महाभारत · अध्याय 9.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.31.1
सञ्जय उवाच ।
ततस्तेष्वपयातेषु रथेषु त्रिषु पाण्डवाः।
तं हदं प्रत्यपद्यन्त यत्र दुर्योधनोऽभवत् ॥ ९.३१.१ ॥
संजय म्हणाला: ते तीन रथ निघून गेल्यावर पांडव त्या सरोवराजवळ पोहोचले, जिथे दुर्योधन होता.
9.31.2
आसाद्य च कुरुश्रेष्ठ तदा द्वैपायनं हदम् ।
स्तम्भितं धार्तराष्ट्रेण दृष्ट्वा तं सलिलाशयम् ॥ ९.३१.२ ॥
कुरुश्रेष्ठ त्या वेळी द्वैपायन सरोवराजवळ पोहोचला आणि धृतराष्ट्रपुत्राने स्तंभित केलेले ते जलाशय पाहिले.
9.31.3
वासुदेवमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुनन्दनः ।
पश्येमां धार्तराष्ट्रेण मायामप्सु प्रयोजिताम् ॥ ९.३१.३ ॥
कुरुनंदन वासुदेवाला म्हणाला: पाहा, धृतराष्ट्रपुत्राने पाण्यात योजिलेली ही माया.
9.31.4
विष्टभ्य सलिलं शेते नास्य मानुषतो भयम् ।
दैवीं मायामिमां कृत्वा सलिलान्तर्गतो ह्ययम् ॥ ९.३१.४ ॥
पाणी अडवून तो पडून आहे; माणसांपासून त्याला भय नाही. ही दैवी माया करून तो पाण्यात लपून बसला आहे.
9.31.5
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो न मे जीवन्विमोक्ष्यते ।
यद्यस्य समरे साह्यं कुरुते वज्रभृत्स्वयम्।
तथाप्येनं हतं युद्धे लोका द्रक्ष्यन्ति माधव ॥ ९.३१.५ ॥
कपटबुद्धी असलेला हा माझ्या हातून जिवंत सुटणार नाही. वज्रधारी स्वतः जरी युद्धात त्याला साहाय्य करील, तरी हे माधवा, युद्धात मारला गेलेला त्याला लोक पाहतील.
9.31.6
मायाविन इमां मायां मायया जहि भारत ।
मायावी मायया वध्यः सत्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ ९.३१.६ ॥
हे भारता, मायावीची ही माया मायेनेच नष्ट कर. मायेनेच मायावी वधनीय आहे — हे सत्य आहे, युधिष्ठिरा.
9.31.7
क्रियाभ्युपायैर्बहुभिर्भायामप्सु प्रयोज्य च ।
जहि त्वं भरतश्रेष्ठ मायात्मानं सुयोधनम् ॥ ९.३१.७ ॥
अनेक क्रिया आणि उपायांनी, पाण्यात माया प्रयुक्त करून, हे भरतश्रेष्ठा, मायावी सुयोधनाचा तू वध कर.
9.31.8
क्रियाभ्युपायैरिन्द्रेण निहता दैत्यदानवाः ।
क्रियाभ्युपायैर्बलिभिर्बलिर्बद्धो महात्मना ॥ ९.३१.८ ॥
क्रिया आणि उपायांनी इंद्राने दैत्य-दानवांचा वध केला; त्याच उपायांनी त्या महात्म्याने बलीला बांधले.
9.31.9
क्रियाभ्युपायपूर्वं वै हिरण्याक्षो महासुरः ।
हिरण्यकशिपुश्चैव क्रिययैव निषूदितौ ॥ ९.३१.९ ॥
क्रिया आणि उपायांच्या साहाय्याने हिरण्याक्ष आणि हिरण्यकशिपू हे महासुर युक्तीनेच नष्ट झाले.
9.31.10
वृत्रश्च निहतो राजन्क्रिययैव महाबलः ।
तथा पौलस्त्यतनयो रावणो नाम राक्षसः।
रामेण निहतो राजन्सानुबन्धः सहानुगः ॥ ९.३१.१० ॥
हे राजा, महाबलवान वृत्रही युक्तीनेच मारला गेला; तसेच पुलस्त्याचा पुत्र राक्षस रावण आपल्या बांधवांसह व अनुचरांसह रामाने मारला गेला.
9.31.11
क्रियया योगमास्थाय तथा त्वमपि विक्रम ॥ ९.३१.११ ॥
युक्तीचा मार्ग स्वीकारून तूही तसाच पराक्रम कर.
9.31.12
क्रियाभ्युपायैर्निहतौ मया राजन्पुरातनौ ।
तारकश्च महादैत्यो विप्रचित्तिश्च वीर्यवान् ॥ ९.३१.१२ ॥
हे राजा, पूर्वी मी युक्ती व उपायांनी दोघांना मारले: महादैत्य तारक आणि पराक्रमी विप्रचित्ती.
9.31.13
वातापिरिल्वलश्चैव त्रिशिराश्च तथा विभो ।
सुन्दोपसुन्दावसुरौ क्रिययैव निषूदितौ ॥ ९.३१.१३ ॥
वातापि, रिल्वल आणि त्रिशिरा, तसेच हे विभो, सुंद व उपसुंद हे असुर—यांना युक्तीनेच ठार मारण्यात आले.
9.31.14
क्रियाभ्युपायैरिन्द्रेण त्रिदिवं भुज्यते विभो ।
क्रिया बलवती राजन्नान्यत्किंचिद्युधिष्ठिर ॥ ९.३१.१४ ॥
हे विभो, इंद्र युक्ती व उपायांनीच स्वर्गाचा उपभोग घेतो. हे राजा युधिष्ठिरा, युक्तीच बलवान आहे; दुसरे काहीही नाही.
9.31.15
दैत्याश्च दानवाश्चैव राक्षसाः पार्थिवास्तथा ।
क्रियाभ्युपायैर्निहताः क्रियां तस्मात्समाचर ॥ ९.३१.१५ ॥
दैत्य, दानव, राक्षस आणि राजेही युक्ती व उपायांनीच ठार झाले. म्हणून तूही युक्तीचा अवलंब कर.
9.31.16
इत्युक्तो वासुदेवेन पाण्डवः संशितव्रतः ।
जलस्थं तं महाराज तव पुत्रं महाबलम्।
अभ्यभाषत कौन्तेयः प्रहसन्निव भारत ॥ ९.३१.१६ ॥
वासुदेवांनी असे सांगितल्यावर, दृढव्रती पांडव पाण्यात उभ्या असलेल्या आपल्या महाबली पुत्राशी हसल्यासारखे बोलला. हे भारता, कौंतेय त्याच्याशी बोलला.
9.31.17
सुयोधन किमर्थोऽयमारम्भोऽप्सु कृतस्त्वया ।
सर्वं क्षत्रं घातयित्वा स्वकुलं च विशाम्पते ॥ ९.३१.१७ ॥
हे सुयोधना, तू पाण्यात हा उपक्रम कशासाठी केलास? हे प्रजापते, सर्व क्षत्रियांचा आणि स्वतःच्या कुलाचा नाश घडवून.
9.31.18
जलाशयं प्रविष्टोऽद्य वाञ्छञ्जीवितमात्मनः ।
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व सहास्माभिः सुयोधन ॥ ९.३१.१८ ॥
आता तू पाण्याच्या डोहात शिरलास, स्वतःचा जीव वाचवण्याच्या इच्छेने. ऊठ, हे राजा, हे सुयोधना, आमच्याशी युद्ध कर.
9.31.19
स ते दर्पो नरश्रेष्ठ स च मानः क्व ते गतः ।
यस्त्वं संस्तभ्य सलिलं भीतो राजन्व्यवस्थितः ॥ ९.३१.१९ ॥
हे नरश्रेष्ठा, तुझा तो अभिमान आणि तो मान कुठे गेला? पाणी अडवून, भयभीत होऊन, हे राजा, तू येथे उभा आहेस.
9.31.20
सर्वे त्वां शूर इत्येवं जना जल्पन्ति संसदि ।
व्यर्थं तद्भवतो मन्ये शौर्यं सलिलशायिनः ॥ ९.३१.२० ॥
सभेत सर्व लोक तुला 'शूर' म्हणून गौरव करतात; पण पाण्यात पडलेल्या तुझे ते शौर्य व्यर्थ आहे असे मला वाटते.
9.31.21
उत्तिष्ठ राजन्युध्यस्व क्षत्रियोऽसि कुलोद्भवः ।
कौरवेयो विशेषेण कुलं जन्म च संस्मर ॥ ९.३१.२१ ॥
ऊठ, हे राजा, युद्ध कर; तू क्षत्रिय आहेस, कुलात जन्मलेला आहेस. तू कौरव आहेस; विशेषतः आपले कुल आणि जन्म स्मर.
9.31.22
स कथं कौरवे वंशे प्रशंसञ्जन्म चात्मनः ।
युद्वात्त्रस्ततरस्तोयं प्रविश्य प्रतितिष्ठसि ॥ ९.३१.२२ ॥
कौरव वंशाची आणि आपल्या जन्माची प्रशंसा करत तू युद्धाला अत्यंत घाबरून पाण्यात शिरून कसा उभा आहेस?
9.31.23
अयुद्धेन व्यवस्थानं नैष धर्मः सनातनः ॥ ९.३१.२३ ॥
युद्ध न करता असे स्थिर राहणे हा सनातन धर्म नाही.
9.31.24
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं रणे राजन्पलायनम् ।
कथं पारमगत्वा हि युद्धे त्वं वै जिजीविषुः ॥ ९.३१.२४ ॥
हे राजा, युद्धातून पळणे हे अनार्यांनी आचरलेले आहे आणि स्वर्गाला नेणारे नाही. युद्धात जगण्याची इच्छा बाळगणारा तू, पैलतीर न गाठता कसा?
9.31.25
इमान्निपतितान्दृष्ट्वा पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄंस्तथा ।
सम्बन्धिनो वयस्यांश्च मातुलान्बान्धवांस्तथा।
घातयित्वा कथं तात हदे तिष्ठति साम्प्रतम् ॥ ९.३१.२५ ॥
पडलेले हे पुत्र, बंधू, पितर, नातेवाईक, मित्र, मामा आणि आप्त पाहून, हे तात, त्यांचा वध करवून आता सरोवरात तू कसा उभा आहेस?
9.31.26
शूरमानी न शूरस्त्वं मृषा वदसि भारत ।
शूरोऽहमिति दुर्बुद्धे सर्वलोकस्य शृण्वतः ॥ ९.३१.२६ ॥
हे भारता, तू स्वतःला शूर मानतोस, पण तू शूर नाहीस; खोटे बोलतोस. हे दुर्बुद्धे, सर्व लोक ऐकत असताना 'मी शूर आहे' असे म्हणतोस.
9.31.27
न हि शूराः पलायन्ते शत्रून्दृष्ट्वा कथञ्चन ।
ब्रूहि वा त्वं यया वृत्त्या शूर त्यजसि सङ्गरम् ॥ ९.३१.२७ ॥
शूर शत्रूंना पाहून कधीही पळत नाहीत. हे शूरा, कोणत्या वर्तनाने तू युद्ध सोडतोस ते सांग!
9.31.28
स त्वमुत्तिष्ठ युध्यस्व विहाय भयमात्मनः ।
घातयित्वा सर्वसैन्यं भ्रातॄंश्चैव सुयोधन ॥ ९.३१.२८ ॥
म्हणून उठ, आपले भय सोडून युद्ध कर. हे सुयोधना, सर्व सैन्य आणि बंधूंचा वध करवलास; आता तरी लढ.
9.31.29
नेदानीं जीविते बुद्धिः कार्या धर्मचिकीर्षया ।
क्षत्रधर्ममुपाश्रित्य त्वद्विधेन सुयोधन ॥ ९.३१.२९ ॥
आता जीवनाची बुद्धी ठेवू नये; धर्माच्या इच्छेने, हे सुयोधना, तुझ्यासारख्याने क्षत्रधर्माचा आश्रय घ्यावा.
9.31.30
यत्तु कर्णमुपाश्रित्य शकुनिं चापि सौबलम् ।
दुःशासनं च मोहात्त्वमात्मानं नावबुद्धवान् ॥ ९.३१.३० ॥
कर्ण, सौबल शकुनी आणि दुःशासन यांचा आश्रय घेऊन मोहामुळे तू स्वतःला ओळखले नाहीस.
9.31.31
तत्पापं सुमहत्कृत्वा प्रतियुध्यस्व भारत ।
कथं हि त्वद्विधो मोहाद्रोचयेत पलायनम् ॥ ९.३१.३१ ॥
हे भारता, ते महापाप करूनही प्रतिकार करून युद्ध कर. तुझ्यासारखा माणूस मोहामुळे पलायन कसे पसंत करील?
9.31.32
क्व ते तत्पौरुषं यातं क्व च मानः सुयोधन ।
क्व च विक्रान्तता याता क्व च विस्फूर्जितं महत् ॥ ९.३१.३२ ॥
हे सुयोधना, तुझे ते पौरुष कुठे गेले? तुझा अभिमान कुठे आहे? तुझा पराक्रम कुठे गेला? तुझी ती महान गर्जना कुठे आहे?
9.31.33
क्व ते कृतास्त्रता याता किं नु शेषे जलाशये ।
स त्वमुत्तिष्ठ युध्यस्व क्षत्रधर्मेण भारत ॥ ९.३१.३३ ॥
तुझी ती शस्त्रविद्या कुठे गेली? तू पाण्याच्या तळ्यात का निजला आहेस? हे भारता, तूच तो वीर आहेस; ऊठ आणि क्षत्रधर्माप्रमाणे युद्ध कर.
9.31.34
अस्मांस्तु वा पराजित्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ।
अथवा निहतोस्माभिर्भूमौ स्वप्स्यसि भारत ॥ ९.३१.३४ ॥
किंवा आम्हांस जिंकून ही पृथ्वी शासन कर; अथवा आमच्याकडून मारला जाऊन, हे भारता, जमिनीवर झोपशील.
9.31.35
एष ते परमो धर्मः सृष्टो धात्रा महात्मना ।
तं कुरुष्व यथातथ्यं पौरुषे स्व व्यवस्थितः ॥ ९.३१.३५ ॥
हाच तुझा परम धर्म आहे, महात्मा विधात्याने निर्माण केलेला. तो यथार्थपणे पाळ, आपल्या पौरुषात स्थिर राहून.
9.31.36
एवमुक्तो महाराज धर्मपुत्रेण धीमता ।
सलिलस्थस्तव सुत इदं वचनमब्रवीत् ॥ ९.३१.३६ ॥
हे महाराजा, बुद्धिमान धर्मपुत्राने असे सांगितल्यावर, पाण्यात असलेल्या तुमच्या पुत्राने हे वचन बोलले.
9.31.37
नैतच्चित्रं महाराज यद्भीः प्राणिनमाविशेत् ।
न च प्राणभयाद्भीतो व्यपयातोऽस्मि भारत ॥ ९.३१.३७ ॥
हे महाराज, प्राण्याला भय वाटणे आश्चर्य नाही. हे भारता, प्राणभयाने घाबरून मी मागे हटलो नाही.
9.31.38
अरथश्चानिषङ्गी च निहतः पार्ष्णिसारथिः ।
एकश्चाप्यगणः सङ्ख्ये प्रत्याश्वासमरोचयम् ॥ ९.३१.३८ ॥
रथ नसलेला आणि भाते नसलेला पार्ष्णिसारथी मारला गेला; युद्धात एकटा, सैन्याशिवाय, मी पुन्हा धीर मिळवू इच्छिलो.
9.31.39
न प्राणहेतोर्न भयाश्च विषादाद्विशाम्पते ।
इदमम्भः प्रविष्टोऽस्मि श्रमात्त्विदमनुष्ठितम् ॥ ९.३१.३९ ॥
हे प्रजापते, प्राणासाठी, भयाने किंवा विषादाने नव्हे; थकव्यामुळेच मी या पाण्यात शिरलो आहे.
9.31.40
त्वं चाश्वसिहि कौन्तेय ये चाप्यनुगतास्तव ।
अहमुत्थाय वः सर्वान्प्रतियोत्स्यामि संयुगे ॥ ९.३१.४० ॥
हे कौन्तेया, तू आणि जे तुझ्या मागे आले आहेत, त्यांनी धीर धरा; मी उठून युद्धात तुम्हा सर्वांशी लढेन.
9.31.41
आश्वस्ता एव सर्वे स्म चिरं त्वां मृगयामहे ।
तदिदानीं समुत्तिष्ठ युध्यस्वेह सुयोधन ॥ ९.३१.४१ ॥
आम्ही सर्वजण धीर धरून बराच वेळ तुला शोधत होतो; म्हणून आता ऊठ आणि येथे युद्ध कर, हे सुयोधना.
9.31.42
हत्वा वा समरे पार्थान्स्फीतं राज्यमवाप्नुहि ।
निहतो वा रणेऽस्माभिर्वीरलोकमवाप्स्यसि ॥ ९.३१.४२ ॥
युद्धात पार्थांना मारून समृद्ध राज्य मिळव; किंवा रणात आमच्याकडून मारला जाऊन वीरलोक प्राप्त कर.
9.31.43
यदर्थं राज्यमिच्छामि कुरूणां कुरुनन्दन ।
त इमे निहताः सर्वे भ्रातरो मे जनेश्वर ॥ ९.३१.४३ ॥
हे कुरुनंदना, ज्याच्यासाठी मी कुरूंचे राज्य इच्छिले, हे जनेश्वरा, माझे हे सर्व बंधू मारले गेले आहेत.
9.31.44
क्षीणरत्नां च पृथिवीं हतक्षत्रियपुङ्गवाम् ।
न ह्युत्सहाम्यहं भोक्तुं विधवामिव योषितम् ॥ ९.३१.४४ ॥
रत्ने क्षीण झालेल्या आणि श्रेष्ठ क्षत्रिय मारल गेलेल्या पृथ्वीचा विधवा स्त्रीप्रमाणे उपभोग घेण्यास मी खरोखर समर्थ नाही.
9.31.45
अद्यापि त्वहमाशंसे त्वां विजेतुं युधिष्ठिर ।
भङ्क्त्वा पाञ्चालपाण्डूनामुत्साहं भरतर्षभ ॥ ९.३१.४५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा युधिष्ठिरा, आजही मी पांचाल आणि पांडवांचा उत्साह मोडून तुला जिंकण्याची आशा करतो.
9.31.46
न त्विदानीमहं मन्ये कार्यं युद्धेन कर्हिचित् ।
द्रोणे कर्णे च संशान्ते निहते च पितामहे ॥ ९.३१.४६ ॥
पण आता युद्धाने कोणतेही कार्य कधीही होईल असे मला वाटत नाही, कारण द्रोण व कर्ण शांत झाले आहेत आणि पितामह मारले गेले आहेत.
9.31.47
अस्त्विदानीमियं राजन्केवला पृथिवी तव ।
असहायो हि को राजा राज्यमिच्छेत्प्रशासितुम् ॥ ९.३१.४७ ॥
हे राजा, आता ही पृथ्वी केवळ तुमचीच राहो; सहाय्यकांविना कोणता राजा राज्य शासन करू इच्छील?
9.31.48
सुहृदस्तादृशान्हत्वा पुत्रान्भ्रातॄन्पितॄनपि ।
भवद्भिश्च हृते राज्ये को नु जीवेत मादृशः ॥ ९.३१.४८ ॥
असे सुहृद, पुत्र, बंधू व पितृगण मारले गेल्यावर आणि तुमच्याकडून राज्य हिरावले गेल्यावर माझ्यासारखा कोण जगेल?
9.31.49
अहं वनं गमिष्यामि ह्यजिनैः प्रतिवासितः ।
रतिर्हि नास्ति मे राज्ये हतपक्षस्य भारत ॥ ९.३१.४९ ॥
मी मृगचर्म नेसून वनात जाईन. हे भारता, ज्याचा पक्ष मारला गेला त्याला राज्यात आनंद उरत नाही.
9.31.50
हतबान्धवभूयिष्ठा हताश्वा हतकुञ्जरा ।
एषा ते पृथिवी राजन्भुङ्क्षैनां विगतज्वरः ॥ ९.३१.५० ॥
हे राजा, ही पृथ्वी मारले गेलेले नातेवाईक, घोडे आणि हत्ती यांनी भरलेली आहे. चिंता सोडून तू तिचा उपभोग घे.
9.31.51
वनमेव गमिष्यामि वसानो मृगचर्मणी ।
न हि मे निर्जनस्यास्ति जीवितेऽद्य स्पृहा विभो ॥ ९.३१.५१ ॥
मी दोन मृगचर्म नेसून वनातच जाईन. हे विभो, निर्जन झालेल्या मला आज जीवनाची इच्छा उरलेली नाही.
9.31.52
गच्छ त्वं भुङ्क्ष राजेन्द्र पृथिवीं निहतेश्वराम् ।
हतयोधां नष्टरत्नां शीर्णक्षत्रां यथासुखम् ॥ ९.३१.५२ ॥
हे राजेंद्रा, जा. ज्या पृथ्वीचे स्वामी मारले गेले, योद्धे मारले गेले, रत्ने नष्ट झाली, क्षत्रिय विखुरले, तिचा सुखाने उपभोग घे.
9.31.53
दुर्योधनं तव सुतं सलिलस्थं महायशाः ।
श्रुत्वा तु करुणं वाक्यमभाषत युधिष्ठिरः ॥ ९.३१.५३ ॥
पाण्यात पडलेल्या तुझ्या पुत्र दुर्योधनाचे शब्द ऐकून महायशस्वी युधिष्ठिराने करुण वाणीने भाषण केले.
9.31.54
आर्तप्रलापान्मा तात सलिलस्थः प्रभाषथाः ।
नैतन्मनसि मे राजन्वाशितं शकुनेरिव ॥ ९.३१.५४ ॥
हे तात, पाण्यात पडून आर्त विलाप बोलू नकोस. हे राजा, हे पक्ष्याच्या ओरडण्यासारखे माझ्या मनाला रुचत नाही.
9.31.55
यदि वापि समर्थः स्यास्त्वं दानाय सुयोधन ।
नाहमिच्छेयमवनिं त्वया दत्तां प्रशासितुम् ॥ ९.३१.५५ ॥
हे सुयोधना, जरी तू दान देण्यास समर्थ असलास तरी तू दिलेली ही पृथ्वी मी शासन करू इच्छित नाही.
9.31.56
अधर्मेण न गृह्णीयां त्वया दत्तां महीमिमाम् ।
न हि धर्मः स्मृतो राजन्क्षत्रियस्य प्रतिग्रहः ॥ ९.३१.५६ ॥
हे राजा, अधर्माने तू दिलेली ही पृथ्वी मी स्वीकारणार नाही; क्षत्रियासाठी दान घेणे हा धर्म मानलेला नाही.
9.31.57
त्वया दत्तां न चेच्छेयं पृथिवीमखिलामहम् ।
त्वां तु युद्धे विनिर्जित्य भोक्ताऽस्मि वसुधामिमाम् ॥ ९.३१.५७ ॥
तू दिलेली संपूर्ण पृथ्वी मी इच्छित नाही; परंतु युद्धात तुला जिंकून मी ही पृथ्वी भोगीन.
9.31.58
अनीश्वरश्च पृथिवीं कथं त्वं दातुमिच्छसि ।
त्वयेयं पृथिवी राजन्किं न दत्ता तदैव हि ॥ ९.३१.५८ ॥
अधिकार नसलेला तू ही पृथ्वी कशी देऊ इच्छितोस? हे राजा, तेव्हाच ही पृथ्वी तू का दिली नाहीस?
9.31.59
धर्मतो याचमानानां प्रशमार्थं कुलस्य नः ।
वार्ष्णेयं प्रथमं राजन्प्रत्याख्याय महाबालम् ॥ ९.३१.५९ ॥
हे राजा, आमच्या कुलाच्या शांतीसाठी धर्माने याचना करणाऱ्या आम्हांला, तू प्रथम महाबली वार्ष्णेयाला (कृष्णाला) नाकारलेस.
9.31.60
किमिदानीं ददासि त्वं को हि ते जित्तविभ्रमः ।
अभियुक्तस्तु को राजा दातुमिच्छेद्धि मेदिनीं ॥ ९.३१.६० ॥
आता तू काय देतोस? तुला हा विजयाचा भ्रम कोणी दिला? आक्रमण झालेला कोणता राजा पृथ्वी देऊ इच्छिल?
9.31.61
न त्वमद्य महीं दातुमीशः कौरवनन्दन ।
आच्छेत्तुं वा बलाद्राजन्स कथं दातुमिच्छसि ॥ ९.३१.६१ ॥
हे कौरवनंदना, आता तुला पृथ्वी देण्याचा अधिकार नाही, आणि बळाने हिसकावण्याचाही नाही. हे राजा, तू ती कशी देऊ इच्छितोस?
9.31.62
मां तु निर्जित्य सङ्ग्रामे पालयेमां वसुन्धराम् ।
सूच्यग्रेणापि यद्भूमेरपि भिद्येत भारत ॥ ९.३१.६२ ॥
युद्धात मला जिंकून या पृथ्वीचे पालन करावे. हे भारता, सुईच्या टोकाने जितकी भूमी भेदता येईल तितकीही (मी देणार नाही).
9.31.63
तन्मात्रमपि तन्मह्यं न ददाति पुरा भवान् ।
स कथं पृथिवीमेतां प्रददासि विशाम्पते ॥ ९.३१.६३ ॥
पूर्वी तू मला तितकीही भूमी दिली नाहीस. हे विशांपते, तर आता ही संपूर्ण पृथ्वी तू कशी देतोस?
9.31.64
सूच्यग्रं नात्यजः पूर्वं स कथं त्यजसि क्षितिम् ॥ ९.३१.६४ ॥
पूर्वी तू सुईच्या टोकाएवढीही भूमी सोडली नाहीस. तर आता ही पृथ्वी तू कशी सोडतोस?
9.31.65
एवमैश्वर्यमासाद्य प्रशास्य पृथिवीमिमाम् ।
को हि मूढो व्यवस्येत शत्रोर्दातुं वसुन्धराम् ॥ ९.३१.६५ ॥
अशा प्रकारे ऐश्वर्य मिळवून आणि या पृथ्वीचे शासन करून कोणता मूर्ख शत्रूला ही भूमी देण्याचा निश्चय करेल?
9.31.66
त्वं तु केवलमौर्ख्येण विमूढो नावबुध्यसे ।
पृथिवीं दातुकामोऽपि जीवंस्त्वं नैव मोक्ष्यसे ॥ ९.३१.६६ ॥
पण तू केवळ मूर्खपणाने मोहित होऊन समजत नाहीस. पृथ्वी देण्याची इच्छा असली तरी, जिवंत असताना तू सुटका मिळवू शकणार नाहीस.
9.31.67
अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् ।
अथवा निहतोऽस्माभिर्व्रज लोकाननुत्तमान् ॥ ९.३१.६७ ॥
तू आम्हाला जिंकून ही पृथ्वी शासन कर, किंवा आमच्याकडून मारला जाऊन उत्तम लोकांकडे जा.
9.31.68
आवयोर्जीवतो राजन्मयि च त्वयि च ध्रुवम् ।
संशयः सर्वभूतानां विजये नौ भविष्यति ॥ ९.३१.६८ ॥
हे राजा! आपण दोघे जिवंत असताना माझ्यात आणि तुझ्यात, आपल्या दोघांच्या विजयाबद्दल सर्व प्राण्यांना निश्चितच संशय राहील.
9.31.69
जीवितं त्वयि दुष्प्रापं मयि यत्परिवर्तते ।
जीवयेयमहं कामं न तु त्वं जीवितुं क्षमः ॥ ९.३१.६९ ॥
तुझ्यामध्ये जीवन मिळणे दुर्लभ आहे; माझ्यामध्ये असलेले जीवन (माझ्या अधीन आहे). मी इच्छेनुसार (कोणालाही) जिवंत ठेवू शकतो, पण तू जगण्यास समर्थ नाहीस.
9.31.70
दहने हि कृतो यत्नस्त्वयाऽस्मासु विशेषतः ।
आशीविषैर्विषैश्चापि जले जापि प्रवेशनैः।
त्वया विनिकृता राजन्राज्यस्य हरणेन च ॥ ९.३१.७० ॥
तू विशेषतः आम्हाला अग्नीत टाकण्याचा प्रयत्न केलास; विषारी सापांनी, विषांनी आणि पाण्यात बुडवूनही प्रयत्न केलास; हे राजा! राज्य हरण करून तू आम्हाला अपमानित केलेस.
9.31.71
अप्रियाणां च वचनैर्द्रौपद्याः कर्षणेन च ।
एतस्मात्कारणात्पाप जीवितं न विद्यते ॥ ९.३१.७१ ॥
अप्रिय शब्दांनी आणि द्रौपदीला फरफटत नेल्यामुळे — हे पापी! याच कारणास्तव तुला जीवन उरलेले नाही.
9.31.72
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ युध्यस्व युद्धे श्रेयो भविष्यति ॥ ९.३१.७२ ॥
उठ, उठ! युद्ध कर; युद्धातच तुझे कल्याण होईल.
9.31.73
एवं तु विविधा वाचो जययुक्ताः पुनःपुनः ।
कीर्तयन्ति स्म ते वीरास्तत्रतत्र जनाधिप ॥ ९.३१.७३ ॥
अशा प्रकारे विजयघोषांनी युक्त अनेक प्रकारची वचने ते वीर वारंवार तिथे तिथे उच्चारत होते, हे जनाधिपा.