ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 9.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.29.1
निहते मामके सैन्ये निःशेषे शिबिरे कृते ।
पाण्डवानां बले सूत किन्नु शेषमभूत्तदा ॥ ९.२९.१ ॥
ହେ ସୂତ, ମୋ ସୈନ୍ୟ ନିହତ ଓ ଛାଉଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସୈନ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ କ'ଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା?
9.29.2
एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि कुशलो ह्यसि सञ्जय ।
यच्च दुर्योधनो मानी कृतवांस्तनयो मम।
वलक्षयं तथा दृष्ट्वा स एकः पृथिवीपतिः ॥ ९.२९.२ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ କୁଶଳ; ମୋର ପଚାରିବା ଅନୁସାରେ କୁହ। ଅଭିମାନୀ ମୋ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନ ପରାଜୟ ଦେଖି, ସେହି ଏକାକୀ ରାଜା କ'ଣ କଲା?
9.29.3
रथानां द्वे सहस्रे तु सप्त नागशतानि च ।
पञ्च चाश्वसहस्राणि पत्तीनामयुतानि च ॥ ९.२९.३ ॥
ଦୁଇ ହଜାର ରଥ, ସାତଶହ ହାତୀ, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ପଦାତିକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ।
9.29.4
एतच्छेषमभूद्राजन्पाण्डवानां मह्रद्बलम् ।
परिगृह्य हि यद्युद्धे धृष्टद्युम्नो व्यवस्थितः ॥ ९.२९.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଏହି ମହାବଳ ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା; ତାକୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ।
9.29.5
एकाकी भरतश्रेष्ठ ततो दुर्योधनो नृपः ।
नापश्यत्समरे कञ्चित्सहायं रथिनां वरः ॥ ९.२९.५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନ ଏକାକୀ ହୋଇଗଲେ; ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି ସହାୟକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
9.29.6
नर्दमानान्परान्दृष्ट्वा स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।
दृष्ट्वा भरतशार्दूलः कश्मलेनाभिसंवृतः।
हतं स्वहयमुत्सृज्य प्राङ्मुखः प्राद्रावद्भयात् ॥ ९.२९.६ ॥
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଜନ କରିବାର ଦେଖି ଏବଂ ନିଜ ସୈନ୍ୟର ସଂହାର ଦେଖି, ଭରତସିଂହ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ମୃତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପୂର୍ବମୁଖେ ପଳାଇଲେ।
9.29.7
एकादशचमूभर्ता पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
गदामादाय तेजस्वी पदातिः प्रस्थितो ह्रदम् ॥ ९.२९.७ ॥
ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ଅଧିପତି ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଗଦା ଧରି, ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ପଦବ୍ରଜେ ହ୍ରଦ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
9.29.8
नातिदूरं ततो गत्वा पद्भ्यामेव नराधिपः ।
सस्मार वचनं क्षत्रुर्धर्मशीलस्य धीमतः ॥ ९.२९.८ ॥
ତା'ପରେ ବହୁ ଦୂର ନ ଯାଇ, ପଦବ୍ରଜେ ଚାଲିଥିବା ସେହି ରାଜା ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କଲେ।
9.29.9
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्ट्वान्पुरा ।
मह्रद्व्सनमस्माकं क्षत्रियाणां च सर्वशः ॥ ९.२९.९ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଦୁର ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଦେଖିଥିଲେ — ଆମର ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ମହାବିନାଶ।
9.29.10
एवं विचिन्तयानस्तु प्रविविक्षुर्ह्रदं नृपः ।
दुःखसन्तप्तहृदयो दृष्ट्वा राजन्बलक्षयम् ॥ ९.२९.१० ॥
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୃଦୟ ସେହି ରାଜା — ହେ ରାଜନ୍, ସେନାର କ୍ଷୟ ଦେଖି — ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
9.29.11
दशैकाक्षौहिणीभर्ता तदा दुर्योधनोऽपि सन् ।
प्राप्तवान्व्यसनं तीव्रं दैवं हि बलवत्तरम् ॥ ९.२९.११ ॥
ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ଅଧିପତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଘୋର ବିପଦ ଲାଭ କଲେ; ପ୍ରକୃତରେ ଦୈବ ଅତି ବଳବାନ।
9.29.12
पाण्डवास्तु महाराज धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्क्रुद्धास्तव राजन्बलं प्रति ॥ ९.२९.१२ ॥
କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାରାଜ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଣୀ କରି ପାଣ୍ଡବମାନେ କ୍ରୋଧରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ସେନା ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଗଲେ।
9.29.13
शक्त्यृष्टिप्रासहस्तानां बलानामभिगर्जताम् ।
सङ्कल्पमकरोन्मोघं गाण्डीवेन धनञ्जयः ॥ ९.२९.१३ ॥
ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରାସ ହାତରେ ଧରି ଗର୍ଜୁଥିବା ସେନାମାନଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ ଧନଞ୍ଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ କଲେ।
9.29.14
तान्हत्वा निशितैर्वाणैः सामात्यान्सह बन्धुभिः ।
रथे श्वेतहये तिष्ठन्नर्जुनो बह्वशोभत ॥ ९.२९.१४ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅମାତ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱବିଶିଷ୍ଟ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଭିତ ହେଲେ।
9.29.15
सुबलस्य हते पुत्रे सवाजिरथकुञ्जरे ।
महावनमिव च्छिन्नमभवत्तावकं बलम् ॥ ९.२९.१५ ॥
ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ହତ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ହସ୍ତୀ ସହ ଆପଣଙ୍କ ସେନା କଟା ମହାବନ ପରି ହେଲା।
9.29.16
अनेकशतसाहस्रे बले दुर्योधनस्य ह ।
नान्यो महारथो राजञ्जीवमानो व्यदृश्यत ॥ ९.२९.१६ ॥
ହେ ରାଜନ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅନେକ ଶତ ସହସ୍ର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଆଉ କୌଣସି ମହାରଥୀ ଜୀବିତ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ।
9.29.17
द्रोणपुत्रादृते वीरात्तथैव कृतवर्मणः ।
कृपाच्च गौतमाद्राजन्पार्थिवाच्च तवात्मजात् ॥ ९.२९.१७ ॥
ହେ ରାଜନ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସେହି ବୀର ବ୍ୟତୀତ, ସେହିପରି କୃତବର୍ମା, ଗୌତମ କୃପ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବ୍ୟତୀତ।
9.29.18
धृष्टद्युम्नस्तु मां दृष्ट्वा हसन्सात्यकिमब्रवीत् ।
किमनेन गृहीतेन नानेनार्थोऽस्ति जीवता ॥ ९.२९.१८ ॥
କିନ୍ତୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୋତେ ଦେଖି ହସି ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଧରିବାରେ କଣ ଲାଭ? ଜୀବିତ ଥିବା ଏହାଠାରୁ ଆମର କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ।'
9.29.19
धृष्टद्युम्नवचः श्रुत्वा शिनेर्नप्ता महारथः ।
उद्यम्य निशितं खङ्गं हन्तुं मामुद्यतस्तदा ॥ ९.२९.१९ ॥
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶିନିଙ୍କ ନାତି ମହାରଥୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗ ଉଠାଇ ସେତେବେଳେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
9.29.20
तमागम्य महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
मुच्यतां सञ्जयो जीवन्न हन्तव्यः कथञ्चन ॥ ९.२९.२० ॥
ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଲେ, "ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଜୀବିତ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"
9.29.21
द्वैपायनवचः श्रुत्वा शिनेर्नप्ता कृताञ्जलिः ।
ततो मामब्रवीन्मुक्त्वा स्वस्ति सञ्जय साधय ॥ ९.२९.२१ ॥
ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶିନିଙ୍କ ନାତି କରଯୋଡ଼ି ମୋତେ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏବେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।"
9.29.22
अनुज्ञातस्त्वहं तेन न्यस्तवर्मा निरायुधः ।
प्रातिष्ठं येन नगरं सायाह्ने रुधिरोक्षितः ॥ ९.२९.२२ ॥
ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ମୁଁ କବଚ ଖୋଲି ନିରସ୍ତ୍ର ହୋଇ ସେହି ନଗର ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲି; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ପହଞ୍ଚିଲି।
9.29.23
क्रोशमात्रमपक्रान्तं गदापाणिमवस्थितम् ।
एकं दुर्योधनं राजन्नपश्यं भृशविक्षतम् ॥ ९.२९.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଗଦା ହାତରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଅତି ଆହତ ଏକାକୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି।
9.29.24
स तु मामश्रुपूर्णाक्षो नाशक्नोदभिवीक्षितुम् ।
उपप्रैक्षत मां दृष्ट्वा तथा दीनमवस्थितम् ॥ ९.२९.२४ ॥
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୀନ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଦେଖି ସେ ମୋ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ।
9.29.25
तं चाहमपि शोचन्तं दृष्ट्वैकाकिनमाहवे ।
मुहूर्तं नाशकं वक्तुमतिदुःखपरिप्लुतः ॥ ९.२९.२५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାକୀ ଶୋକ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ମୁଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣେ କହିପାରିଲି ନାହିଁ।
9.29.26
यस्य मूर्धाभिषिक्तानां सहस्रमणिमौलिनाम् ।
आहृत्य च करं सर्वं स्वस्य वेश्म समागतम् ॥ ९.२९.२६ ॥
ହଜାର ମଣି-ମୁକୁଟଧାରୀ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କର ଆଣି ନିଜ ଗୃହରେ ସବୁ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ।
9.29.27
चतुःसागरपर्यन्ता पृथिवी रत्नभूषिता ।
कर्णेनैकेन यस्यार्थे करमाहारिता पुरा ॥ ९.२९.२७ ॥
ଚାରି ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା, ରତ୍ନଭୂଷିତ ପୃଥିବୀର କର, ପୂର୍ବରେ ଏକାକୀ କର୍ଣ୍ଣ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଥିଲେ।
9.29.28
यस्याज्ञा परराष्ट्रेषु कर्णेनैव प्रसारिता ।
नाभवद्यस्य शस्त्रेषु खेदो राज्ञः प्रशासतः ॥ ९.२९.२८ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କର୍ଣ୍ଣ ହିଁ ପରରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରସାରିତ କରିଥିଲେ; ଶାସନ କରୁଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ରରେ କେବେ ବି କ୍ଳାନ୍ତି ଆସି ନଥିଲା।
9.29.29
आसीनो हास्तिनपुरे क्षेमं राज्यमकण्टकम् ।
अन्वपालयदैश्वर्यात्कुबेरमपि नास्मरत् ॥ ९.२९.२९ ॥
ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସେ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ଓ ନିରାପଦ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ; ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହେତୁ କୁବେରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାହିଁ।
9.29.30
भवनाद्भवनं राजन्प्रयातुं पृथिवीपते ।
देवालयप्रदेशे च पन्था यस्य हिरण्मयः ॥ ९.२९.३० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଗୋଟିଏ ଭବନରୁ ଅନ୍ୟ ଭବନକୁ ଯିବାର ଏବଂ ଦେବାଳୟ ପ୍ରଦେଶରେ ଯାହାର ପଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଥିଲା।
9.29.31
पताकावृतसूर्यांशुतोरणोच्छ्रितशोभिताः ।
प्रयाणे पृथिवीभर्तुर्धन्यानामभवन्गृहाः ॥ ९.२९.३१ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ପତାକାରେ ଆବୃତ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଝଲସୁଥିବା ଓ ଉଚ୍ଚ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ ଧନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୃହ ଥିଲା।
9.29.32
आरुह्यैरावतप्रख्यं नागमिन्द्रसमो बली ।
विभूत्या सुमहत्या यः प्रयाति पृथिवीपते ॥ ९.२९.३२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ବଳବାନ ସେ ଐରାବତ ସଦୃଶ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମହାବୈଭବରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ହେ ପୃଥିବୀପତି।
9.29.33
तं भृशक्षतसर्वाङ्गं पद्ध्यामेव धरातले ।
तिष्ठन्तमेकं दृष्ट्वा तु ममाभूत्क्लेश उत्तमः ॥ ९.२९.३३ ॥
ସାରା ଶରୀର ଭୟଙ୍କର କ୍ଷତରେ ଭରି ପଦରେ ଭୂମିରେ ଏକାକୀ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ହେଲା।
9.29.34
तस्य चैवंविधस्याद्य जगन्नाथस्य भूपते ।
आपदप्रतिमैवाभूद्बलीयान्विधिरेव हि ॥ ९.२९.३४ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଆଜି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେହି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତୁଳନୀୟ ଆପଦ ଥିଲା; କାରଣ ବିଧି ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ।
9.29.35
ततोऽस्मै तदहं सर्वमुक्तवान्ग्रहणं तदा ।
द्वैपायनप्रसादाच्च जीवतो मोक्षमाहवे ॥ ९.२९.३५ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେସବୁ କହିଲି — ସେ ସମୟର ବନ୍ଦୀତ୍ୱ ଓ ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ କୃପାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର କଥା ମଧ୍ୟ।
9.29.36
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम् ।
भ्रातॄंश्च सर्वसैन्यानि पर्यपृच्छत मां ततः ॥ ९.२९.३६ ॥
ସେ ଏକ କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରି ରହିଲେ, ତା'ପରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ସେନା ବିଷୟରେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ।
9.29.37
तस्मै तदहमाचक्षे सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान् ।
भ्रातॄश्च निहतान्सर्वान्सैन्यं च विनिपातितम् ॥ ९.२९.३७ ॥
ମୁଁ ଆଖିରେ ଦେଖିଥିବା ସବୁ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲି — ନିହତ ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ସେନା ବିଷୟରେ।
9.29.38
त्रयः किल रथाः शिष्टास्तावकानां नराधिप ।
इति प्रस्थानकाले मां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ९.२९.३८ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ତୁମ ପକ୍ଷରେ କେବଳ ତିନିଟି ରଥ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି — ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୋତେ ଏହା କହିଥିଲେ।
9.29.39
स दीर्घमिव निःश्वस्य प्रत्यवेक्ष्य पुनः पुनः ।
असौ मां पाणिना स्पृष्ट्वा पुत्रस्ते पर्यभाषत ॥ ९.२९.३९ ॥
ସେ ଯେମିତି ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଚାହିଁଲେ, ତା'ପରେ ହାତରେ ମୋତେ ଛୁଇଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ।
9.29.40
त्वदन्यो नेह सङ्ग्रामे कश्चिज्जीवति सञ्जय ।
द्वितीयं नेह पश्यामि ससहायाश्च पाण्डवाः ॥ ९.२९.४० ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଏଠାରେ କେହି ବଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି; ସହାୟକ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେଖୁନାହିଁ।
9.29.41
ब्रूयाः सञ्जय राजानं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
दुर्योधनस्तव सुतः प्रविष्टो ह्रदमित्युत ॥ ९.२९.४१ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମେ କହିବ — 'ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି' ବୋଲି।
9.29.42
सुहृद्भिस्तादृशैर्हीनः पुत्रैर्भ्रातृभिरेव च ।
पाण्डवैश्च हृते राज्ये को नु जीवेत मादृशः ॥ ९.२९.४२ ॥
ଏପରି ସୁହୃଦ, ପୁତ୍ର ଓ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ହରାଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିବା ପରେ, ମୋ ପରି କିଏ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିଁବ?
9.29.43
आचक्षीथाः सर्वमिदं मां च मुक्तं महाहवात् ।
आस्मिंस्तोयह्रदे गुप्तं जीवन्तं भृशविक्षतम् ॥ ९.२९.४३ ॥
ତୁମେ ଏ ସବୁ କହିବ — ମୁଁ ମହାଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହି ଜଳାଶୟରେ ଲୁଚି ରହିଛି, ଜୀବିତ ଅଛି କିନ୍ତୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଆହତ।
9.29.44
एवमुक्त्वा महाराज प्राविशत्तं महाह्रदम् ।
अस्तम्भयत तोयं च मायया मनुजाधिपः ॥ ९.२९.४४ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା କହି ସେ ମନୁଷ୍ୟାଧିପ ସେହି ମହାହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ମାୟାରେ ଜଳକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କଲେ।
9.29.45
तस्मिन्ह्रदं प्रविष्टे तु त्रीन्रथाञ्श्रान्तवाहनान् ।
अपश्यं सहितानेकस्तं देशं समुपेयुषः ॥ ९.२९.४५ ॥
ସେ ସେହି ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଅଶ୍ୱ ସହିତ ତିନୋଟି ରଥ ମୁଁ ଦେଖିଲି; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଆସି ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ।
9.29.46
कृपं शारद्वतं वीरं द्रौणिं च रथिनां वरम् ।
भोजं च कृतवर्माणं सहिताञ्शरविक्षतान् ॥ ९.२९.४६ ॥
ଶାରଦ୍ୱତର ବୀର କୃପ, ଦ୍ରୋଣର ପୁତ୍ର, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଭୋଜ କୃତବର୍ମା — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବାଣବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଏକାଠି ଥିଲେ।
9.29.47
ते सर्वं मामभिप्रेक्ष्य तूर्णमश्वाननोदयन् ।
उपयाय तु मामूचुर्दिष्ट्या जीवसि सञ्जय ॥ ९.२९.४७ ॥
ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱ ଚଳାଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ — 'ସଞ୍ଜୟ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଜୀବିତ ଅଛ!'
9.29.48
अपृच्छंश्चैव मां सर्वे पुत्रं तव जनाधिपम् ।
कच्चिद्दुर्योधनो राजा स नो जीवति सञ्जय ॥ ९.२९.४८ ॥
ସମସ୍ତେ ମୋତେ ତୁମ ପୁତ୍ର, ଜନାଧିପତି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ — 'ସଞ୍ଜୟ, ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କ'ଣ ଏବେ ବି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି?'
9.29.49
आख्यातवानहं तेभ्यस्तदा कुशलिनं नृपम् ।
तच्चैव सर्वमाचक्षं यन्मां दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ९.२९.४९ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ କୁଶଳ ଜଣାଇଲି, ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ ସବୁ କହିଲି।
9.29.50
ह्रदं चैवाहमाचक्षं यं प्रविष्टो नराधिपः ।
अश्वत्थामा तु तद्राजन्निशम्य वचनं मम ॥ ९.२९.५० ॥
ଯେଉଁ ହ୍ରଦରେ ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖାଇଲି। ହେ ରାଜନ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ମୋ କଥା ଶୁଣି।
9.29.51
तं ह्रदं विपुलं प्रेक्ष्य करुणं पर्यदेवयत् ।
अहो धिक्स न जानाति जीवतोऽस्मान्नराधिप।
पर्याप्ता हि वयं तेन सह योधयितुं परान् ॥ ९.२९.५१ ॥
ସେହି ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ଦେଖି ସେ କରୁଣ ଭାବେ ବିଳାପ କଲା: "ଆହା, ଧିକ୍! ସେହି ରାଜା ଜୀବିତ ଆମକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲୁ।"
9.29.52
ते तु तत्र चिरं कालं विलप्य च महारथाः ।
प्राद्रवन्रथिनां श्रेष्ठा दृष्ट्वा पाण्डुसुतान्रणे ॥ ९.२९.५२ ॥
ସେହି ମହାରଥୀମାନେ ସେଠାରେ ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଳାପ କରି, ରଣରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେମାନେ ପଳାଇଲେ।
9.29.53
ते तु मां रथमारोप्य कृपस्य सुपरिष्कृतम् ।
सेनानिवेशमाजग्मुर्हतशेषास्त्रयो रथाः ॥ ९.२९.५३ ॥
ସେହି ତିନିଟି ବଞ୍ଚିଥିବା ରଥ ମୋତେ କୃପଙ୍କ ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ସେନା ଛାଉଣୀକୁ ଆସିଲେ।
9.29.54
तत्र गुल्माः परिक्षिप्ताः सूर्ये चास्तमिते सति ।
सर्वे विचुक्रुशुः श्रुत्वा पुत्राणां तव संक्षयम् ॥ ९.२९.५४ ॥
ସେଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ପହରା ଦେବାର ଦଳ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯିବାବେଳେ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ବିଳାପ କଲେ।
9.29.55
ततो वृद्धा महाराज योषितां रक्षिणो नराः ।
राजदारानुपादाय पययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.५५ ॥
ତା'ପରେ ହେ ମହାରାଜ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ରକ୍ଷକ ପୁରୁଷମାନେ ରାଜପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.56
तत्र विक्रोशमानानां रुदतीनां च सर्वशः ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दः श्रुत्वा तद्बलसङ्क्षयम् ॥ ९.२९.५६ ॥
ସେଠାରେ ଚାରିଆଡ଼େ ବିଳାପ କରୁଥିବା ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମହାଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ସେହି ସେନାର ବିନାଶ ଶୁଣି।
9.29.57
ततस्ता योषितो राजन्रुदन्त्यो वै मुहुर्मुहुः ।
कुरर्य इव शब्देन नादयन्त्यो महीतलम् ॥ ९.२९.५७ ॥
ତା'ପରେ ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦି, କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଶବ୍ଦ କରି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କଲେ।
9.29.58
आजघ्नुः करजैश्चापि पाणिभिश्च शिरांस्युत ।
लुलुचुश्च तदा केशान्क्रोशन्त्यस्तत्रतत्र ह ॥ ९.२९.५८ ॥
ସେମାନେ ନଖ ଓ ହାତରେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ପିଟିଲେ; ସେଠାରେ ସେଠାରେ ଚିତ୍କାର କରି କେଶ ଛିଣ୍ଡାଇଲେ।
9.29.59
हाहाकारविनादिन्यो विनिघ्नन्त्य उरांसि च ।
शोचन्त्यस्तत्र रुरुदुः क्रन्दमाना विशाम्पते ॥ ९.२९.५९ ॥
"ହାୟ ହାୟ" କହି ଚିତ୍କାର କରି, ଛାତି ପିଟି, ଶୋକ କରି ସେମାନେ ସେଠାରେ କାନ୍ଦିଲେ; ହେ ପ୍ରଜାପତି, ବିଳାପ କରି।
9.29.60
ततो दुर्योधनामात्याः साश्रुकण्ठा भृशातुराः ।
राजदारानुपामन्त्र्य प्रययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६० ॥
ତା'ପରେ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଅମାତ୍ୟମାନେ, ଲୋତକରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ରାଜପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.61
वेत्रव्यासक्तहस्ताश्च द्वाराध्यक्षा विशाम्पते ।
शयनीयानि शुभ्राणि स्पर्ध्यास्तरणवन्ति च।
समादाय ययुस्तूर्णं नगरं दाररक्षिणः ॥ ९.२९.६१ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ହାତରେ ଯଷ୍ଟି ଧରିଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ଏବଂ ଧଳା ଶଯ୍ୟା ଓ ସୁନ୍ଦର ଆସ୍ତରଣ ନେଇ ଅନ୍ତଃପୁର ରକ୍ଷକମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.62
आस्थायाश्वतरीयुक्तान्स्यन्दनानपरे पुनः ।
स्वान्स्वान्दारानुपादाय प्रययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६२ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ଖଚ୍ଚର ଯୋଡ଼ା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ପୁଣି ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.63
अदृष्टपूर्वा या नार्यो भास्करेणापि वेश्मसु ।
ददृशुस्ता महाराज जना याताः पुरं प्रति ॥ ९.२९.६३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଘର ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ସେହି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଲୋକେ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ନଗର ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିଲେ।
9.29.64
ताः स्त्रियो भरतश्रेष्ठ सौकुमार्यसमन्विताः ।
प्रययुर्नगरं तूर्णं हतस्वपतिबान्धवाः ॥ ९.२९.६४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁକୁମାରୀ ସେହି ନାରୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ହତ ହୋଇଥିଲେ, ଶୀଘ୍ର ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.65
आगोपालाविपालेभ्यो द्रवन्तो नगरं प्रति ।
ययुर्मनुष्याः सम्भ्रान्ता भीमसेनभयार्दिताः ॥ ९.२९.६५ ॥
ଗୋପାଳଠାରୁ ମେଷପାଳକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଭୀତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
9.29.66
अपिचैषां भयं तीव्रं पार्थेभ्योऽभूत्सुदारुणम् ।
प्रेक्षमाणास्तदाऽन्योन्यमाधावन्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६६ ॥
ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କଠାରୁ ତୀବ୍ର ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତେବେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ନଗର ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
9.29.67
तस्मिंस्तथा वर्तमाने विद्रवे भृशदारुणे ।
युयुत्सुः शोकसम्मूढः प्राप्तकालमचिन्तयत् ॥ ९.२९.६७ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ପଳାୟନ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଶୋକରେ ମୂଢ଼ ଯୁଯୁତ୍ସୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
9.29.68
जितो दुर्योधनः सङ्ख्ये पाण्डवैर्भीमविक्रमैः ।
एकादशचमूभर्ता भ्रातरश्चास्य सूदिताः ॥ ९.२९.६८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ସଦୃଶ ପରାକ୍ରମୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଗାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ଅଧିପତି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପରାଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ।
9.29.69
हताश्च कुरवः सर्वे भीष्मद्रोणपुरः सराः ।
अहमेको विमुक्तस्तु भाग्ययोगाद्यदृच्छया ॥ ९.२९.६९ ॥
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ କୌରବ ନିହତ ହେଲେ; ମୁଁ ଏକା ଭାଗ୍ୟଯୋଗରୁ, ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ରହିଛି।
9.29.70
विद्रुतानि च सर्वाणि शिबिराद्वै समन्ततः ।
इतस्ततः पलायन्ते हतनाथा हतौजसः ॥ ९.२९.७० ॥
ଛାଉଣିରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ସମସ୍ତେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ପଳାଉଛନ୍ତି; ନେତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ତେଜ ହରାଇ ସେମାନେ ଏଣେତେଣେ ପଳାଉଛନ୍ତି।
9.29.71
अदृष्टपूर्वा दुःखार्ता भयव्याकुललोचनाः ।
हरिणा इव वित्रस्ता वीक्षमाणा दिशो दश ॥ ९.२९.७१ ॥
ପୂର୍ବେ କେବେ ନ ଦେଖାଯାଇଥିବା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ସେମାନେ, ଭୀତ ହରିଣ ପରି ଦଶ ଦିଗକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
9.29.72
दुर्योधनस्य सचिवा ये केचिदवशेषिताः ।
राजदारानुपादाय प्रययुर्नगरं प्रति।
प्राप्तकालमहं मन्ये प्रवेशं तैः सह प्रभो ॥ ९.२९.७२ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଯେଉଁ କେତେ ମନ୍ତ୍ରୀ ବଳି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ରାଜସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଧରି ନଗର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶର ସମୟ ଆସିଛି।
9.29.73
युधिष्ठिरमनुज्ञाय वासूदेवं तथैव च ।
एतमर्थं महाबाहुरुभयोः सन्न्यवेदयत् ॥ ९.२९.७३ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସେହି ମହାବାହୁ ଏ ବିଷୟ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
9.29.74
तस्य प्रीतोऽभवद्राजा नित्यं करुणवेदिता ।
परिष्वज्य महाबाहुर्वैश्यापुत्रं व्यसर्जयत् ॥ ९.२९.७४ ॥
ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ, କାରଣ ସେ କରୁଣା ଜାଣୁଥିଲେ। ସେହି ମହାବାହୁ ବୈଶ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବିଦାୟ ଦେଲେ।
9.29.75
ततः स रथमास्थाय द्रुतमश्वानचोदयत् ।
संवाहयितवांश्चापि राजदारान्पुरं प्रति ॥ ९.२९.७५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇଲା; ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଗର ଆଡ଼କୁ ନେଇ ଗଲା।
9.29.76
तैश्चैव सहितः क्षिप्रमस्तं गच्छति भास्करे ।
प्रविष्टो हास्तिनपुरं बाष्पकण्ठोऽश्रुलोचनः ॥ ९.२९.७६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ଯିବା ସମୟରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚିଲା; ଗଳା ରୁଦ୍ଧ ଓ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରି ସେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
9.29.77
अपश्यत महाप्राज्ञं विदुरं साश्रुलोचनम् ।
राज्ञः समीपान्निष्क्रान्तं शोकोपहतचेतसम् ॥ ९.२९.७७ ॥
ସେ ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଆଖିର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରୁ ବାହାରି ଆସିଥିଲେ, ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ମନ ଆହତ ଥିଲା।
9.29.78
तमब्रवीत्सत्यधृतिः प्रणतं त्वग्रतः स्थितम् ॥ ९.२९.७८ ॥
ସତ୍ୟଧୃତି ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
9.29.79
दिष्ट्या कुरुक्षये वृत्ते अस्मिंस्त्वं पुत्र जीवसि ।
विना राज्ञः पर्वेशार्द्वै किमसि त्वमिहागतः।
एतद्वै कारणं सर्वं विस्तरेण निवेदय ॥ ९.२९.७९ ॥
କୁରୁକ୍ଷୟ ଘଟିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ, ପୁତ୍ର, ଜୀବିତ ଅଛ। ରାଜାଙ୍କ ବିନା ତୁମେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲ? ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
9.29.80
युयुत्सुरुवाच ।
निहते शकुनौ तत्र सज्ञातिसुतबान्धवे।
हतशेषपरीवारो राजा दुर्योधनस्ततः ।
स्वकं स हयमुत्सृज्य प्राङ्मुखः प्राद्रवद्भयात् ॥ ९.२९.८० ॥
ଯୁଯୁତ୍ସୁ କହିଲେ: ସେଠାରେ ଶକୁନି ନିହତ ହେଲା ପରେ, ଜ୍ଞାତି, ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିଜ ଘୋଡ଼ା ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ପଳାଇଲେ।
9.29.81
अपक्रान्ते तु नृपतौ स्कन्धावारनिवेशनात् ।
भयव्याकुलितं सर्वं प्राद्रावन्नगरं प्रति ॥ ९.२९.८१ ॥
ରାଜା ଶିବିରରୁ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ସମସ୍ତେ ନଗର ଆଡ଼କୁ ପଳାଇଲେ।
9.29.82
ततो राज्ञः कलत्राणि भ्रातॄणां चास्य सर्वतः ।
वाहनेषु समारोप्य अध्यक्षाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२९.८२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଯାନରେ ବସାଇ ଅଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ।
9.29.83
ततोऽहं समनुज्ञाप्य राजानं सहकेशवम् ।
प्रविष्टो हास्तिनपुरं रक्षन्लोकस्य वाच्यताम् ॥ ९.२९.८३ ॥
ତା'ପରେ ମୁଁ ରାଜା ଓ କେଶବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଲୋକନିନ୍ଦାରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରି ହସ୍ତିନାପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲି।
9.29.84
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वैश्यापुत्रेण भाषितम् ।
प्राप्तकालमिति ज्ञात्वा विदुरः सर्वधर्मवित्।
अपूजयदमेयात्मा युयुत्सुं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.२९.८४ ॥
ବୈଶ୍ୟାପୁତ୍ର (ବିଦୁର)ଙ୍କ କଥିତ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଏହା ସମୟୋଚିତ ବୋଲି ଜାଣି, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଅମେୟାତ୍ମା ବିଦୁର ଯୁଯୁତ୍ସୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
9.29.85
प्राप्तकालमिदं सर्वं ब्रुवता भरतक्षये ।
रक्षितः कुलधर्मश्च सानुक्रोशतया त्वया ॥ ९.२९.८५ ॥
ଭରତବଂଶର ବିନାଶ ସମୟରେ ତୁମେ ଏହି ସବୁ ସମୟୋଚିତ ବାକ୍ୟ କହିଲ; କରୁଣାରୁ କୁଳଧର୍ମ ରକ୍ଷା କଲ।
9.29.86
दिष्ठ्या त्वामिह सङ्ग्राम दस्माद्वीरक्षयात्पुरम् ।
समागतमपश्याम ह्यंशुमन्तमिव प्रजाः ॥ ९.२९.८६ ॥
ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବୀରକ୍ଷୟକାରୀ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ନଗରକୁ ଫେରିଥିବା ଦେଖିଲୁ; ଯେପରି ପ୍ରଜାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
9.29.87
अन्धस्यं नृपतेर्यष्टिर्लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः ।
बहुशो याच्यमानस्य दैवोपहतचेतसः।
त्वमेको व्यसनार्तस्य ध्रियसे पुत्र सर्वथा ॥ ९.२९.८७ ॥
ପୁତ୍ର, ଅନ୍ଧ, ଲୋଭୀ ଓ ଦୂରଦର୍ଶିତାହୀନ ରାଜାଙ୍କର ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯଷ୍ଟି; ଦୈବରେ ମନ ହତ, ସଙ୍କଟରେ ପୀଡ଼ିତ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବଥା ଧରି ରଖିଛ।
9.29.88
अद्य त्वमिह विश्रान्तः श्वोऽभिगन्ता युधिष्ठिरम् ।
एतावदुक्त्वा वचनं विदुरः साश्रुलोचनः।
युयुत्सुं समनुज्ञाप्य प्रविवेश नृपक्षयम् ॥ ९.२९.८८ ॥
ଆଜି ତୁମେ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କର; କାଲି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆ। ଏତିକି କହି, ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ବିଦୁର ଯୁଯୁତ୍ସୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିନାଶର ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
9.29.89
पौरजानपदैर्दुःखाद्धाहेति भृशनादितम् ।
निरानन्दं गतश्रीकं हृताराममिवाशयम्।
शून्यरूपमपध्वस्तं दुःखाद्दुःखतरोऽभवत् ॥ ९.२९.८९ ॥
ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀମାନେ ଦୁଃଖରେ "ହାୟ ହାୟ" ବୋଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେ ନଗର ଆନନ୍ଦହୀନ, ଶ୍ରୀହୀନ, ଲୁଟିତ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଧ୍ୱଂସପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖରୁ ଆହୁରି ଦୁଃଖୀ ହେଲା।
9.29.90
विदुरः सर्वधर्मज्ञो विक्लवेनान्तरात्मना ।
विवेश नगरे राजन्निशश्वास शनैः शनैः ॥ ९.२९.९० ॥
ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର ବ୍ୟାକୁଳ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
9.29.91
युयुत्सुरपि तां रात्रिं स्वगृहे न्यवसत्तदा ।
वन्द्यमानः स्वकैश्चापि नाभ्यनन्दत्सुदुःखितः।
चिन्तयानः क्षयं तीव्रं भरतानां परस्परम् ॥ ९.२९.९१ ॥
ଯୁଯୁତ୍ସୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ରାତ୍ରି ନିଜ ଗୃହରେ ରହିଲେ। ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଭରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଭୟଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।