥ ସହ ପଢ଼ନ୍ତୁ

9.2.1

विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
विललाप महाराज दुःखाद्दुःखतरं गतः
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.२.१ ॥

ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ପରେ ଅମ୍ବିକାର ପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଃଖରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ବିଳାପ କଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ; କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାରେ ଯେଉଁ ମହାକ୍ଷୟ ଘଟିଲା, ତାହା ଏହିପରି।

9.2.2

सधूममिव निःश्वस्य करौ धुन्वन्पुनःपुनः ।
बहु सञ्चिन्तयित्वा तु सञ्जयं वाक्यमब्रवीत्
निहते सूतपुत्रे तु पाण्डवेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.२.२ ॥

ଧୂଆଁ ପରି ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ହାତ ବାରମ୍ବାର ହଲାଇ, ବହୁତ ଚିନ୍ତା କରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: ସୂତପୁତ୍ର (କର୍ଣ୍ଣ) ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ ଏବଂ ସେନାମାନେ ପଳାଇଗଲେ ଓ ବାରମ୍ବାର ଏକତ୍ର କରାଗଲେ।

9.2.3

अहो बत महद्दुःखं यदहं पाण्डवान्रणे ।
क्षेमिणश्चाव्ययांश्चैव त्वत्तः सूत शृणोमि वै
घोरे मनुष्यदेहानामाजौ नरवरक्षये ।
यत्तत्कर्णे हते पार्थः कसिंहनादमथाकरोत् ॥ ९.२.३ ॥

ଅହୋ! ଏହା ବହୁତ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଯେ, ହେ ସୂତ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣୁଛି ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ଦେହର ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରମାନଙ୍କ କ୍ଷୟରେ, କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେବା ସମୟରେ ପାର୍ଥ ସିଂହନାଦ କଲେ।

9.2.4

वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा निहतान्पुत्रान्दीर्यते न सहस्रधा
तदा तव सुतान्राजन्प्राविशत्सुमहद्भयम् ॥ ९.२.४ ॥

ମୋ ହୃଦୟ ନିଶ୍ଚୟ ବଜ୍ରର ସାରରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼; ନିହତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତାହା ହଜାରେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟି ଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତି ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଥିଲା।

9.2.5

चिन्तयित्वा वचस्तेषां बालक्रीडां च सञ्जय ।
अद्य चैव हताञ्श्रुत्वा दीर्यते मे भृशं मनः
न सन्धातुमनीकानि न चैवाथ पराक्रमे ।
आसीद्बुद्धिर्हते कर्णे तव योधस्य कस्यचित् ॥ ९.२.५ ॥

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଓ ବାଲ୍ୟକ୍ରୀଡ଼ା ସ୍ମରଣ କରି, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଆଜି ସେମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେଲେ ତୁମ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାରିକୁ ସେନା ପୁନର୍ଗଠନ କରିବାର ବା ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇବାର ବୁଦ୍ଧି ରହିଲା ନାହିଁ।

9.2.6

अन्धत्वाद्यदि पुत्राणां न मे रूपिनिदर्शनम् ।
पुत्रस्नेहकृता प्रीतिर्नित्यमेतेषु धारिता
वणिजो नावि भिन्नायामगाधे विप्लुवा इव ।
अपारे पारमिच्छन्तो हते द्वीपे किरीटिना ॥ ९.२.६ ॥

ଅନ୍ଧତ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିପାରି ନ ଥିଲି, ତଥାପି ପୁତ୍ରସ୍ନେହରୁ ଜାତ ପ୍ରୀତି ସଦା ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିଲା। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜାହାଜରେ ଅଗାଧ ସମୁଦ୍ରରେ ବଣିକମାନେ ଯେପରି ପାରକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେପରି ଦ୍ୱୀପ ନଷ୍ଟ ହେଲେ କିରୀଟୀ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିହତ ହେଲେ।

9.2.7

बालभावमतिक्रम्य यौवनस्थांश्च तानहम् ।
श्रियं प्राप्तांश्च ताञ्श्रुत्वा हृष्ट आसं तदाऽनघ
सूतपुत्रो हते राजन्वित्रस्ताः शरविक्षताः ।
अनाथा नाथमिच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ ९.२.७ ॥

ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ କରି ଯୌବନରେ ସ୍ଥିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଓ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣି, ହେ ଅନଘ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲି। ହେ ରାଜନ, ସୂତପୁତ୍ର ନିହତ ହେଲେ ବାଣବିଦ୍ଧ, ଭୀତ ସେମାନେ, ରକ୍ଷକହୀନ ହୋଇ, ସିଂହତାଡ଼ିତ ମୃଗମାନଙ୍କ ପରି ଜଣେ ରକ୍ଷକ ଖୋଜୁଥିଲେ।

9.2.8

तानद्य निहताञ्श्रुत्वा हतैश्वर्यान्हतौजसः ।
न लभेयं क्वचिच्छान्तिं पुत्राधिभिरभिप्लुतः
भग्नशृङ्गा इव वृषा शीर्णदंष्ट्रा इवोरगाः ।
प्रत्युपायाम सायाह्ने निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ९.२.८ ॥

ଆଜି ସେମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ତେଜ ନଷ୍ଟ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୁଁ କେବେ ବି ଶାନ୍ତି ପାଇବି ନାହିଁ। ଶୃଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗା ବୃଷ ଓ ଦାଢ଼ ଭଙ୍ଗା ସର୍ପ ପରି, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଫେରିଲେ।

9.2.9

एह्येहि वत्स राजेन्द्र ममानाथस्य पुत्रक ।
त्वया हीनो महाबाहो कां नु यास्याम्यहं गतिम्
हतप्रवीरा विध्वस्ता निकृत्ता निशितैः शरैः ।
सूतपुत्रे हते राजन्पुत्रास्ते प्राद्रवंस्ततः ॥ ९.२.९ ॥

ଆସ, ଆସ, ବତ୍ସ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅନାଥ ମୋ ପୁତ୍ର! ତୁମ ବିନା, ହେ ମହାବାହୁ, ମୁଁ କେଉଁ ଗତି ପାଇବି? ସୂତପୁତ୍ର ନିହତ ହେଲେ, ହେ ରାଜନ, ବୀରମାନେ ହତ ହେଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଛିନ୍ନ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ସେତେବେଳେ ପଳାଇଲେ।

9.2.10

कथं त्वं पृथिवीपालांस्त्यक्त्वा तात समागतान् ।
शेषे विनिहतो भूमौ प्राकृतः कुनृपो यथा
विध्वस्तकवचनाः सर्वे कान्दिशीका विचेतसः ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तो वीक्षमाणा भयाद्दिशः ॥ ९.२.१० ॥

ହେ ତାତ, ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀ ପାଳକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କିପରି ନିହତ ହୋଇ ସାଧାରଣ ନୀଚ ରାଜା ପରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛ? କବଚ ଭଙ୍ଗା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ଦିଗହୀନ, ବୁଦ୍ଧିହୀନ, ଭୟରେ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁ, ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି।

9.2.11

गतिर्भूत्वा महाराज ज्ञातीनां सुहृदां तथा ।
अन्धं वृद्वं च मां वीर विहाय क्व नु यास्यसि
मामेव नूनं बीभत्सुर्मामेव च वृकोदरः ।
अभियातीति मन्वानाः पेतुर्मम्लुश्च भारत ॥ ९.२.११ ॥

ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଜ୍ଞାତି ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ। ହେ ବୀର, ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଆପଣ କେଉଁଠି ଯିବେ? 'ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଓ ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ମୋ ଉପରେ ହିଁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି' ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ ପଡ଼ି ଦଳିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।

9.2.12

सा कृपा सा च ते प्रीतिः सा च राजसु मानिता ।
कथं त्वं निहतः पार्थैः संयुगेष्वपराजितः
अश्वानन्ये गजानन्ये रथानन्ये महारथाः ।
आरुह्य जवसम्पन्नाः पादातान्प्रजहुर्भयात् ॥ ९.२.१२ ॥

ସେହି କୃପା, ତୁମ ସେହି ସ୍ନେହ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ସେହି ସମ୍ମାନ — ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ତୁମେ ପୃଥାର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ନିହତ ହେଲ? କେହି ଘୋଡ଼ା ଉପରେ, କେହି ହାତୀ ଉପରେ, କେହି ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବେଗରେ ଭୟରେ ପଦାତିକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଲେ।

9.2.13

को नु मामुत्थितः काले ताततातेति वक्ष्यति ।
महाराजेति सततं लोकनाथेति चासकृत्
कुञ्जरैः स्यन्दना भग्नाः सादिनश्च महारथैः ।
पदातिसङ्घाश्चाश्वौघैः पलायद्भिर्भृशं हताः ॥ ९.२.१३ ॥

ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଉଠିଲେ 'ହେ ତାତ, ହେ ତାତ' ବୋଲି, 'ହେ ମହାରାଜ' ଓ 'ହେ ଲୋକନାଥ' ବୋଲି ନିରନ୍ତର ବାରମ୍ବାର କିଏ ଡାକିବ? ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଆରୋହୀ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ; ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଦାତିକ ଦଳ ଓ ଘୋଡ଼ାଦଳ ପଳାଉ ପଳାଉ ଅତ୍ୟଧିକ ହତ ହେଲେ।

9.2.14

परिष्वज्य च कं कण्ठे स्नेहेन क्लिन्नलोचनः ।
अनुशास्ताऽस्मि कौरव्य तत्साधु वदमे वचः
व्यालतस्करसङ्कीर्णे सार्थहीना यथा वने ।
तथा त्वदीया निहते सूतपुत्रे पदाऽभवन् ॥ ९.२.१४ ॥

ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ ନୟନରେ — ହେ କୌରବ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଯାଉଛି; ତେଣୁ ମୋ କଥା ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଣ: ସାପ ଓ ଚୋରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରେ ନେତାହୀନ ବଣିକ ଦଳ ପରି, ସୂତପୁତ୍ର ନିହତ ହେଲେ ତୁମ ଲୋକମାନେ ପଦାତିକ ହୋଇଗଲେ।

9.2.15

ननु नामाहमश्रौषं वचनं तव पुत्रक ।
भूयसी मम पृथ्वीयं तात पार्थस्य नो तथा
हतारोहास्तथा नागाश्छिन्नहस्तास्तथाऽपरे ।
सर्वं पार्थमयं लोकमपश्यन्वै भयार्दिताः ॥ ९.२.१५ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମ କଥା ଶୁଣିଥିଲି, ପୁତ୍ର — ଏ ପୃଥିବୀ ମୋର; କିନ୍ତୁ ହେ ତାତ, ପାର୍ଥଙ୍କର ନୁହେଁ; ଆରୋହୀ ନିହତ ହାତୀ, ଶୁଣ୍ଡ କଟା ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପାର୍ଥମୟ ଦେଖିଲେ।

9.2.16

भगदत्तः कृपः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः
तान्प्रेक्ष्य द्रवतः सर्वान्भीमसेनभयार्दितान् ।
दुर्योधनोऽथ स्वं सूतं हाहाकृत्वैवमब्रवीत् ॥ ९.२.१६ ॥

ଭଗଦତ୍ତ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ଅବନ୍ତୀ ରାଜା, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୋମଦତ୍ତ, ମହାରାଜ ଓ ବାହ୍ଲୀକ — ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପଳାଉଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ‘ହାହାକାର!’ କରି ନିଜ ସାରଥିକୁ ଏପରି କହିଲେ।

9.2.17

अश्वत्थामा च भोजश्च मागधश्च महाबलः ।
बृहद्बलश्च क्राथश्च शकुनिश्चापि सौबलः
नातिक्रमिष्यते पार्थो धनुष्पाणिमवस्थितम् ।
जघने युध्यमानं मां तूर्णमश्वान्प्रचोदय ॥ ९.२.१७ ॥

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଭୋଜ, ମହାବଳୀ ମାଗଧ, ବୃହଦ୍ବଳ, କ୍ରାଥ ଓ ସୌବଳ ଶକୁନି ମଧ୍ୟ — ଧନୁ ହାତରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପାର୍ଥ ପଛରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଚଳାଅ।

9.2.18

म्लेच्छाश्च शतसाहस्राः शकाश्च यवनैः सह ।
सुदक्षिणश्च काम्भोजस्त्रिगर्ताधिपतिस्तथा
समरे युध्यमानं हि कौन्तेयो मां धनञ्जयः ।
नोत्सहेताप्यतिक्रान्तुं वेलामिव महार्णवः ॥ ९.२.१८ ॥

ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶକ, ଯବନମାନଙ୍କ ସହ, ସୁଦକ୍ଷିଣ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତାଧିପତି — ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ୁଥିବା ମୋତେ କୌନ୍ତେୟ ଧନଞ୍ଜୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସାହସ କରିବେ ନାହିଁ, ମହାସାଗର ଯେପରି ତଟ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।

9.2.19

भीष्मः पितामहश्चैव भारद्वाजोऽथ गौतमः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च शतायुश्चापि वीर्यवान्
अद्यार्जुनं सगोविन्दं मानिनं च वृकोदरम् ।
निहत्य शिष्टाञ्शत्रूंश्च कर्णस्यानृण्यमाप्नुयाम् ॥ ९.२.१९ ॥

ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦ୍ରୋଣ, ଗୌତମ କୃପ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଅଶ୍ରୁତାୟୁ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଶତାୟୁ — ଆଜି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଗର୍ବୀ ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।

9.2.20

जलसन्धोऽथार्ष्यशृङ्गी राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
अलम्बुसो वीरबाहुः सुबाहुश्च महारथः
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य शूरार्यसदृशं वचः ।
सूतो हेमपरिच्छन्नाञ्शनैरश्वानचोदयत् ॥ ९.२.२० ॥

ଜଲସନ୍ଧ, ଆର୍ଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗୀ, ରାକ୍ଷସ ଅଲାୟୁଧ, ଅଲମ୍ବୁସ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ମହାରଥ — କୁରୁରାଜଙ୍କର ଶୂର ଓ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସାରଥି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳାଇଲା ।

9.2.21

एते चान्ये च बहवो राजानो राजसत्तम ।
मदर्थं प्रहरिष्यन्ति प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च
गजाश्वरथहीनास्तु पादाताश्चैव मारिष ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः प्राद्रवञ्शनकैरिव ॥ ९.२.२१ ॥

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବହୁ ରାଜା, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରହାର କରିବେ । ହେ ମାନ୍ୟ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥହୀନ ପଦାତିକ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ସହସ୍ର ଧୀରେ ଧୀରେ ଧାଇଁଲେ ।

9.2.22

तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभिः परिवारितः ।
योधयिष्याम्यहं पार्थान्पाञ्चालांश्चैव सर्वशः
तान्भीमसेनः सङ्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
बलेन चतुरङ्गेण परिक्षिप्याहनच्छरैः ॥ ९.२.२२ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସହ ସବୁ ଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି । କ୍ରୁଦ୍ଧ ଭୀମସେନ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହ ସେମାନଙ୍କୁ ଘେରି ବାଣରେ ପ୍ରହାର କଲେ ।

9.2.23

चेदींश्च नृपशार्दूल द्रौपदेयांश्च संयुगे ।
सात्यकिं कुन्तिभोजं च राक्षसं च घटोत्कचम्
प्रत्ययुध्यंस्तु ते सर्वे भीमसेनं सपार्षतम् ।
पार्थपार्षतयोश्चान्ये जगृहुस्तत्र नामनी ॥ ९.२.२३ ॥

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚେଦିମାନଙ୍କୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ସାତ୍ୟକି, କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ବିରୋଧ କଲେ; ଭୀମସେନ ଓ ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କଲେ। ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ପାର୍ଥ ଓ ପାର୍ଷତଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

9.2.24

एकोऽप्येषां महाराज समर्थः सन्निवारणे ।
समरे पाण्डवेयानां सङ्क्रुद्धो ह्यभिधावताम्
अक्रुध्यत रणे भीमस्तैर्मृधे प्रत्यवस्थितैः ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं गदापाणिरयुध्यत ॥ ९.२.२४ ॥

ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରୋକିବାରେ ସମର୍ଥ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭୀମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ରଣଭୂମିରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ ହାତରେ ଗଦା ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

9.2.25

किं पुनः सहिता वीराः कृतवैराश्च पाण्डवैः ।
अथवा सर्व एवैते पाण्डवस्यानुयायिभिः
न तान्रथस्थो भूमिष्ठान्धर्मापेक्षी वृकोदरः ।
योधयामास कौन्तेयो भुजवीर्यमुपाश्रितः ॥ ९.२.२५ ॥

ତେବେ, ବୀରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ରଖିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ବିଚାର କରୁଥିବା ବୃକୋଦର ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ; କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ନିଜ ବାହୁବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

9.2.26

योत्स्यन्ते सह राजेन्द्र हनिष्यन्ति च तान्मृधे ।
कर्ण एको मया सार्धं निहनिष्यति पाण्डवान्
जातरूपपरिच्छन्नां प्रगृह्य महतीं गदाम् ।
न्यवधीत्तावकान्सर्वान्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२.२६ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିବେ ଏବଂ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। କେବଳ କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବ। ସୁବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡିତ ବିଶାଳ ଗଦା ଧରି, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ପରି ସେ ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ବଧ କଲା।

9.2.27

ते वै नृपतयो वीराः स्थास्यन्ति मम शासने ।
पदातयो हि संरब्धास्त्यक्तजीवितबान्धवाः।
भीममभ्यद्रवन्सङ्ख्ये पतङ्गा इव पावकम् ॥ ९.२.२७ ॥

ସେହି ବୀର ରାଜାମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଛିଡ଼ା ହେବେ। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପଦାତିକମାନେ, ପ୍ରାଣ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗ୍ନିକୁ ପତଙ୍ଗ ପରି ଧାଇଁଲେ।

9.2.28

यश्च तेषां प्रणेता वै वासुदेवो महाबलः ।
न स सन्नह्यते राजन्निति मामब्रवीद्वचः
आसाद्य भीमसेनं ते संरब्धा युद्धदुर्मदाः ।
विनेदुः सहसा दृष्ट्वा भूतग्रामा इवान्तकम् ॥ ९.२.२८ ॥

ସେମାନଙ୍କ ନେତା ମହାବଳ ବାସୁଦେବ କବଚ ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାଜନ୍ ବୋଲି ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଭୀମସେନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, କ୍ରୋଧ ଓ ଯୁଦ୍ଧମଦରେ ଭରିଥିବା ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯମଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରାଣୀଗଣ ଚିତ୍କାର କରିବା ପରି।

9.2.29

एवं च वदतः सूत बहुशो मम सन्निधौ ।
युक्तितो ह्यनुपश्यामि निहतान्पाण्डवान्रणे
श्येनवद्व्यचरद्भीमः खङ्गेन गदया तथा ।
पञ्चविंशतिसाहस्रांस्तावकानां व्यपोथयत् ॥ ९.२.२९ ॥

ସୂତ, ଏହିପରି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମେ ବାରମ୍ବାର କହୁଛ, ଯୁକ୍ତିରେ ମୁଁ ଦେଖେ: ରଣରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ପରି ଭୀମ ଖଡ୍ଗ ଓ ଗଦାରେ ବିଚରଣ କରି ତୁମ ପଚିଶ ହଜାର ସୈନିକଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

9.2.30

तेषां मध्ये स्थिता यत्र हन्यन्ते मम पुत्रकाः ।
व्यायच्छमानाः समरे किमन्यद्भागधेयतः
हत्वा तत्पुरुषानीकं भीमः सत्यपराक्रमः ।
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य पुनस्तस्थौ महाबलः ॥ ९.२.३० ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ୁଥିବା ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ ହତ ହେଉଛନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟ ଛଡ଼ା ଆଉ କି କାରଣ? ସେହି ପୁରୁଷ-ସେନାକୁ ବଧ କରି ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ମହାବଳ ଭୀମ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ପୁଣି ଠିଆ ହେଲା।

9.2.31

भीष्मश्च निहतो यत्र लोकनाथः प्रतापवान् ।
शिखण्डिनं समासाद्य मृगेन्द्र इव जम्बुकम्
धनञ्जयो रथानीकमन्वपद्यत वीर्यवान् ॥ ९.२.३१ ॥

ଲୋକନାଥ ପ୍ରତାପୀ ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁଠି ନିହତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସିଂହ ଶୃଗାଳ ଉପରେ ଝାମ୍ପିପଡ଼ିବା ପରି, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଧନଞ୍ଜୟ ରଥସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

9.2.32

द्रोणश्च ब्राह्मणो यत्र सर्वशस्त्रास्त्रपारगः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
माद्रीपुत्रौ च शकुनिं सात्यकिश्च महाबलः ।
जवेनाभ्यपतन्हृष्टा घ्नन्तो दौर्योधनं बलम् ॥ ९.२.३२ ॥

ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ—ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଓ ମହାବଳୀ ସାତ୍ୟକି ଆନନ୍ଦରେ ବେଗରେ ଶକୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନାକୁ ସଂହାର କଲେ।

9.2.33

कर्णश्च निहतः सङ्ख्ये दिव्यास्त्रज्ञो महाबलः ।
भूरिश्रवा हतो पत्र सोमदत्तश्च संयुगे।
बाह्लिकश्च महाराज किमन्यद्भागधेयतः ।
तस्याश्ववाहान्सुबहूंस्ते निहत्य शितैः शरैः।
तमन्वधावंस्त्वरितास्तत्र युद्धमवर्तत ॥ ९.२.३३ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ମହାବଳୀ କର୍ଣ୍ଣ ନିହତ ହେଲେ; ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ସୋମଦତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ବାହ୍ଲୀକ ମଧ୍ୟ—ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅଶ୍ୱାରୋହୀଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଧ କରି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପଛକୁ ଧାଇଁଲେ; ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

9.2.34

भगदत्तो हतो यत्र गजयुद्धविशारदः ।
जयद्रथश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
ततो धनञ्जयो राजन्रथानीकमगाहत ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु गाण्डीवं व्याक्षिपन्धनुः ॥ ९.२.३४ ॥

ଗଜଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ ଭଗଦତ୍ତ ନିହତ ହେଲେ, ଜୟଦ୍ରଥ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ—ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଧନଞ୍ଜୟ ରଥସେନା ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁକୁ ଆଲୋଡ଼ି।

9.2.35

सुदक्षिणो हतो यत्र जलसन्धश्च पौरवः ।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च किमन्यद्भागधेयतः
कृष्णसारथिमायान्तं दृष्ट्वा श्वेतहयं रथम् ।
अर्जुनं चापि योद्वारं त्वदीयाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२.३५ ॥

ଯେଉଁଠି ସୁଦକ୍ଷିଣ, ପୌରବ ଜଳସନ୍ଧ, ଶ୍ରୁତାୟୁ ଓ ଅଶ୍ରୁତାୟୁ ନିହତ ହେଲେ; ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? କୃଷ୍ଣ ସାରଥି ଶ୍ବେତାଶ୍ୱ ରଥ ଆସୁଥିବା ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ସୈନିକମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ।

9.2.36

महाबलस्तथा पाण्ड्यः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
निहतः पाण्डवैः सङ्ख्ये किमन्यद्भागधेयतः
विप्रहीनरथाश्वाश्च शरैश्च परिवारिताः ।
पञ्चविंशतिसाहस्राः पार्थमार्च्छन्पदातयः ॥ ९.२.३६ ॥

ସର୍ବଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାବଳ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ; ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ସାରଥି ବିହୀନ ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ବାଣରେ ଘେରାଯାଇ ପଚିଶ ହଜାର ପଦାତିକ ପାର୍ଥଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।

9.2.37

बृहद्बलो हतो यत्र मागधश्च महाबलः ।
उग्रायुधश्च विक्रान्तः प्रतिमानं धनुष्मताम्
हत्वा तत्पुरुषानीकं पाञ्चालानां महारथः ।
भीमसेनं पुरस्कृत्य न चिरात्प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२.३७ ॥

ବୃହଦ୍ବଳ, ମଗଧର ମହାବଳ ରାଜା ଏବଂ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତୁଳନୀୟ ବୀର ଉଗ୍ରାୟୁଧ ସେଠାରେ ନିହତ ହେଲେ; ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସେହି ପଦାତିକ ସେନାକୁ ସଂହାର କରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେ ମହାରଥୀ ଅଚିରେ ପୁଣି ଦେଖାଦେଲେ।

9.2.38

आवन्त्यो निहतो यत्र त्रैगर्तश्च जनाधिपः ।
संशप्तकाश्च निहताः किमन्यद्भागधेयतः
महाधनुर्धरः श्रीमानमित्रगणमर्दनः ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महायशाः ॥ ९.२.३८ ॥

ସେଠାରେ ଅବନ୍ତୀ ରାଜା ନିହତ ହେଲେ, ତ୍ରିଗର୍ତ ରାଜା ଜନାଧିପ ନିହତ ହେଲେ, ସଂଶପ୍ତକମାନେ ନିହତ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟ ବିନା ଆଉ କି କାରଣ? ମହାଧନୁର୍ଧର, ଶ୍ରୀମାନ, ଶତ୍ରୁଗଣ ମର୍ଦନକାରୀ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଯଶା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ।

9.2.39

अलम्बुसस्तथा राजन्राक्षसश्चाप्यलायुधः ।
आर्ष्यशृङ्गिश्च निहतः किमन्यद्भागधेयतः
पारावतसवर्णाश्वं कोविदारवरध्वजम् ।
धृष्टद्युम्नं रणे दृष्ट्वा त्वदीयाः प्राद्रवन्भयात् ॥ ९.२.३९ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଅଲମ୍ବୁଷ, ରାକ୍ଷସ ଅଲାୟୁଧ ଓ ଆର୍ଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗି ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟ ବିନା ଆଉ କି କାରଣ? କପୋତ ରଙ୍ଗ ଅଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋବିଦାର ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ରଣରେ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ଲୋକେ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ।

9.2.40

नारायणा हता यत्र गोपाला युद्धदुर्मदाः ।
म्लेच्छाश्च बहुसाहस्राः किमन्यद्भागधेयतः
गान्धारराजं श्रीघ्रास्त्रमनुसृत्य यशस्विनौ ।
अचिरात्प्रत्यदृश्येतां माद्रीपुत्रौ ससात्यकी ॥ ९.२.४० ॥

ସେଠାରେ ନାରାୟଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦମତ୍ତ ଗୋପାଳ ଓ ବହୁ ହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ନିହତ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟ ବିନା ଆଉ କି କାରଣ? ଗାନ୍ଧାର ରାଜାଙ୍କୁ ପିଛା କରି, ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ର ଯଶସ୍ବୀ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ସାତ୍ୟକି ସହ ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ଦେଖାଗଲେ।

9.2.41

शकुनिः सौबलो यत्र कैतव्यश्च महाबलः ।
निहतः सबलो वीरः किमन्यद्भागधेयतः
चेकितानः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
हत्वा त्वदीयं सुमहत्सैन्यं शङ्खानथाधमन् ॥ ९.२.४१ ॥

ଶକୁନି, ସୁବଳପୁତ୍ର, କପଟୀ ଓ ମହାବଳ ବୀର ନିଜ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ନିହତ ହେଲେ — ଏହା ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ଚେକିତାନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମହାସୈନ୍ୟ ସଂହାର କରି, ହେ ମାରିଷ, ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ।

9.2.42

एते चान्ये च बहवः कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ।
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः।
निहता बहवो यत्र किमन्यद्भागधेयतः ।
ते सर्वे तावकान्प्रेक्ष्य द्रवतो वै पराङ्मुखान्।
अभ्यधावन्त निघ्नन्तो वृषाञ्चित्वा वृषा इव ॥ ९.२.४२ ॥

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ — ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଯୁଦ୍ଧମଦରେ ମତ୍ତ, ପରିଘ ପରି ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଶୂର ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ର — ଯେଉଁଠି ଅନେକ ନିହତ ହେଲେ; ଏହା ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କ'ଣ? ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପିଠି ଦେଇ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ବୃଷଭ ପରି ଅନ୍ୟ ବୃଷଭମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଆଘାତ କରି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।