મહાભારત · અધ્યાય 9.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.3.1
शृणु राजन्नवहितो यथावृत्तो महान्क्षयः ।
कुरूणां पाण्डवानां च समासाद्य परस्परम् ॥ ९.३.१ ॥
હે રાજન, કૌરવો અને પાંડવો પરસ્પર ટકરાઈને કેવો મહાન વિનાશ પામ્યા તે ધ્યાનથી સાંભળો.
9.3.2
निहते सूतपुत्रे च फल्गुनेन महात्मना ।
विद्रुतेषु च सैन्येषु समानीतेषु चासकृत् ॥ ९.३.२ ॥
મહાત્મા ફલ્ગુન (અર્જુન) દ્વારા સૂતપુત્ર (કર્ણ) મરાયા પછી અને સૈન્યો ભાગી જઈને વારંવાર એકઠાં કરાયાં ત્યારે.
9.3.3
विमुखे तव पुत्रे च शोकोपहतचेतसि ।
भृशोद्विग्नेषु सैन्येषु दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम् ॥ ९.३.३ ॥
તમારો પુત્ર મુખ ફેરવીને શોકથી વ્યથિત મનવાળો થયો, અને પાર્થ (અર્જુન)નો પરાક્રમ જોઈને સૈન્યો અત્યંત ઉદ્વિગ્ન થયાં ત્યારે.
9.3.4
ध्यायमानेषु योधेषु दुऋखं प्राप्तेषु भारत ।
बलानां मत्यमानानां श्रुत्वा निनदमुत्तमम् ॥ ९.३.४ ॥
હે ભારત, યોદ્ધાઓ ચિંતામાં ડૂબીને દુઃખ પામ્યા ત્યારે, અને સૈન્યો મથાતાં ઉત્તમ ગર્જના સાંભળીને.
9.3.5
अभिज्ञानं नरेन्द्राणां विकृतं प्रेक्ष्य संयुगे ।
पतितानवनीपालान्धवजांश्चैव महात्मनाम्।
रणे विनिहतान्नागान्दृष्ट्वा पत्तींश्च भारत ॥ ९.३.५ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં વિકૃત થયેલા રાજાઓનાં ચિહ્નો, પડેલા ભૂપાલો અને મહાત્માઓની ધ્વજાઓ, રણમાં મરાયેલા હાથીઓ અને પાયદળ જોઈને.
9.3.6
आयोधनं महाघोरं रुद्रस्याक्रीडसन्निभम् ।
अप्रख्यातिं गतानां तु राज्ञां शतसहस्रशः ॥ ९.३.६ ॥
તે યુદ્ધભૂમિ અત્યંત ભયંકર હતી, રુદ્રની ક્રીડાભૂમિ જેવી; ત્યાં લાખો રાજાઓ અપ્રસિદ્ધિ પામ્યા.
9.3.7
कृपाविष्टः कृपो दृष्ट्वा वयः शीलसमन्वितः ।
अब्रवीत्तत्र तेजस्वी सोऽभिसृत्य जनाधिपम्।
दुर्योधनमनुक्रोशाद्वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ९.३.७ ॥
કરુણાથી ભરેલા કૃપ, વય અને શીલથી યુક્ત, ત્યાં તેજસ્વી એવા તેઓ દુર્યોધન પાસે જઈને, વાણીમાં નિપુણ હોવાથી કરુણાથી આ વચન બોલ્યા.
9.3.8
दुर्योधन निबोधेयं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
श्रुत्वा कुरु महाराज यदि ते रोचतेऽनघ ॥ ९.३.८ ॥
દુર્યોધન, હું તને જે કહીશ તે સાંભળ, હે કૌરવ. સાંભળીને, હે મહારાજ, જો તને ગમે તો કર, હે નિષ્પાપ.
9.3.9
न युद्धधर्माच्छ्रेयान्वै पन्था राजेन्द्र विद्यते ।
यं समाश्रित्य युध्यन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥ ९.३.९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, યુદ્ધધર્મ કરતાં શ્રેષ્ઠ માર્ગ નથી, જેનો આશ્રય લઈને ક્ષત્રિયો યુદ્ધ કરે છે, હે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠ.
9.3.10
पुत्रो भ्राता पिता चैव स्वस्रीयो मातुलस्तथा ।
सम्बन्धिबान्धवाश्चैव योद्वव्याः क्षत्रजीविन ॥ ९.३.१० ॥
પુત્ર, ભાઈ, પિતા, બહેનનો પુત્ર, મામા, તેમજ સંબંધીઓ અને બાંધવો પણ — ક્ષત્રિય જીવિકાથી જીવનાર વડે તેમની સામે પણ યુદ્ધ કરવું જોઈએ.
9.3.11
वधे चैव परो धर्मस्तथाऽधर्मः पलायने ।
ते स्म घोरां समापन्ना जीविकां जीवितार्थिनः।
तदत्र प्रतिवक्ष्यामि किञ्चिदेव हितं वचः ॥ ९.३.११ ॥
વધમાં પરમ ધર્મ છે, અને પલાયનમાં અધર્મ. જીવવાની ઇચ્છા રાખનારા તેઓ એ ભયંકર જીવિકામાં પડ્યા છે. તેથી આ વિશે હું હિતકારી એવા કેટલાક વચનો જ ઉત્તર આપીશ.
9.3.12
हते भीष्मे च द्रोणे च कर्णे चैव महारथे ।
जयद्रथे च निहते तव भ्रातृषु चानघ।
लक्ष्मणे तव पुत्रे च किं शेषं पर्युपास्महे ॥ ९.३.१२ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ અને મહારથી કર્ણ હણાયા પછી, જયદ્રથ હણાયા પછી, હે નિષ્પાપ, તારા ભાઈઓ અને તારો પુત્ર લક્ષ્મણ હણાયા પછી, હવે શું બાકી રહ્યું છે? આપણે શાની રાહ જોઈએ?
9.3.13
येषु भारं समासज्य राज्ये मतिमकुर्महि ।
ते सन्त्यज्य तनूर्याताः शूरा ब्रह्मविदां गतिम् ॥ ९.३.१३ ॥
જેમના પર રાજ્યનો ભાર મૂકીને આપણે વિશ્વાસ રાખ્યો હતો, એ શૂરવીરો દેહ ત્યજીને બ્રહ્મજ્ઞાનીઓની ગતિ પામ્યા છે.
9.3.14
वयं त्विह विनाभूता गुणवद्भिर्महारथैः ।
कृपणं वर्तयिष्यामः पातयित्वा नृपान्बहून् ॥ ९.३.१४ ॥
આપણે અહીં ગુણવાન મહારથીઓથી વિખૂટા પડીને, ઘણા રાજાઓને પાડી નાખીને, દીન દશામાં જીવન ગુજારીશું.
9.3.15
सर्वैरथ च जीवद्भिर्बीभत्सुरपराजितः ।
कृष्णनेत्रो महाबाहुर्देवैरपि दुरासदः ॥ ९.३.१५ ॥
હજુ જીવિત રહેલાઓમાં અપરાજિત બીભત્સુ (અર્જુન) છે; કૃષ્ણ જેવી આંખોવાળો, મહાબાહુ, દેવોને પણ દુર્જય.
9.3.16
इन्द्रकार्मुकवज्राभमिन्द्रकेतुमिवोच्छ्रितम् ।
वानरं केतुमासाद्य सञ्चचाल महाचमूः ॥ ९.३.१६ ॥
ઇન્દ્રધનુષ અને વજ્ર જેવી ચમકતી, ઇન્દ્રધ્વજ જેવી ઊંચે ફરકતી વાનરધ્વજા સુધી પહોંચીને મહાસેના આગળ વધી.
9.3.17
सिंहनादेन भीमस्य पाञ्चजन्यस्वनेन च ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषात्सम्मुह्यन्ते मनांसि नः ॥ ९.३.१७ ॥
ભીમના સિંહનાદથી, પાંચજન્ય શંખના અવાજથી અને ગાંડીવના ઘોષથી અમારા મન મોહિત થઈ રહ્યા છે.
9.3.18
स्फुरन्तीव महाविद्युन्मुष्णन्ती नयनप्रभाम् ।
अलातमिव चाविद्वं गाण्डवीं समदृश्यत ॥ ९.३.१८ ॥
આંખોની પ્રભાને ઝાંખી પાડતી મહાવીજળી સમું તે ચમક્યું; સળગતી મશાલ જેવું ગાંડીવ દેખાયું.
9.3.19
जाम्बूनदविचित्रं च धूयमानं महद्धनुः ।
दृश्यते दिक्षु स्रवासु विद्युदभ्रघनेष्विव ॥ ९.३.१९ ॥
સોનાથી વિચિત્ર બનેલું એ મહાન ધનુષ્ય ચારે દિશાઓમાં હલાવાતું દેખાતું હતું, જાણે ઘન વાદળોમાં વીજળી.
9.3.20
उह्यमानश्च कृष्णेन वायुनेव बलाहकः ।
तावकं तद्बलं राजन्नर्जुनोऽस्त्रविशारदः।
गहनं शिशिरापाये ददाहाग्निरिवोल्बणः ॥ ९.३.२० ॥
કૃષ્ણ દ્વારા હંકારાતો, પવનથી ધકેલાતા વાદળ જેવો, હે રાજન્, અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અર્જુને તમારી તે સેનાને બાળી નાખી; શિશિરના અંતે પ્રચંડ અગ્નિ ઘન વનને બાળે તેમ.
9.3.21
गाहमानमनीकानि महेन्द्रसदृशप्रभम् ।
विक्षोभयन्तं सेनां वै त्रासयन्तं च पार्थिवान्।
धनञ्जयमपश्याम नलिनीमिव कुञ्जरम् ॥ ९.३.२१ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પ્રભાવાળો, સેનાઓમાં પ્રવેશીને સૈન્યને ખળભળાવતો અને રાજાઓને ત્રાસ આપતો ધનંજયને અમે જોયો; કમળના સરોવરમાં પ્રવેશતા હાથી જેવો.
9.3.22
त्रासयन्तं तथा योधान्धनुर्घोषेण पांण्डवम् ।
भूय एनमपश्याम सिंहं मृगगणानिव ॥ ९.३.२२ ॥
ધનુષ્યના ટંકારથી યોદ્ધાઓને ત્રાસ આપતા એ પાંડવને અમે ફરી જોયો; સિંહ હરણોના ટોળાને જુએ તેમ.
9.3.23
सर्वलोकमहेष्वासो वृषभौ सर्वधन्विनाम् ।
आमुक्तकवचौ कृष्णौ लोकमध्ये विरेजतुः ॥ ९.३.२३ ॥
સર્વ લોકોના મહાન ધનુર્ધર, સર્વ ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ બે વૃષભ, કવચ બાંધેલા બે કૃષ્ણ લોકની વચ્ચે શોભ્યા.
9.3.24
अद्य सप्तदशाहानि वर्तमानस्य भारत ।
सङ्ग्रामस्यातिघोरस्य युध्यतां चाभितो युधि ॥ ९.३.२४ ॥
હે ભારત, સત્તર દિવસથી ચાલતા અતિ ભયંકર સંગ્રામમાં, ચારે બાજુ યોદ્ધાઓ લડતા હતા ત્યારે.
9.3.25
वायुनेव विधूतानि एव सैन्यानि गच्छता ।
शरदम्भोदजालानि विशीर्यन्ते समन्ततः ॥ ९.३.२५ ॥
પવનથી વિખરાયેલા શરદ ઋતુના મેઘસમૂહની જેમ, તે જતો હતો ત્યારે સેનાઓ ચારે બાજુ વિખેરાઈ ગઈ.
9.3.26
तां नावमिव पर्यस्तां मज्जमानां महार्णवे ।
तव सेनां महाराज सव्यसाची व्यकम्पयत् ॥ ९.३.२६ ॥
હે મહારાજ, મહાસાગરમાં ઊંધી વળીને ડૂબતી નાવની જેમ, સવ્યસાચી (અર્જુન) એ તમારી તે સેનાને કંપાવી દીધી.
9.3.27
क्वनु ते सूतपुत्रोऽभूत्क्वनु द्रोणः सहात्मजः ।
अहं क्व च क्व चात्मा ते हार्दिक्यश्च तथा क्वनु ॥ ९.३.२७ ॥
તમારો સૂતપુત્ર (કર્ણ) હવે ક્યાં છે? પુત્ર સહિત દ્રોણ ક્યાં છે? હું ક્યાં છું, તમારો આત્મા (પ્રિય) ક્યાં છે, અને હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા) પણ ક્યાં છે?
9.3.28
दुःशासनश्च ते भ्राता भ्रातृभिः सहितः क्वनु ॥ ९.३.२८ ॥
તમારો ભાઈ દુઃશાસન પોતાના ભાઈઓ સાથે હવે ક્યાં છે?
9.3.29
वाणगोचरसम्प्राप्तं युध्यमानं जयद्रथम् ।
सम्बन्धिनस्ते भ्रातॄंश्च साहयान्मातुलांस्तथा।
सर्वान्विक्रम्य मिपतो लोकमाक्रम्य मूर्धनि ॥ ९.३.२९ ॥
બાણના માર્ગમાં આવીને લડતા જયદ્રથને, તમારા સંબંધીઓને, ભાઈઓને, સહાયકોને અને મામાઓને—સૌને પરાક્રમથી હરાવીને, તેઓ જોતા હતા ત્યારે, જાણે લોકને માથા પર ઉપાડીને.
9.3.30
जयद्रथो हतो राजन्किन्नु शेषमुपास्महे ।
को वेह स पुमानास्ते यो विजेष्यति पाण्डवम् ॥ ९.३.३० ॥
હે રાજન, જયદ્રથ માર્યો ગયો. હવે આપણે શેની રાહ જોવી? પાંડવને જીતી શકે એવો તે પુરુષ અહીં કોણ છે?
9.3.31
तस्य चास्त्राणि दिव्यानि विदितानि महात्मनः ।
गाण्डीवस्य च निर्घोषो धैर्याणि हरते हि नः ॥ ९.३.३१ ॥
તે મહાત્માના દિવ્ય અસ્ત્રો સૌ જાણે છે. ગાંડીવનો ટંકાર અમારી ધીરજ હરી લે છે.
9.3.32
नष्टचन्द्रा यथा रात्रिः सेनेयं हतनायका ।
नागभग्नद्रुमा शुष्का नदीव प्रतिभाति मे ॥ ९.३.३२ ॥
ચંદ્ર અસ્ત થયા પછીની રાત જેવી, નાયકો હણાયેલી આ સેના મને હાથીઓથી ભાંગેલાં વૃક્ષોવાળી સૂકી નદી જેવી લાગે છે.
9.3.33
ध्वजिन्यां हतनेत्रायां यथेष्टं श्वेतवाहनः ।
चरिष्यति महाराजः कक्षेष्वग्निरिव ज्वलन् ॥ ९.३.३३ ॥
સેનાની આંખો નષ્ટ થતાં શ્વેતઅશ્વવાળા તે મહારાજ (અર્જુન) ઇચ્છા મુજબ વિચરશે, વનની ઝાડીઓમાં સળગતા અગ્નિની જેમ.
9.3.34
सात्यकेश्चैव यो वेगो भीमसेनस्य चोभयोः ।
दारयेत गिरीन्सर्वाञ्शोषयेच्चैव सागरान् ॥ ९.३.३४ ॥
સાત્યકિ અને ભીમસેન બંનેનો જે વેગ છે, તે બધા પર્વતોને ચીરી નાખે અને સમુદ્રોને સુકવી નાખે.
9.3.35
उवाच वाक्यं यद्भीमः सभामध्ये विशाम्पते ।
कृतं तत्सफलं सर्वं भूयश्चैव करिष्यति ॥ ९.३.३५ ॥
હે પ્રજાપતિ, સભાની મધ્યમાં ભીમે જે વચન કહ્યું હતું, તે બધું સફળ થયું; તે ફરી પણ એવું જ કરશે.
9.3.36
प्रमुखस्थे तदा कर्णे बलं पाण्डवरक्षितम् ।
दुरासदं तदा गुप्तं व्यूढं गाण्डीवधन्वना ॥ ९.३.३६ ॥
કર્ણ આગળ ઊભો હતો ત્યારે, પાંડવોથી રક્ષિત, ગાંડીવધારી (અર્જુન) દ્વારા વ્યૂહબદ્ધ તે સેના ત્યારે દુર્ગમ અને સુરક્ષિત હતી.
9.3.37
युष्माभिस्तानि चीर्णानि यान्यसाधूनि साधुषु ।
अकारणकृतान्येव तेषां वः फलमागतम् ॥ ९.३.३७ ॥
તમે સજ્જનો પ્રત્યે કરેલાં દુષ્ટ કર્મો કારણ વિના કરાયેલાં હતાં; હવે તેનું ફળ તમારી પાસે આવી ગયું છે.
9.3.38
आत्मनोऽर्थे त्वया लोके यत्नतः सर्व आहृतः ।
स ते संशयितस्तात आत्मा च भरतर्षभ ॥ ९.३.३८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે પ્રિય! તેં પોતાને માટે જગતનું બધું પ્રયત્નપૂર્વક એકઠું કર્યું હતું; હવે તે બધું અને તારો જીવ સંશયમાં પડ્યાં છે.
9.3.39
रक्ष दुर्योधनात्मानमात्मा सर्वस्य भाजनम् ।
भिन्ने हि भाजने तात दिशो गच्छति तद्गतम् ॥ ९.३.३९ ॥
દુર્યોધનથી પોતાની રક્ષા કર; આત્મા જ સર્વનું પાત્ર છે. હે પ્રિય! પાત્ર ભાંગે તો તેમાંનું દિશાઓમાં જાય છે.
9.3.40
हीयमानेन वै सन्धिः पर्येष्टव्यः समेन वा ।
विग्रहो वर्धमानेन नीतिरेषा बृहस्पतेः ॥ ९.३.४० ॥
જે ઘટી રહ્યો હોય તેણે સંધિ શોધવી, અથવા સમાન સાથે; જે વધી રહ્યો હોય તે વિગ્રહ કરી શકે. આ બૃહસ્પતિની નીતિ છે.
9.3.41
ते वयं पाण्डुपुत्रेभ्यो हीनाः स्म बलशक्तितः ।
अत्र ते पाण्डवैः सार्धं सन्धिं मन्ये क्षमं प्रभो ॥ ९.३.४१ ॥
અમે પાંડુના પુત્રો કરતાં બળ અને શક્તિમાં હીન છીએ; હે પ્રભો! મારા મતે અહીં પાંડવો સાથે સંધિ કરવી તમારા માટે યોગ્ય છે.
9.3.42
न जानीते हि यः श्रेयः श्रेयसश्चावमन्यते ।
स क्षिप्रं भ्रश्यते राज्यान्न च श्रेयोऽनुविन्दति ॥ ९.३.४२ ॥
જે શ્રેયને જાણતો નથી અને શ્રેયનો અનાદર કરે છે, તે ઝડપથી રાજ્યથી ભ્રષ્ટ થાય છે અને શ્રેય પણ પામતો નથી.
9.3.43
अणिपत्य हि राजानं राज्यं यदि लभेमहि ।
श्रेयः स्यान्न तु मौढ्येन राजन्गन्तुं पराभवम् ॥ ९.३.४३ ॥
રાજાને નમીને જો રાજ્ય મેળવી શકાય તો એ જ શ્રેય છે; હે રાજન, મૂર્ખાઈથી પરાજય પામવો શ્રેયસ્કર નથી.
9.3.44
वैचित्रवीर्यवचनात्कृपाशीलो युधिष्ठिरः ।
विनियुञ्जीत राज्ये त्वां गोविन्दवचनेन च ॥ ९.३.४४ ॥
વિચિત્રવીર્યના પુત્રના વચનથી અને ગોવિંદના વચનથી, કૃપાળુ સ્વભાવનો યુધિષ્ઠિર તને રાજ્યમાં નિયુક્ત કરશે.
9.3.45
अजातशत्रुः कौरव्यो गुरुशुश्रूषणे रतः ।
धृतराष्ट्रस्य वचनं नावमंस्यति धार्मिकः ॥ ९.३.४५ ॥
શત્રુરહિત કૌરવ્ય યુધિષ્ઠિર, જે ગુરુજનોની સેવામાં રત છે, ધાર્મિક હોવાથી ધૃતરાષ્ટ્રના વચનનો અનાદર નહીં કરે.
9.3.46
कुर्वन्ति भ्रातरश्चास्य वचनं नात्र संशयः ॥ ९.३.४६ ॥
તેના ભાઈઓ પણ તેના વચનનું પાલન કરશે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
9.3.47
यद्ब्रूयाद्धि हृषीकेशो राजानमपराजितम् ।
अर्जुनो भीमसेनश्च सर्वे कुर्युरसंशयम् ॥ ९.३.४७ ॥
હૃષીકેશ અપરાજિત રાજાને જે કંઈ કહેશે, તે અર્જુન, ભીમસેન અને બધા નિઃસંશય કરશે.
9.3.48
नातिक्रमिष्यते कृष्णो वचनं पाण्डवस्य तु ।
धृतराष्ट्रस्य मन्येऽहं नापि कृष्णस्य पाण्डवः ॥ ९.३.४८ ॥
કૃષ્ણ પાંડવના વચનનું ઉલ્લંઘન કરશે નહીં; ધૃતરાષ્ટ્રના વચનનું પણ ઉલ્લંઘન કરશે નહીં એમ હું માનું છું. પાંડવ પણ કૃષ્ણના વચનનું ઉલ્લંઘન કરશે નહીં.
9.3.49
एतत्क्षममहं मन्ये तव पार्थैरविग्रहम् ।
न त्वां ब्रवीमि कार्पण्यान्न प्राणपरिरक्षणात् ॥ ९.३.४९ ॥
પાર્થો સાથે વૈર ન રાખવું એ જ તમારા માટે યોગ્ય છે એમ હું માનું છું. આ હું દીનતાને કારણે કે પ્રાણરક્ષણ માટે તમને કહેતો નથી.
9.3.50
पथ्यं राजन्ब्रवीमि त्वां तत्परासुः स्मरिष्यसि ॥ ९.३.५० ॥
હે રાજા, હું તમને હિતકારી વાત કહું છું. પ્રાણહીન થશો ત્યારે તમને તે યાદ આવશે.
9.3.51
इति वृद्धो विलप्यैतत्कृपः शारद्वतो वचः ।
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्यशुशोच च मुमोह च ॥ ९.३.५१ ॥
આ રીતે વૃદ્ધ શારદ્વત કૃપ આ વચનો કહીને વિલાપ કરવા લાગ્યા; દીર્ઘ અને ગરમ નિઃશ્વાસ નાખી શોક કરીને મોહ પામ્યા.