ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.29.1
निहते मामके सैन्ये निःशेषे शिबिरे कृते ।
पाण्डवानां बले सूत किन्नु शेषमभूत्तदा ॥ ९.२९.१ ॥
ਹੇ ਸੂਤ, ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ?
9.29.2
एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि कुशलो ह्यसि सञ्जय ।
यच्च दुर्योधनो मानी कृतवांस्तनयो मम।
वलक्षयं तथा दृष्ट्वा स एकः पृथिवीपतिः ॥ ९.२९.२ ॥
ਹੇ ਸੰਜੇ, ਤੂੰ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦੱਸ। ਮਾਣੀ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਹਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਇਕੱਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
9.29.3
रथानां द्वे सहस्रे तु सप्त नागशतानि च ।
पञ्च चाश्वसहस्राणि पत्तीनामयुतानि च ॥ ९.२९.३ ॥
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਰੱਥ, ਸੱਤ ਸੌ ਹਾਥੀ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਦਲ ਬਾਕੀ ਸਨ।
9.29.4
एतच्छेषमभूद्राजन्पाण्डवानां मह्रद्बलम् ।
परिगृह्य हि यद्युद्धे धृष्टद्युम्नो व्यवस्थितः ॥ ९.२९.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
9.29.5
एकाकी भरतश्रेष्ठ ततो दुर्योधनो नृपः ।
नापश्यत्समरे कञ्चित्सहायं रथिनां वरः ॥ ९.२९.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਾ ਵੇਖਿਆ।
9.29.6
नर्दमानान्परान्दृष्ट्वा स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।
दृष्ट्वा भरतशार्दूलः कश्मलेनाभिसंवृतः।
हतं स्वहयमुत्सृज्य प्राङ्मुखः प्राद्रावद्भयात् ॥ ९.२९.६ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰਜਦੇ ਵੇਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖ, ਭਰਤਸ਼ਾਰਦੂਲ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਮਰੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
9.29.7
एकादशचमूभर्ता पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
गदामादाय तेजस्वी पदातिः प्रस्थितो ह्रदम् ॥ ९.२९.७ ॥
ਗਿਆਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
9.29.8
नातिदूरं ततो गत्वा पद्भ्यामेव नराधिपः ।
सस्मार वचनं क्षत्रुर्धर्मशीलस्य धीमतः ॥ ९.२९.८ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ।
9.29.9
इदं नूनं महाप्राज्ञो विदुरो दृष्ट्वान्पुरा ।
मह्रद्व्सनमस्माकं क्षत्रियाणां च सर्वशः ॥ ९.२९.९ ॥
ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ — ਸਾਡਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਵਿਨਾਸ਼।
9.29.10
एवं विचिन्तयानस्तु प्रविविक्षुर्ह्रदं नृपः ।
दुःखसन्तप्तहृदयो दृष्ट्वा राजन्बलक्षयम् ॥ ९.२९.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ — ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ।
9.29.11
दशैकाक्षौहिणीभर्ता तदा दुर्योधनोऽपि सन् ।
प्राप्तवान्व्यसनं तीव्रं दैवं हि बलवत्तरम् ॥ ९.२९.११ ॥
ਗਿਆਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਪਈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੈਵ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
9.29.12
पाण्डवास्तु महाराज धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्क्रुद्धास्तव राजन्बलं प्रति ॥ ९.२९.१२ ॥
ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
9.29.13
शक्त्यृष्टिप्रासहस्तानां बलानामभिगर्जताम् ।
सङ्कल्पमकरोन्मोघं गाण्डीवेन धनञ्जयः ॥ ९.२९.१३ ॥
ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਗਰਜਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
9.29.14
तान्हत्वा निशितैर्वाणैः सामात्यान्सह बन्धुभिः ।
रथे श्वेतहये तिष्ठन्नर्जुनो बह्वशोभत ॥ ९.२९.१४ ॥
ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਅਰਜੁਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
9.29.15
सुबलस्य हते पुत्रे सवाजिरथकुञ्जरे ।
महावनमिव च्छिन्नमभवत्तावकं बलम् ॥ ९.२९.१५ ॥
ਸੁਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਮਹਾਂਬਨ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ।
9.29.16
अनेकशतसाहस्रे बले दुर्योधनस्य ह ।
नान्यो महारथो राजञ्जीवमानो व्यदृश्यत ॥ ९.२९.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਹਾਰਥੀ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।
9.29.17
द्रोणपुत्रादृते वीरात्तथैव कृतवर्मणः ।
कृपाच्च गौतमाद्राजन्पार्थिवाच्च तवात्मजात् ॥ ९.२९.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਉਸ ਵੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਗੌਤਮ ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
9.29.18
धृष्टद्युम्नस्तु मां दृष्ट्वा हसन्सात्यकिमब्रवीत् ।
किमनेन गृहीतेन नानेनार्थोऽस्ति जीवता ॥ ९.२९.१८ ॥
ਪਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸਾਤਿਅਕੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਫੜਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੀਉਂਦੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।'
9.29.19
धृष्टद्युम्नवचः श्रुत्वा शिनेर्नप्ता महारथः ।
उद्यम्य निशितं खङ्गं हन्तुं मामुद्यतस्तदा ॥ ९.२९.१९ ॥
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁੰਮਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਨਿ ਦੇ ਪੋਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
9.29.20
तमागम्य महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
मुच्यतां सञ्जयो जीवन्न हन्तव्यः कथञ्चन ॥ ९.२९.२० ॥
ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਜੀਂਦੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।"
9.29.21
द्वैपायनवचः श्रुत्वा शिनेर्नप्ता कृताञ्जलिः ।
ततो मामब्रवीन्मुक्त्वा स्वस्ति सञ्जय साधय ॥ ९.२९.२१ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਨਿ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਜਯ, ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ।"
9.29.22
अनुज्ञातस्त्वहं तेन न्यस्तवर्मा निरायुधः ।
प्रातिष्ठं येन नगरं सायाह्ने रुधिरोक्षितः ॥ ९.२९.२२ ॥
ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਕਵਚ ਉਤਾਰ ਕੇ ਨਿਹੱਥਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
9.29.23
क्रोशमात्रमपक्रान्तं गदापाणिमवस्थितम् ।
एकं दुर्योधनं राजन्नपश्यं भृशविक्षतम् ॥ ९.२९.२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਇਕੱਲੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ।
9.29.24
स तु मामश्रुपूर्णाक्षो नाशक्नोदभिवीक्षितुम् ।
उपप्रैक्षत मां दृष्ट्वा तथा दीनमवस्थितम् ॥ ९.२९.२४ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ; ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
9.29.25
तं चाहमपि शोचन्तं दृष्ट्वैकाकिनमाहवे ।
मुहूर्तं नाशकं वक्तुमतिदुःखपरिप्लुतः ॥ ९.२९.२५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।
9.29.26
यस्य मूर्धाभिषिक्तानां सहस्रमणिमौलिनाम् ।
आहृत्य च करं सर्वं स्वस्य वेश्म समागतम् ॥ ९.२९.२६ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਣੀ-ਮੁਕਟ ਧਾਰੀ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜੇ ਜਿਸ ਲਈ ਕਰ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
9.29.27
चतुःसागरपर्यन्ता पृथिवी रत्नभूषिता ।
कर्णेनैकेन यस्यार्थे करमाहारिता पुरा ॥ ९.२९.२७ ॥
ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਲੇ ਕਰਨ ਨੇ ਜਿਸ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ।
9.29.28
यस्याज्ञा परराष्ट्रेषु कर्णेनैव प्रसारिता ।
नाभवद्यस्य शस्त्रेषु खेदो राज्ञः प्रशासतः ॥ ९.२९.२८ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰਨ ਨੇ ਹੀ ਬਿਗਾਨੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ ਸੀ; ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
9.29.29
आसीनो हास्तिनपुरे क्षेमं राज्यमकण्टकम् ।
अन्वपालयदैश्वर्यात्कुबेरमपि नास्मरत् ॥ ९.२९.२९ ॥
ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਖਟਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ; ਐਸ਼ਵਰਜ ਕਾਰਨ ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
9.29.30
भवनाद्भवनं राजन्प्रयातुं पृथिवीपते ।
देवालयप्रदेशे च पन्था यस्य हिरण्मयः ॥ ९.२९.३० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮਹਿਲ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਰਾਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ।
9.29.31
पताकावृतसूर्यांशुतोरणोच्छ्रितशोभिताः ।
प्रयाणे पृथिवीभर्तुर्धन्यानामभवन्गृहाः ॥ ९.२९.३१ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਸਮੇਂ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਧੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਨ।
9.29.32
आरुह्यैरावतप्रख्यं नागमिन्द्रसमो बली ।
विभूत्या सुमहत्या यः प्रयाति पृथिवीपते ॥ ९.२९.३२ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਐਰਾਵਤ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ।
9.29.33
तं भृशक्षतसर्वाङ्गं पद्ध्यामेव धरातले ।
तिष्ठन्तमेकं दृष्ट्वा तु ममाभूत्क्लेश उत्तमः ॥ ९.२९.३३ ॥
ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਦਲ ਇਕੱਲਾ ਖੜ੍ਹਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
9.29.34
तस्य चैवंविधस्याद्य जगन्नाथस्य भूपते ।
आपदप्रतिमैवाभूद्बलीयान्विधिरेव हि ॥ ९.२९.३४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ, ਅੱਜ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਉਸ ਜਗਨਨਾਥ ਲਈ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਫ਼ਤ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।
9.29.35
ततोऽस्मै तदहं सर्वमुक्तवान्ग्रहणं तदा ।
द्वैपायनप्रसादाच्च जीवतो मोक्षमाहवे ॥ ९.२९.३५ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ — ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਛੁੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ।
9.29.36
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम् ।
भ्रातॄंश्च सर्वसैन्यानि पर्यपृच्छत मां ततः ॥ ९.२९.३६ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚਦਾ ਵਰਗਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।
9.29.37
तस्मै तदहमाचक्षे सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान् ।
भ्रातॄश्च निहतान्सर्वान्सैन्यं च विनिपातितम् ॥ ९.२९.३७ ॥
ਮੈਂ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ — ਮਾਰੇ ਗਏ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਢਾਹੀ ਗਈ ਸੈਨਾ ਬਾਰੇ।
9.29.38
त्रयः किल रथाः शिष्टास्तावकानां नराधिप ।
इति प्रस्थानकाले मां कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ ९.२९.३८ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਰਥ ਬਚੇ ਹਨ — ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
9.29.39
स दीर्घमिव निःश्वस्य प्रत्यवेक्ष्य पुनः पुनः ।
असौ मां पाणिना स्पृष्ट्वा पुत्रस्ते पर्यभाषत ॥ ९.२९.३९ ॥
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਲੰਮਾ ਹਉਕਾ ਭਰ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬੋਲਿਆ।
9.29.40
त्वदन्यो नेह सङ्ग्रामे कश्चिज्जीवति सञ्जय ।
द्वितीयं नेह पश्यामि ससहायाश्च पाण्डवाः ॥ ९.२९.४० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।
9.29.41
ब्रूयाः सञ्जय राजानं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
दुर्योधनस्तव सुतः प्रविष्टो ह्रदमित्युत ॥ ९.२९.४१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਚਕ੍ਸ਼ੂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਖੀਂ — 'ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਹੈ' ਇਹ।
9.29.42
सुहृद्भिस्तादृशैर्हीनः पुत्रैर्भ्रातृभिरेव च ।
पाण्डवैश्च हृते राज्ये को नु जीवेत मादृशः ॥ ९.२९.४२ ॥
ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੌਣ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇ?
9.29.43
आचक्षीथाः सर्वमिदं मां च मुक्तं महाहवात् ।
आस्मिंस्तोयह्रदे गुप्तं जीवन्तं भृशविक्षतम् ॥ ९.२९.४३ ॥
ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੀਂ — ਮੈਂ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਇਸ ਜਲ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹਾਂ।
9.29.44
एवमुक्त्वा महाराज प्राविशत्तं महाह्रदम् ।
अस्तम्भयत तोयं च मायया मनुजाधिपः ॥ ९.२९.४४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਮਹਾ ਜਲ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਮਾ ਦਿੱਤਾ।
9.29.45
तस्मिन्ह्रदं प्रविष्टे तु त्रीन्रथाञ्श्रान्तवाहनान् ।
अपश्यं सहितानेकस्तं देशं समुपेयुषः ॥ ९.२९.४५ ॥
ਉਹ ਉਸ ਜਲ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਰਥ ਵੇਖੇ; ਉਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।
9.29.46
कृपं शारद्वतं वीरं द्रौणिं च रथिनां वरम् ।
भोजं च कृतवर्माणं सहिताञ्शरविक्षतान् ॥ ९.२९.४६ ॥
ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਦਾ ਵੀਰ ਕ੍ਰਿਪ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਭੋਜ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ — ਇਹ ਸਭ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ।
9.29.47
ते सर्वं मामभिप्रेक्ष्य तूर्णमश्वाननोदयन् ।
उपयाय तु मामूचुर्दिष्ट्या जीवसि सञ्जय ॥ ९.२९.४७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਘੋੜੇ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ — 'ਸੰਜੇ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ!'
9.29.48
अपृच्छंश्चैव मां सर्वे पुत्रं तव जनाधिपम् ।
कच्चिद्दुर्योधनो राजा स नो जीवति सञ्जय ॥ ९.२९.४८ ॥
ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਮੈਥੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ — 'ਸੰਜੇ, ਕੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ?'
9.29.49
आख्यातवानहं तेभ्यस्तदा कुशलिनं नृपम् ।
तच्चैव सर्वमाचक्षं यन्मां दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ९.२९.४९ ॥
ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੱਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ।
9.29.50
ह्रदं चैवाहमाचक्षं यं प्रविष्टो नराधिपः ।
अश्वत्थामा तु तद्राजन्निशम्य वचनं मम ॥ ९.२९.५० ॥
ਜਿਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵੜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਨੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ।
9.29.51
तं ह्रदं विपुलं प्रेक्ष्य करुणं पर्यदेवयत् ।
अहो धिक्स न जानाति जीवतोऽस्मान्नराधिप।
पर्याप्ता हि वयं तेन सह योधयितुं परान् ॥ ९.२९.५१ ॥
ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: "ਹਾਏ, ਲਾਹਨਤ! ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਉਂਦੇ ਸਾਡੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ।"
9.29.52
ते तु तत्र चिरं कालं विलप्य च महारथाः ।
प्राद्रवन्रथिनां श्रेष्ठा दृष्ट्वा पाण्डुसुतान्रणे ॥ ९.२९.५२ ॥
ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਭੱਜ ਗਏ।
9.29.53
ते तु मां रथमारोप्य कृपस्य सुपरिष्कृतम् ।
सेनानिवेशमाजग्मुर्हतशेषास्त्रयो रथाः ॥ ९.२९.५३ ॥
ਉਹ ਤਿੰਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਥ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਏ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਫੌਜ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ।
9.29.54
तत्र गुल्माः परिक्षिप्ताः सूर्ये चास्तमिते सति ।
सर्वे विचुक्रुशुः श्रुत्वा पुत्राणां तव संक्षयम् ॥ ९.२९.५४ ॥
ਉੱਥੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
9.29.55
ततो वृद्धा महाराज योषितां रक्षिणो नराः ।
राजदारानुपादाय पययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.५५ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਜਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
9.29.56
तत्र विक्रोशमानानां रुदतीनां च सर्वशः ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दः श्रुत्वा तद्बलसङ्क्षयम् ॥ ९.२९.५६ ॥
ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ, ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ।
9.29.57
ततस्ता योषितो राजन्रुदन्त्यो वै मुहुर्मुहुः ।
कुरर्य इव शब्देन नादयन्त्यो महीतलम् ॥ ९.२९.५७ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
9.29.58
आजघ्नुः करजैश्चापि पाणिभिश्च शिरांस्युत ।
लुलुचुश्च तदा केशान्क्रोशन्त्यस्तत्रतत्र ह ॥ ९.२९.५८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹੁੰਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਕੁੱਟੇ; ਥਾਂ-ਥਾਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਵਾਲ ਪੁੱਟੇ।
9.29.59
हाहाकारविनादिन्यो विनिघ्नन्त्य उरांसि च ।
शोचन्त्यस्तत्र रुरुदुः क्रन्दमाना विशाम्पते ॥ ९.२९.५९ ॥
"ਹਾਏ ਹਾਏ" ਆਖ ਕੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਛਾਤੀ ਕੁੱਟਦੀਆਂ, ਸੋਗ ਕਰਦੀਆਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਰੋਈਆਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ।
9.29.60
ततो दुर्योधनामात्याः साश्रुकण्ठा भृशातुराः ।
राजदारानुपामन्त्र्य प्रययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६० ॥
ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ, ਰਾਜਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
9.29.61
वेत्रव्यासक्तहस्ताश्च द्वाराध्यक्षा विशाम्पते ।
शयनीयानि शुभ्राणि स्पर्ध्यास्तरणवन्ति च।
समादाय ययुस्तूर्णं नगरं दाररक्षिणः ॥ ९.२९.६१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਫੜੇ ਦਰਬਾਨ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਲੰਘ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਲੈ ਕੇ ਇਸਤਰੀ-ਰਖਵਾਲੇ ਛੇਤੀ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
9.29.62
आस्थायाश्वतरीयुक्तान्स्यन्दनानपरे पुनः ।
स्वान्स्वान्दारानुपादाय प्रययुर्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६२ ॥
ਹੋਰ ਲੋਕ ਖੱਚਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
9.29.63
अदृष्टपूर्वा या नार्यो भास्करेणापि वेश्मसु ।
ददृशुस्ता महाराज जना याताः पुरं प्रति ॥ ९.२९.६३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੇ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ; ਉਹ ਨਗਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
9.29.64
ताः स्त्रियो भरतश्रेष्ठ सौकुमार्यसमन्विताः ।
प्रययुर्नगरं तूर्णं हतस्वपतिबान्धवाः ॥ ९.२९.६४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਛੇਤੀ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ।
9.29.65
आगोपालाविपालेभ्यो द्रवन्तो नगरं प्रति ।
ययुर्मनुष्याः सम्भ्रान्ता भीमसेनभयार्दिताः ॥ ९.२९.६५ ॥
ਗਊਆਂ ਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੱਕ, ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਘਬਰਾਏ ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
9.29.66
अपिचैषां भयं तीव्रं पार्थेभ्योऽभूत्सुदारुणम् ।
प्रेक्षमाणास्तदाऽन्योन्यमाधावन्नगरं प्रति ॥ ९.२९.६६ ॥
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਲੱਗਾ; ਤਦ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਨਗਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
9.29.67
तस्मिंस्तथा वर्तमाने विद्रवे भृशदारुणे ।
युयुत्सुः शोकसम्मूढः प्राप्तकालमचिन्तयत् ॥ ९.२९.६७ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਭਗਦੜ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਯੁਯੁਤਸੂ ਨੇ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਸੋਚਿਆ।
9.29.68
जितो दुर्योधनः सङ्ख्ये पाण्डवैर्भीमविक्रमैः ।
एकादशचमूभर्ता भ्रातरश्चास्य सूदिताः ॥ ९.२९.६८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਵਰਗੇ ਬਹਾਦਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
9.29.69
हताश्च कुरवः सर्वे भीष्मद्रोणपुरः सराः ।
अहमेको विमुक्तस्तु भाग्ययोगाद्यदृच्छया ॥ ९.२९.६९ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਬਚਿਆ ਹਾਂ।
9.29.70
विद्रुतानि च सर्वाणि शिबिराद्वै समन्ततः ।
इतस्ततः पलायन्ते हतनाथा हतौजसः ॥ ९.२९.७० ॥
ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਾਰੇ ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਗੂ ਗੁਆ ਕੇ, ਤੇਜ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।
9.29.71
अदृष्टपूर्वा दुःखार्ता भयव्याकुललोचनाः ।
हरिणा इव वित्रस्ता वीक्षमाणा दिशो दश ॥ ९.२९.७१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
9.29.72
दुर्योधनस्य सचिवा ये केचिदवशेषिताः ।
राजदारानुपादाय प्रययुर्नगरं प्रति।
प्राप्तकालमहं मन्ये प्रवेशं तैः सह प्रभो ॥ ९.२९.७२ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਤਰੀ ਬਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਜ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
9.29.73
युधिष्ठिरमनुज्ञाय वासूदेवं तथैव च ।
एतमर्थं महाबाहुरुभयोः सन्न्यवेदयत् ॥ ९.२९.७३ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
9.29.74
तस्य प्रीतोऽभवद्राजा नित्यं करुणवेदिता ।
परिष्वज्य महाबाहुर्वैश्यापुत्रं व्यसर्जयत् ॥ ९.२९.७४ ॥
ਰਾਜਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਯ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
9.29.75
ततः स रथमास्थाय द्रुतमश्वानचोदयत् ।
संवाहयितवांश्चापि राजदारान्पुरं प्रति ॥ ९.२९.७५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਕਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਗਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
9.29.76
तैश्चैव सहितः क्षिप्रमस्तं गच्छति भास्करे ।
प्रविष्टो हास्तिनपुरं बाष्पकण्ठोऽश्रुलोचनः ॥ ९.२९.७६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਰੁੰਧੇ ਗਲੇ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
9.29.77
अपश्यत महाप्राज्ञं विदुरं साश्रुलोचनम् ।
राज्ञः समीपान्निष्क्रान्तं शोकोपहतचेतसम् ॥ ९.२९.७७ ॥
ਉਸਨੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਸਨ; ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਸੀ।
9.29.78
तमब्रवीत्सत्यधृतिः प्रणतं त्वग्रतः स्थितम् ॥ ९.२९.७८ ॥
ਸਤਯਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
9.29.79
दिष्ट्या कुरुक्षये वृत्ते अस्मिंस्त्वं पुत्र जीवसि ।
विना राज्ञः पर्वेशार्द्वै किमसि त्वमिहागतः।
एतद्वै कारणं सर्वं विस्तरेण निवेदय ॥ ९.२९.७९ ॥
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਪੁੱਤਰ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।
9.29.80
युयुत्सुरुवाच ।
निहते शकुनौ तत्र सज्ञातिसुतबान्धवे।
हतशेषपरीवारो राजा दुर्योधनस्ततः ।
स्वकं स हयमुत्सृज्य प्राङ्मुखः प्राद्रवद्भयात् ॥ ९.२९.८० ॥
ਯੁਯੁਤਸੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।
9.29.81
अपक्रान्ते तु नृपतौ स्कन्धावारनिवेशनात् ।
भयव्याकुलितं सर्वं प्राद्रावन्नगरं प्रति ॥ ९.२९.८१ ॥
ਰਾਜਾ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਗਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
9.29.82
ततो राज्ञः कलत्राणि भ्रातॄणां चास्य सर्वतः ।
वाहनेषु समारोप्य अध्यक्षाः प्राद्रावन्भयात् ॥ ९.२९.८२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ।
9.29.83
ततोऽहं समनुज्ञाप्य राजानं सहकेशवम् ।
प्रविष्टो हास्तिनपुरं रक्षन्लोकस्य वाच्यताम् ॥ ९.२९.८३ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਦਿਆਂ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
9.29.84
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं वैश्यापुत्रेण भाषितम् ।
प्राप्तकालमिति ज्ञात्वा विदुरः सर्वधर्मवित्।
अपूजयदमेयात्मा युयुत्सुं वाक्यमब्रवीत् ॥ ९.२९.८४ ॥
ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਵਿਦੁਰ) ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਰਵਧਰਮਵੇਤਾ ਅਮੇਯਾਤਮਾ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਯੁਯੁਤਸੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ।
9.29.85
प्राप्तकालमिदं सर्वं ब्रुवता भरतक्षये ।
रक्षितः कुलधर्मश्च सानुक्रोशतया त्वया ॥ ९.२९.८५ ॥
ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਖਿਆ; ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਕੁਲਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
9.29.86
दिष्ठ्या त्वामिह सङ्ग्राम दस्माद्वीरक्षयात्पुरम् ।
समागतमपश्याम ह्यंशुमन्तमिव प्रजाः ॥ ९.२९.८६ ॥
ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਾਲੀ ਇਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਪਰਜਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
9.29.87
अन्धस्यं नृपतेर्यष्टिर्लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः ।
बहुशो याच्यमानस्य दैवोपहतचेतसः।
त्वमेको व्यसनार्तस्य ध्रियसे पुत्र सर्वथा ॥ ९.२९.८७ ॥
ਪੁੱਤਰਾ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਿਤਾ ਰਹਿਤ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੋ ਲਾਠੀ ਹੈਂ; ਦੈਵ ਨਾਲ ਮਨ ਹਾਰਿਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈਂ।
9.29.88
अद्य त्वमिह विश्रान्तः श्वोऽभिगन्ता युधिष्ठिरम् ।
एतावदुक्त्वा वचनं विदुरः साश्रुलोचनः।
युयुत्सुं समनुज्ञाप्य प्रविवेश नृपक्षयम् ॥ ९.२९.८८ ॥
ਅੱਜ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ; ਕੱਲ੍ਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਜਾਵੀਂ। ਏਨਾ ਆਖ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਯੁਯੁਤਸੂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
9.29.89
पौरजानपदैर्दुःखाद्धाहेति भृशनादितम् ।
निरानन्दं गतश्रीकं हृताराममिवाशयम्।
शून्यरूपमपध्वस्तं दुःखाद्दुःखतरोऽभवत् ॥ ९.२९.८९ ॥
ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ "ਹਾਏ, ਹਾਏ" ਕਹਿ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਗਰ ਆਨੰਦਹੀਣ, ਸ਼ੋਭਾਹੀਣ, ਲੁੱਟੇ ਹੋਏ ਬਾਗ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੰਨਾ ਅਤੇ ਉਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
9.29.90
विदुरः सर्वधर्मज्ञो विक्लवेनान्तरात्मना ।
विवेश नगरे राजन्निशश्वास शनैः शनैः ॥ ९.२९.९० ॥
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲੱਗੇ।
9.29.91
युयुत्सुरपि तां रात्रिं स्वगृहे न्यवसत्तदा ।
वन्द्यमानः स्वकैश्चापि नाभ्यनन्दत्सुदुःखितः।
चिन्तयानः क्षयं तीव्रं भरतानां परस्परम् ॥ ९.२९.९१ ॥
ਯੁਯੁਤਸੂ ਵੀ ਉਸ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰਿਹਾ। ਆਪਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਭਿਆਨਕ ਨਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।