महाभारत · अध्याय 9.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.26.1
दुर्योधनो महाराज सुदर्शश्चापि ते सुतः ।
हतशेषौ तदा सङ्ख्ये वाजिमध्ये व्यवस्थितौ ॥ ९.२६.१ ॥
महाराज, दुर्योधन आणि तुमचा पुत्र सुदर्शन, युद्धात मारले न गेलेले दोघे, तेव्हा घोड्यांच्या मध्ये उभे होते.
9.26.2
ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा वाजिमध्ये व्यवस्थितम् ।
उवाच देवकीपुत्रः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ॥ ९.२६.२ ॥
तेव्हा घोड्यांच्या मध्ये उभ्या असलेल्या दुर्योधनाला पाहून देवकीपुत्र कुंतीपुत्र धनंजयाला म्हणाला.
9.26.3
शत्रवो हतभूयिष्ठा ज्ञातयः परिपालिताः ।
गृहीत्वा सञ्जयं चासौ निवृत्तः शिनिपुङ्गवः ॥ ९.२६.३ ॥
शत्रू बहुतांश मारले गेले, नातेवाईक सुरक्षित राहिले; संजयाला धरून शिनिपुंगव परत फिरला.
9.26.4
परिश्रान्तश्च नकुलः सहदेवश्च भारत ।
योधयित्वा रणे पापान्धार्तराष्ट्रान्सहानुगान् ॥ ९.२६.४ ॥
हे भारता, नकुल आणि सहदेवही थकलेले होते; युद्धात पापी धृतराष्ट्रपुत्रांना त्यांच्या अनुचरांसह लढून.
9.26.5
दुर्योधनमतिक्रम्य त्रय एते व्यवस्थिन्ताः ।
कृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्चैव महारथः ॥ ९.२६.५ ॥
दुर्योधनाला मागे टाकून हे तिघे उभे आहेत — कृप, कृतवर्मा आणि द्रोणपुत्र महारथ.
9.26.6
असौ तिष्ठति पाञ्चाल्यः श्रिया परमया युतः ।
दुर्योधनबलं हत्वा सह सर्वैः प्रभद्रकैः ॥ ९.२६.६ ॥
तो पांचाल-पुत्र परम तेजाने युक्त उभा आहे, दुर्योधनाची सेना सर्व प्रभद्रकांसह मारून.
9.26.7
असौ दुर्योधनः पार्थ वाजिमध्ये व्यवस्थितः ।
छत्रेण ध्रियामणेन प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः ॥ ९.२६.७ ॥
हे पार्था, ते पाहा दुर्योधन घोडेस्वारांच्या मध्ये उभा आहे; डोक्यावर धरलेल्या छत्राखाली तो वारंवार पाहत आहे.
9.26.8
प्रतिव्यूह्य बलं सर्वं रणमध्ये व्यवस्थितः ।
एनं हत्वा शितैर्बाणैः कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ ९.२६.८ ॥
सर्व सैन्याची व्यूहरचना करून युद्धाच्या मध्ये उभा राहा; याला तीक्ष्ण बाणांनी मारल्यास तू कृतकृत्य होशील.
9.26.9
गजानीकं हतं दृष्ट्वा त्वां च प्राप्तमरिन्दम ।
यावन्न विद्रवन्त्येते तावज्जहि सुयोधन्सम् ॥ ९.२६.९ ॥
हे अरिंदमा, गजसेना मारली गेलेली पाहून आणि तू आल्याचे पाहून, हे पळून जाण्यापूर्वीच सुयोधनाला ठार कर.
9.26.10
यातु कश्चित्तुं पाञ्चाल्यं क्षिप्रमागम्यतामिति ।
परिश्रान्तबलस्तात नैष मुच्येत किल्बिषी ॥ ९.२६.१० ॥
कुणीतरी पांचाल्याकडे जाऊन लवकर या असे सांगावे; हे तात, थकलेल्या सेनेचा हा पापी सुटणार नाही.
9.26.11
हत्वा तव बलं सर्वं सङ्ग्रमे धृतराष्ट्रजः ।
जितान्पाण्डुसुतान्प्रत्वा रूपं धारयते महत् ॥ ९.२६.११ ॥
युद्धात तुझे सर्व सैन्य मारून, धृतराष्ट्रपुत्र पांडुपुत्रांना जिंकल्याप्रमाणे मोठे रूप धारण करीत आहे.
9.26.12
निहतं स्वबलं दृष्ट्वा पीडितं चापि पाण्डवैः ।
ध्रुवमेष्यति सङ्ग्रमे वधायैवात्मनो नृपः ॥ ९.२६.१२ ॥
आपले सैन्य मारले गेलेले आणि पांडवांकडून पीडित झालेले पाहून, तो राजा युद्धात निश्चितच स्वतःच्या नाशासाठीच येईल.
9.26.13
एवमुक्तः फल्गुनस्तु कृष्णं वचनमब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रसुताः सर्वे हता भीमेन माधव।
यावेतावास्थितौ कृष्ण तावद्य नभविष्यतः ॥ ९.२६.१३ ॥
असे सांगितल्यावर फल्गुन (अर्जुन) कृष्णाला म्हणाला: हे माधवा, धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र भीमाने मारले गेले. हे कृष्णा, उभे असलेले हे दोघे आज राहणार नाहीत.
9.26.14
हतो भीष्मो हतो द्रोणः कर्णो वैकर्तनो हतः ।
मद्रराजो हतः शल्यो हतः कृष्ण जयद्रथः ॥ ९.२६.१४ ॥
भीष्म मारला गेला, द्रोण मारला गेला, विकर्तनाचा पुत्र कर्ण मारला गेला. मद्रराज शल्य मारला गेला, हे कृष्णा, जयद्रथ मारला गेला.
9.26.15
हयाः पञ्चशताः शिष्टाः शकुनेः सौबलस्य च ।
रथानां तु शते शिष्टे द्वे एव तु जनार्दन।
दन्तिनां च शतं साग्रं त्रिसाहस्राः पदातयः ॥ ९.२६.१५ ॥
शकुनी आणि सुबलपुत्राचे पाचशे घोडे शिल्लक आहेत. हे जनार्दना, रथांमध्ये केवळ दोनशे शिल्लक आहेत; हत्तींमध्ये शंभरहून थोडे अधिक, आणि तीन हजार पायदळ.
9.26.16
अश्वत्थामा कृपश्चैव त्रिगर्ताधिपतिस्तथा ।
उलूकः शकुनिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ९.२६.१६ ॥
अश्वत्थामा, कृप, त्रिगर्तांचा अधिपती, तसेच उलूक आणि शकुनी, आणि सात्वत कृतवर्मा (शिल्लक आहेत).
9.26.17
एतद्बलमभूच्छेषं धार्तराष्ट्रस्य माधव ।
मोक्षो न नूनं कालात्तु विद्यते भुवि कस्यचित् ॥ ९.२६.१७ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे हे उरलेले सैन्य आहे, हे माधवा. काळापासून खरोखर पृथ्वीवर कोणाचीही सुटका नाही.
9.26.18
तथा विनिहते सैन्ये पश्य दुर्योधनं स्थितम् ।
अद्याह्ना हि महाराजो हतामित्रो भविष्यति।
न हि मे मोक्ष्यते कश्चित्परेषामिह चिन्तये ॥ ९.२६.१८ ॥
अशा प्रकारे सैन्य मारले गेल्यावर उभ्या असलेल्या दुर्योधनाकडे पाहा. आजच महाराज शत्रुरहित होतील. येथे शत्रूंपैकी कोणीही माझ्यापासून सुटणार नाही, असे मला वाटते.
9.26.19
ये त्वद्य समरं कृष्ण न हास्यन्ति मदोत्कटाः ।
तान्वै सर्वान्हनिष्यामि यद्यपि स्युरमानुषाः ॥ ९.२६.१९ ॥
हे कृष्णा, आज युद्ध सोडणार नाहीत असे मदोन्मत्त जे आहेत, त्या सर्वांना मी ठार करीन, जरी ते अमानुष असले तरी.
9.26.20
अद्य युद्धे समुत्पन्नं दीर्घं राज्ञः प्रजागरम् ।
अपनेष्यामि गान्धारिं घातयित्वा शितैः शरैः ॥ ९.२६.२० ॥
आज युद्धात राजाला दीर्घ जागरण उद्भवले आहे. तीक्ष्ण बाणांनी (त्यांच्या पुत्रांना) मारवून गांधारीला त्यातून दूर करीन.
9.26.21
निकृत्या वै दुराचारो यानि रत्नानि सौबलः ।
सभायामहरद्द्यूते पुनस्तान्याहराम्यहम् ॥ ९.२६.२१ ॥
द्यूतात सभेत फसवणुकीने दुराचारी सौबलाने (शकुनीने) जी रत्ने हरण केली, ती मी पुन्हा आणीन.
9.26.22
अद्य वेत्स्यन्ति मच्छक्तिं सर्वा नागपुरे स्त्रियः ।
श्रुत्वा पतींश्च पुत्रांश्च पाण्डवैर्निहतान्युधि ॥ ९.२६.२२ ॥
आज नागपुरातील सर्व स्त्रिया माझे सामर्थ्य जाणतील; युद्धात पांडवांनी मारलेले आपले पती व पुत्र यांच्याविषयी ऐकून.
9.26.23
समाप्तमद्य वै कर्म सर्वं कृष्ण भविष्यति ।
अद्य दुर्योधनो दीप्तां श्रियं प्राणांश्च मोक्ष्यति ॥ ९.२६.२३ ॥
हे कृष्णा, आजच सर्व कर्म समाप्त होईल. आज दुर्योधन आपली तेजस्वी शोभा आणि प्राण सोडील.
9.26.24
नापयाति भयात्कृष्ण सङ्ग्रामाद्यदि चेन्मम ।
निहतं विद्धि वार्ष्णेय धार्तराष्ट्रं सुबालिशम् ॥ ९.२६.२४ ॥
हे कृष्ण, भयामुळे जर तो युद्धातून पळून गेला नसेल, तर अत्यंत मूर्ख धृतराष्ट्रपुत्र मारला गेला आहे हे जाण, वार्ष्णेया.
9.26.25
मम ह्येतदपर्याप्तं वाजिबृन्दमरिन्दम ।
सोढुं ज्यातलनिर्घोषं याहि यावन्निहन्म्यहम् ॥ ९.२६.२५ ॥
हे अरिंदमा, धनुष्याच्या दोरीचा टणत्कार सहन करण्यास हा अश्वसमूह मला पुरेसा नाही. मी वध करीपर्यंत पुढे चालव.
9.26.26
एवमुक्तस्तु दाशार्हः पाण्डवेन यशस्विना ।
अचोदयद्धायन्राजन्दुर्योधनबलं प्रति ॥ ९.२६.२६ ॥
यशस्वी पांडवाने असे सांगितल्यावर, हे राजन्, दाशार्ह (कृष्ण) यांनी घोड्यांना दुर्योधनाच्या सैन्याकडे हाकले.
9.26.27
तदनीकमभिप्रेक्ष्य त्रयः सज्जा महारथाः ।
भीमसेनोऽकर्जुनश्चैव सहदेवश्च मारिष।
प्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनजिघांसया ॥ ९.२६.२७ ॥
ते सैन्य पाहून, सज्ज असलेले तीन महारथ—भीमसेन, अर्जुन आणि सहदेव—हे मारिष, दुर्योधनाला मारण्याच्या इच्छेने सिंहनाद करीत पुढे सरसावले.
9.26.28
तान्प्रेक्ष्य सहितान्सर्वाञ्जवेनोद्यतकार्मुकान् ।
सौबलोऽभ्यद्रवद्युद्धे पाण्डवानाततायिनः ॥ ९.२६.२८ ॥
ते सर्व एकत्र, धनुष्ये उगारलेली वेगाने येताना पाहून, सौबल (शकुनी) युद्धात त्या आततायी पांडवांवर धावून गेला.
9.26.29
सुदर्शनस्त्व मतो भीमसेनं समभ्ययात् ।
सुशर्मा शकुनिश्चैव युयुधाते किरीटिना ॥ ९.२६.२९ ॥
नंतर सुदर्शनाने भीमसेनावर हल्ला केला; सुशर्मा आणि शकुनी किरीटी (अर्जुन) यांच्याशी लढले.
9.26.30
सहदेवं तव सुतो हयपृष्ठगतोऽभ्ययात् ॥ ९.२६.३० ॥
तुमचा पुत्र घोड्याच्या पाठीवर बसून सहदेवाच्या दिशेने चालून गेला.
9.26.31
ततो हि यत्नतः क्षिप्रं तवं पुत्रो जनाधिप ।
प्रासेन सहदेवस्य शिरसि प्राहरद्भृशम् ॥ ९.२६.३१ ॥
तेव्हा, हे जनाधिपा, तुमच्या पुत्राने वेगाने प्रयत्न करून सहदेवाच्या डोक्यावर भाल्याने जोरदार प्रहार केला.
9.26.32
सोपाविशद्रथोपस्थे तव सुत्रेण ताडितः ।
रुधिराप्लुतसर्वाङ्ग आशीविष इव श्वसन् ॥ ९.२६.३२ ॥
तुमच्या पुत्राच्या प्रहाराने तो रथाच्या आसनावर बसला; त्याचे सर्वांग रक्ताने माखले होते, तो विषारी सापाप्रमाणे फुत्कारत होता.
9.26.33
प्रतिलभ्य ततः सञ्ज्ञां सहदेवो विशाम्पते ।
दुर्योधनं शरैस्तीक्ष्णैः सङ्क्रुद्धः समवाकिरत् ॥ ९.२६.३३ ॥
हे प्रजाधिपा, शुद्धी परत मिळवून सहदेवाने संतप्त होऊन दुर्योधनावर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
9.26.34
पार्थोऽपि युधि विक्रम्य कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
शूराणामश्वपृष्ठेभ्यः शिरांसि निचकर्त ह ॥ ९.२६.३४ ॥
पृथेचा पुत्र अर्जुनानेही युद्धात पराक्रम करून कुंतीपुत्र धनंजयाने वीरांची मस्तके घोड्यांच्या पाठीवरून छाटली.
9.26.35
तदनीकं तदा पार्थो व्यधमद्बहुभिः शरैः ।
पातयित्वा हयान्सर्वांस्त्रिगर्तानां रथान्ययौ ॥ ९.२६.३५ ॥
तेव्हा पार्थाने अनेक बाणांनी ती सेना विखुरली; त्रिगर्तांचे सर्व घोडे पाडून तो त्यांच्या रथांकडे चालला.
9.26.36
ततस्ते सहिता भूत्वा त्रिगर्तानां महारथाः ।
अर्जुनं वासुदेवं च शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ९.२६.३६ ॥
तेव्हा त्रिगर्तांचे ते महारथी एकत्र होऊन अर्जुन आणि वासुदेव यांना बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकले.
9.26.37
सत्यकर्माणमाक्षिप्य क्षुरप्रेण महायशाः ।
ततोऽस्य स्यन्दनस्येषां चिच्छिदे पाण्डुनन्दनः ॥ ९.२६.३७ ॥
महायशस्वी पांडुपुत्राने सत्यकर्म्याला आक्रमून क्षुरप्र बाणाने त्याच्या रथाचा ईषा तोडला.
9.26.38
शिलाशितेन च विभो क्षुरप्रेण महायशाः ।
शिरश्चिच्छेद सहसा तप्तकुण्डलभूषणम् ॥ ९.२६.३८ ॥
हे विभो, दगडावर धार लावलेल्या क्षुरप्र बाणाने त्या महायशस्वीने तत्काळ तप्तकुंडलांनी शोभणारे मस्तक तोडले.
9.26.39
सत्येषुमथ चादत्त योधानां मिषतां ततः ।
यथा सिंहो वने राजन्मृगं परि बुभुक्षितः ॥ ९.२६.३९ ॥
तेव्हा योद्ध्यांच्या देखत त्याने एक सत्य बाण उचलला; हे राजा, अरण्यात भुकेलेला सिंह हरिणाभोवती फिरतो तसा.
9.26.40
तं निहत्य ततः पार्थः सुशर्माणं त्रिभिः शरैः ।
विद्ध्वा तानहनत्सर्वान्रथान्रुक्मविभूओषितान् ॥ ९.२६.४० ॥
त्याला मारल्यानंतर पृथापुत्राने सुशर्म्याला तीन बाणांनी विद्ध केले आणि सोन्याने सजलेले ते सर्व रथ नष्ट केले.
9.26.41
ततः प्रायात्त्वरन्पार्थो दीर्घकालं सुसंवृतम् ।
मुञ्जन्क्रोधविषं तीक्ष्णं प्रस्थलाधिपतिं प्रति ॥ ९.२६.४१ ॥
तेव्हा पृथापुत्र त्वरेने पुढे सरसावला; दीर्घकाळ सुरक्षित असलेल्या प्रस्थलाधिपतीकडे, तीक्ष्ण क्रोधविष ओकत.
9.26.42
तमर्जुनः पृषत्कानां शतेन भरतर्षभ ।
पूरयित्वा ततो वाहान्प्राहरत्तस्य धन्विनः ॥ ९.२६.४२ ॥
हे भरतर्षभा, अर्जुनाने शंभर बाणांनी त्याला भरून टाकले आणि मग त्या धनुर्धराच्या घोड्यांवर प्रहार केला.
9.26.43
ततः शरं समादाय यमदण्डोपमं तदा ।
सुशर्माणं समुद्दिश्य चिक्षेपाशु हसन्निव ॥ ९.२६.४३ ॥
मग यमदंडासारखा एक बाण घेऊन, सुशर्म्याला लक्ष्य करून, जणू हसत हसत त्याने तो वेगाने सोडला.
9.26.44
स शरः प्रेषितस्तेन क्रोधदीप्तेन धन्विना ।
सुशर्माणं समासाद्य बिभेद हृदयं रणे ॥ ९.२६.४४ ॥
क्रोधाने पेटलेल्या त्या धनुर्धराने सोडलेला तो बाण सुशर्म्यापर्यंत पोहोचून रणात त्याचे हृदय भेदून गेला.
9.26.45
स गतासुर्महाराज पपात धरणीतले ।
नन्दयन्पाण्डवान्सर्वान्व्यथयंश्चापि तावकान् ॥ ९.२६.४५ ॥
हे महाराजा, तो प्राणहीन होऊन जमिनीवर कोसळला; सर्व पांडवांना आनंदित करीत आणि तुमच्या लोकांनाही दुःखी करीत.
9.26.46
सुशर्माणं रणे हत्वा पुत्रानस्य महारथान् ।
सप्त चाष्टौ च त्रिंशच्च सायकैरनयत्क्षयम् ॥ ९.२६.४६ ॥
युद्धात सुशर्म्याला ठार मारून, त्याचे सात, आठ आणि तीस महारथी पुत्र बाणांनी नष्ट केले.
9.26.47
ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सर्वान्हत्वा पदानुगान् ।
अभ्यगाद्भारतीं सेनां हतशेषां महारथः ॥ ९.२६.४७ ॥
मग त्या महारथाने आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे सर्व अनुयायी ठार मारले आणि उरलेल्या भारतीय सेनेवर चाल केली.
9.26.48
भीमस्तु समरे क्रुद्धः पुत्रं तव जनाधिप ।
सुदर्शनमदृश्यन्तं शरैश्चक्रे हसन्निव ॥ ९.२६.४८ ॥
युद्धात क्रुद्ध झालेल्या भीमाने, हे जनाधिपा, तुमच्या पुत्र सुदर्शनाला, जो अदृश्य होता, बाणांनी जणू हसत झाकून टाकले.
9.26.49
ततोऽस्य प्रहसन्क्रुद्धः शिरः कायादपाहरत् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतः प्रापतद्भुवि ॥ ९.२६.४९ ॥
मग क्रोधाने हसत त्याने अत्यंत तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणाने त्याचे शिर धडावेगळे केले; तो मारला जाऊन भूमीवर कोसळला.
9.26.50
तस्मिंस्तु निहते वीरे ततस्तस्य पदानुगाः ।
परिवव्रू रमे भीमं किरन्तो विविधाञ्शरान् ॥ ९.२६.५० ॥
तो वीर मारला गेल्यावर त्याच्या अनुयायांनी भीमाला वेढा घातला आणि नाना प्रकारची बाणे सोडू लागले.
9.26.51
ततस्तु निशितैर्बाणैस्तवानीकं वृकोदरः ।
इन्द्राशनिसमस्पर्शैः समन्तात्पर्यवाकिरत् ॥ ९.२६.५१ ॥
मग वृकोदर भीमाने इंद्राच्या वज्रासारख्या स्पर्शाच्या तीक्ष्ण बाणांनी तुमच्या सेनेला चोहीकडे विखरून टाकले.
9.26.52
ततः क्षणेन तद्भीमो न्यहनद्भरतर्षभ ॥ ९.२६.५२ ॥
मग क्षणार्धात भीमाने त्यांना ठार केले, हे भरतर्षभा.
9.26.53
तेषु तूत्साद्यमानेषु सेनाध्यक्षा महारथाः ।
भीमसेनं समासाद्य ततोऽयुध्यन्त भारत ॥ ९.२६.५३ ॥
ते नष्ट होत असताना, सेनाध्यक्ष महारथी भीमसेनाजवळ येऊन त्याच्याशी युद्ध करू लागले, हे भारता.
9.26.54
स तान्सर्वाञ्शरैर्घोरैरवाकिरत पाण्डवः ।
तथैव तावका राजन्पाण्डवेयान्महारथान्।
शरवर्षेण महता समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ९.२६.५४ ॥
त्या पाण्डवाने त्या सर्वांना भयंकर बाणांनी झाकून टाकले. राजा, त्याचप्रमाणे तुमच्या योद्ध्यांनीही पाण्डवांच्या महारथांना चोहोबाजूंनी प्रचंड बाणवर्षावाने वेढले.
9.26.55
व्याकुलं तदभूत्सर्वं पाण्डवानां परैः सह ।
तावकानां च समरे पाण्डवेंयैर्युयुत्सताम् ॥ ९.२६.५५ ॥
पाण्डवांचे सर्व सैन्य शत्रूंसह व्याकूळ झाले. युद्धात पाण्डवपुत्रांशी लढू इच्छिणारे तुमचे योद्धेही व्याकूळ झाले.
9.26.56
तत्र योधास्तदा पेतुः परस्परसमाहताः ।
उभयोः सेनयो राजन्संशोचन्तः स्म बान्धवान् ॥ ९.२६.५६ ॥
राजा, तेव्हा तिथे दोन्ही सेनांचे योद्धे एकमेकांच्या आघाताने पडले आणि आपल्या बांधवांसाठी शोक करू लागले.