महाभारत · अध्याय 9.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.21.1
पुत्रस्तु ते महाराज रथस्थो रथिनां वरः ।
दुरुत्सहो बभौ युद्धे यथा रुद्रः प्रतापवान् ॥ ९.२१.१ ॥
हे महाराज, आपला पुत्र रथावर उभा राहून रथिकांमध्ये श्रेष्ठ होता. युद्धात तो रुद्रासारखा प्रतापवान आणि दुर्धर्ष दिसला.
9.21.2
तस्य बाणसहस्रैस्तु प्रच्छन्ना ह्यभवन्मही ।
परांश्च सिषिचे बाणैर्धाराभिरिव पर्वतान् ॥ ९.२१.२ ॥
त्याच्या हजारो बाणांनी पृथ्वी झाकली गेली. धारा जशा पर्वतांना भिजवतात, तसा त्याने शत्रूंना बाणांनी भिजवले.
9.21.3
न च सोऽस्ति पुमान्कश्चित्पाण्डवानां बलार्णवे ।
हयो गजो रथो वाऽपि यः स्याद्बाणैरविक्षतः ॥ ९.२१.३ ॥
पाण्डवांच्या सेनासागरात बाणांनी न जखमी झालेला असा कोणताही पुरुष, घोडा, हत्ती किंवा रथ नव्हता.
9.21.4
यं यं हि समरे योधं प्रपश्यामि विशाम्पते ।
स स बाणैश्चितोऽभूद्वै पुत्रेण तव भारत ॥ ९.२१.४ ॥
हे प्रजाधिपती, हे भारता, युद्धात मी ज्या ज्या योद्ध्याला पाहिले, तो तो आपल्या पुत्राच्या बाणांनी झाकलेला होता.
9.21.5
यथा सैन्येन रजसा समुद्भूतेन वाहिनी ।
प्रत्यदृश्यत सञ्छन्ना तथा बाणैर्महात्मनः ॥ ९.२१.५ ॥
सैन्याने उडवलेल्या धुळीने सैन्य झाकले गेलेले दिसते, तसेच त्या महात्म्याच्या बाणांनी सैन्य झाकलेले दिसले.
9.21.6
बाणभूतामपश्याम पृथिवीं पृथिवीपते ।
दुर्योधनेन प्रकृतां क्षिप्रहस्तेन धन्विना ॥ ९.२१.६ ॥
हे पृथ्वीपती, क्षिप्रहस्त धनुर्धर दुर्योधनाने पृथ्वी बाणमय केलेली आम्ही पाहिली.
9.21.7
तेषु योधसहस्रेषु तावकेषु परेषु च ।
नास्ति दुर्योधनसमः पुमानिति मतिर्मम ॥ ९.२१.७ ॥
त्या हजारो योद्ध्यांमध्ये, तुमच्या बाजूला आणि शत्रूच्या बाजूला, दुर्योधनासारखा एकही पुरुष नाही, असे माझे मत आहे.
9.21.8
तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य विक्रमम् ।
यदेकं सहिताः पार्था नाभ्यवर्तन्त भारत ॥ ९.२१.८ ॥
तेथे आम्ही तुमच्या पुत्राचा अद्भुत पराक्रम पाहिला; एकटा असूनही एकत्र असलेले पांडव त्याच्यावर चाल करू शकले नाहीत, हे भारता.
9.21.9
युधिष्ठिरं शतेनाजौ विव्याध भरतर्षभ ।
भीमसेनं च सप्तत्या सहदेवं च पञ्चभिः ॥ ९.२१.९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याने युद्धात युधिष्ठिराला शंभर बाणांनी, भीमसेनाला सत्तर बाणांनी आणि सहदेवाला पाच बाणांनी विद्ध केले.
9.21.10
नकुलं च चतुःषष्ट्या धृष्टद्युम्नं च पञ्चभिः ।
पञ्चभिर्द्रौपदेयांश्च त्रिभिर्विव्याध सात्यकिम् ॥ ९.२१.१० ॥
त्याने नकुलाला चौसष्ट बाणांनी, धृष्टद्युम्नाला पाच बाणांनी, द्रौपदीच्या पुत्रांना प्रत्येकी पाच बाणांनी आणि सात्यकीला तीन बाणांनी विद्ध केले.
9.21.11
धनुश्चिच्छेद भल्लेन सहदेवस्य मारिष ।
तदपास्य धनुश्छिन्नं माद्रीपुत्रः प्रतापवान् ॥ ९.२१.११ ॥
हे माननीय, त्याने भल्लाने सहदेवाचे धनुष्य तोडले; तुटलेले ते धनुष्य टाकून प्रतापी माद्रीपुत्राने...
9.21.12
अभ्यद्रवत राजानं प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः ।
ततो दुर्योधनं सङ्ख्ये विव्याध दशभिः शरैः ॥ ९.२१.१२ ॥
दुसरे एक मोठे धनुष्य घेऊन तो राजाच्या दिशेने धावला; मग युद्धात त्याने दुर्योधनाला दहा बाणांनी विद्ध केले.
9.21.13
नकुलस्तु ततो वीरो राजानं नवभिः शरैः ।
घोररूपैर्महेष्वासो विव्याध च ननाद च ॥ ९.२१.१३ ॥
नंतर वीर नकुलाने, महाधनुर्धर होऊन, भयंकर रूपाच्या नऊ बाणांनी राजाला विद्ध केले आणि गर्जना केली.
9.21.14
सात्यकिश्चैव राजानं शरेणानतपर्वणा ।
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या धर्मराजश्च पञ्चभिः।
अशीत्या भीमसेनश्च शरै राजानमार्पयन् ॥ ९.२१.१४ ॥
सात्यकीने वाकलेल्या पर्वाच्या एका बाणाने राजाला मारले; द्रौपदीच्या पुत्रांनी त्र्याहत्तराने, धर्मराजाने पाचाने आणि भीमसेनाने ऐंशीने राजाला प्रहार केला.
9.21.15
समन्तात्कीर्यमाणस्तु बाणसङ्घैर्महात्मभिः ।
न चचाल महाराज सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ९.२१.१५ ॥
महात्म्यांच्या बाणसमूहांनी चहूकडून झाकला गेला तरीही, हे महाराजा, सर्व सैन्य पाहत असताना तो जराही हलला नाही.
9.21.16
लाघवात्सौष्ठवाच्चापि वीर्याच्चापि महात्मनः ।
अति सर्वाणि भूतानि ददृशुः सर्वपार्थिवाः ॥ ९.२१.१६ ॥
महात्म्याच्या चपळाई, कौशल्य आणि पराक्रमामुळे सर्व राजांनी त्याला सर्व प्राण्यांहून श्रेष्ठ पाहिले.
9.21.17
धार्तराष्ट्रा हि राजेन्द्र योधास्तु स्वल्पमन्तरम् ।
अपश्यमाना राजानं पर्यवर्तन्त दंशिताः ॥ ९.२१.१७ ॥
हे राजेंद्रा, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे योद्धे कवच घालून असूनही, राजाला थोड्या अंतरावर न पाहून मागे वळले.
9.21.18
तेषामापततां घोरस्तुमुलः समपद्यत ।
क्षुब्धस्य हि समुद्रस्य प्रावृट्काले यथा स्वनः ॥ ९.२१.१८ ॥
ते धावून येत असता भयंकर गोंधळ उठला, पावसाळ्यात क्षुब्ध समुद्राच्या गर्जनेसारखा.
9.21.19
समासाद्य रणे ते तु राजानमपराजितम् ।
प्रत्युद्ययुर्महेष्वासाः पाण्डवानाततायिनः ॥ ९.२१.१९ ॥
रणांगणावर त्या अजिंक्य राजाजवळ पोहोचून त्या महान धनुर्धरांनी आक्रमक पांडवांवर प्रतिहल्ला केला.
9.21.20
भीमसेनं रणे क्रुद्धो द्रोणपुत्रो न्यवारयत् ।
तयोर्बाणैर्महाराज प्रमुक्तैः सर्वतोदिशम्।
नाज्ञायन्त रणे वीरा न दिशः प्रदिशस्तथा ॥ ९.२१.२० ॥
क्रुद्ध द्रोणपुत्राने रणात भीमसेनाला अडवले. हे महाराज, त्या दोघांनी सोडलेल्या बाणांनी सर्व दिशा व्यापल्या; वीरांना रणात दिशा वा उपदिशा कळेनाशा झाल्या.
9.21.21
तावुभौ क्रूरकर्माणावुभौ भारतदुःसहौ ।
घोररूपमयुध्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ९.२१.२१ ॥
ते दोघे क्रूरकर्मे करणारे, भारतांना असह्य होते; प्रत्युत्तराची इच्छा धरून ते दोघे भयंकररूपाने लढले.
9.21.22
त्रासयन्तौ दिशः सर्वा ज्याक्षेपकठिनत्वचौ ।
शकुनिस्तु रणे वीरो युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ९.२१.२२ ॥
सर्व दिशा भयभीत करणारे, धनुष्याची दोरी ओढून त्वचा कठीण झालेले वीर शकुनी रणात युधिष्ठिरालाही पीडा देऊ लागले.
9.21.23
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सुबलस्य सुतो विभो ।
नादं चकार बलवत्सर्वसैन्यानि कम्पयन् ॥ ९.२१.२३ ॥
हे विभो, सुबलाच्या पुत्राने त्याचे चार घोडे मारले आणि सर्व सैन्यांना कंपित करणारा मोठा गर्जनाघोष केला.
9.21.24
एतस्मिन्नन्तरे वीरं राजानमपराजितम् ।
अपोवाह रथेनाजौ सहदेवः प्रतापवान् ॥ ९.२१.२४ ॥
याच दरम्यान पराक्रमी सहदेवाने रणात त्या वीर अजिंक्य राजाला रथातून दूर नेले.
9.21.25
अथान्यं रथमास्थाय धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
शकुनिं नवभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः।
ननाद च महानादं प्रवरः सर्वधन्विनाम् ॥ ९.२१.२५ ॥
नंतर दुसऱ्या रथावर आरूढ होऊन धर्मपुत्र युधिष्ठिराने शकुनीला नऊ बाणांनी विद्ध केले आणि पुन्हा पाच बाणांनी विद्ध केले. सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने महान गर्जना केली.
9.21.26
तद्युद्धमभवच्चित्रं घोररूपं च मारिष ।
प्रेक्षतां प्रीतिजननं सिद्धचारणसेवितम् ॥ ९.२१.२६ ॥
हे मान्यवरा, ते युद्ध अद्भुत आणि भयंकर रूपाचे झाले. पाहणाऱ्यांना आनंद देणाऱ्या त्या युद्धाची सिद्ध आणि चारणांनी सेवा केली.
9.21.27
उलूकस्तु महेष्वासं नकुलं युद्धदुर्मदम् ।
अभ्यवर्षदमेयात्मा शरवर्षैः समन्ततः ॥ ९.२१.२७ ॥
परंतु अमर्याद आत्मा असलेल्या उलूकाने युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या महाधनुर्धर नकुलावर चहूबाजूंनी बाणांचा वर्षाव केला.
9.21.28
तथैव नकुलः शूरः सौबलस्य सुतं रणे ।
शरवर्षेण महता समन्तात्पर्यवारयत् ॥ ९.२१.२८ ॥
तसेच शूर नकुलाने युद्धात सुबलाच्या पुत्राला मोठ्या बाणवर्षावाने चहूबाजूंनी घेरले.
9.21.29
तौ तत्र समरे वीरौ कुलपुत्रौ महारथौ ।
योधयन्तावपश्येतां कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ९.२१.२९ ॥
तेथे युद्धात ते दोन्ही वीर, कुलीन पुत्र आणि महारथी, प्रत्येक प्रहाराचा बदला घेऊ इच्छित एकमेकांशी लढताना दिसले.
9.21.30
तथैव कृतवर्माणं शैनेयः शत्रुतापनः ।
योधयञ्शुशुभे राजन्बलिं शक्र इवाहवे ॥ ९.२१.३० ॥
तसेच शत्रूंना तापविणारा शैनेय सात्यकी कृतवर्म्याशी लढताना, हे राजा, युद्धात बलीशी लढणाऱ्या इंद्रासारखा शोभला.
9.21.31
दुर्योधनो धनुश्छित्त्वा धृष्टद्युम्नस्य संयुगे ।
अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध निशितैः शरैः ॥ ९.२१.३१ ॥
युद्धात दुर्योधनाने धृष्टद्युम्नाचे धनुष्य तोडले आणि मग धनुष्य तुटलेल्या त्याला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले.
9.21.32
धृष्टद्युम्नोऽपि समरे प्रगृह्य परमायुधम् ।
राजानं योधयामास पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ ९.२१.३२ ॥
धृष्टद्युम्नानेही युद्धात एक श्रेष्ठ अस्त्र घेऊन सर्व धनुर्धरांदेखत राजाशी युद्ध केले.
9.21.33
तयोर्युद्धं महच्चासीत्सङ्ग्रामे भरतर्षभ ।
प्रभिन्नयोर्यथा सक्तं मत्तयोर्वनहस्तिनोः ॥ ९.२१.३३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, संग्रामात त्या दोघांचे युद्ध महान झाले, जसे मदोन्मत्त दोन रानटी हत्ती भिडावेत.
9.21.34
गौतमस्तु रणे क्रुद्धो द्रौपदेयान्महाबालान् ।
विव्याध बहुभिः शूरः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ९.२१.३४ ॥
पण गौतम रणात क्रुद्ध होऊन, शूर म्हणून, द्रौपदीच्या महाबलवान पुत्रांना वाकलेल्या पेरांच्या अनेक बाणांनी विद्ध करता झाला.
9.21.35
तस्य तैरभवद्युद्धमिन्द्रियैरिव देहिनः ।
घोररूपमसंवार्यं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ९.२१.३५ ॥
त्याचे त्यांच्याशी झालेले युद्ध देहधारी जीव आपल्या इंद्रियांशी लढतो तसे होते; ते भयंकर रूपाचे, न आवरता येणारे आणि मर्यादाहीन झाले.
9.21.36
ते च सम्पीडयामासुरिन्द्रियाणीव बालिशम् ।
स च तान्प्रतिसंरब्धः प्रत्ययोधयदाहवे ॥ ९.२१.३६ ॥
त्यांनी त्याला पीडा दिली, जशी इंद्रिये मूर्खाला पीडा देतात; आणि तोही प्रतिक्रोधाने युद्धात त्यांच्याशी प्रतिकार करत लढला.
9.21.37
एवं चित्रमभूद्युद्धं तस्य तैः सह भारत ।
उत्थायोत्थाय हि यथा देहिनामिन्द्रियैर्विभो ॥ ९.२१.३७ ॥
हे भरता, अशा प्रकारे त्यांच्याशी त्याचे युद्ध विचित्र झाले. हे विभो, देहधारींच्या इंद्रियांप्रमाणे ते वारंवार उठून उठून लढत होते.
9.21.38
नराश्चैव नरैः सार्धं दन्तिनो दन्तिभिस्तथा ।
हया हयैः समासक्ता रथिनो रथिभिः सह ॥ ९.२१.३८ ॥
माणसे माणसांशी, हत्ती हत्तींशी, घोडे घोड्यांशी आणि रथी रथींशी भिडून लढू लागले.
9.21.39
सङ्कुलं चाभवद्भूयो घोररूपं विशाम्पते ॥ ९.२१.३९ ॥
हे प्रजापालका, तो गोंधळ पुन्हा भयंकर रूप धारण करता झाला.
9.21.40
इदं चित्रमिदं घोरमिदं रौद्रमिति प्रभो ।
युद्धान्यासन्महाराज घोरांणि च बहूनि च ॥ ९.२१.४० ॥
हे विचित्र, हे घोर, हे रौद्र असे, हे प्रभो. हे महाराजा, अनेक घोर युद्धे झाली.
9.21.41
ते समासाद्य समरे परस्परमरिन्दमाः ।
व्यनदंश्चैव जघ्नुश्च समाताद्य महाहवे ॥ ९.२१.४१ ॥
ते शत्रुदमन वीर युद्धात एकमेकांजवळ येऊन गर्जले आणि प्रहार केले; आज या महायुद्धात तसेच.
9.21.42
तेषां पत्रसमुद्भूतं रजस्तीव्रमदृश्यत ।
वातेन चोद्धतं राजन्धावद्भिश्चाश्वसादिभिः ॥ ९.२१.४२ ॥
त्यांच्या सैन्याच्या पायांनी उठलेली प्रचंड धूळ दिसली, हे राजन्; ती वाऱ्याने आणि धावणाऱ्या घोडेस्वारांनी उडवली होती.
9.21.43
रथनेमिसमुद्भूतं निःश्वासैश्चापि दन्तिनाम् ।
रजः सन्ध्याभ्रकलिलं दिवाकरपथं ययौ ॥ ९.२१.४३ ॥
रथचक्रांपासून आणि हत्तींच्या श्वासांपासून उठलेली धूळ संध्याकाळच्या ढगांत मिसळून सूर्याच्या मार्गापर्यंत पोहोचली.
9.21.44
रजसा तेन सम्पृक्तो भास्करो निष्प्रभः कृतः ।
सञ्छादिताऽभवद्भूमिस्ते च शूरा महारथाः ॥ ९.२१.४४ ॥
त्या धुळीने झाकलेला सूर्य निस्तेज झाला; पृथ्वी आणि ते शूर महारथीही झाकले गेले.
9.21.45
मुहूर्तादिव संवृत्तं नीरजस्कं समन्ततः ।
वीरशोणितसिक्तायां भूमौ भरतसत्तम ॥ ९.२१.४५ ॥
क्षणार्धात सर्वत्र धूळ शांत झाली; हे भरतश्रेष्ठा, वीरांच्या रक्ताने भिजलेली भूमी दिसू लागली.
9.21.46
उपाशाम्यत्ततस्तीव्रं तद्रजो घोरदर्शनम् ॥ ९.२१.४६ ॥
मग ते भयंकर दिसणारे तीव्र धूळ शांत झाले.
9.21.47
ततोऽपश्यमहं भूयो द्वन्द्वयुद्धानि भारत ।
यथाप्राणं यथाश्रेष्ठं मध्याह्ने वै सुदारुणम् ॥ ९.२१.४७ ॥
नंतर हे भारता, मध्याह्नी अत्यंत भयंकर द्वंद्वयुद्धे मी पुन्हा पाहिली; प्राणांची बाजी लावून, उत्कृष्टपणे लढली गेलेली.
9.21.48
वर्मणां तत्र राजेन्द्र व्यदृश्यन्तोज्ज्वलाः प्रभाः ।
शब्दश्च तुमुलः सङ्ख्ये शराणां पततामभूत्
महावेणुवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते ॥ ९.२१.४८ ॥
तेथे, हे राजेंद्रा, चिलखतांची तेजस्वी प्रभा दिसली; युद्धात पडणाऱ्या बाणांचा प्रचंड आवाज झाला—पर्वतावर जळणाऱ्या महान बांबूच्या वनासारखा.